장음표시 사용
581쪽
RPH II. De Ethica oeconomica. Cap. I. G. . IRI
non rectam rationem, sed unum cordis affectum caece sequuntur; non enim quid deceat aut dedeceat, nec quid laudabile vel vitinperabile sic, attendunt. Idcircb paucissimos reperies, qui ejus quem
amant, desectus aut vitia noverint; &eius quem oderunt . peris ε .ctiones aut virtutes cognostant. Hanc ob causam dicitur antiquo proverbio et vir nec filii sui malitiam , nec legetis tuae abundantiam cognoscit; quia erga segetem avaritia, erga filium amore Excaeca- . tur. Unde patet eum qui mores & vitam sillam , juxta rectae ra- . tionis regulam sequitatisque normam non componit ζ hon posse domum suam pace, concordia, & pulchro disiciplinae ordine tem-' A. 2. Lib. Simia ra taxen, seu magnus Commentarius de natura &rati ne tom. I'. artic. Κικ hia V. ' sic Doctor ren um Quicumque est Paterfamilias. ante omnia debet summa cum diligentia nestatis Ritus, ac Regni leges servare, ut possit omnes suos liberos.
fratres natu minores, ac donaesticos bene regere. Debet sua unicuique ossicia rite distribuere...
B. 3. Lib. Mao His cap. r. M: Olim, inquit liber Lie esu chum, mutire. praegnans . dormiendo lateri incumbere, sedendo corpus inflecter stando uni pedi insistere cibum malesanum aut male siectum comedere, in storea mali composita sedere, prava seu turpia objecta re sipicere, prava seu turpia verba audire non audebat. Vesperi ju- . bebat coecum,id est, Musicae Magistrilin decantare duas primas udas libri Carminum, & res honestas narrari; atque ita infans nascebatur tum specie, tum ingenio praestans. c. . Lib. D IIto cap. i. sic e Mater, inquit liber Rituum cap. Nix' ce . . 'quae in nutricem sui infantis vel aliquam ex secundariis mulieri- . bus, vel quamlibet aliam adsciscit, debet curare ut illa nutrix sit modesta, quieta, pia, obsequens, affabilis, facilis, graVis, Verens, diligens, cauta , taciturna. ubi aliquam his dotibus instructam re rerit, potest jubere eam sui infantis nutricem ac Magistram. . 'D. Puellus quando jam potest per se cibum sumere, instruatur uti deditra manu; quando jam potest loqui instruatur Celeriter responde- diceodo uer , id est , etiam vel ira. Puella lente respondere di
582쪽
Tract. III. De Ethica Sinensi.
cingulum gestet. Puelli & puellae sexennes, numerorum communium ,&orbis. plagarum nomina doceantur. Septennes nec simul sedeant, nec simul cimedant . Oct ennes doceantur demissionem. & urbanitatem. qua debent in ingressu domus aut cubiculi, sedendo .comedendo, bibendo primum lenioribus locum deferre. No-vennes doceantur numerare mensium &anni , seu Kalentiarii dies. Puex decennis externam Scholam frequentet; diu noctuque foris degat ; scribendi & numerandi artem discat; vestem nec interim rc m. nee teriorem gossipio fartam induat, utpote nimis c idam. . Quidquid aggreditur, id semper dirigat urbanitas & honestaia Mane & vespere debitam juniorum erga seniores reverentiam addi-- scat; librorum notitiam a Magi itio hauriat; in verbis veritatem uectetur. Tredecim annoS natus studeat Musicae ; librum a b x seu Carminum memoriae mandet cantitando; S in addiscenda tripudiandi arte Concinat Odam. dictam Cho, in laudem Imperatori
V- olim Compositam. Quindesiim annos natus rursus in tripudii exercitatione concinat aliam Vcrsuum odam, dictam Siam in laudoin Principi, Men Tam Gliin ut iam compositam; ac simul discat jaculandi. - & aurigandi artem. a. o. annoS natus primum pileum solemni ritu
impositum accipiat, discatque Rituum leges. Tunc pellitas ac sericas vestes potest induere. Tripudiando canat Imperaroris Iu
Musicam , dictam Ta Isa. Accurate servet fili dum ci ga Parentes observantiam, & dubitam Erga seniores reverentiam. Ad nosccndas multas res suum studium extendat ; nondum in aliorum Magistria in sic ossierat; suam Virtutem non prodat. 3O. annOS natus uxorem ducat; domum regere acres viri proprias incipiat tractare ; cuivis litterarum studio ample & indiscriminatim vacci. Iii amicorum societate demissionem serveti; quid illi ament, quid- . ve spectent, diligenter insipiciat. ψo. annos natus ad Magistratuum gradus subeat ; sui muneris res diligenter perpendat , & mature deliberet. Quando opus aut negotium est aequum, sortiter illud cxequatur, ac Regi pareat; quando iniquum ; si id impedire nequit distaradendo, officio se abdicet, & Rege recedat. Non nisi quinquagenarius creetur primarius Rcgni IVaesectus altioraque negotia admirustrPt.Sep agenariu, ae suo Magistiam abdicet.
