장음표시 사용
521쪽
De Prudentia ΡRimo. Definitio prudentiae juxta Siras β: Prudentia est distinctiva honestatis & turpitudinis ratio. Prudentia est habitus, per quem nostricordis spiritus intelligens omnin rationes penetratsec omnes res dirigit. Prudentia est habitus impulsivus ad agendum juxta vectam rationem, instar practici speculi honestatem ac turpitudinem repraesentantis. Prudentia denique est intima rerum cognitio, & quidam animi sensus ad distinguendum honestum a turpi A .
Secuido,' tu pructuriae. Universalis prudentiae actus est in omnibus . rebus tenere Medium. Sectarius Tam a sibi uni tantum ; Sectarius Me De omnibus hominibus aequaliter; Sectarius Uurior utrisque semper consulendum ac vacandum volabant. Primus contra pietatem ; Q- eundus contra aequitatem tCrti S contra pruncntiam peccabat. Quia prudentia vult quoddam Medium, prout locus . tempus, ac res CXigunn B o Particularis prudentiae actus, est apposite alios dirigere ac perficere, Seipsum enim ita perficere , ut nulla in se ipis prava si persit cupiditas, id dicitus pietatis actus, seu omnimoda cordis rectificatio; alios autem ita perficere, ut eoS apposite juxta undisscujustiue rei honestatem dirigat, id dicitur prudentiae actus C
Iertio. Proprιetas prudentic Prudentiae proprietasMst cessare ab acti ne ubi necdum est agendum. ut pota postea sine difficultate agere,. quando erit agendum ; demde nec verba certo adimplenda nec Opera certo exequenda praefinire se sed firmiter tantum proponere Bacturum, quod aequum ac justum fuerit; ac postea illud constanter agere cD . Alia nasuper ejus proprietas,est nosse homines s quinam nempe recti aut pravi; quinam sapientes aut insipientes sint E . Ad strutandas autem humani, cordis latebras non tantum audienda oris verba, sed maxime inlpicienda oculi, pupilla, quemnam motum, quamnam spcciem edat F Nia prudentiae proprietas, est respicore mnem, ad quem ultro reb ex sie tendant, ac juxta istum naturalem cursum eaqHirigere. Sic Princeps Tu, ut magnam Chinae partem a diluvi nibus purgaret, debacchantes huc ibluc aquas, juxta naturalem earum curtum in mare direxit , prudentiae enim vitium cst coactis, obliquis
522쪽
7 Tract. III. De Ethica Sinensi.
que viis velle res agere, instar cuniculos persorantis G). Denique prudentiae est, in legendo non abuti verbis ad nocendum sententiis, nec sententiis ad nocendum toti sciasiai ΙM. Quarto, partes integrales ac subjectivae prudentiae, sunt hae t Dissidentia sui in rebus agendis, uti faciebat Imperator Xun, qui non tantum subtilia consilia, sed etiam vulgaria ac trivialia verba considerabat I). Sulpicionis fuga inter fratres Κ). In dubitationibus intorogatio, in negotiis vigilantia, in rebus audiendis intelligentia cL).
A. I. Lib. xu reum In tom. in Libr. La Ηιο Prooemium sic : Juxta Do- .ctorem Chu Hi prudentia vel intelligentia est id, quo nostri cordis Spiritus intelligens omnes rationes penetrat, ac omneS res dirigit. Nota: Sinae non videntur distinguere prudentiam ab intelligentia, seu potius utramque eodem nomine exprimunt; & ideo modo unam modo alteram pono.
