장음표시 사용
281쪽
Mussi. 4. sve Can. 7. et q. nisi quod e nones , qui in Caussa XXXIII. quaest. 3. contiis nentur , absque Caussa, & quaestione adiecto solum numero Distinctionis, quae in illa quaestione reperitur, ac titulo de paenitentia citari s Ient , ut ean . admonere de paenit. dis. a. Extertia parte sic allegantur Can. Ieiunium dist. s. de eonsecratione , Id est In Canone incipiente Jejunium , qui Distinctione s. continetur; teristia si quidem Decreti pars in quinque Distincti
nes dividitur, quarum singulae de consecratione inscribuntur. Si textus ex Decre 'alibus afferri, sive eitari debeat, scribitur eap. omnis utriusque eXtra de Faenitentia , remissione , idest in capitulo , quod incipit omnis utriusque extra Decretum Grais etiam titulo de poenitentia , ω remissione , qui locus correspondet titulo 38. libri V. Sive etiam bre ius cap. I s. X. de Sponsal. quae nota X. vel significat extra Gratiani Decretum, sive in
Decretalibus canonem reperiri.
In caeteris denique Canonum Collectionibus, vel ultimo Juris volumine allegantur textus, ut in secundo volumine, vel Decretalibus, nisi quod in fine additur in VI. ut ex. gr. eap. disere-sioni, de deeimis in VI. hoc est in capitulo ,
quod incipit diseretioni, titulo de decimis in I. libro Decrctalium; qui locus Titulo 13. li-hri 3. VI. libri respondet.
Ex Clementinis es. Exivi de verborum signia Matione in Clementinis , sive Clementina si fu-νiosus de homicidio voluntario , vel easuali . Denique Extravagantium loca sic indicantur. cap. execrabilis , de prabendis , dignitatibus an Extraυ. Ioann. XXII. sive eap. super eat he-
282쪽
ωener. fauetorum inter communes o
XVIII. Atque isti quidem libri, sive decreta , quae hactenus enumeravimus. in in te gro Iuris Canonici Corpore continentur . His accenseri merito possent alia plurima decreta . quae in OEcum ica Lateranensi, vel Tridenti Na Synodo, sive a variis Pontificibus, qui alnaec usque tempora floruerunt, edita sitnt, Ea dem quippe authoritas , idemque robur nuperis eiusmodi Pontificum , vel Conciliorum, sive Oficu- metalca , aut Generalia , sive Ρrovincialia. sive denique Dioece sana illa suerint , decretis in eia Ie cc det, quae veteribus illis conceditur, cum ab ε 20Ms eique divino Spirι tu oriantur , quo Patres , atque Pontifices , leges In Ecclesiae bonum , religionisque cultum sta tuere , haereses, ac errores damnare , moribus cenique componendis ςonssilere subinde pos-runt. Hinc variae decretorum eiusmodi Colle ctiones editae sunt , atque in primis amplissi Ina Conciliorum Collectio a variis Ainstoribus eclita, atque Romanum, in quo tingulae Pon 'ficum Samstiones ceurate exhi- Dentur . Quinetiam Canonicis vel Ecclesiastiis eis legibus accenseri postremo possent decreta Congrcgationibus in Ro mὸ ' Curia publicantur . vimque suam in exisPrelsa , vel tacita Romani Pontificis authoritat se sumunt; etsi decretorum ejusmodi non eadem ubique locorum agnoscatur.
