장음표시 사용
561쪽
Sinae haec quatuor suo modo etiam utcumque docent, ae tradunt. Primὸ . enim dicunt: Sapientiae Alumnus non dehet consuse&sne ordine agere; unum primario ceu arboris radicem, nempe sui renovationem, S alterum secundario ceu arbori S ramos, nempC prinximi renovationem, ac poste, hujus utriusque renovationis siummam persectionem, in qua sistat ac quiescat, spectare debet, diligenterque inquirere media, quibus hanc consequi Valeat. En consultatio cirram
Secundo, postquam hoc noVit, tunc habet objectum determinutum, &est immunis a vanis curis & angoribus. En consensus Q. Drtio, dum sic immunis est a vanis curis & angoribus, tunc cordis& corporis, seu interna & externa pace perfluitur, qua perfituens res singulas accurate expendit ac curat; sicut peritus medicus, dum modibi occurunt, statim aptam unam ex multiS arripit medicinam. En et clio mediorum C . Quartis denique expendendo ac curando res singulas, summae pedi sectionis, in qua sistit ac quiescit, finem consequitur. En usum sive applicatio potentiae executivae, & ipsa executio Q. Rursus sic dicunt: Primὸ, vir sipiens seu Philosephus ante omnia debet rerum naturas ac rationeS , nimirum quaenam verae aut ia fae, quaenam honestae aut turpes sint, rite investigare. En consultatio D . Deinde debet voluntatem sitiam in Vero Boni amore & in ve- ro Mali odio firmiter stabilire seu firmare. En consensu voluntatis Do.
Postea debet veram cordis rectitudinem procurare. En electio mediorum. Denique debet mores, ac totam Vitam sitiam rite componere. En usis. Componendo autem moreS,ac vitam suam, Familiae concordia, Regni seu Principatus bonum regimen, totiuS imperii pax, ac omnium populorum virtus obtinetur. En finis consecutio per media a voluntate imperata D). Ac proinde vides Sinas cum EuropaeiS pene in unum&idem in hac etiam materia coincidere, licet parum alii, Verbis, alioque modo loquendi utantur.
A. I . Lib. xv che hia' tom. I. in Libr. Tu Bio sic : Doctrinae cui Adultiti magni homines vacare debent, via ac ratio consistit in his tribus r
562쪽
I I Tra Z. III. De Ethica Sinensi.
Primo in reparanda lucidae seu rationalis suae facultatis primigenia claritate; ut enim offuscatus metallici speculi splendor poliendo reparatur ; ita primi diva lucidae nostrae facultatis claritas vel ingenii hebetudine obducta, vel mundi cupiditatibus inter vivendum deturpata reparatur, si illae mentis tenebrae,& mundi cupiditates diligenti studio ac labore depellantur. Ista facultia lucida, est humani cordis vacui seu incorporei , intelligentis seu spiritualis, non obscurati, omneS rationes complectentis, & omnibus negotiis respondentis seu occurrentis propria essentia vel stubstantia. Secundo in renovandis populis seu proximo. Postquam aliquis primitivam lucidae suae facultatis claritatem reparavit, debet deinde tum exemplo , tum documentis eniti, ut omnes alii primitivam sitiae lucide
facultatis claritatem etiam restaurent, errorum tenebras a se eXpellant, inveteratas vitiorum confitetudines excutiant,ac renoventur;
uti vestis luto foedata, dum bene lavatur, renovari dicitur. Tertio in sistendo in imma bonitate ac persectione , instar Viatoris , qui domum suam appulsus, tandem sistit ac quiescit. Vir enim sapiens sive suae reparandae, sive alienae renovandae lucidae facultatis primitivae claritati animum ac vires applicet, non debet nisi in obtento ultimae ac summae bonitatis vel persectionis apice sistere.
Et paulo infra ibidem sic: Olim sapientes Principes volendo sitium
Regnum seu Principatum recte componere,prius suam Familiam ac domum rite componebant. Volendo autem suam Familiam ac domum rite componere, pricis suam vitam ac mores probe componebant ; volendo suam vitam ac mores probe componere, prius sui cordis rectitudinem procurabant.
