장음표시 사용
571쪽
seretur Z aut si vir omne suum studium sn fovendo suo digito, ne quid sorte mali incurrat, impenderet; & interea gravissima. Laeviente in dorsis plagae, nota adverteret totos sibi humeros pene er pi ; annon hic lupus currenS, qui tantum ea, quae ante Oculos, noni quae retro sunt, respicit. Vere diceretur t
De Passionibus..PΑNones sunt praeci ua pars appetitus sensitivi ; idcirco de iis hic
Primis, Natura ct proprietates palo tum juxta Sinas se : Passio est codidis seu appctitus sensitivi commotio ab objecto senssibili excitata. Sicut aqua vel ab obvio lapide, vel a soli inaequalitate , vel a venti res, stentia cxcitatur; ita noster animus a rebus sensibilibus commovetur Α) ; adeoque ista commotio fit cum aliqua corporis transinutatione non naturali, quod ad passionem requiritur.. Causa passionis productiva est cor ; objectum est res sensibilis. Sicut aqua ex se est aequalis & quieta instar speculi, quamdiu a nullare movetur ; ita nostrum cor ante passionis commotionem cBJ.. Passiones in omnibus hominibus sive malis, sive bonis reperiuntur ; sed boni non sinunt illas inti a se tumultuari, mali sinunt . Adeoque illae ex se sunt quid indifferens ad bonum vel malum morale ; solummodo ex bono vel malo earum usu fiunt bonae vel malae. Hinc malae sint, quando noster animus ab illis abreptus, in actus comtra rationem & aequitatem erumpit D). Bonae sunt, quando noster
animus ab illis motus , servata ratione & aequitate, justae moderationis terminoS non eXcedit; idque vocatur persecta passionis cum ratione concordia ; quae C ncordia est communis omnibus recte agen
Secundo, Divisis Passimum. Sinae non undecim ut Europaei, sed septem tantum passioneS enumerant, stilicet gaudium, tristitiam, iram. timorem, amorem, Odium, desiderium c Fb. Quandoqua eas rc ducunt ad quatuor, scilicet ad gaudium, iram, tristitiam, desidcrium; quia amor sib gaudio, odium seb ira , timor sub tristitia continetur ; imo sunt aliqui qui eas ad duas tantum reducunt, reliquas sub iis compre
572쪽
I ay Tract. III. De Ethica Sinensi.
Tertio, Essectin Pelionum. Quod attinet ad passionum Mectus , hi sunt: Si noster animus, ubi & quando res exigit, passionibus moderate utatur, ac post usium mox illas deponat; tunc ab illis non inficitur, instar clarissunt speculi, quod ab objectis& receptis rerum imaginibus
non maculatur. Si autem illis vel intempestive,vel immoderate utatur, easque intra se tumultuari sinat; tunc sicut clarissimum speculum ab inhaerente pulvere . ac Iuto offuscatur ; ita noster animus ob inhaerenteS passiionuin tumultus suum nitorem ac rectitudinem amit
Ante omnem passionum motum habetur in omnibus hominibus rectae rationis a Caelo infusae honitas, quae est quidam rectus pietatis, & aequitatis Iensius. Ubi crcscente aetate incipit passionum motus exurgere . si hae juxta rectam rationem regantur , illa naturalis bonitas virtutibus perficitur ; si non regantur , vitiis dei ormatur; atque hinc habetur hominis vel probitas, vel improbitas M. Quarto , Remedia Passionum. Ad regendas sitias passiones, debet homo diligenter invigilare primis illis & siubtilibus animi motibus,qui nobis ipsis tantum noti sint,aliis autem incogniti; ne ipsum a recta agendi via intus abripiant Lb. Deinde debet animum sitium colligere , dil- spatum cor non habere sitiam mentem pascere rerum veritatibus M). Praeterea essicere, ut interior cordis honestas vincat pravam sensuum cupiditatcm, sicut aqua ignem ; non tamen ridicule agerc instar hominis , qui visb grandi incendio, mox parvulum aque cyathum in ignem projiceret; igne non extincto, statim desisteret, dicens : aqua non potcst ignem extinguere ; sed constanti virtute & laboro opus est , & assidue cxcolenda , pascenda , corroboranda nobilior animi
Denique homini in adolescentia, quia tunc vitales spiritus sunt instabiles, cavendum est a libidinibus; in juventute,quia tunc vitalis spiritus fiunt sortes, cavendum cst a riaeis; in senectute quia tunc vitales
spiritus sunt debiles. cavendum est ab habendi ardore O . Atque haec de Ethica Monastica Sinensi; nunc de Oeconomica.
