장음표시 사용
551쪽
Rurs I. De Ethica Monasica. Cap. IV. dic. I Os
quod est a principio intrinseco, aliquam saltem imperfectam Cognitionem habente, ut bruta sponte quaerunt pastum. Quarto pro volvvtario stricte, quod est a principio intrinseco singula, in quibus est actio, cO-gnoscente; ita Sinae insinuant hunc quadruplicem voluntarii modum. Primo, enim dicunt : Quando cliscipulus Ien hoei aliqua in re virtutis Medium agnoscehat, mox illud cligebat, & velut duabus manibus sertiter apprehendebat ad illud opere complendum AJ. En voluntarium pro libero simplum Secundo, aqua naturali gravitate deorsum descendit B). En voluntarium pro naturali impium. Tertio, aVeS norunt aedificare nidos, Pullos alere. &c. & habent veluti quoi flam scientiae& pietatis senius, sed nio do tantum imperfecto, Sc longe ab hominibus diverQ; non enim possunt ratiocinari C . En voluntarium pro spontamo siti irpium.' Quarto, Imperator Xun auditas utriusque partis rationes ac momen ta singillatim expendebat. omnia ad aequitatis Medium reducebat, ac postea illud opere complebat D). En voluntarium stricte sumptum. Secundo, voluntarium stricte siumptum, duplex est; aliud voluntarium directe, 6c in te; V.gr. cur aliquis in virtutis via aut progrediatur,aut de sistat.id ex seipQ provenit; sicut luti bajulus ad exstruendum aggerem, si vel desistat vel pergat id stat in ejus arbitrio E . Aliud voluntarium ratirectedc in causta; V.gr. Cur in Regno multi moriantur fame, id ex Regis duritia publica horrea non aperientis oritur F). Terti b, involuntarium est id, quod a nobis fit actu, vel virtute resistentibu S; suntque quatuor res, quae illud vel causiant, vel multum adju
Prima, est Ru seu violentia ; ut violenta vini & origae datio, qu in plebs Reguli Κο extorquebat a bajulis Regis Iam Ministris M).
Secunda, ignorantia i ut legis, quam plebs nescit, transgressio clii Tertia, cancupistantia ad prosequendum bonum i ut inveterata iuran di consuetudo IJ. Quarta, Metin ad aversandum malum ; ut collocatio filiae in matrimonium , quam Regulus Regni Q tradidit Regulo Regni Ou , mQtu ejus potentiae, cui non poterat resistere Ea his paucis liquet quid de voluntario & involuntario Sinae indi
552쪽
cent. Nunc de altera actionis humanae proprietate, bonitate scilicetia malitia morali.
A. i . Lib. v xu che tom. 2. in Libr. chum 7um arti c. 8. sic Consu ius : Dum nuper in vita degebat noster discipulus Ten hοη , licuiquam di lutuli crat illis caecis & inconstantibus homunculis i ad instemendum in quavis re immutabile virtutis Medium assidue incumbebat; ubi hoc discreVerat, veramque Cjus rationem allec tus fuerat, nam illud cligcbat, & velut ambabus manibus sortiterat prehendebat ad opere compicndum, intimeque pectori inserebat, veritus, ne umquam iliud oblivisceretur aut amitteret. B. 2. Lib. xu che rom. 23. in Lib. 2. Memcii cap. r. rao sa' aeam sic : Ingenita bonitas ad sequendam virtutem ita est naturae humanae propria , uti graVitas est aquae propria ad curret . dum deorsum. Nullus est Cnim homo qui ex ingenita suae naturae . bonitate non spectet virtutem sequi, uti nulla est aqua, quae ex ii genita suae naturae gravitate non spectet ictorium currero. 