583쪽
Rurs II. De Ethica oeconomica. Cap. I. rec. I Is
Jam vero quod ad puellam attinet; decennis domo non egrediatur; a Magistra dulciter loqui , blandum Vultum praeserre, mandatis obtemperare, cannabem nere, sericos glom OS adaptare, amnabinaes ac fericas telas texere, suere , denique omnia mulieris officia ad vestes conficiendas sipectantia addiscat. In Parentali MDjorum desunctorum Aula . quando illis fit Parentalis Ceremonia, ejus ossicium est vinum poculo 4nfundere , lancibus condimentum indere, leguminum & carnium fercula sirper menses apponere, ut vel sic io obsequio dc cultu Parentales Ritus adjuvet. Puella I r. annos nata Elemnii ritu primam acum , se pri- - . 'mum Capitis ornatum accipiat. 2 o. annos nata nubat, nisi Qrte tunc Patris vel Matris destinctae triennalis luctus ac funus occur- . 'rat; in hoc enim casu polt expletum triennalem Parentum luctum.
E. f. Lib. omo Isis cap. s. g. r. sic : Primarius Praefectus Lieu Pie in modomesticae in structionis libro haec monita dabat suis liberis: Dum quis propriae famae ac saluti non conssilit, is Majores suos probro aselicit,& domum dilapidat; vitia auicin quae inde sequuntur, sunc haec quinque praecipue; menti vestrae ea profunde invite. Primum est anhelare voluptates, abhorrere sobrietatem, uni siuae commoditati vacare , cohortationes ad aliorum commiscrationem rejicere. Secundum, ignorare virorum litaeratorum honestum agem
di modum, non delectari priscorum Sapientum doctrina , Visis prae teritorum Heroum documentis aut exemplis in se non confundi. loquendo de rebus jam jam peragendis torpescere ac ridere, peritos Viros, quia ipse est imperitus, aversari. Tertium, majoreS 2 fastidire, blandientes sihi diligere .Qlis facetiis ,& vanis colloquiiS delectari, rectam priscorum virorum vitam a mentc amoVCre , a ditis aliorum virtutibus invidere , audita aliorum vitia evulgare, pravis rebus & actionibus sensim assuescere , omnem aequitatem pervertere, Vanum vestitus ornatum foris o stentare ; sed in hoc quodnam a simulis, quos alit, discrimen Z Quartum, aestimare &amare comoedias, compotationibus gaudere, compotandi morem extollere, diligentiam in ossicio vilipendere; iisque ita assuescere,
ut poste non possit resipiscere. Quintum, hcnorificam dignitatem
584쪽
s 3σ Tract. III. De Ethica Sinens.
ardenter ambire , & ad illam adipiscen tam sese apud cos, quI au.ctoritate pollent, quasi captivum detinere I sed cum sit omnibus odio, quamvis sorte dimidium aliquem Magistratum adeptus fuerit , quomodo tamen possit illum conservare t Dum mecum considero illustres ac nobiles Familias , profecto Video eas omnes ab Avis filiali observantia, diligentia, temperantia inclytis semper fuiς se conditas, & a Nepotibus perversitate, negligentia, prodigalitate, superbia degeneribus semper fulta eversas ; tam dissicile fuisse eas condi quam Casum ascendere ; & tam facile eas everti quam plumam comburere. Itaque haec Verba mea compuncto corde excipite, & vestris ossibus instulpite.