XIX. Nune adeunda nobis est altera iuris humanis species , quae eum ad commune Civitatis, sive Reipublicae bonum edita , vel institur
283쪽
tur . Neque enim solo naturae lumine , sive nais
tur ii , divinoque iure flexibiles hominum mentes , atque in malum proclives dirigi persecthpoterant, neque solo virtutis , ae honestatis am xe sinb ulla psnarum formidine a scelere revocari , neque ipsa hominum societas , Urbi ut tranquillitas eustodiri , nisi gens quaelibet proprias, certasque leges haberet , quibus ei vium commodo , vel incolumitati consuleret . Hine mirari eerth non possumus si nationes omnes, quae magis efferae , rudes , atque puriori scie tiarum luce dei itutae viderentur , legibus quibusdam dirigi solerent, quibus sane a societas inis columis servaretur, atque homines ipsi moribus
Ilerumque ae ingeniis dissidentes inuiolabili veis
uti foedere coniungerentur. Sic apud Getas Zaismolxis leges edidit , atque ex eadem Pythago-xiea Sehola Charondas Rheginorum , Zaleucus Loerensium legumlatores prodiere. Sie Lycuris Ius Spartanorum , Atheniensium Solon leges i ituit, ut innumeros alios omittam, qui patriae, vel exteris etiam populis leges tradidere. Omnium tamen gloriam hae etiam in parte superata ameri id existimantur Romani, ut quemadmodum
victricibus armis imperium longό, Iathque dita fuderant , ita quoque virtutum studio , honestatis amore, legumque sanctitate prseellarent, ut
eleganter inquit Poeta Exeudent alii spirantia mοIlias ara , Tu ruere imperio popuIον, Romane, memento . ta Non eadem tamen juris origo, vel forma apud Romanos fuit, sed sicuti facies, ae imperium Urbis variari subinde visum est, ita quoque maxima legum varietas haberi debuit. XXa
284쪽
XX. Cum itaque autoritas, summumque ius, ae imperium in Romulo , aliisque Regibus re sideret , plurimae leges ab ipsis editae sunt, quibus efferae multitudinis , vel populi furor coerisceretur ; cumque leges eiusmodi Publius , vel ut alii volunt , Sextus Papyrius eoi legisset , Iuris Panriani nomen acceperunt . Exactis deinde is Regibus , novaque Reipublicae forma instituta Ius XII. Tabularum a Decemviris , quod proinde Decem-υirale Ius appellatur , partim eX v
teri Papyriano iure , partim etiam ex Atheniensium legibus est institutum . Anno siquidem U. C. 3oo. Spurio Tarpejo & A. Terminio Coss. Sp. Posthum ius , S. Sulpitius, A. Manlius electi sunt , qui non modo finitimas Italiae Civitates , sed tribus etiam triremibus perhonorificε instructi varias Greciae Urbes , atque imis primis Athenas, ac Lacedaemonem adirent, iuiarumque leges describerent , ex quibus de inis de collatis, emendatis, additis etiam sortasse furibus , quae Romani populi moribus , ac Papyriano , vel regio iuri congruere videbantur ;XII. Tabularum leges editae sunt; quae iuris
omnis fons haberi caeperunt sa), tantoque in . pretio suere, ut Cicero dixerit, fremanν omnest ieet , dieam quoAfentio, Bibliothoear mehereuIὸ omnium Philosophorum unus mihi videtur XII. Tabulaxum libellus , si qui1 begum fontes , ω capita viderit, ω autoritates pondere, 6 ut L itatis ubertate superare b . Cumque ad Rommni populi utilitatem novae subinde leges a Pleo, he , vel a Senatu fierent, illae Plebiseita, Senaiasst, Confulta , vel leges dicebantur. Ex formu
lis deinde , ritibusque, qui in judiciis adhiberi
285쪽
eoniaeverant, a Cn. Flavio Scriba collectis , ediotisque Iur Cisito Flavianum est institutum ; ex Iurisconsiliorum responsis , interpretationibus
Iuri prudentia ; ex Magistratum Edieiis i sive
Prstorum, quorum maXima in Republica auiatoritas, & honor habebatur, ius honorarium
XXI. Ubi verd potestas iterum, ac imperium ad unum hominem rediisset, atque immutata Reiis publicae forma Iulius Caesar, aliique deinde R mani Populi Imperatores eleeti serent , maxima quoque fit Iorum Decretis , rescriptis , constituistionibus autoritas inesse carpit; ideoque Principum PIaeita , veluti leges habebantur; cumque Imperatores ipsi non modb sapientum hominum consilio in serendis legibus uterentur , sed Consiliariis ipsis aliquam serendae, vel potius eXplicanindae legis potestatem fecissent, eadem Prudentum Responsa in pretio haberi, cςterisque legibus ac , censeri posse merito videbantur,. XXII. Sed cum ejusmodi leges, quae ab ipsa Romani populi origine praescriptae fuerant, variis temporibus editae , variisque iocis expressae Drent , ideoque in conquirendis illis maxima difficultas , & obscuritas oriretur , Gregorius quidam , qui Constantini M. temporibus floruit . privato studio, nullaque publica authoritate Imperatorum Placita ab Adriano, qui Ediactum perpetuum ediderat, usque ad Valerianum , - ει Galienum , sive potius ad Diocletianum colle git, cum legem a Diocletiano secundum Conis