3 Lib. vi u Lι ctum g 'ao tona. '. arti C. Gin re chi tini, sic : Bestiae sunt quidem homini suntles, scd non possunt ratiocinari. Sic illarum natura facta est, ut ingenito & ultroneo impetu agant ; non opus hahent disicere aut doceri, V. gr. ad aedificandos suos nidos,ad alendos siuos pullos, &C. C. ψ. Lib . xv cbe tom. 2y. in Libr. a. semcti cap. r. ' se xam sic: Ergone , reponit Me incius, natura bo ns, cui inest vita, non crit cluevcrta a natura hominis, cui ctiam inest vita ' si vitam i pectes. qua homo cognoscit, sciatit, sic loco movet, Vix quidem a brutis diici pat: Icd h rectam rationem, qua pietatem, aequitatem, honestatCrn, intelli entiam scit prudentiam sequitur , spectaveriS ; tunc certe magnum disicrimen in istis duobus reperies C. s. Lib. Sim li ta cluen gui3 Po tona. 9. arti c. Gin ve chi Ita sc r Natura quatenuS recipitur, alia recta , alia non rccta, nempe rationalis & irrationali,); hinc constituuntur in filo ine homines & aliae res , cnempc busti .e ; ideoque harum natura diversia est ab hominis natura per aliquid subtilissiimim.. Cum enim illarum natura tic clausa nec aperiri possit , ideo non clare cognoscunt sicur hin Diuitiam by GOOste
553쪽
mincs; & cum sit non recta cicu irrationalis ), nec possit rectificari, ideo fucultatibus non praestant sicut homines. Paulo insina sic: Cognoscere, sentire, loco se movere , id & hcstiae poliunt; quin imo naturaliter habent quamdam pietatem, aequitatem , honestatem, intelligcntiam ; sed quonam pacto possint caspersicere Z id est, habent instinctus quos iam naturales similitudinariae pietatis, intelligentne,&e. Non vero perfectam, seu Veram pietatem, intelligentiam, &c. Ut stupra dixi. D. 6. Lib. Su is che a' tona. r. in Libr. Chum 3um artic. s. sic de Imperatore Xuη : Cum vero in ipsis sanis consiliis, & rectis vcrbis ibi eae alio nonnihil peccari modo per desectum , modo per excessum ;ideo audita utriuique partis momenta & rationes mature apud se perpendebat, omniaque ad unum aequitati, medium rc lucchat; ac tunc illud opere complebat. F. 7. IIb. Su xu che hi. I tOm. T. in Libr. lam 1 v artis. 9. sic : Cur sapientiae Alumnus in arrepto persectionis proposito progrediatur Vel des stat, id ex seipso pendet ac proficiscitur. V. gr. aliquis qui vult
montem seu aggerem exstruere ι postquam multum dcsudavit in eo exstruendo , ita ut tantum desit unus torrae cophinus Ad complendum opus en subito desistit: id certe ex ipsi, & ex solo ejus arbitrio proficiscitur. Contra, alius inaequa campi planitie vult similem aggerem aut monticulum attollere; quamvis Vix bene unum dumtaxat terim cophinum jam coeperit ingeroe. si tamcn animo- Se pergat, &opus continuet; id etiam ex iplo toto,&ex solo ejus arbitrio proficiscitur. Ita sapientiae Alumnus , qui virtutis propositum vel deserit vel continuat, se habet. F. 8. Lib. Su xu che hia' tom. I 3. in Libr. I. Menacii cap. r. Leam holi ramram, sic Menacius : Jam vero pace tua, Princeps, dixerim, tu pedisiectam honi regiminis rationem tenere non adeo niteris ; nulla habita ratione parcimoniae innumeros ali, & canos & sues, qui populi alimenta comedunt; hinc non paucos in viis reperire est ianae dc miseria enectos ; nec ideli tamen publica horrea ad ciccm
synaS aperis ; sed contra, dum aliquem sic obiisse audis , starim dicis : non ego sum istius mali causa , sed animi sterilitas id sucit.