Denique paulo post, sive in arti c. 3. sic: Passerculorum ad sistem dum ac quiescendum locus, est sylva montosa ; hominis ad sistendum ac quielcendum scopus seu sinis, est summa bonitas ac tam mapersedi io.
B. E. Lib. Su ra che hia' tom. 6. in Libr. Iun1u artic. 7. sic ConfuciuS: Quod ante omnia spectat Sapiens , est figere suum scopum. Hinminis via, est recta & naturalis in rebus humanis agendi ratio. Nisi in hac figatur scopus. aberratur. Idcircb oportet hanc rectam agendi rationem pro regula totius vitae ac morum nostrorum assu
563쪽
mere , tominque animum ac Voluntatem applicare ad eam sequendam, tunc noster scopus ac finis est rectus, seu volitio nostri sinis est recta. Deinde d im haec recte agendi ratio in praxim reducitur , & in animo continetur, tunc dicitur virtus. Sed nisi haec bene servetur, facile amittitur. Idcirco oportet illam friniter velut ambabus manibus apprehendere, de die in diem augere, cmn- stanterque conservare. Postea si haec ex omni parte perficiatur, ita ut acquiratur omnimoda cordis ab omni prava cupiditate liberi rectitudo, tunc vocatur pictas ; scis nisi semper illi inhaereatur, facile a pravis cupiditatibus labefactatur ; ideo oportet illi siemper inhaerere, in illa sistere ac quiescere, ne a pravis affectionibus perturbetur ac coinquinetur. Atque ita habetur tota interioris hominis persectio. Denique quamvis Ritus externi, Musca, aliaeque liberales artes non sint primarium hujus persectionis objectum, o tet tamen etiam illarum exercitationi Vacare. C. 3. Lib. da xu che has tom. i. in Lib.U Itio stib initium sic: Hoc habet sere omniS res, ut unum primarib.alterum secundario spectet, similis arbori, quae radicem & ramos habet. Deinde omne opus ex
principio & fine constituitur. Sic hoc sapientiae seu Ad ultorum hominum studium primario spectat sui ipsius reparationem, secundario populi renovationem. Tanti operis principium est cognitio ejus, in quo sistendum est; finis, adeptio ejus, in quo sistitur. Illa cognitio & sivi ipsius restauratio est quid prius ; haec adeptio, &populi renovatio est quid posterius. Qui autem hanc prioritatem
ac posterioritatem rite novit, animumque ac vires ad eam sei Vandam diligenter applicat; hic vix aut ne vix quidem a Vera sapientiae
C. Ibidem paulo superius foet Qui novit qua in re sibi sistendum sit,
habet determinatum objectum ; qui autem habet determinatum objectum, hic potest esse a vanis cordis commotionibus & angoribus immunis ; & qui est immunis a vanis cordis commotionibus& angoribus, is potest interna & externa pace frui ; sed qui in te na ac externa paces uitur, is potest accurate res singulas considerare, expendere,curare. Denique qui accurate rcs singulas opendit
ac curat, hic potest consequi id in quo sistendum ac quiescendum est. Pa C. 4.
564쪽
C. 4. Lib. D xu runm In tom. I. in Libr. Tu Hio sic : qui novit qua in resbi sistendum sit, is habet objectum determinatum, &c. ut num. praecedentia sicut medicus qui in curandis quibusvis morbis est peritus & exercitatus , antequam accedat ad aegrum, varios medendi modos apud se perpendit ac quaerit; cumque hos bene
novit discernere ac eligere, non timet, dum ad aegrum accedit, in dando pharmaco errare.
