장음표시 사용
491쪽
talis studium in speculando , cum contentione & stultio id quod rcctum est , disternit; in operando , cum labore & vi id quod honestum est, exequitur; atque hic est modus quem vir suae pers clioni studiosius servat. Hic ergo vir siuae persectionis ac verit latis studiosius debet multa non tantum moderna, sed etiam ant, qua addiscere. obscura a sapiente Judice sive Magistro, sive Amico interrogare , interrogata attente speculari, speculata clare disti imguere; virtutem a vitio, rem ab umbra dilucide secernere; postea strenue manum operi admoVere. Sed quia quorumdam talis est indoles Sc ingenium, ut non nisi maxima cum dissicultate & quae addistenda , ad distere; & quae agenda sunt, agere valeant ; ideo hi dum alicui rei student, debent ita illam addi ere, ut non desistant, donec totam omnino conceperint. Quoad istos, qui nulli rei student, nihil mihi cum illis. Deinde dum aliqua dubitatio de aliqua re iis occurrit , debent ita illam interrogare, donec totam suae dubitationis solutionem omnino assecuti fuerint. Quoad istos qui dubitando nihil interrogant, nihil mihi cum illis. Dum inte rogata speculantur, i bent ita ea perpendere , ut non desistant, donec totam illorum dissicultatem omnino penetrarint. Quoad istos, qui nihil sipeculantur, nihil mihi cum illis. Dum speculata distinguunt, debent ita singillatim ea diseriminare , ut non desistant, donec unamquamque Carum diVisionem omnino comprehenderint. Quoad istos , qui nihil distinguunt, nihil mihi cum illis. Dum ad opus se reansferunt, debent ita ei manum admovere, ut non desistant, donec illud penitus persecerint. Quoad istos, qui nulli unquam rei manum admovent , nihil mihi cum illis.
Denique quod alii possunt uno, illi decem; & quod alii decem, illicentum conatibus debent perficere. Porro si laboriosam hanc persectionis viam vere, & cosistanter tenere potuerint, quantumvis antea fuerint & rudes, & imbecilles ; postea tamen & intelligentes,& sortes procul dubio evadent; acquirent nempe habitus tum auspeculationem tum ad praxim pertinent S. L. io. Lib. Su xu che kωJ tom. 3- in Libr. Chum 7- artic. 2 o. sic: Harum virtutum speculatio ac praxis,&c- Vide hic stipra num. 2. littora A F E. II.
492쪽
vera scientia , & vera virtute persecti simus potest penitus naturae suae rationalis munus explere , nihil prorsus intelligendo nisi quod rectum est; nihil prorsus agendo, nisi quod honestum est, liber ab omni errore, & ab omni prava cupiditate. F. i et . Lib. Su xu che hMI tom. 3. in Libr. Im 'Vm arti c. et . sic : Veritatis studium in speculando, &c. Vide hic supra num. 9. littera L. Deinde sic: Harum virtutum speculatio ac praxis,&c. Vide etiam hic supra num. 2. littera A. Item Vide numerum sequent. littera
G. i 3. Lib. Su xu che his tom. 3. in Libr. Chum 'um arti c. 2 . sic: Si vir, inquiebat Consucius, qui ingenio cst rudis , discendi amator su rit ; qui indole pravus , agendi studiosus fuerit; qui viribus infirmus , erubescendi gnarus fuerit; quamvis sorte sicri nequeat, ut omnem omni ita ponit ; aliqualem tamen & rudis prudentiam , &pravus pietatem seu cordis rectitudinein, & infirmus sortitudinem
G. i . Lib. . v xu che Ha' tona. 3. in Libr. Chum uim arti c. 27. sic: Quocirca Sapiens, ut vitae perfectionem consequatur , tum naturalem rectae rationis sibi caelitus infusae facultatem colit, tum praelucentem acquisitae scientiae ductum sequitur. Ope illius naturalis facultatis , vastam tui cordis capacitarem omni aequitatis sensu implet ; ope huju, scientiae acquisitae , immutabilis Medii rectae viae adhaeret. Ope illius, in iis quae jam didicit, quotidie se excrcet; ope hujus , in iis quae nondum didicit , novum quotidie studium ponit. Denique ope illius, quae jam recte incepit , ea diligenter