Istud sane quid aliud est, quam siquis, postquam alium gladio D
554쪽
cussum occidisset, diceret: non ego, sed gladius illum interfecit. His monitis commotus Princeps Leam horivam: Modicae, inquit, virtutis vir vehementer exopto a te plenius instrui; conceptum, quaeis, sermonem perfice. Tum Memcius: Estne, inquit discrimen inter eum qui baculo, & alium qui gladio hominem occidit Z non.est, reponit Princeps. Iterum Memcius: Estne discrimen inter eum qui gladio , & inter alium qui immiti regimine hominem occidit Z non est iterum reponit Princeps. Τum Memcius r Tua, Princeps, culina lautis carnibus assivit, tuum equite pinguibus equis redundat 3 & ecce populus tuus macilenta facie languet, & inopia deficit; imo in campis & in desertis locis plures fame cnecti reperiuntur. Annbn illud est educere bestias ad machandos & devorandos homines t quid ergo refert,utrum cordis duritie, an gladio intereat popviust G. 9. Lib. xa che his to m. r8. in Libr. r. Memcii cap. C. O m pen humhia, sic Memcius : Vir pius caret Adversario : adeoque ad auspi-Candum verum Imperatoris regimen , sitne paruum , an magnum ejuS regnum vel Principatus, nihil interest. Id in Principe Chim Tam videre est. Princeps Chim iam cum adhuc Regulum ageret in urbe Po, vicina ei erat Dynastia ΚΟ. Hujus Dynasta omnis legis& pietatis opers, statas Majoribus defunctis Parentationes non faciebat. Iticirco Princeps Tam misit qui ex eo percunctaretur, Cur illas non faceret i non habeo, inquit ille, unde animalia ad eas faciendas requisita mihi comparem. Quo audito Princeps Tam It tim misit illi oves & hovcs. Sed Κο Dynasta illos non ad parentvtiones , sed ad suam mensam adhibuit. Rursum Regulus Tam misit qui interrogaret, eccur statas Majorum defunctorum parenta tiones omitteret Τ non habeo , inquit, origam & milium ad illas requisitum. Tunc Regulus iam praecepit suae urbis di incolis, ut istius dynastiae δε agros aratum irent, utque senes & pueri imbecilles , qui arare non poterant, escam & potum aratoribus deferrent. At barbanis ille Κο Dynasta eduxit populum suum adversus eOS, qui Vinum, milium , oriram aratoribus advehebant,&ab iis allatum victum vi eripuit. Siquis postulatum victum tradere recusabat. protinus illum interficiebat. Accidit, ut puerulum victus latorem
555쪽
Rura L. De Euica Monasica. Cas. IV. G. I op
rem sic interficeret, & allatum Victum eriperet Propter hanc crudelem pueruli innocentis necem , Regulus iam collecto milite illum aggressus est. Quod ubi pervenit ad aures omnium populorum per totum imperium dispersorum , unanimi v ce coeperunt acclamare : Non movet hellum Princeps Um ut hostis, nec ut imperii spoliis ditetur; sed ut privati mariti & uxoris injuriam, innocentis filii morte illatam ulciscatur. Et ab hoc exbli principio suam gloriosam Monarchiam auspicatus est.
um xam sic : Antiqui Principes, inquit liber Xum, populos seos, ceu filiolos, amabant ac soVebant Ad quem lo- ω cum sic respondet Memcius: Hic locus vult dicere, quod rudis plebs s sorte leges violet ac transgrediatur , non continuo id illi culpae vertendum sit; uti infantulus huc illuc reptans , si sorte in puteum cadat, hoc non illi culpae vertitur. Quocirca pius Princeps dezbet plebem ceu infantem custodire ac consereare, ne imprudens in culpam aut errorem labatur. I. II. Lib. che t . I 8. in Libr. l. Memcii cap. 6. Aem ven humbra sic: Ego quidem, vehementer optavem, inquit primarius Praefectus Tar, antiquam tributi consuetudinem exigendi unam dumtaxat partem ex decem renovare, illaque fori ac limitum vectigalia tollere; sied jam illico non possum. Te igurar rogo, si istud vitium hoc anno paulatim imminuam, deinde anno sequenti penitus tollam: quid tibi videturi Hac ego similitudine lihi resipondeo, imquit Memcius et En vir , qui aliquot quotidie vicini sui gallinas in domum suam venientes surripit. Alius illi dicit: Nonne vides id virum honestum ac probum dedecere Z essice ut ab hoc vili fuseto abstineas. Cui ille : Ita revera est. Sed non possum istud vitium jam diu inveteratum uno momento omnino tollere ; liceat igitur paulatim imminuere. Singulis hujus anni mensibus unam tantum gallinam surripiam ; postea anno sequente penitus a furto abstinebo. Nunc rogo, quid de ejusmodi homine sentis 3 si revorii suam iniquitatem agnoscit & odit, illico cam corrigat ac penitus
tollat. Eccur in annum sequentem differre ΤΚ. I 2. Lib. xu che hia' tom. θ. in Libr. 2. Memcii cap. I. Ii leu uam
556쪽
roy Tract. III. De Ethica Sinens .