573쪽
nn L. De Etsica Monastica. Cap. V. oec. IPSTextus Librorum.
A. I. Lib. Sim si ta ei ren gue' rao tom. 3 o. artic. Sin D cim sic Doctor Chim : Natura sensitiva dicitur cor ; hujus naturae motus dicitur passio, seu aflectio. Petes : Ira & gaudium oriunturne a natura, annon Respondeo Assirmative. Quum enim producitur cogniti O , habetur natura; habita natura habetur afluctio. Quomodo igitur possct csse assectio sine natura ZPetes: Ira & gaudium procedimi a natura, sicut fluctus ab aqua 'B. Respondeo Assirmative. Natura aquae ex se est aequalis, tranquilla , plana, ut facies chrystalli. Dum autem offendit in arenas, laxa, soli inaequalitatem; tunc incipit commoveri, agitari, tumesce re; & si ventus super veniat,iu uncias etiam & fluctus assurgit; sed hoc non ost ipsa natura aquae. Sic in hominis natura habentur tantum hi quatuor connaturales&ingeniti pietatis , aequitatis, honestatis, intelligentiae sensus, non vero illae innumerabiles commotiones . rebus occurrentibus excitatae. Quemadmodum tamen si non sit aqua,non possitiat haberi fluctus; ita sine natura non habentur commotiones seu passiones. Ibidem infra sic: Habito hoc corpore, habetur cor. Recta ratio , quam cor a Caeso recipit, dicitur natura ; & illa commotio quam natura a rebus sensibilibus excitata producit, dicitur assiectio. C. seu passio. Haec tria in omnibuς hominibus reperiuntur , sive sint sapientes & excellentes, suo sint insipientes , rudes & Vulgares ἔnemo enim est qui illis careat. Sed viri sapientia & virtute inclyticum habeant cor rectum & ingenium clarum, naturam suam per ficiunt, ita ut passiones in illis non possint tumultuari.
D. 2. Lib. xu che hq tom. I. in Libr. Talus arti c. I sic: Quod sis pra ait Consucius e ubi quis veram cordis sui rectitudinem obtinet, tunc pΦ'rest mores suos ac vitam rite componere, his verbis indicat. quod quando cor nostrum contra rationem Vel ira, vel metu, vel gaudio, Vel abstitia abripitur, tunc non possit veram suam obtinere rectitudinem. Cor enim nostrum quam vis his quatuor passionibus carere non pol
sit, earum tamen usus suas habet leges. Si igitur ubi & quando
574쪽
Tract. III. De Ethica Sinensi.