continuat; ope hujus, quT nondum recte incepit, ea serventer ag-. greditur. & ubei Piria coacervat. Vide etiam supra, Cap. a. Sectione 3. in textibus num. s. littera E. sic: Quod autem asierit Consucius. &c. H. i s. Lib. Su che da' tona. I s. in Libr. I. MCincii cap. 3. Lum sunt heu vim. sic : Ista Vitalis aurae vis acquirit suum incrementum ac perfectione in ex diu continuata sensim accumulatae justitiae exe citatione, non autem ex uno alterove ejus actu, qui per occasi nem tantum exercetur ad ponendum cordi exterius velamen ; si enim
493쪽
enim fortuitum tantum justitiae opus quandoque ponatur eXterius sine interiori verae assectionis motu; tunc non expletur cordis sati taS ; non expleta cordis satietate. tunc animus vellit famelicus ac vacuus remanet. Hinc vides justitiae sensim accumulatae persecti nem ex corde oriri & in corde consistere. Idcirco diccham sophistam istum Lao Isu nescivisse quies ibi et justitia ; asserebat enim' non in corde , sed in fortuito opere , quod quandoque exterius exercetur . illam consistere ; ideoque ille non poPerat acquirere justitiae peri ctionem. Qui isitur poterat animum sitim si mare Z jam vero etsi ad acquirendam hanc vitalis aurae ultimam persectionem, oporteat, ut quis constanti labore & sine intermis sione justitiam accumulet; non debet tamen praefigere aut praelibnire sui laboris enectum tali tempore certo obtinendum; im a quamvis post longum tempus videatur nondum suorum votorum & laborum metam attigisse, non propterea debet oblivisci ac negligere inceptum accumulandae justitiae opus; aut certe praepropero impetu velle procurare ejus augmentum, nimiumque pnaecepS accelerare ejus persectionem, imitando illum famosium regni Suni ino iam , qui cum doleret suam pullulantem segetem non satis celeriter crestere, coepit eam vellicare,& emota radice in altum attollere. Deinde perturbato vultu domum festine redux , dixit siuis domesticis : hodie proh l quam defessus ium t quanto labore nostrae segetis herbescentis incrementum hodie promovi l ejus lilii ignari quid loqueretur , sequenti die in agros perrexerunt, sataque
inviserunt; & ecce totam campi iaciem aridam , totam oridam exiiiccam & emortuam invenerunt. Sic inter homines, qui in Q- venda vitali aura, herbescentis suae segetis incrementum praecipiti&Caeco prdore non promoveant, paucos reperies; dum Cnim i mature accelerando sit laboris frumina, prodesse illi volunt; tunc maxime ei nocent, & omnia perdunt. H. i 6. Lib. Su xu che hia' tona. 3. in Libr. Chum 3um art. 2 6. sic : Itaque haec summa virtutis veritas numquam sistit ; numquam sistendo, diu perseverat, altasque interim in corde radices agit; diu perseverando, jactisque altis in corde radicibus , sese patefacit, habitus nempe inclinant ad actus ; sese patebaciendo, paulatim longe latu-
494쪽