Ibi dum paulo infra sic: Juxta Doctorem se, prudentia est principium impulsivum , rectam Caeli rationem cum motu & quiete complectens; estque practicum in rebus humanis turpitudinis ac honestatis speculum. Ibidem paulo infit a sic:Juxta Memcium, prudentia est quidam animi sensus, turpitudinis & honestatis,veritatis & falsitatis distinctivus. Rursus ibidem sic: Juxta Doctorem Chu hi, prudentia est ratio distinctiva honestatis a turpitudine, veritatis a falsitate.
tia vel intelligentia est id, quo res intelligimus. Et infra: Ista prudentia, pietas, sortitudo est quaedam eadem in cunctis hominibus ratio a Caelo accepta. Eccur igitur aliqui tenent, aliqui non tenent illam universalem ac communem recte agendi viam 8 Respondeo: quamvis ista ratio quatenus accipitur, in se sit eadem ; tamen dum e corde procedit, & prout attingit vel non attingit veritatem, est diversa. Idcirco oportet ut id, quod operando attingit, sit unum seu una veritas; dum est unum, tunc prudentia est vera; ubi autem prudentia in siua cognitione est vera, tunc homo rite intelligit illam communem recte agendi viam.
523쪽
Rura L. De Ethica Monastica. Cap. III. G. 7s
p. 3. Lib. aea thebar tom. 2 s. in Libr. 2. Memcti eap.7. Oη' π πη, sic Memcius: Quod in virtute maximi fit, est Medium ; in Medio. est pudentia. Jam vero isti Sectarii nec in virtute Medium, nec ita, edio prudentiam sequuntur. Sectarius Tam Chu si sibi uni consiu-Iuerit, istud sat esse arbitratur. QuamVis oporteret unum dumtaxat sibi pilum evellere ad succurrendum toti imperio, ne vel ipsum evelleret. Contra , Sectarius Me ne omnes homines aequali amore vult esse diligendos, nulla habita Parentum, consanguineorum,amicorum,CX ternorum distinctione. Quamvis a planta pedis uoque ad collum oporteret omnes nervos ac ossa contorquere ad qua rendum univcrsiale imperii emolumentum , id lubens totum p staret ac sustineret. Nostri autem Regni La cclebris incola nu MoMediam inter hos duos Sectarios viam elegit; nec honi publici curam respuit, ut Tam Cis , nec se neglecto, unam aliorum utilitatem coeco studio aequaliter quaesit, ut Ise Die ι sed medium tenendo, putavit se a recta rationis via non procul recedere Si tamen in arrepto duorum Sectariorum Medio, prudentiam quam locus, tempus & res exigunt, non servarit, etiam vel sic unam partem aut dextram aut laevam, non verum Medium arripuim dicetur. Quod ergo in omnibus istis sic laevam aut dextram non medium iter tenentibus , odio habetur, est verae doctrinae dispendium. Iam Chia cnim pietati, Ne ne aequitati, T su Mo prudentiae nocet. Tam Chu vult sibi uni vacandum, Me ne omnibus aequaliter. Inu mo utrisque semper. Atque ita unam dumtaxat falsam virtutis speciem excerpunt, innumeraque pietatis. aequitatis prudentiae ossicia negligunt ac respuunt. An non sane & ipsi respuendi t
te non tantum homo seipsum , sed etiam alios perficit. Seipsum ita perficere, ut nulla in scipso remaneat prava cupiditas, id dicitur pietra, seu omnimoda cordis rectificatio; alios autem ita perficere, ut eoS accurate dc apposite juxta uniuscujusque rei honestatem dirigat, id dicitur prudentia.