res exigit, iis utatur, statimque post usum illas deponat, timc ab iis non inficitur ; uti clarissimum speculum ab objectis rerum imaginibus non maculatur. Si autem illis vel intempestive, vel immoderate utatur, easque intra se tumultuari sinat: tunc uti clarissimum speculum ab inhaerente pulverC, & luto offuscatur; ita cor nostrum ob inhaerentes passionum tumultuS suum nitorem ac rectitudinem amittit. Cot itaque ut sit rectum, debet esse prorsus vacuum ab omni passione , pacem ejus perturbante & judicium ossustante E. 3. Lib. xv che tom. 2- in Libr. Chum Tum artic. r. sic t Quid autem sint hae animi commotiones a C passioneS , quae earum n, tura , quis effectus, quomodo regendae sint, accipe. Amor & odium , tristitia & gaudium, CCtetaeque passiones antequam in actum prodeant, nihil sunt aliud quam ipsa natura in statu tranquillitatis posita . quae nec ad dextram , nec ad laevam declinat ; ideo tuno vocantur ipsiim rectae rationi S Medium. Dum autem in actum erumpunt,natucamq; a stlatu tranquillitatis ait statum commotionis tranς ferunt; si aequitate servata, justae moderation iv terminos nil pro sus cxcessant; tunc VOCantur persecta aflectionis cum recta ratione concordia. Illud Medium, utpote ipsamet natura rationalis, est omnibus hominibus recte agendi communis radix az primum primcipium ; haec Concordia, utpote practicus naturae rationalis ductus, est omnibus hominibus recte agendi communis via F. Lib. Li Κi sieu Rstuum tona. q. cap. 9. si run sic et Quaenam sunt hominiς passiones Z Sunt hae : gaudium, ira, tristitia, timor, amor, odium , clusiderium. Hae septem passiones absque sapientiae studio& honestatis Ritibus non possunt regi.
G. r. Lib. 5a xv mlim In tona. 3. in Libr: Chum Jum artic. r. sic t Eccur hic enumerantur tantum quatuor passiones , Cum tamen sint septem Z Respondeo: Amor iub gaudio, timor sub tristitia , odium
subira comprehenditur. Quoad concupiscentiam vero, ea in illis Continetur, tu in omnibus reperitur. Praeterea brevius adhuc aliqui illas reducunt ad duas tantiam; hoc est, ad gaudium & iram. H. 6. Lib Rituum tom. . cap. 9. D 'xti Interpres Chin bao sic: Quamvis in hominis corde sint septem passiones: generatim tamen sub duabus tantum comprehenduntur; id est,siub desiderio & odio. I. 7. Diuitired by Cc oste
575쪽
I. 7. Vide hic supra num. 2. litteram D. Κ. 8. Lib. xu che his tom. II. in Libr. I. Memcii cap. s. Tem ren humsic: Regni seu Principatus Nem Regulus Pen Κum quum adhuC Vivem te patre, solummodo esset futurus Regni heres; profecturus in Regnum Uou, id est,in Provinciam Bustuam J ad renovandam cum illo Regulo amicitiam. iniit suum iter per Regnum mn, Ut Mem Cium. qui tunc temporis illic morabatur, inviseret & docentem audiret. Memcius conspicatus Principem audiendae Sc addiscendae sapientiae adeo avidum, coepit illi a primis principiis viam ineundae virtutis ac persectionis explanare. Itaque primitivam naturae humanT bonitatem a Caelo infusae, quae in omnibus hominibus reperitur priusquam Creicente aetate vel vitiis deturpetur. Vel virtutibus Exornmnctur, singillatim illi exposuit. Haec bonitas ante omnem passionum motum, in unoquoque a natura habetur. & est quidam innatus ac rectus pietatis & aequitatis sensus. Ubi autem Crescente aetate passionum motus incipiunt murgere, si hae juxta rectam rationem temperentur ac regantur. ista bonitas perficitur; sin minus: viti tur; atque hi nς hominis vel probitas, vel improbitas oritur. L. 9. Lib. che hia' tom. 2. in Libr. Chum tam artic. r. sice Deinde
primi illi &subtiles motus, qui in secretissimo cordis penetrali sive
erga Bonum sive erga Malum seruntur, etsi aliis nondum sint C gniti, ei tamen homini, cui diassent, valde spectabiles apparent; um
de de illis dicitur : nihil tam spectabile quam id, quod est occubium , nihil tam visibile quam id , quod est subtile. Quia autem ex his subtili innis & absconditis motibus tota aut honestatis, aut turpitudinis diversitas profluit; ideo vir sapiens isti internae cordis sui solitudini , quam ipse solus cognoscit. studiosissime invigilat Daeritus, ne procul a recta agendi via ipsium abripiant succrestentes paulatim istae occultae cupiditatis commotioneS. . M. I o. Lib. Sim li ra ciuen gue' 'M tom. r o. artic. Sin sin cim, sic: Sapiemtiae Alumnus debet diligenter colligere & servare suum cor, ut naturam suam rationalem alat, & suas passiones moderetur. M. II. Lib. - xu che his tom. I. in Libr. La His artic. 7. sc e Deinde ubi cor illos passionum tumultus intra se admittit nec coercet,
tunc ab illis foras abripitur; Dumque cor est foras abreptum & ab
576쪽
s 2 δ Tract. III. De Ethica Sinens.