que diffunditur , omniaque orbis loca sua. amplitudine , & omnia hominum corda sua protunditate celeriter replet; haec replendo, tunc tandem maximam sui operis celsitudinem maximumque suae persectionis sipiendorem assequitur I. 17. Lib. xa che hia' tom. 2 3. in Libr.2- Memcii Cap. s. ino fu xam sic : Sed heul pergit Metricius, praVa rerum cupiditas assidue homines impetens , quam pC devastat totam hanc naturalem n stri cordis. rcctitudinem l venustissimus olim Regni Q mons Niluxan. id est, mons. boum denso late vernans nemore, quem instastae lignatorum secures, utpote non procul ab hujus magni Regni' metropoli ad suburbia situm , toties impetierunt atque attriverunt . potestne adhuc dici nunc pristinum decus ac venustatem retinere ' quamdiu tamen truncatarum arborum raedices, quae die noctuque rore ac pluvia asstaue irrigabantur, non suerunt avulse: conirtim ubique repullulantibus surculis, poterat adhuc pristinus decor reviviseere ac revires ere ; sed postquam repullullantes illos surculos nova semper strage pabulantes boves ac oves carpserunt, conculcarunt, deVastarunt ; tunc nudum montis cacumen
misere remansit, ut nunc vides. Siquis autem prospiciens spoli tum arboribus totum istum montem, continuo dicat sic ex se sterilem esse, nec lignorum ieracem, nec ullum in eo olim nemus stetisse . num sorte existimabis illum vera loqui, talemque esse istius montis naturam Z quemadmodum igitur in denudati montis vi- steribus asservatur natura arborum serra , ita in depravato hominis animo inervatur natura pietatis & aequitatis ferax ; sed sicut infestae lignatorum securos omnem arborum decorem in isto monte vernantem decusserunt; ita perVeria inundi cupiditates omnem pietatis & aequitati, honestatem in animo germinantem demetunt,&c. Postquam tamen tumultuantes illae mundi cupiditates. die transacto ad quietum nocti, tempus pervenerunt, tunc innata co dis pietas & aequitas rvrsius incipit repullulare, maneque clarescente, quando vitalis aura nccdum rerum tumultu & imaginibu pe tuibata , tranquillitatum ac serunitatem adhuc conservat, amor quo animus prosequitur honestatem & odium quo aversatur tu
pitudinem, Lazis simile est communi hominum indoli. Si haec re
495쪽
pullulantia pietatis & aequitatis semina. nempe habitus ) noverit
cor conservare & alere, poterit adhuc deperditus decor revirest re; sed sit illa ita rejiciat atque extinguat, ut tandem illorum tanti Llum. & vix quidquam supersit; tunc improbitas, quam toto die pe petrat , longa consuetudine sortior essecta, illud tantillum bonae cogitationis germen diluculo emicans, captivum detinebit, ac perimet, nempe habitus peribunt , non secus ac pas entia pecora r pullulantes deciduarum arborum surculos carpunt, ConculCant. perdunt, &c. Nulla itaque res est, quae non crestatis suum liabeat alimentum; nulla, quae non pereat, si illo careat. Sic & repullulantes denudati montis surculi creseunt, si alantur ; pereunt, si quo alantur, careant. Et revirestens diluculo bonae cognitionis germen, quantumvis exiguum, etiam crescit , si probitate redintegrata at tur ; perit, si continuata improbitate conteratur. Idcirco Consucius sic olim aiebat: quod pagm dicunt: si apprehendas , custodit dimi tas, pcrdis, nullo non tempore intrat j exit; quo rcuat, nemo scit . numquid hoc revera de corde intelligendum est ZI. 18. Lib. Rituum min. 9. cap. 32. Plao Κi sic: Ubi quis est moderatus,
quotidie fit fortior; ubi quis disiblutus , quotidie fit languidior.
De Virtute in genere. P Rimo, De iris virtutis juxta Sinas β. Virtus est habitus, ex quo omne
bonum exurgit,& quae in omni bono dominatur, c nimirum inclinans tantum ad bonum , nec potens influere in actum malum ; aquatenus intus residet. dicitur virtus; quatenus soras erumpit, dicitur opus. Virtus alia intellectualis, ut intelligentia ; alia moralis.