Vir prudens. inquit Memcius, qui rite novit cessare ab actione, ubi nondum agendum est, hic postea poterit, ubi agendum erit,.sine
524쪽
difficultate agere. Vir, inquit Memcius, qui aliena vitia paresecit; utinam sciret quantus dolor hinc postea sibi sit eventurus. Ibidem sic: Vir, inquit Memcius, virtute & doctrina magnus nec praesinit certo verba adimplere, nec Opera certo exequi ; sed id unum. quod aequum fuerit, firmiter proponit agere , & postea
Ε. 6. Lib. Lun 'κ artic. t 2. discipulus Fan chi interrogavit qua in re sita foret prudentia Z in noscendis hominibus, reposuit Confucius. F. 7. Lib. Ex xu che his tom. I'. in Libr. 2. Mem ii cap. I. Li leu xam scrCeterum , inquit Memcius, ad inspiciendos & noscendos homines nullus praestantior modus , quam oculi pupillam inspicere ; oculi enim pupilla, vitium quod in corde latet, non potest abi ondere. Si vitae rectitudo. candor, honestas in corde resideat, mox Videas oculi pupillam speciosis internae virtutis lumine splendestere ; contra si vitae pravitas, simultas , turpitudo in corde stabuletur, mox videas oculi pupillam obscura interni vitii nube tenebrescere. Unde ad perscrutandas humani cordis latebras, non tantum audienda oris verba , sed etiam maxime inspicienda oculi pupilia. Tunc quisquis ille sit, non poterit sane arcanas sui cordis affectiones meis oculis atque aspectibus Occulere. G. 8. Lib. che ει m. 2 o. in Lib. 2. Memcii cap. 2. Li leu hia sic Memcius et Quod in prudentia culpari , odioque haberi solet, est obliquis coactisque viis inveniendis continue ad res agendas insu- clare instar cuniculos perQrantis. Contra, si prudentiae amator velit tantum res occurrentes dirigere, sicut Princeps Iu debaccha tes diluvii aquas direxit,lunc nil reprehensione, nihil odio dignum reperi . Princeps Tu in dirigendi S exundantibuS aquis,eb, quo nuturali impetu,& ex se serebantur, cursum illarum in mare sine difficultate direxit ac deduxit. Sic prudentiae studiosus,si res nunc hinc.
nunc inde Occurrentes recte noverit in finem , ad quem ultro ex se tendunt sine vi ac perturbatione dirigere ac deducere,tunc magna ac Vera prudentia, uti Princeps Tu, pollere judicabitur. H. 9. Lib. Su xu che lay tom. 2 I. in Libr. 2. Memcii cap. 3. Can cham xam
sic Memcius : Idcirco prudens libri D-Interpres non debet uti litteris ad nocendum sententiis , nec abuti sententiis nudis ad n
525쪽
cendum sententiariim sensiui; sed juxta maturi judicii leges debet
verum verborum sensium eruere ; tunc poterit Auctoris mentem assequi. Si enim tantum verborum cortici adhaereat. v. gr. in hoCexemplo ejus dem Libri tom. Ia otia ran han, ubi dicitur: Eheu post tamam sterilitatem ctfamem . quam infelix ιmperii Cheu strages rasa est snultis ommno ex tot populis supersititi si haec verba crude, ut jacent, accipias, illisque fidem adhibeas; sensus erit nullum omnin5 Imperii Cheu hominem stuperfuisse; quod sane falsium est. His enim verbis
tantum vult Auctor exprimere acerbam extremae siccitatis ac sterilitatis mi feriam. I. I o. Lib. che har trin. 2. in Libr. Chum rvm artic. s. sic : Si quaeris , inquiebat Consucius, qui sinam hanc latam recte agendi viam Vere cognoverit ac triverit. respice sapientem Principem Iun. Ecqua enim singi aut excogit ri potest major prudentia illa, qua utebatur & in cognoscenda & terenda praedicta via Z hic Princeps in rebus agendis numquam sibi ips fidebat, sed semper alios constulere Volebat i nec tantum subtilia consilia & profundos sermones, sed etiam trita & vulgaria verba lubenter perpendebat. Siquid so lassis male si sitim aut dictum fuerat r silens abscondebat; siquid bene et laudans propalabat. Cum vero in ipsis sanis consiliis , &rectis verbis soleat sepe modo per Oscctum, modo per excessum