sic: Olim Regni o Regulus iam Xum viribus & potestate debilior. elegit potius morem gerere & obtemperare minitanti Regulo Regni Oa potentiori, quam illi. bellum indicere. Sic ergo suos Proceres astatus est et Si quis Princeps nec possit aliis dominari, nec velit illis parere, quid Z nonne &se& sitium Regnum in perniciem ultro conjicit, seque ab hominum societate rescindit Z his dictis, laci metu statim illi ex oculis eruperunt ; cornitiisque egressus siliam Principi heredi istius Regni Ou, ut pacem impe aret, in matrimonium collocavit.
De Bonitate & Malitia morali. DIIplex est bonitas & malitia moralis: alia formalis , quam habet
actus voluntatis ex te, prout hῖc &nunc libere exerceturi alia objectiva, quam habet idem actus ex objecto. Nunc utraque quid sit,& quomodo explicetur j ta Sinas, accipe.'ιmo, BomLis objecti a respective siumpta, est quaedam objecti honestaq, quae naturaliter assicit cor nostrum, seu nostram naturam rationalem qui talem; sive est quaedam objecti convenientia cum natura rationali qua talitui aiunt Philosiophi Europaei . Quemadmodum Conveniens melodia auditum , conveniens color visium , convenienS sapor palatum naturaliter afficit ac rapit; ita rei honestas ac aequitaS nostram naturam rationalem qua talem, naturaliter assicit ac delectat illi luc convenit.&se ut appetendam proponit cA . Item bonitas objcctiva respectiva, est recta agendi via in rebus relucenS,quam
Secunia, Bonitas formiis respective sumpta consistit primὸ, mediatectvltimate in convenientia actus humani cum natura rationali qua tali, seu quatenus est operativa secundum rectam rationem. Quia natura rationali S qua talis, habet quem iam naturalem inchoatae pietatis, aequitatis, honestatis, prudentiae impulsum ς actus huic rationaliS nuturae impulsiui suu exigentiae conformis, dicitur bonus moraliter C, Secundo , immeote o proxime consistit in convenientia actus humani cum ipsumet rectae rationis dictamine , proponente bonitatem
557쪽
objecti; immediata siquidem humanarum actionum regula, est practicum dictamen rationis ; sive bene operari moraliter juxta Sinas est sequi ipsam rectam rationem,quam Caelum homini indidit; quod in idem redit. Quidquid ergo extra hanc humanarum actionum regulam homo molitur , quamvis sorte sol et egregium aut belli aut doctrinae opus, id tamen totum pravae humani appetiis cupiditati adscribendum est; & quantum terra a Caelo, id tantum a vera virtute, seu b nitate morali distat D . Itaque si nihil agas, quod recta ratio dictat non agendum; si nihil concupiscas, quod recta ratio dictat non concupiscendum loquendo nempe positive, non mere privative ),Veram virtutis viam tenes, seu formalem actus bonitatem exerces E . Haec recta hominis ratio , est veluti Caeli praeceptum aut lex , cui homo tenetur obedire &se illi conformare, ut bene agat D. Haec sat clare indicant, qua in re constituant Simo moralem humanarum actionum bonitatem.
De morali earum malitia idem intelligendum cum proportione; consistente scilicet in eo, quod directe contrarium est bonitati m rati.