Secundo, Causa nuturis. Virtus inchoate a natura habetur , exercitatione completur ; uti est ficra seriptura et ab infantia mea crevit mecum miseratio, c de utero Matris meae erreta est mecum. Job. cap. 3 i. Omnienim homini inest quidam commiserationis , qua miseros prosequbtur; pudoris, quo res tu es aversatur ; reverentiae, qua superiores Veneratur ; scientiae, qua veritatem a fulsitate, honestatem a turpitudine disternit, ingenitus sensius; iste autem ingenitus sensus commiseram
496쪽
ψI Tract. III. De Ethica Sine 1
serationis, est pietas inchoata, seu pietatis semen; iste sensus pudoris, est aequitas inchoata; reverentiae, est honestas inchoata ; scientiae , est prudentia inchoata B . Hae virtutes diligenti exercitatione complete acquiruntur CJ; sed diversis modis ; quoad inteluctuales, alii quasi a natura uocti . sine studio & labore ; alii ingenio pollentes , facili cum studio ; alii ingenio destituti. dissicili cum studio illas acquirunt. Quoad Morales, alii hona indole praediti, tranquille ; alii vivaci mente excitati, studio se; alii obtusa mente retardati, ardue illas sibi comparant D . Unde Sapiens , quaen inchoatam a natura habet pictarem , aequitatem, honestatem, prudentiam , diligunti exercitatione eam alit, esticitque, ut altas in corde radices agat E . Itaque causa radicalis vii rutis est natura. mediata est homo, immediata est exercitatio. Turii), Natura Virtutis. Virtutis naturam in medio consistere passim
aiunt Philosophi; unde Aristoteles 2. Ethic. cap. s. dicit virtutem esse habitum electivum Boni in mediocritate consistentem , juxta quem
HoratiuS: Est modus in rebus, si int Certi denique sineS, . . . . Quos ultra citraque nequit consistere virtus.
Ita & Consucius, ejusque nupos Isu Su in libello, cujus titulis C rurum seu immutabile Medium, ait virtutem in medio consistere. Immutabile, inquit, virtutis Medium tunc Omnem suam persectionem
obtinet, quando nihil vel minimum, si ve per desectum, sive per e cessum peccatur F, Medium est recta hominum vivendi via
Ab hac via non potest cor nostrum vel uno momento recedere, quin statim erret ac declinet PI .
Quarto, Proprii tates Hirtutis. Proprietates virtutis sunt multae: Prima
est triplex hominum status. Prim*,Incipientium: id est, qui incipiunt vitium odille ,& virtutem amare; & ad hunc juvat liber Carminum. Secundus, Proficientium: id est, qui virtutum exercitationibus solide ac firmiter v cant ; & ad hunc juvat liber Rituum. Iunii. Perfectorum. id est, qui in
virtute consummati sunt, & ad hunc juvat Musica I . Ita Philos, lius Sinensis pene sciit Aristoteles, qui T. Ethicorum virtutis mora- is statum etiam triplicem ponit; primum continentiae, in quo homo alibidinibus ad meliorem frugem conversus, crebris passionum motibus, quibus
497쪽
quibus tamen resistit. adhuc concutitur. . Cundum temperantiae, in quo homo non ampli ita crebris passionum motibuS , quos compestit . agitatur. Tertium bero cum, in quo homo virtutis culmen attingit, Zesne dissicultate virtutem operatur. Sec mda, connemo virtutum. PietaS, aequitas, honestas, prudentia non
possitnt a se invicem separari L . Maxime vero Veritra, in qua omnes virtutes fundantur, non potest ab iiS sejungi; nulla enim virtus, si v ritate careat M). Uti Aristoteles 6. Ethic. cap. ultimo dicit viri tem non posse esse sine prudentia. Tertia, inaequaliis Pirratum, tum specifica. V. gr. pietas, seu cordis rectitudo , onmibus ceteris virtutibus antefertur N) ; tum numeri- ea, v. gr. alii aliis sunt excellentioreS in eadem virtute; discipuli is τμxu fortitudine, in Icipulus Ten Den pietate sitios condiscipulos antecel
Oirinta, Dipι io virtutis. Virtutes, aliae sunt cardinales, scilicet pietas. aequitis, honestas, prudentia , VeritaS aliae subordinatae , quae ad has cardinales instar partium reducuntur; v. gr. sortitudo, temperantia,&c. cm. Nunc de his singulis breviter agemus.