nonnihil peccari ; ideo audita utriusque partis momenta ac ratio nes mature apud se perpendebat, omniaque ad unum aequitatis M. dium reducebat; ac tunc illud opere complebat. Κ. II. Lib. - xu che hia' tom. i 6. in Lib. r. Memcii cap. 4. Tum sun cheubia , Praefectus Chin Lia ita interrogavit Memcium: ecquid, ait, sentis de Principe Cheu Κum ρ ecquis vir tibi videtur fuisse Z vir, rep innit Memcius, inter priscos Heroas & pietate & prudentia absoluti it muS. At Princeps Cheu Κum, opponit Chin Κιa, misit fratrem Quoura ad invigilandum novo Regni In Regulo. & ipse Quon Xo cum hoc Regulo posica rebellavit. Videor id quondam audivisse. Itane revera est Z Ita habetur in libro Annalium, reponit Memciu8. Nunc autem percunctor, subjungit Chin cae Dum Princeps Chev xum fra trem suum mittebat, praevidebatne illum rebellaturum t minime, inquit Memcius. Ergo, reponit ram Κω, si non praevidebat, aut . . Κ 3 culpa
526쪽
I Tract. III. De Ethica Sinensi
: cuIpa aut error in Virum & pietate & prudentia absolutissimum cadit. Tum Memcius : Princeps CocvΚum crat frater natu minor ;Princeps Quon Xo frater natu major. Numquid pietas ac prudentia ex uehat, ut frater natu minor siratri natu majori absque ulla omnino suspicione fideret Z potestne illi aut culpa aut error, ob id quod agere debellat, ascribi ZL. 12. Lib. Λυο hio cap. 3. I. I. sic : NOVem sunt, quae Sapiens assidue cogitat: in visu claritatem, in auditu intelligentiam , in vultu asi bilitatem, in corpore modestiam, in Verbis veritatem , in negotiis diligentiam, in dubitationibus interrogationem, in altercationibus damnum, in opibus aequitatem
De Veritate. Ρstimo, Definitio Inritatis jaxta Sittas sic : Veritas est entis realitas. Est completa & indivisibilis rectae rationis, & aequitatis essentia. Est Caeli via, itemque Caelestis legis via A). Recta ratio . seu via qua Caelum res producit, est veritas; recta autem ratio seu via qua homo mores suos perficit, est veritatis studium BA Veritas est principium & finis rerum; res enim quae Veritate caret, jam nec est illa res; v. gr. amor, obedientia, fidelitas si veritate careant, iam non amor. nec obedientia, nec fidelitas esse censentur C). Hinc veritas non separatur a pietate, aequitate, & aliis Virtutibus cD . Veritas alia com lis, alia operis ; veritas Cordis, est aikctus Verus ; operis veritas, est effectus verus. Ruris veritas alia speculationis, alia operationis; illa nolendae. haec exercendae virtuti inservit E . Denique veritas. alia est locutionis, quae nempe est & mentis & oris unita sinceritas
Secundo. Actus Veritatis. Intrinsecus veritatis actus, est cordis in rus assectus; extrinsecus, est rei verus effectus, seu potius ipsa productio aut positio veri affectus, & vcri ciscctus. Item est mentis & oris conjuncta sinceritas, nempe ut est actus productus; est simultatiς expul
Drtio, Proprietas Herita is. Ueritatis proprietas, est omnia priusquam fiant, Diuitiam by Cc oste
527쪽
Rura L. De Ethica Monastica. Cap. III. m. po
fiant, ad veritatis metam dirigere ; V. gr. verba priusquam proferam tur, negotium priusquam suscipiatur , Virtutis opuS priusquam exerceatur , scientiam, priusquam explanetur, dirigere ad veritatis meta ut bene iccedant GJ. Quaria, Partes istegrales ac subjectivae Heritatis, sunt hae: In Parentum Sc Regis servitio omnimoda sinceritas H). Affabilitas inter consanguineos. candor inter amicos I . Inquirendae veritatis ardor; in acitionibus