sens , tunc omnes corporis sensus non possunt suo munere bene fungi, vel funguntur quasi non fungerentur ; oculus intuetur &non videt, auris audit & non intelligit, os comedit & non discernit sapores; quia nimirum cor, horum sensuum actionumque Dominus ac Rector, abest. N. i a. Lib. xu che tom. 23. in Libr. 2. Memcii cap. r. Laa Uuxam sic Memcius : Quin imo illi verae Virtutis simulatores, suis etiam vitiis & iniquitatibus futiles causas praetexunt. Communis lex est, ut interior cordis honestas Vincat praVam senium cupiditatem. perinde ac ignem aqua. Jam Vero isti fucatae honestatis amatores non aliter se gerunt acis, qui ingentem lignis onustum conspicatus currum igne deflagrare, mox ad extinguendum istud incendium, parvulum aquae LVathum arriperet, atque in ignem conpiceret ; igne non extincto. Confestim diceret: aqua non potest ignem vincere. Itaque illi postquam Vix quidpiam honestatis ad domandas sitas pravas passiones adhibuerunt, statim illis non domitis dicunt: interior honestas non potest pravam sensuum cupiditatem vinc re. Unde quotidie in majora scelera praecipites ruunt, donec tandem omnem interioris honestatis sensum penitus amittant. o. i 3. Lib. Isto Iu artic. I 6. sc : Tria sunt, quae debet cavere Sapiens rin adolescentia, quia spiritus non sunt adhuc stabiles, debet cavere luxuriam ; in juventute, quia spiritus sunt debiles, debet cavere rixas ; in sicnectute, quia spiritus sunt debiles, debet cavere avaritiam, suu habendi libidinem.
EThica oeconomica est, quae tradit leges regendae pamilia seu d
mUS ; domus partes juxta Ai istotelom sunt homo & possesito.
Inter domus homines datur quadruplex EcietaS: paterna, con
577쪽
Rura II. De Ethica oeconomica. Cap. I. m. Ias
iugalis, fraterna, herilis. Et Familiae seu domus possessiones dividum tur in immobiles,& mobiles. Finis oeconomicae est Familiae directio, & educatio. Itaque agemus primo de Familiae hominibus. Secundo, de Familiae possessio
De Paterna Societate. Societas Paterna est quidam ordo inter Parentes & liberos. Itaque primὸ, Regule Parentum erga liberos juxta Sisia sic : Totius disciplinae domesticae sundamentum ac radix, est Paterfamilias bonis moribus imstructius cM. Prima Regular Mater praegnans si modesta, sobria, nihil nisi . nestum loquatur & audiat, ut suo infanti consulat M.