F. 6. Lib. Su xu che his tom. I '. in Lib. 2. Menacii cap. I. Li leu -κ scrDistipulus Κum sun cheu interrogavit Magistrum suum Memcium hisice verbis: Vir sapiens cum filium suum tantopere diligat, eccurillum ipsemet non erudit, sed paedagogo erudiendum tradit Z quamvis expediret, inquit Memcius , ut Pater filium ipsemet erudiret; quia tamen res est factu dissicilis, ideo eum alicri crudiendum committit. Si enim Pater filium ipsemet erudiat, oportet sane ut illum rectam honestatis ac virtutis viam edoceat; sed si filius hanc non sequatur, si praeceptis non obtemperet, si documenta fastidiat, certe Pater illi stomachabitur. Jam vero histe documentis Pater spectat filii amorem, sed stomachabundo filii amori nocet ; siquidem filius ob Patris iram exasperatus, culpam in Patrem rejiciet. Mi Pater, inquiet, adeo rigide me rectam virtutis viam doces; &tamen ea quae agis, nCn Videntur adhuc illi omnino cohaerere. ANque ita Pater & filius se invicem arguent, sic invicem exacerbabunt, sibi invicem nocebunt. Hujusmodi mutua Patris & filii exacerbatio, prorsPS adversatur utriusique conditioni. Ideo prisci sapientes suum filium cum alterius filio permutabant, ut eum non peris, sed per alium instruerent atque educarent; quia non decet mutuam correptionem, & rec roca virtutis monita inter Patrem &filium intervenire : hinc namque emanat exacerbatio , alienatio,
distordia; nullum autem pejus malum est , nullum periculosius
omen, quam domi exorta discordia& alienatio.
G. 7. Vide hic supra num. I. litteram A.
585쪽
nrs II. De Usica Oeconomica. Cap. I. M. I Ip
H. 8. Lib. Sim Γ ω ciuen tom. ι'. artie. xiv hia say , sic Doctor may a lom: Si filii vel nurus debitam aut reverentiam aut obedientiam non praestiterint, non debent siubito Parentes ira exscandescere,& illos ahominari ; sed mansiuete eos instruant. Si instructionem non audiant, tunc illi8 iracundiam demonstrent. Si iracundia non prosit, tunc illis verbera infligant. Si post multa & repetita VPbera nolint se corrigere, tunc ejusimodi filios dimittant, &nurus ejiciant, non tamen eorum delicta propalando. I. 9. Lib. mo IIio cap. 2. g. I. sisi et Liberi, inquit liber Rituum cap. 1G. Parentibus inservientes, ad primum galli Tantum siurgant, ma- nus&os lavent, capillos pectant,&C. Pari modo nurus, quae debent sincero & lbcrui tamquam Patri ac Matri inservire, etiam statim ad primum galli cantum siurgant, manuS & Os lavent, capillos rectant, collectos acu stringant,&C. Sic decenter vestiti eant ad Patrem & Matrem, vel ad socerum & sbcrum ; voceque submisia& ore blando rogent, num contra frigus aut calorem aliquid vestium necesse habeant,&C. Egredientes aut ingredientes reverenter sustentent. Natu minores deserant pelvim, majores infundant aquam rogando ut manus tments amerant linteum ad eas tergendas. Dcinde petant quid comedere Velint, & illud reverenter asserant, blandoque vultu, eorum Vota impleant. Postquam Pater& Mater, socer &socrus comederunt, tum demum ipsi se recipiant ad comedendum. Pari etiam modo pueri nondum primo pileo donati , puellae nondum primo capitis ornatu donatae ad primum galli cantum surgant, &e. Summo mane adeant Parentes,&c. Quando Pater aut Mater, socer aut socrus Vocant, statim reverenter respondeant. Accedendo & recedendo exactam modestiam & attentionem servent; in ascensi graduum Aulae & cubiculi ad illos accedendo, siubmillum ; in descensu & egressu ab illis recedendo, alacrem vultum praeserant, nec coram illis audeant ructare, spirare, Osicitare, tussire , CorpuS aut extendere aut colligere,
uni podi insistere, alicui rei inniti, limis oculis intueri, spuere, naribus stillare. Quamvis frigeant, non ausint vestes superinduere; quamvis impetigine irritentur , non ausint se scalpere. Brachia,
. nisi quando jacciandum est, numquam denudent.. Vestem nisi
586쪽
ρI Tract. III. De Ethica rarens.