ras, est hujus entis realitas Veritas est totalis & indivisibilis rectae rationis Si aequitatis stubstantia, seu essentia. Α. 2. Idem Liber tom. II. arti c. Chim sic: Quod non est vanum, inquit Doctor IIoam, dicitur veritas ; quod non decipit, illam ordine 2-quitur. Quod autem non est vanum, adeoque est veritas, id Caeli via ; quod non decipit, adeoque veritatem tequitur, id hominis via dicitur. Et paulo insta sic : Numquid quando dicitur voritas esse Caese-stis legis via, exactissime illa exprimitur Z
ras est finis & principium rerum ; sine veritate res non subsistunt. Si enim illa consideretur ut ratio: Caeli ac terrae ratio sine intermis sione est semper siumme vera; ideo ab omni aevo huc usque nulla omnino reS fuit, aut est, quae non sit vera ; & quidquid est: in totare ab initio usque ad finem, est vera ratio quae illud producit aut facit. Si consideretur ut cor , seu animus: viri sapientis animus sine intermissione est semper sium me verus; ideo ab ortu usque ad mortem, nullum est ejus opus, quod non sit verum; & quidquid est in toto ejus opere ab initio usque ad finem, est verus animus, qui illud producit aut facit. B. q. Lib. 2. Memcii cap. I. la lex xam sic Memcius: Idcirco veritas est Via, qua Caelum res producit; dc veritatis studium est via, qua homo suos mores perficit. C. F. Lib. che hev tom. 3. in Libr. C,um rum arti c. et s. sic : Itaque
528쪽
ro Tract. III. De Ethica Sinens
veritate se homo perficit, adeoque ipsa est rccia vivendi via quam sequi debet. tInde insuper veritas est principium & finis rerum ;nec res quae caret veritate dam est illa res; V. gria amor, obediem tia, fidelitas si veritate careant, nec jam amor, nec obedientia, nec fidelitas censentur. Idcirco quod in omni re Vir sapiens plurimi facit ac maxime spectat, est veritas.
censientur tantum quamor VirtuteS naturale, , picta, . aequitis, limnestas, prudentia; & vzritaS non nominatur; quia nimirum in illis quatuor includitur. D. I. Lib. Sa xu Ge h. y tom. in Libr. - 'rem artae. 2 o. sic: Hae tres virtutes, prudentia, pietas. fortitudo ab omni aevo omnibus homin has siemper communes fuerunt. Illarum autem lolida exercitatio ac praxis,in una veritate fica est,ita ut nec prudentia dici prudentia,nec pietas dici pietas nec sortitudo clici sortitudo possit,si veritate careat. E. Ibidem paulo infra sic: Modus quo Princeps debet omnes illas imperandi leges in praxim deducere . unus atque idem est ; cordis nempe atque operis Veritas; in corde veritas affectus; in opere veritas ct sectu, regnare debet; omnis fucus ac simultaS exulare Deinde ibissem paulo infra sic : Duplex est veritas, alia speculationis . alia operationis; alia cognoscendae , aha CXCrcenda: Virtutis ; illa prior, haec posterior. Ad utramque tota hominis vita, ut possit Lmmutabila rectae rationis ac Virtutis Medium tenere , dirigenda atque contormanda est F. 8. Lib. . im ii ta ciueu gin I Mo tom. IO. artae. Chum sin sic: Explere, inquit Doctor Chim, Verum sui cordiS affectum absque ulla simulati ne, est fidelitas; inplere totum rei opus absque ulla defcctionc, est veritas ; vi mirum Vera actus iniurioris & exterioris ratio. Fidelitas & veritas, inquit Doctor Chu Iti, est unum atque idem; nam prout procedit a coxde . dicitur fidelitas; prout manifestatur in opero, dicitur veritas.