Secunda r Si infanti danda sit nutrix ac Magistra, eligatur mulier modesta, quieta. pia, obsequens, affabilis, facilis, gravis, reverens, dii Sem, ea ita, taciturna G). Tertia: Teneri puelli celerius, puellae lentius respondere, dextr que manu, non laeva uti doceantur. Puelli & puellae septennes non una sedeant, nec ima comedant; incipiant addisicere libellum filialis observantiae, & librum Sententiarum. Odiennes urbanitatem doc antur qua primum locum senioribus in ingressu, congressu, sessione, mensa deserre debeant. Puer decennis Scholam frequentet; discat stribendi & numerandi artem ; librorum notitiam hauriat; urbanitatem & veritatem edoceatur, ac deriade Musicam. Viginti Annos natu, solemni ritu primum pileiam aCcipiat. ; triginta , matrimonium. ineat. Puella vero decennis domo non egrediatur , doceatur suaviter loqui; modestum vultum praeserre, mandatis obtemperλre , nere, texere, sucre, &c. Quindecim Annos nata Iolemni ritu, capitiS Ornatum accipiat ; viginti, nubat D .
578쪽
ι Io Tract. III. De Ethi a Sinensi.
Quarta: Parentes Pos liberos saepius moneant, ut haec vitia sudant e Majores sios probro assicere , domus bona dilapidare , famae S sanitati sitiat noccre , Voluptates quaerere, sobrietatem odisse, solis facetiis delectari , auditis aliorum virtutibus invidere , audita aliorum vitia evulgare, priscorum Sapientum dicta ac mores fastidire, viros doctos fugere, in rebus agendi, torpescere, vestium luxum amare, &c. Quinta: Pater filium non erudiat per se,sed Magistro erudiendum tradat; quia inter erudiendum si filius non obsequatur , posset ex riri mutua Patri, & filii exacerbatio, quae noceret & Patris amori erga filium. & filii honori crga Patrem. Hinc Sapientes suum filium cum alterius filio permutabant, ut cum non per se instruerent atque edurarent F . Sexta: Parens debet amare filium, non prout caecus affectus impellit, sed prout recta ratio exigit. Quia sicut Agricola segetis suae ubertatem ob nimiam aviditatem non cognoscit, ita Parens nec filii sui malitiam, nec naevos ob nimium amorem G). Septimae Si liberi aut nurus aliquam irreverentiam aut inobedientiam committant. non debent Parentes statim stomachabundi in iras erumpere illisque succensere; sed illos patienter instruant. Si instructi, non se emendent, eos puniant IM.
Secnndo, Regulae liberorum erga Parent s.
Prima: Liberi summo manu siurgant; docenter induti adeant Parentes ; rogent quid velint . quid expetant, quid imperent. Aquam ad lavandas manus offerant, cubiculi supellcctilem componant, cibos cis deserant. Nurus erga socerum& sbcrum idem praestent. Liberi Parentibas vocantibus reverenter respondeant, coram illis. accedendo & rccedendo modest iam & attentionem servent; nec ausint ructarc , oscitare, corpus extendere, uni pedi insistere, alicui rei inniti, limis oculis intueri , spuere, naribus stillare , sese scalpere,&c. Parentes vestes mundandas ac reficiendas curent. Hieme cos rogent,num aliquid contra frigus,& aestate, num aliquid contra calorem putant Z Nurus erga secrum & socerum idem praestent I Secunda: Filius domo egrediunS,Parentes praemoneat,& dicat quo
579쪽
nra II. De Etlica Oeconomica. Cap. L. G. III
vadit. Rediens coram illis se sistat. In serviendo Parentibus faciem alacrem & affabilem praeserat, nec sit morosius Κ . Tertia: Liberi & nurus nec proprium peculium, nec propria animalia, nec propria Vasia habeant nec quidquam suo nomine aut pctere commodatum, aut alteri dare audeant- Si quod munus accipiat nurus, illud socrui deferiat L . . Quarta: Liberi & nurus si forte a Parentibus,sbcero aut socru multum amentur, non ideo praefiniant este minus prompti ad eorum justa. Dum aliqua re ab iis donantur, ostendant eam sibi gratam accidere. Si cibo aut potu donentur, cum, quamvis insipidum, gustent; si veste, eam, quamvis injucundam, induant. Opus e manibus, cibus uxore dimittendu'. dum Parentes vocant M Quinta: Filius amet quos amat, colat quos colit Parens; in omnibus voluntatem Parentum exquirat; uti etiam nurus , soceri ac sci-criis cNa. Sextat Filius annotet Parentum iusta, iccum gerat, examinet,p pere exequatur; post executionem, statim eos faciat certiores in. Septima: Filius ad ducendam uxorem, debet Patrem & matrem praemonere, & ab eis facultatem petere cri. . . Octava: Filius Parentes peccantes ore blando,& vultu sereno siuaviter commoneat. Si monentCm resi Ant, honorem & reverentiam. ut pria eis exhibeat. Dum viderit eos alacriores,rumum commoneat; praestat enim peccante Flam, is nonnihil irasc.tnturArrianter comm nere, quam ipsos totum Uicum,urbem, Patriam suo peccato offendere.