A. I. Lib. Su is cis tom. 23. in Libr. 2. Memcii cap. r. sv x-scr Quandoquidem sit idem omnium hominum ori erga saporum suaUitatem, auri erga vocum concentum, oculo erga colorum pulmChritudinem naturalis appetitus gustus, auditus. Visus seu gustandi , audiendi . videndi ; numquid etiam omnium cordi. quod est totius corporis seu hominis dominus, imo & primum ipsius gustus, auditus, vi SUS principium, erit idem naturalis appetitus t sed hic Cordis appetitus naturalis qua in re consistit Z Respondeo in recta ratione & aequitate. Olim illi Sapientcs, virtute & scientia insgnes viri, id unum dumtaxat habuerunt , quod nunc cor meum habet commune cum omnium. hominum corde. Idcirco recta rutio , aequitas , rei honestas tam naturali appetitu rapit, assicit &recreat cor meum, quam sapida pecudis caro, meum os & pala'
558쪽
B. 2. Lib. Su κα che hia' tom. s. in Libr. Lux 'κ artic. 6. sic t In omnibus rebus, inquit Consucius, est quaedam honestas seu recta via, quam homo sequi debet; sicut in omni domo est porta , per quam exire.Oportet. Quemadmodum igitur omnes exeunt per domi is poditam , CCCur non etiam omnes eunt per illam rectam agendi viam ZIbidem . sic : Recta via, id est , recta in rebus humanis & quotidianis actionibus relucens ratio, juxta quam homo agere debet. C. 3. Lib. xu che his tom. a. in Libr. Chum 'um artic. i. sic: Nullus est homo, qui non habeat naturam nempe rationalem ); sed unde hoc nomen naturat Cadum in hominis productione postquam adhibuit seu dedit aerem vel materiam sensibilem ad corporis compostionem, illi infundit rationem ad naturam perficiendam. Haec ratio quatenus in Caelo existir, dicitur Virtus seu principium magnum, communicativum , directivum, perflectiVum ς quatenus in homine existit, dicitur innatus pietatis, aequitatis, honestatis, intelligentiae sensus. Hujus Rationis infusio ac receptio est instar Casi praecepti aut legis. Idcd dicitura Natura, est caeli lex. Deinde nulla res est in mundo , quae non habeat viam suam ; sed unde hoc nomen ria Z homo ceteraeque res juXta innatam naturae suae pr pensionem in omnibus suis actionibus habent viam quam teneant. V. gr. pietas, qua Parcntes & filii se inVicem diligunt, aequitas qua Rex & Minister sui muneris partes adimplent, honestas qua reverentia interior & exterior , comitaS & urbanitas servatur , intelligentia qua veritas a falsitate, honestas a turpitudine discernitur, nihil sunt aliud quam actus nostrae naturae conformes, & juxta innatum illius ductum exerciti; ideb dicitur naturae ductus, est recta agendi via. C. 4. Lib. xu che tom. 2 3. in Libr. 2. Memcii cap. s. Lao su xam sic Memcius : Quod attinet ad innatum naturae humanae a lactum, certe bonus censendus est i ides ego assero naturam humanam esse bonam omni enim homini inest quidam innatus commiserationis qua miseros pros equitur, verecundiae qua re, turpeS aversatur . reVerentiae qua stiperiores veneratur , scientiae qua Veritalcm a falsitate, honestatem a turpitudine discernit, si suo. Hic comnuserationis sensu. , pietas ι Vere-
559쪽
nn L. De Ethica Monastica. si . IV. G.