A. i. Lib. Sim si ta ciuen gue' νο tom. Io. artae. De sic: Virtus , inquit Doctor Chim, est habitio, seu habitus. Oportet ut huc Vere adveniat , tunc habetur. Ubi virtus est stabilita, tunc cetera omnia bona subsequuntur. Prout in corde servatur, dicitur virtus; prout foras exit, dicitur opus. Quando virtus est persccta, spectabile est ejus opus. Et paulo insta sic et Virtus, inquit Doctor finii, omni Bonodominatur; Bonum autem ex se est purissima ac prima mundi unitas. Et insta: Virtus, inquit Doctor Chin, quid est Z Respondeo: est pietas, est aequi ira, est honestas, est intciligentia cnempe alia minxalis , ut tres primae; & alia intellectualis, ut quarta.)B. 2. Lib. Su xu che his tom. 2 3. in Lib. 2. Memc. cap. s. rao su xam sic Memcius: Omni homini inest quidam innatus commiserationis quamiferos prosequitur; Verecundiae, qua reS turpes a Versatur ; reverentiae, qua superioreS veneratur ; scientiae, qua veritalcm a falsitate, honestatem a turpitudine discemit, sensus. Hic commiser
498쪽
so Tras. III. De Ethica Sinens.
tionis sensus, pietas; verecundiae, aequitas; reverentiae, honestas; scientiae, intelligentia dicitur. Hae quatuor inchoatae Virtutes, pietas, aequitas, honestas, intelligentia seu prudentia, non soris, quasi aliunde constatae, hominis naturae adveniunt; sed illi intime comjunctae sunt dcingenitae. Verum prolit dolori plerique illam intrinsecam naturae suae rectitudinem nec cogitant, nec curant. HinC
dicitur e qui illam quaerunt , obtinent, fiuntque sapientcs ; qui ibiam negligunt, amittunt, fiuntque insipienteS. B. 3. Lib. xu che hq tona. I 3. in Libr. I Memeti cap. 3. m sim cheuram sic : Omnes quidem, inquit Menacius, piam quamdam cordis
affectionem, de aliena miseria dolentem , a natura comparatam habent ; sed plerique hominum pravis suis cupiditatibus ingenitam illam animi teneritudinem extinguunt; soli illi praeteritorum iaculorum sapientissimi Imperatores juxta hanc teneram animi indolem potuerunt clemens, bEnignum , alienae miseriae condolens regimen tenere Jam vero quid sit, & unde dignoscatur esse in omni hus hominibus illa commiserans teneri cordis affectio, ex hoc uno experimento collige: en quis derepente Videt qualemcumque infantem , jam jam in puteum lapsurum ; quicumque sit ille vir spectator , protinus toto Corde ad commisCratiΟ-nem CXCitatur ac commovetur ; CommoVetur autem , non quia
cogitat aliquam amicitiae testificationem , Infantis patri aut matri exhibere; non quia a vicinis, amicis, concivibus, sociis vult aliquam laudem expiscari; non quia ab obtrectatoribus timet argui inclementiae , aut quid simile meditatur ; sed quia naturalis animi impetus sic illum sibilo excitat; in subitis enim casibus, ubi non datur con sit lationi locus , est natura quae agit; in aliis occasionibus potest aut fictilio , aut midiosa dispositio intervenire. Hinc collige siquis careat illa commiserantis animi teneritudine , Cum non esse censendum hominem , utpote naturali humanae conditioni, parte destitutum; Idem dic de his tribus: Si quis nesciat suam crubescere & alienam odisse iniquitatem; si nesciat inurbanitatem a sie repellere .& urbanitatem alteri praestare ; si nelciat malum discernere .ut fugiat; bonum, ut prosequatur, hic nec est censendus homo ; humano enim cordi sunt a natura insitae quaedam tacitae pietatis, Diuili od by Corale
499쪽
tatis, aequitatis, honestatis, intelligentiae, seu prudentiae seintillae vel principia. Ubi earum objecta illi proponuntur, statini in assectum