Si autem ob ista monita inalperati filio succenseant, imo eum vel ad ipsam usque sanguinis effusionem caedant, non tamen audeat filius eis succensere; sita debitam reverentiam & obedientiam more sellio eis
Nona: Si Purentes aegrotent, filius corporis ornatum negligat, si in gressu modestior, humilior in Verbiv, invictu magis Ebrius, passi nes fraenet, moerorem demonstret pharmacum illis dandum praes
Dccima rFilius Parentum cultor,si sit in suprema dignitate,non debet superbirc ne superbiendo se cum illa in exitium trahat. Si stin inseriori dignitate, non debet tumultuari, ne tumultuanda Regni
580쪽
Isa Tract. III. De Ethica Sisensi.
poenas incurrat. Si sit in plebe, non debet altercari, ne arma in se concitet in). . Praeterea in Consucii libello de filiali observantia , quintuplex eius genus ac munus describitur, sicilicet Imperatoris, Reguli, primarii Praesecti, Doctoris seu viri litterarum laurea donatin viri plebeii. Nullus enim ab hac filiali observantia sive Rex,sive plebeius eximitur , imbtotius Regni & imperii bonum regimen ab illa dependet I . Undecima: Denique filii, dum Parentes vivunt, debent illis juxta
Ritus honestatis inservire ; dum obierunt, juxta Ritus honestatis exequias celebrare; postquam sepulti sunt, juxta Ritus honestatis statis anni temporibus parentationes illis facere U). A 'S Inter exequias recensetur triennalis luctus ob triennium quo filius matris lac suxit, & mcinio gestatus fuit. Triennalis luctus consistit in albo rudioris cannabis vcstitu, in parciori victu,&c. . - . A 'Duodecima: Filialis obfervantiae vitia, haec sint praesertim quinque :primum,secordi otio; secundum ludis & compotationibus; tertiu, immodico uxoris ac liberorum amori sine fraeno indulgere , neglecta alendorum Parentum cura. Quartum, obscoenae voluptatis coeno sese immergere. invecta Parentibus ignominiae nota. Quintum, amare audaculam bullientis sanguinis fortitudinem, rixas, altercation I ac pinstea poenas, ipsamque mortem incurrere, periculo & damno in Parem ' . tes resiliente . . Alia sunt innumera circa hanc filialis observantiae materiam; sed ea brevitatis causa Omitto
A. i. Lib. xv the hq tom. I. in Libr. T Ilio art. 8. sic: Quod supra ait Confucius : ubi qua mores suos ac vitam riter componit, tunc potest romm suam domum pace, concordia, pulchro disciplime ordine temperare , hiS Ve
bis indicat, quod totius disciplinae ac pacis domesticae sundamem tum , sit ipse Paterfamilias, qui se erga alios debet gerere, non prout caecus affectus eum impcllit, sed prout recta ratio & aequitas exigit. Sed heui plerique nunc in iis quos aut amant, aut oderunt,
aut Verentur, aut reverentur , aut miserantur , aut aspernantur, non Dissilired by Coosl