cundiae, aequitas ; reverentiae, honestas ; scientiae , intelligentia dicitur. Hae quatuor inchoatae virtutes , pietas, aequitaS, hinnestas, intelligentia shu prudentia non ris aliunde conflatae . hominis naturae adveniunt ; sed illi intime conjunctae iunt & imgenitae. Verum prolis dolor i plerique istam intrinsecam nat rae suae rectitudinem nec recogitant nec curant; hinc dicitur: qui illam quaerunt, obtinent, fiuntque sapientes, seu probi: qui illam negligunt, amittunt, fiuntque insipientes, seu improbi. D. r. Lib. 1 . Memcii in Prooemio Interpres Chu Ili sic: Naturae humanae rectitudini nihil potest quidquam addi aut excellentius aut utilius. Idct enim Imperatores Iaο & Xun omnibus sequentibus faeculis facti sunt abselutum recte vivendi ac regendi exemplar , quia natura suae ductum exacte secuti sunt. Sequi autem naturae suae ductum. est sequi id quod ratio nobis a Caelo infusa dictat agendum , seu ponere actus rectae rationis a Caelo infusae dictamini consormes. Quidquid extra hanc humanarum actionum regulam, recteque Vi vendi normam , mille artibus , mille numerorum ac periodorum inventionibus molitur homo, quamvis egregium Prsan aut sciemtiae , aut belli opus iret, id tamen totum depravatae humani appotitus cupiditati adscribendum est, quantumque terra a Caelo, ta tum hoc a vero virtutis & iapientiae opere distat. E. 6. Lib. xu che lay tom. 2 s. in Libr. 2.Memcii cap.7. Cis fin xam seMemcius et LIt autem hanc Verae virtutis Viam teneas, quid sit opus, accipe et noli agere, quod recta ratio dictat non agendum , noli comcuplicere, quod recta ratio dictat non esse concupiscendum. Hoc age, & viam virtutis, seu bonitatis moralis tenes. F. 7. Vide hic supra num. 3. litteram C.
De speciebus humanarum Actionum.
SPecies Actionum humanarum sunt hae quatuor: Prima Pnt actiones Circa finem. Secunda actiones circa media. Tertia actiones
appetitus rationalis. Quarta actiones appetitus sensitivi. De singulis pauca.
560쪽
De Aetionibus humanis circa finem & media.
ΡRιω, actiones stu actus poluntatis, qui versantur circa senem, a Philolisphis enumerantur treS : Primus est Diplex amor finis , seu simplex affectus erga Bonum finis, consideratum sec dum se,&sime respectu ad media. Secundus est intentis, seu efficax Volitio finis cum respectu ad media Ialtem in confiisb. Tertiuι est smitio, seu vitalis quies in fine jam obtento ac possesso. Sinae quamvis non ita singillatim ista expIicent; aequivalentert men idem significant. Dicunt enim primo, quod finis quem vir sapiens sibi proponit. sit se & alios reno re; en simplex umor finis. Se cundo , dicunt quod illum finem acquirat per ikternam cordis , & e ternam Corpors coni sitionem tamquam media; en intentio seu etficax volitio finis. Tertio, dicunt quod obtenta siti ae & alienae rCnovati
nis sium ma atque ultima periectione, sistat ac quiescat; en fruitis seu vitalis quies in sine obtento ac possesso A . Rursiis sic dicunt: id quod vir sapiens spectat est recta agendi ratio ; en simplex amor sinis. Id quod firmiter arripit aut apprehendit, est colendae virtutis propositiun; en sco volitio sinis. Denique id cui assidue ac pacifice inhaeret, cst omnimoda cordis rectitudo , absque ulla prorsus prava cupiditate ; en fruitio & vitalis quies , seu actio, qua voluntas sertur circa finem praesentem, & in eo quiescit Bb.
Secunia, Actus voluntatis a auarum potemtarum, qui versantur circa media,
ab iisdem Philosophis enumerantur quatuor et Primim est consultatio, leu actuS intellectuS a Voluntate imperatus, inquirentis & cxaminantis media ad finem, qui intenditur , conducibilia. .
Secundus, est consensus,seu actus voluntatis acceptantis media ab imtellectu sibi proposita. Tert res, electro, scu actus Voluntatis ex pluribus mediis per Consultationem sibi propositis, unum aut altCrum CligentiS. Quaνtus, usis. Et hic duplex est; alius activus, seu actus voluimtatis applicantis potentiam cXecutivam ad mediorum executionem; alius passivus, seu actus potentia: taccutivae ponentis iacilia imperatani silicia assequundum. - SinAEDissiliam by Cooste