sule anno i96. editam memoret ; unde ejusmo- . di legum Collectio Gregorianus Codex est appeti latus. Iisdem quoque temporibus Hermogenes,
vel Hermogenianus eorundem Imperatorum Deis
creta usque ad Constantini tempora in Corpuslinum
286쪽
RISP. II. CAP. VIII. 27snnum redegii , quod Hermogenianus Corix inscrt.bitur sa) . Theodosius denique iunior octo sapientum virorum opera leges omnes a Consta lino usque ad Theodosium ipsum constitutas a no 438. in volumen aliud conjecit, quod Codex Theodosianus vocatur . Integrum tamen , persectumque Romani Iuris volumen optari poterat, cum tribus ejusmodi Codiςibus neque leges omnes continerentur , neque illi publica auctoritate compositi , vel editi sorent, ideoque in adhibendis illis obscuritas , & ambiguitas ori
XXIII. Praeelarh itaque de patria , Romano populo , legum maiestate , ac Iurisprudentia meritus est Iustinianus Cssar , qui cum Roma ni Ρopuli Imperium anno si . suscepisset , armorum gloriam cum pacis artibus , legumque studio mirifice eonjunxit . Dum enim Persas, Vandalos , Gothos , Hunnos gravi , diuturn que bello stliciter profligaret , atque in primis Italiam a Totila misere discerptam , ac lacer tam reciperet, pristingque gloriae, ac libertati irestitueret , de legibus etiam eorrigendis, breviori, nitidiorique methodo pertractrandis incredibili prorsus ardore, vel studio cogitavit. Eximios itaque , doctissimosque viros elegit , qui ex tribus illis Gregorii , Hermogenis, ac Τheodosii Codicibus, aliisque Imperatorum Placitis, quae post Theodosium edita suerant , resectis omnibus , quae inutilia viderentur , Codicem alium componerent, in quo nobiliora L IU. Im. Peratorum , qui ab Adriano usque ad Iustinianum ipsum floruerant , decreta meliori , nitidiorique ordine XII. libris continerentur; eum-
287쪽
ique Codicem anno uex s. vel imperii sui 3. Idibust Aprilis edidit, & confirmavit .
XXIV. Deinde vero , cum veteres aliae leges , quae in Codicibus omnibus omissae suerant, in numerae propemodum forent , ut Iuris Consulti duo librorum millia pervolvere , & tricies centena millia versuum , vel sententiarum addiscere cogerentur , ut studentium commodo, legum que maiestati consuleret Imperator , Triboniano, aliisque sapientissimis o tris in Codice memoratis mandavit, ut ex veterum Iuriscon Gultorum libris magis utilia seligerent, & ex variis Auctoribus , illorumque sententii s unicum. Volumen conteXerent, eique operi striciter absolvendo
integrum decennii spatium definivit. Tribonianus tamen , gravissimus alioqui, sapientissimusque is vir , ideoque a Cui acto mirifice commendatus , ut majorem sibi gloriam ex operis celeritate. com Pararet, scito triennii, vel quadriennii tempore volumen ipsum composuit, in quo plerisque veterum libris prorsus omissis , illa solum congessit , quae sub Imperatoribus edita fuerant , ideoque . aetati, qua ipse floruit, ejusque moribus proximiora videbantur. Quo fieri certE debuit , ut prima Romani Iuris origo, primaque antiquae I xisprudentiae lumina prorsus exciderint, ideoque in veteribus Historicis , sive Poetis , qui vetera plerumque iuris capita , moresque respiciunt, obscuritas maxima deprehendatur , quae vi X ab acutioribus Criticis dilui , vel vinci possit. Eiusmodi porro Uolumen hac celeritate , vel incuria collectum, in quo recentiorum plerumque Iurisconsulistorum placita digesta fuerant, Digesum, siveis vocatur, & L. libris, vel 43o. Titulis componitur , quibus variae leges variis ex sontibus erutae coatinentur .
288쪽
XXV. Antequam tamen Iustinianus Caesar Diagesta , sive Pandectas emitteret , quod mens Decembri anni 133. factum putat Gothostedus i
Dior , quatuor Institutionum libros superiori me se Novembris edi curaverat, quibus prima ve luti Iuris Civilis principia , vel semina sq. Tia tulis, vel Si 6. Paragraphis continentur. Atque ejusmodi certe quatuor Institutionum libris nihil purius, aut elegantius optari poterat, nisi vel rum contextui plura subinde recentioris aetatis ad dita , vel admixta suissent. XXVI. Quandoquidem veris in Codice plura vel ommissa , vel obscuri iis pertra stata suerant, ideoque de pluribus Iuris capitibus variae, azdissidentes Iurisconsultorum sententiae prodie-Tant, ex quibus maxima in serendis iudiciis, vel controversiis dirimendis ambiguitas oriri pote erat , Imperator editum Codicem emendari Iussit, novumque auctiorem, atque in XII. libros, XII. Tabularum instar, distributum in quibus V 6. Tituli continentur, edidit anno 134.