D. s. Lib. Su xuche hiar tom. I. in Libr. Tu Hio stib initium sic : Modus assequendi perfectam Boni & Mali notitiam consistit in perscrutandis ac cognoscendis rerum naturis & rationibus. Probe enim cognitis rerum naturis & rationibus, nimirum quaenam Verae aut salsae , quaenam honestae aut turpes sint, tunc mens ultimum intellia gendi apicem attingit. Quando autem mens ultimum intelligendi apicem attingit, tunc voluntas potest in Vero Boni amore, & in vero Mali odio firmari. Quando voluntas in vero Boni amore,&in vero Mali odio est firmata ac bene stabilita , tunc potest vera cordis rectitudo obtineri. Ubi vero quis veram cordis rectitudinem obtinet, tunc mores suos ac vitam potest rite componere. Et ubi quis mores sios ac vitam rite componit, tunc potest totam
suam domum ac Familiam pulchro disciplinae ordine, concordia, pace regere. Ubi quis totam siuam domum ac Familiam pulchro disciplinae ordine, concordia, pace regit, tunc potest totum suum Regnum seu Principatum recte gubernare. Denique ubi quis Princeps seu Regulus totum sium Regnum aut Principatum recte ginbernat , tunc potest suo exemplo totum ipsum imperium comminVere , ad virdutem eXcitare, componere, pacare, & id, quod unicuique convenit, inerre. Hinc vides praecipuum totius istius concatenati operis momentum consistere in suis moribus ac vita rite
componendis; siquidem & naturae perscrutatio, & mentis cognitio.& voluntatis affectio', & cordis rectitudo, & domus disciplina , &Regni bonum regimen, & imperii tranquillitas , haec omnia illuc reseruntur. Idcirco, ait Consucitas, ab ipso Imperatore ad insimum usque ex plebecula Alumnum sapientiae , nullo excepto , debent omnes id unum tamquam cunctorum suorum laborum basim ac principium spectare , ut mores suos ac vitam rite componant. Et
565쪽
certe qui incompositos mores gerendo . vitamque perversam ducendo vellet pulchro distiplinae ordine ac concordia domum si am regere, Principatum suum bono regimne administrare, totum imperium tranquillitate donare, idem ageret, ac qui vellet, ut emo tua & siccata arboris radice, ejus rami ac folia virescerent. Hoc sane fieri nequit.
De Actionibus Appetitus Rationalis, & sensitivi.
P Rimo, Natura ct proprietates Appetitus Rationali, o seni Pisi juxta Sinas sic rEtsi cordis nostri natura incorporea, spiritualis,& cognoscitiva sit tantum unica; duplex tamen cor, seu appetitus habetur; alterum cor hominis, alterum cor viae; sive alterum cor humanae cupiditatis, ait rum correctae rationis: illud ex cupiditate sensuum pullulat, hoc infusae rationis rectitudine emanat : illud periculosum damnosisque rerum sensibilium illecebris obnoxium , hoc subtile, excellens , sensu imperceptibile. Quemadmodum nemo est, qui materialibus corporis sensibus careat, ita nemo est, licet intelligentissimus. qui sine illo limmanae cupiditatis corde possit esse. Contra, quemadmodum nemo est. qui spiritualis naturae sebstantia careat, ita & nemo est. licet stupidis simus, qui sine hoc rectae rationis corde possit esse ; id est. nullus est: homo qui non habeat appetitum rationalem & sensitivum c A . Deinde nullus est homo, qui, quantum est ex naturae suae bonitate, seu ex appetitu rationali secundum se , non spectet virtutem sequi; uti nulla aqua, quae quantum est ex naturae suae gravitate, non spectet deorsum currere BJ. Quamvis omnes homines a natura habeant,
ut os erga saporum suavitatem , oculus erga colorum pulchritudinem, auriS erga aurium melodiam, naris erga odorum sinagrantiam, peS, manus ceteraque membra erga quietem & delectationem n tyrarali impulsu serantur, ac proinde hic sensuum appetitus possit dici aliquo modo hominis natura ; quia tamen haec caelesti legi saepius adversatur & ruit in illicita ac turpia , ideo-non potest proprie dici iblius natura, seu recta ratio quae pietatem , aequitatem , honestatem, prudentiam ex se stmper spectat, haecque est vera hominis natura
566쪽
). Itaque dum nostrum cor seu animus in res sensibiles erumpit, id dicitur humanae cupiditatis cor, id est, appetitus sensitivus ; dum in res aequitati&honestati consentaneas tendit, id dicitur rectae rati nis cor , id est appetitus rationalis. Quia autem humanae cupiditatis cor facile pravitatem, dissicile honestatem amat, ideo dicitur periculosium; di quia rectae rationis cor facile tenebris,dissicile claritate stultur, ideo dicitur subtile, seu imperceptibile D, Secunia , Actionis ct octium Appetitus rationalis, o se Piri. Humanae cupiditatis cor , sensibilibus Visus, auditus , gustus, olfactus, tactus objectis relicitur ; rectae autem rationis cor pietate, aequitate, honestate. prudentia delectatur E). Vir sapiens debet huic utrique cordi diligenter invigilare , nec sinere ut humanae cupiditatis cor turpibus rerum sensibilium illecebris irretiatur; sed emcere debet, ut uni aequitatis & honestatis rectitudini ad haereat, curareque ut rectae rationis cor semper domnum agat; humanae cupiditatis,famulum; illud dominetur, hoc subjiciatur; illud imperet hoc obediat; nec ullusmotus aut quies, verbum aut factum sive per desectum, sive per excessum a recta umquam via declinet, sed aequitatis semper medium teneat P .