Ibidem infixa sic: Petos: Quaenam est dissercntia inter veritatem, quae est fidelitas, & inter veritatem, quae est una ex quinque virtutibus cardinalibus 7 Respontico : vcritas quatenus cst una ex quinque virtutibus cardinalibus, spe tur sub vcra cordis ratione;
529쪽
quatenus est fidelitas, sipectatur sub vera oris seu verborum rati M. Oportet bene utramque distinguere, ac penetrare; prisci enim modo sub hac. moclo sub illa rationec itatem accipiunt ac confi
G. s. Lib. o xu che hq tom. 3. intabr. Cism - artic. 2 . sic et omnis res quae ad veritatis metam prius dirigitur. 2liciter stabilitur; quienon dirigitur, iinliciter labitur ; V. gr. siquis locuturus, verba tua ad veritatis metam prius irexerit, is in verbis non labetur. Siquis negotium aggressurus. ad Veritatis metam prius illud direxerit, is in negotio nullas patietur dissicultates. Siquis virtutis opus initurus. ad veritatis metam prius illud direxerit, is in virtutis opere nullum incurret naevum. siquis scientiae speculationem explan, turus, ad veritatis metam prius illam direxerit, is in explanatione, nulla intellectus egestate laborabit. H. Lib. ra che Us tom. 3. in Libri Chum Ium artic. 2o. sic r Vir in inferiori dignitatis gradu constitutus, si non valeat assequi, ut suus Princeps sibi omnino fidat, & regiminis negotia sine ulla suspicione committat, quamvis velit optime suo ossicio fungi, populumque, ut par est, regere, non tamen poterit. Assequendi autem ut suus Princeps sibi omni*o fidat, exclusa omnis iuspicionis umbra, datur via seu rectus modus , qui ex fideli amicorum commercio proc dii ; nisi enim inter amicos & familiares fideliter versatus fuerit. perspectamque illis secerit suam sinceritatem ac candorem, non poterit ab iis Principi commendari tamquam fidus. Verum ad probandam & patefaciendam suam Amicis sinceritatem ac candorem datur etiam via seu rectus modus , qui ex sincera Parentum observantia procedit ; nisi enim sinceram erga Patrem ac Matrem observantiam praestiterit, non poterit Amicis suam sinceritatem probare. Sed ad praestandam sinceram erga Patrem & Matrem obsiervantiam rarsus datur via seu rectus modus, qui ex Verassiorum morum compositione procedit nisi enim mores suos vere composuerit, non poterit sinceram erga Patrem & Matrem praestare o servantiam. Denique ad mores suos vere componendos datur etiam via, seu remis modus, qui Vera Boni cognitione procedit . . Itaque ad veritatam omnia referenda fiunt. L I. 43.
530쪽
ys Tras. III. De Ethisa Sinens.
I. II .Lib. Mao bio cap. 2. g. r. sic r Vir sapiens, inquit Consucius, sinereo affectu.& diligenti cohortatione erga Amicos ; hilari astabilitate. 8c suavi facilitate erga con uineos utitur. T. I 2. Lib. xu che his tOm. 3. in Libr. Chum Iam artic. 2 . siet Veri-' talis studium in speculando.&c. Vide supra cap. 3.Sectione I. in tex- tibus num. q. litteram E.
De Fortitudine. Fortitudo est virtus subordinata cardinali virtuti 2Equitatis
Primὸ, Definitia fortitudinis juxta Sinaι - : Fortitudo est mens deliberata ad agenda ardua M. Fortitudo est expedita ac prompta vistum ad dubitationes Blvendas, tum ad pericula vincenda B). Fo titudo duplex est ; alia homunculorum , quae ex bullientis sanguinis impetu oritur ; alia Heroum , quae una aequitate & ratione dirigitur
Fortitudo rursus in aliam triplicem sic dividiturr alia Australium populorum,qui ex se siunt molles; alia Borealium populorum, qui ex is sunt robusti ; alia virorum Sapientium, qui ex se sunt aequi M. Secunia, Astu sonitudinis. Fortitudinis actus est operis ardui, quod aequum judicatur esse, firma aggressio cM. LInde vir Brtis licet v,
deat hostem facillime vincendum, si tamen id non esse aequum putaverit, non eum aggredietur; contra, licet videat hostem difficillime vim cendum, si tamen id aequum esse putaverit, eum intrepide aggredi tur in . Austrinae gentis Qrtitudinis actus,est alios vincere mansuetudine ac patientia; Forea, robore ac ardore. Virorum Sapientium Qrtitudinis actus, est seipsum ac suas cupiditates vincere G . Terto , Proprietaι fortitudinis. Fortitudinis proprietas, est iram ac timorem regere Η, Impedire quo minus in rebus dubiis, aut in periculis cor concutiatur cI . Privatim agendo, rectae rationis Medium firmiter servare; cum aliis Versando,habere concordiam; propter honores adeptos non mutare mores; inter tumultus, quamvis oporteat mori, retinere Virtutis propositum Eaarιὸ, parrra metralis M subgetti sortitudinu, sint hae: Constans peri