quando rivus trajiciendus, numquam attollant. Interior amictus. ne sorte sit serdidus. numquam appareat. Parentum sputum aut narium stilla statim seopis tergatur. Si eorum vestes fuerint ird dae .petant ut eas lavent; si dissutae aut lacerae, petant ut eas reficiant. Ibidem sic : Cujusvis filii erga Parentes officium . hoc est : hieme cos rogare, num aliquid contra frigus ; aestate , num aliquid contra calorem expetant; Vespere lectum sternendum ret, mane de salute inquirat; dum domo egreditur, eos praemoneat; dum redit, coram illis se sistat. Quocumque eat, habeat locum dete minatum ; quamcumque artem addiscat , videat ut sit honesta.
Passim loquendo, non te jam senem dicat. Ibidem sic : Filius obsequiosius, qui multum Parentes diligiti, af fabilem semper oris speciem praesert, alacritatem in Vultu prodit, atque ita totam corporis sormam ad obsequium propensam demonstrat. Deinde filius obsequiosius obsequium Parentibus praestat non aliter,ac si aut lapidem pretiolum,aut vas pie in prae manibus teneret; atque prae reverentia & hoc sustinere quasi non valeret,& illum amittere quasi timeret. Quod attinet ad gravem & a steram Vultus speciem, non est ea, qua Parentibus inserviendum est. Ibidem sic: Quam diu Pater & Mater vivit, filius nec de suo corpore disponere , nec proprias divitias possidere audet ; & hoc fit ad ostendendum populis , inseriorum & superiorum distrimen. Dein k quamdiu Pater & Mater vivit, munera quae vel amicis, Vel superioribus dat, non debent csic magni pretii V. gr. curruS, equu,, 8cc. Et hoc ad ostendendam aliis suam iubjectionem. Ibidem sic: Liberi ac nurus nec proprium peculium, nee pro pria animalia, nec propria vasa habeant; nec quidquam suo nomine aut petere commodatum, aut alteri dare audeant. Si sorte consanguinei vel cibos, vel vestes, Vel pannum , vel strophium , Vel mantile, Vel fiores nurui donent; illa quidem recipiat, sed mox ad crum deserat,&C. . Ibidem paulo superias sic: Si serte Pater aut Mater filium; socer aut Qcrus nurum obsequiosam ament, non ideo tamen hi ad eorum mandata aut minus prompti, aut minus impigri esse debent.
587쪽
Si Pater aut Mater, socer aut Dcrus cibo seu potu illos donent quamvis sit illis fastidiosius,cum gustent tamen, donec abstinere jubeantur; pari modo si vestem illis dent, quamVis non placeat, Cam tamen induant doncc deponere jubeantur. Si alius jubeatur facere opus, quod ipsis commissum fuerat, quamVis non id cupiant, annuant tamen, & doceant illum, quomodo sit iaciendum, &c.M. Ibidem sic:Ad patris vocem prompti:lime respondendum est; si manus quidpiam operis tractet mox relinquat; si os comedat, mox desinat,&pes sestinet. ParentibuS jam senibus, si iij ius peregre abeat, i cum quem prius in dic it, non mutet; nec praefixo tempore tardius redeat. Parentibus aegriS moerorem in vultu prodat; atque haec sunt quaedam tantum levia silii obsequentis ossicia. . Ibidem sic : Filii est, inquit discipulus T em Isu, in alendis Parentibus delectare eorum animos, votis Obsecundare, voce blanda au-N. res & vultu benigno OculoS COrum recreare , cubiculum ac lectum componere , in potu Sc cibo subministrancto omnes sui muneris partes eXplere . Omnes quos illi amant, amare , omnes quos illi colunt, colere. Quin imo canes& equos, quos illi amant, amare addecet; quanto igitur magis homines, quos illi amant, filius amare debet. Et paulo infra : Omnes nurus in omni re sive magna, sive parva, soceri aut socrus voluntatem semper exquirant. O. io. Lib. Sivi si ta ciuen tom. I '. artic. Κiu da sa 1 sic Doctor maxen hym : dum filius a Patre aut Matre accipit mandatum, illud in charta annotet, secum gerat, saepiuS examinet, propere exequatur. opere completo, faciat eos certiores. P. i I. Lib. xu che hia' tom. 2I. in Libr. a. Memcii cap. 3. Hun esiam
xam sic distipulus I an iaram interrogat Memcium et Quonam modo, inquit liber Carminum, debet filius ducere uxorein y Respondet: Patrem & Matrem debet praemonere,&ab eis facultatem obtinere. Jam vero nullus alius meo judicio videtur adeo debuisse hoc praeceptum servare . quam Princeps ais, qui tamen non praemonNtis Parentibus matrimonium iniit. Quid Z sic illi Memcius r Hic litri locus commune S conluetum filii munus exponit, non casum S et Pala
588쪽
Tract. III. De Ethica Sinensi.