In homine alia pars nobilior, alia ignobilior; alia pretiosior, alia vilior. aEquitas exigit, ut pretiosior pluris fiat quam vilior, & nobilior majori honore colatur quam ignobilior ; non igitur licet propter viliorem & ignobiliorem damnum asserre pretiosiori & nobiliori. Hinc siquis vitiorem & ignobiliorem sui partem studiosius curet quam pretiosiorem& nobiliorem, is ignobilissimus & vilissimus evadet homunculus ; contra , siquis nobiliorem & pretiosiorem sui partem studiosius curet quam ignobiliorem & viliorem, hic nobilissimus ac praestantissimus Heros fiet M
A. i. Lib. Ch Iim in Prooemio Interpres Chu IIi sic : Forsan aliquis quaeret, ob quam caulam hic libcr Chum Tum, id est, immutabile Med tim , sit compositus Z Respondeo cum Doctor Uu doleret rectae rationis doctimam jam non amplius ad Posteros transfundi, ideo illum composuit. Rectae enim rationis doctrina ab illis antiquis viris sapientibus , Virtute . doctrina , spiritualique vivendi norma illustribus, qui Caeli legi parentes,Caelique vicem gerentes
567쪽
Rurs I. De Ethica Monastica. Cap. V. oec. IIo
bo & exemplo summae persectionis regulam tradiderunt Posteris successive transimissam, emanavit; idque patet ex libro Xa Κim, id est, Annalium Imperialium : Dum enim Imperator Taο instituit Principem Xun suae dignitatis ac imperii heredem , verborum formula, qua usius est ad commendandum illi totum imperium, haec una fuit e vere firmiterque apprehende aureum virtutis ac rectae rationis Medium. Deinde Imperator Xun dum instituit Principem Iti suae etiam dignitatis ac imperii heredem, Verborum formula, qua usus est ad commendandum illi totum imperium, haec ruris una fuit: humanae indolis cor, quo sensibilia appetuntur, unice peric losum est ; rectae rationis cor, quo honesta amantur, unice subtile. Propterea sis attentissimus & Qlers in una honestate & requitate sequenda; aureum Virtutis ac rectae rationis Medium vere fi miterque apprehende. Atque ita quod Imperator Tao uno verbo aut una siententia plene persecteque expresserat, rursum Imper tor nn tribus aliis sententiis illud idem ampliavit, ut clarius explia caret id, quod uno verbo Imperator Do complevis fuerat. Hac igitur Medii via oportet vitam instituere, tunc vix poterit a scopo aberrari. Prisci illi Sapientes, uti possumus colligere, etsi humani cordis vacuam, seu incorpoream, intelligentem, spiritualem , cognoscitivam, sensitivam naturam in omnibus micam tantum esse crederent; duplex tamen diversium cor distinguebant, alterum h/minu, seu humanae indolis, alterum via seu rectae rationis cor vocabant . quia illud ex cupiditate sensuum pullulat, hoc ex insusae rationis rectitudine emanat ; unde fit, ut non omnes idem cognoscant ac sentiant. Quapropter illud periculosium est & inquietum. damnosisque rerum sensibilium illecebris obnoxium ; hoc autem
est subtile , delicatissimum , & perceptu dissicillimum. Porrδ qui
illis materialibus corporis sensibus careat, neminem Certe reperira;
ideoque qui sine illo humanae indolis corde possit osse, celsissima licet intelligentia siublimem, etiam reperias neminem. Pari modo. qui hac spirituali infusae caelitus rationis natura careat, prorsuS neminem reperies ; ideoque & qui sine hoc rectae rationis corde possi esse, profundissima licet ignorantia stupidissimum, etiam reperies neminem. Iam vero dum quis geminum hoc cor, in carneo
568쪽