crumpit. Subitus igitur ille allectus , quo hominis cor in alienae calamitatis commiserationem erumpit, est quaedam seintillans pietatis species; assectus , quo aut in Verecundiam suae, aut in ave sionem alienae iniquitatis erumpit , est quaedam scintillans aequitatis species ; a lectus , quo aut in sugam inurbanitatis , aut in exhibitionem urbanitatis erumpit, est quaedam scintillan, honestatis spe cies ; denique assectus, quo in Mali aut salsitatis odium .& in Boni, aut veritatis amorem Crumpit, est quaedam stintillans intelligentiae, seu prudentiae sipecies. Hae quatuor assidue si intillantes virtutum notae, tam Iunt omnibuS hominibuS connaturales, quam pedes ac manus. Unde siquis dicat se non posse illas virtutes exercere hic animi seu cordis sui perniciem ultro quaerit; aut siquis primarius Regni Minister dicat suum Regem non posse illas eXercere, ideoq; omittat cum instruere, hic etiam suo R i perniciem ultro molitur. C. Si ergo homines , cum sint semper his quatuor virtutum principiis a natura dotati, stirent illarum motus fideliter sequi, large amplificare , accurate implere ; sicut ignis quando semel ingentem
flammam concepit , non potest restingui, aut sicut ionS , quando semel copiosa scaturigine erupit, non potest reprimi; ita eorum cor a concepto semel recte Vivendi proposito excitatum, non posset removeri aut retardari; sed majus ac majus in clies incrementum perfectionis acquireret. Idcirco qui totam pietatis , aequitatis, honestatis, Prudentiae sphoeram adimplere novit, hic universium Imperium, quantumvis longe lateque extensum, potest facillime an uno complecti , divisere ac tueri. Contra Vero, qui haec virtutum innata principia ac sic mina negligit, ne i iis quidem Parentibus ea, qua decet, obserVantia potest obsequium praestare. Quamvis ergo omnibus hominibus indita sint a natura eadem vi tutum principia, iiciem cordis impulsus; prout tamen unusquisque rebus assuekit, varios contrahit habituς ac mor Jam Vero, pergit Mem ius, quam ardenter in harum virtutum studium incubuerint antiqui sapientiae Alumni. potes vel ex his dumtaxat colligere : Coniucii dii ipulus I su tu tanto suae persectionis
500쪽
s a Trail. III. De E sica Sinens
desiderio tenebatur. ut squis eum alicujus culpae admoneret, to ius statim gaudio perfusus admonentem audiret. Imperator Tu si quod rectum consilium audiebat. mox loquenti reverentiam exhibebat, avidus illud exequendi,& 'D. 4. Lib. xu che hia' tom. 3. in Libr. Chum non. artic. 2 o. sic: Harum virtutum speculatio ac praxis,&c. Vide praeced. Sectionem in tex
E. s. Lib. xu che hia' tom. 2 s. in Libr. 2. Menacii cap. 7. Cin se xam sic: Sapiens, quam a natura habet pietatem, aequitatem, honest tem , intelligentuim, non negligit ac perdit, more insipientium ;sed cas diligenti mime fovet, roborat, essita tque ut altiores quotidie in corde radices agant. Sic enim firmiter in corde stabilitae.
tunc se soris produnt, spectabilem sui speciem emittunt, in suavi
vultus serenitate emicant, in modesta humerorum graVitate resplendent, in manuum ac pedum composito motu diffunduntur, in totius hominis forma relucelit, ita ut omneς corporiS partes earum impulsum ac imperium sine voce statim percipiant & exequantur. F. 6. Liber xa che hia' tom. a. in Libr. Chum yum art. 3. sic: Immut bile virtutis Medium, olim aiebat Confucius , tunc omnem suam persectionem ac dccorem obtinet, cum nihil vel minimum sive per
desectum, sive excessum peccatur. Scis heu i qui nihil vel minimum sive per desectum, sive per excessum peccent, quam paucos hisce perversis temporibus reperias lG. 7. Lib. Chum 'um in Prooemio Interpres Chim sic ait: Id quod nec ad laevam nec ad dextram declinat, dicitur Nedium, sinice Chum; &id quod non potest nec licet immutare, dicitur immutabile. siniceram. Medium est recta hominum. via ; immutabilitas , est fixa hominum vivendi ratio. Medium, norma; immutabilitas, usus. H. 8. Lib. .in xu che tom. 2. in Libr. Chum rum artic. r. sic: Ab hac recta via non licet cordi nostro recedere vel uno momento, quin
statim erret ac declinet. Et vero si liceret umquam cordi nostro ab hac recedere, ita ut vel sic non erraret ac declinaret, jam illa non iret recta ejus via. Ideo cor Sapientis semper est Ellicitum, ne umquam ab hac siua via aberret ; nec tantum in iis quae semsiu percipiuntur, curam adhibet; sed etiam maxime illa, & quae ocu