particularem , in quo implicatus Princeps Xuu habebat Patrem ac
Matrem aequitati , rectaeque rationi adversantes. in I 2. Lib. mo Ilio cap. 2. I. I. sic: Si Pater aut Mater, inquit liber Rituum cap. NU ce, peccent, filius ore blando, vultu sereno, verbis mollibus eoS commonere debet; si monita respuant, honorem &reverentiam, ut prius, eis praestet. Cum viderit eos alacriores. rursus commoneat ; satius est enim peccantes, licet irascantur, im- pigre admonere, quam ipsios suo peccato totum vicum, urbem, Scpatriam offendere. Si vero ob tua monita exasperati tibi succenseant, quin imo ad sanguinis usque essusionem te verberent, ne tu
tamen audeas illis succensere, sed debitam & reverentiam & obedientiam more solito iis praesta. R. Ibidem sic: Si Parentes morbo laborent, filius jam pileo donatus capillos non pectat; in gressu nitum, in verbis despectum non praeserat; Citharam non pulset; in carnium est Varietatem , in vini potu ruborem vultus caveat. Rilus ita sit modicus, ut dentes non cernantur; ira ita sit levis, ut in con vitia non erumpat. Postquam recuperarint sanitatem, more pristino se gerat.
Rex aeger quando pharmacum est sumpturus, Regius Minister; Pater aeger quando pharmacum est sumpturus , filius illud prius praegustet. Nisi fuerit trium generationum medicus, ejus pharma-ca non sumantur.
Ibidem sic: Uerus Parentum cultor, ait Consucius, in aedibus reve- irentiam, in alimentis laetitiam, in morbis tristitiam, in exequiis luctum. in Parentalibus sblemnitatibus honorem omni cum studio cr-ga illos exhibet. Qtri autem haec quinque servat, potest dici verus Parentum cultor. Praeterea verus Parentum cultor, si sit in si i- periori dignitate constitutus non sita per bit; si in inferiori Magistratus gradu positus, non tumultuatur; si in plebe dejectus, non altercatur; qui enim insuperiori dignitate constitutus superbit, se cum illa in exitium praecipitat; qui in inferiori Magistratus gradu positus tumultuatur legum poenas incurrit; & qui in plebe dejectus alte
catur, arma in se lacessit & accersit. Qui igi Pur haec tria a se procul non removet, quamvis quotidie tribus diversis bovinae, ovinae porcinae carnis serculis opipare Parentes aluerit; non potest tamen
dici verus Parentum cultor. T. 1 2.
589쪽
Rurs II. De Usica Oeconomica. Cap. I. G. IMr
T. 13. Lib. HiaοΚim seu filialis observantiae. Hic liber de hac observantia varia continet parvula Capitula. Ejus index sic habet: Totius . argumenti explanatio. De Imperatore. De Regulo. De Toparchia De litterarum Alumno. De viro plebeio. De tribus primariis rerum causis. De regimine fili lis observantiae. De Virtutis regimine. &c.