sivo corde vix digitum lato , prorsus confundit ac permiscet, nec novit aut callet id, quo utrumque apposte dirigat ac regat,tunc periculosum cor, magis periculosium I subtile cor, magis tenue magisque imperceptibile evadit, donec tandem caeli rationis aequitas non habeat amplius,quo domet ac Vincat humanae appetentiae iniquitatem. Vir attentus ac solers, hoc utrumque cor diligentisi, me discutit . perpendit nec confundit ; & qui unam aequitatem honestatemque lectatur, hic debitam si ii cordis rectitudinem vigilantissime custodit, ne ab ea quandoque deflectat. Unde in rebus agendis sine ulla vel minima intermisi ione essicit, ut rectae rationis cor semper omnium sensuum totiusque corporis Dominum agat, & humanae indolis cor, ejus imperiis ubique obtemperet; tunc periculosum cor acquirit tranquillitatem & securitatem ; subtile corprodeuntem foras decorem, spectabilesque suae formae radios emittit; ac demum nullus motus aut quies, nullum verbum aut factum sive per defectum, sive per excessum ullam culpae notam incurrit. B. 2. Lib. Su xu che ho tom. 2 3. in Libr. 2. Memcii cap. s. Κao Uu vim sic : Nullus est homo, qui, &c. Ut stupra in contextu. C. 3. Lib. Sti xu che hq tom. 26. in Libr. 2. Memcii cap. 8. Cin sin hiasic Memcitis r Sapientes longe aliter de natura humana ac caelesti providentia sentiunt, quam isti vulgares ac rudes homines. Hi naturam humanam in sensitivo appetitu, quem unum sibi sequendum proponunt, & caelestem providentiam in quadam volventis aeris seu temporis periodo , Vel gyrantis aeris revolutione ac numero , quo desides ad omne opus bonum torpent, sitam esse volunt. Sed non sic Sapientes. Quamvis ergo omnes homines hoc a
natura comparatum habeant,ut Os erga saporum suavitatem, oculus erga colorum pulchritudinem , auris erga Vocum melodiam , n, ris erga odorum fragrantiam, peS, manuS, ceteraque membra erga
quietem & delectationes naturali quodam impetu & appetitu serantur , adeoque hic appetitus possit dici quaedam humana partis sensitivae natura ; quia tamen rerum Essector juxta suum arbitrium huic dat vel non dat, vel quantum lubet, dat, nec id ex ingenii viribus provenit; ideo vir sapiens, cum in natura humana caelestis
lex seu providentia resideat, illum appetitum sensitivum, qui saepius
569쪽
pius hominem in illicita contra canestem legem trahit, non vocat humanam naturam, ne sorte facinoros homines praetextu narurae, uictaenate in scelera ruant. Deinde quamviS amorn pietas inter patrem & filium ossicii aequitas inter regem & vasal Ium,reverentiae honestas inter hospitem & hospitem,intelligentiae disparitas inter sapientem & rudem, recta caesi via in homine persecto fit quaedam caelestis lex aut providentia ; quia tamen natura humana in caelesti lege aut providentia residens agit quod situm est, ideo vir sapiens
illam non vocat caelestem legem aut providentiam , ne sorte facinorosi homines praetextu caeleitis legis & providentiae aut omnem sivi ipsorum curam abjiciant, aut in errores deducantur. C. 4. Lib. Su xu mum In tom. 26. in Libr. a. Memcii cap. 8. Cin D hiasc : Haec, inquit DOctor Chim , propensio oris erga sapores. oculi
erga colores , auriS erga melodiam, miriS erga odoreS , pediS,ma- S , CeterorUmque membrorum erga Commoditates &delectati