Diense Novembris i quem Codicem repetita praα
appellavit; ipsique, abrogato priori Coindice, robur, autoritatemque concessit.
XXVII. Cum denique reliquo imperii sui tempore post editum Codicem varia decreta, se it Ieis ges Iustinianus edidisset ipsas quoque 39ι vel uti
timo impcrii sui anno, sive vulgaris atrae 36 s. in . corpus unum, sive Volumen collegiri quas dei de Iurisconsulti Novellas appellant . Atque ilis Iarum quidem s8. parem cς teris Iuris Romani legibus .actoritatem habent , suntque ab Acis
cursio , aliisque Interpretibus illustratae. Iulianus tamen Iurisconsultus, qui ipsa' post Iustiniani Caesaris mortem in compendium. redegit, Ins. Novellas enumerat et Haloander 163. quibus tres
289쪽
aliae a Culaeto repertae adiungi debent, ut r6g. Novellae enumerentur, quae graeco quidem sermone plerumque conscriptae suerant , sed ab Anonymo Iustini II. Caesaris aetate in Latinum conis versae lunt, atque ab Irnerio deinde , aliisquo Interpretibus emendatae, meliorique ordine diaspositae in Iuris Civilis eorpore continentur, de Authenticat appellantur, sive qudd eadem ipsis, ac legibus aliis autoritas esset; sive qu5d integras , sincerasque Novellas eX ponerent, cum alia Novellarum collectio, sive translatio , quae circa eadem tempora a Iuliano quodam Constantinopoliistano I. C. edita suerat, potius Iuliam Novella,
XXVIII. Integrum itaque, perseelumque Iu- ris Civilis Corpus IV. libris Institutionum , L. libris Pandectarum, vel Digestorum ; XII. libr. Codicis , atque Novellis CLXVIII. componitur. . Sed cum quinquaginta Digestorum libri unico v lumine comprehendi vix possent, illos in tria volumina librarii digessere , quorum primum Dige appellatur , qudd ante cetera editum fuerit; alterum dieitur Infortiatum , sive quod
infareitum , vel inter primum , ac tertium voluismen positum sit, sive quod pleniorem , fortiore misque legum cognitionem exhibeat; tertium dςnique Digestum novum, quod ultimo, vel posteriori loco prodierit. a
XXIX. Q uemadmodum verδ , ubi de Iuris Canonici voluminibus agebamus, 'stendimus modum, quo teXtus ex illo ei tari, vel indicari subinde s lent, ita quoque nunc iuverit modum exponeis re, quo varia Civilis Iuris volumina, illorumque textus allegari consueverint. Pandectarum loca, vel textus exprimi solent,
littera greca π, cujus loco librarii communia
290쪽
DIsP. II. CAP. VIII. xister ponunt latinam literam T. Quod si non
Pandectas , sed potius Digesta nominare volue ris, ponitur latina littera D. Sic eragris L. 89. D. de legat. 3. significat legem 8ς. de Legatis , quae reperitur libr. 3. Digestorum. Sic etiam I. I. 3. D. sive f. de sustitia , ω sure , significat Iegem I. paragraphi 3. Digestorum, vel Pandectarum titulo de sustitia , e Jure . Textus illi, qui ex Institutionibus allegantur, citantur expresso nomine Institutionum, tituli numero, & paragrapho, ut Insit. l. de Iur.
Codicis loca e tantur expressb nomine Codia Cis, numero , vel initio legis, & titulo libri; ut ι. 13. C. de dignitatibus , lege 13. in Codice libro , vel titulo de dignitatibus; sive I. Nemo 2. C. de Sacrosanistis Ecclesiis, quae lex incipiens mo est x. in titulo de SaerVanctis Ecclesiis , qui titulus est secundus libri Novellae denique propriis nominibus, & IIuin meris indicantur, & ipsa Novellarum capita indicantur , ut Novet. 11. sicuti Authenticae sic allegantur Auth. sed hodie C. ad Legem Iuliam
XXX. His ominbus Iuris civilis Voluminibus, quae nos hactenus enumeravimus, ac in
Iuris Civilis Corpore, sive Iustiniani Caesaris
Collectione continentur, alia plura adjungi pose sent, quae variis deinde temporibus ab Imperatoribus edita sunt, ut duo libri Feudorum , libri , sive fragmenta XII. Tabularum , Novel-ιa Leonis , Fragmenta inpiani , Institutiones Cari, Sententia Pauli, aliorumque Casarum Constituistiones , sive Iurifeonfultoriam Placita , quae Caesarum auctoritate edita, vel confirmata prodie.