Accipe hic infra pene totam istius libelli sui nam ex libro Moulo sic:
T. I . Lib. Mao Aio cap. a. I. i. ita habet: Consucius agens cum suo discipulo I sim Uu. debitum flii munus quintuplicemque filialis Oh-
servantiae speciem ei his verbis exposluit: Filialis observantiae initium est, non audere corpus & membra a Parentibus accepta laedere aut labefactare; consummatio seu finis est, mores suos rite perficere ac virtutem colere, relicta post se magni nominis fama, qua P, rentes decorentur. Filialis observantiae initium a Parentum obse- sequio, medium a Regis servitio, sini S a morum persectione procedit. Dum Imperator ita & amat & reveretur suos Parentes, ut neminem in toto imperio aut oderit aut despiciat, tunc dato erga Parentes absoluto & amoris & reverentiae specimine, ejus virtus ageaeemplum adeo omnes populos commovet, ut unusquisque PosParentes nec odisse nec despicere audeat. Commovere autem
suo exemplo omnes populos ubique per universium imperium longe lateque dispersos ad amandos & colendos siuOS Parente , prosecto ista est, quae Imperatorem decet, filialis observantia. Deinde Regulus , utpote in alta dignitate constitutus , si non superbierit, licet sit altus, non tamen cadet; si in magna opum ab in dantia noverit & temperantiam, & honestatem servare, licet sit plenus , non tamen superessi uet; atque ita poterit & siuum Regnum seu Principatum conservare, & populum suum mutua concordia donare. Conservare autem suum Principatum , Sc populum suum mutua concordia donare , prosectb ista est , quae Regi tum decet, filialis observantia. Praeterea si primarius Regni Praese-scctus seu Toparcha nec Vestes induere, nec Verba proferre, nec gesta moliri ausit, quae s-iscorum Imperatorum normae non respondeant, tunc poterit Parentalem Majorum domum cum sua avita supellectili conservare ; conservaru autem Parentalem Majorum domum
590쪽
ria P. III. De Ethica Sinensi.
cum sua avita supellcctili, prosecto ista est, quae primarium Regni
Praesectum decet, filialis observantia. Litterarum Alumnus si ibliali amore inserviat Regi , erit fidus ; si fratcrna reverentia inserviat Magistratibus , erit obsequens ; cum fidus & obsequens non soleat in stuperiorum obsequio culpasicommittere , tunc pinterit stiam dignitatem tueri ; tuendo dignitatem , poterit perenni erga Parentes Desanctos cultu Parentales Ritus sine dissi cultate servare; posse autem perenni erga Parentes destinctos cultu Parentales Ritus servare, profecto ista est, quae litterarum Alumnum decet, filialis observantia. Denique quas in diversis terrae locis juxta singulas anni tempestates Caelum producit utilitates . haς& diligenter procurare , & temperanter CXpendere ad alendos Parentes, ista est, quae Virum plebeium decet, filialis observantia. It que ab Imperatore ad usique infimum a plebe virum , in servanda
filiali observantia, non datur primae & ultimae, nobilis & ignobilis conditionis aut gradus diserimen; nec ullus est qui possit con ieri sibi vires ad eam servandam non sium Cerc. . V. I s. Lib. Lun Iu arti C. a. sic : Primarius Praesectus Mesu T interrogavit Consucium, quid requireretur ad filialem observantiam ' nihil
age contra rectam rationem , respondit Conlucius. Postea cum curru veheretur , narravit suum responsium distipulo suo Lm Cbi.
qui aurigam agebat. Tum TauCbi: quid hoc significat, inquit Z cui Consucius: filii, dum Parentes vivunt, debent, Sc. Ut supra in
X. 16. Lib. ra che his tom. i7. in Lib. I. Menacii cap. s. Tem xen uvi xam , sic Menacius respondet LCgato interroganti modum rite parentandi : Triennalis ob Parentum mortem luctus, qui in geronda vilioris aut rudioris cannabis Veste, & in comedenda dumtaxat..inspida ac liquida oriZa, ab omnibus, nemine caecepto. ne ipso quidem Imperatore, serVari jussus est. Hunc itaque triennalis luctus Ritum longi limo tempore receptum, tuus Princeps sedulo servet ac peragat.
Et paulo infra sic : Olim Imperatore dc uncto, mox filius heres imperii, ex vimine & iulcris ligneis consectum, extra secundam palatii portam ad partem Orientalem erigebat tuguriolum, in quo P. γ