ne sunt sensitivi appetitus natura. Et Doctor Cha Hi: Id quod nat ra,est,concupiscit, Oritur ex illa natura, quae in victus & corporis voluptates sertur. Unde Doctor Chum, per istam naturam etiam imtelligit naturalem vitalis aurae seu sensivum a indolem ac temperamentum. Et paulo infra sic: Quod attinet ad veram vitalis aurae indolis ac temperamenti explicationem, certe in illis natura,quae est ratio continetur; ideo non dicitur Vitalis aurae indoles ac tempe
D. s. Lib. Xu Κιm tom. I. cap. Tu Iu mu Interpres Isar Xin sic : Con seu animus est hominis intelligentia & advertentia, prout in medio ibi ius dominatur ac praesidet , omnibusque advenientibus negotiis aut rebus occurrit & respondet. Dum in res sensibiles erumpit, vocatur hominis cor, seu humanae cupiditatis cor; dum in res aequitati δέ honestati consentaneas tendit , vocatur Viae cor, seu rectae rationiς cor, nempe rationalis appetitus. Quia autem hominiscor facile pravitatem , difficile honestatem amat, ideo dicitur periculosum ; & quia viae seu rectae rationis cor facile tenebris , dis-ficile claritate fluitur , ideo dicitur stibisse , seu imperceptibile. Dum quis illi diligenter invigilat nec illi permirtit, ut pravis rerum materialium cupiditatibus immisceatu ac implicetur , sed e
570쪽
ficit, ut unam puram bonitatem probitatemque spectet ac servet; ut uni persectae aequitatis &honestatis rectitudini adhaereat; utque viae seu rectae rationis cor . semper dominum; & hominis seu humanae cupiditatis cor semper famulum agat; illud dominetur &imperet, hoc subjiciatur di pareat: tunc periculosium acquirit tranquillitatem . subtile manifestationem; nec ullus motuS aut quies, Verbum aut factum, sive per defectum, sive per excessum peccat; sed omnia immutabile virtutis Medium Vere attingunt. L. 6. Lib. xu mum In tom. 3. in Libr. Chum Tum Prooemium sic t Ubi
habetur hic homo, mox membra, aures, Oculi, nares, OS, pedes, manus, reliquaeque partes habentur. Idcirco aurium, Oculorum, 'narium, OriS, pedum, manuum, reliquarumque partium naturalis appetitus vocatur hominis cor. Viae autem, Qu rectae rationis cor,
quia significat aut indicat pietatis, aequitatiS, honestatis, intelligentiae naturam, ideo unam Caeli rationem spectat, nec rebus sensibilibus implicatur , ipsumque Doctor Cham vocat Caeli ac terrae natiram , ideoque dicitur viae Cor. F. 7. Vide hic supra num. I. litteram A. sub finem dc num. s. Iitteram D. etiam seb finem. G. 8. Lib. xu che tia' tom. 23. in Libr. 2.Memcii cap. s.Κao Uu xam sic Memcius: Homo in seipse binam continet partem, aliam nobiliorem& majorem, aliam ignobiliorem & minorem. Nobilior ac major est cor & mens; ignobilior ac minor,est os & venter. AEquitas autem exigit,ut majori pretio major quam minor aestimetur,& nobiliori hola re nobilior quam ignobilior colatur.Non ergo licet propter ignobiliorem & minorem partem,nobiliori & majori nocere; atque in hoc pravus aut rectus seipsium fovendi alendique modus consistit. Siquis enim ignobiliorem & minorem sui partem studiosius quam nobiliorem & majorem aluerit, ignobilissimus& minimus evadet homum Culus ; contra, siquis nobiliorem & majorem Qi partem studiosiusquam ignobiliorem & minorem aluerit, nobilissimus & maximus Heros fiet. Et vero siquis hortulanus majores istas Ru & m a bores, hominum usibus utilissimas, curare negligeret , totumque suum laborem ac curam in alendis quibusdam vilissimis fruticibus poneret, annon rudissimus vilissimus'; hortulanus jure merito censer Diuitiaco by Cooste l