장음표시 사용
431쪽
y) Vertendum est : 'Quod si repente graues labores susce
l) m ἐκείνως) Duretus legisse videtur Jκένος. Verum hoc nullum commodum sensum facit. Vera lectio est ὲκει--ς , adeoque verti. debet : Μulto peius afficietur, quam si illo modo curatus, illis ipsis diebus, multa subito laborauerit. Ἐκήνωι spectat ad verba : νε ει ἀυτίκα εξ αρχης πλανω-
m) IJολλαπλασίη.) Haec vox proprie multiplex significat. Sed hic locus interpretibus admodum obscurus habitus est, et ab eorum nullo ita conuersus, ut, quae Hippocratis mens fuerit, assequi ex interpretatione liceret. Mihi videntur
interposita esse. Quare se x erterim : Venter igitur varie laeditur, si post longam et magnam inanitionem, maior, quam. eui quis adsueuit, cibi modus, ingeritur, verum et ceterae partes, Vbi quis a multo otio ad magnum laborem subito transitum facit, multo maiorem noxam patiuntur,) aut si a multo cibo ad abstinentiam se conuertit. Et hos quidem quietem corpori concedere oportet. Imo si ex multo labore ad otium et ignauiam subito progrediuntur, ut venter etiam quiescere valeat, de cibis aliquid detrahendum est. Reliqui Interpretes, quod in verbis : η ει εκ πολης cetr. particulam η per quam, reddiderunt, non potuerunt utique commodum aliquem sensum elicere. n) Addendum seu inserendum ex graeco: in viiiii Is ratione: επὶ της διαίτης. O) παντα μἐν κν.) Duretus separauit haec a sequentibus, praeter rationem. Neque aliter Foesius interpunxit, etsi recte conuertit. Puto apertissimum esse, debere haec verba sic, ut a nobis factum est, constitui. Ita autem verto: Haec igitur, cum in uniuersum scire utile est, tum ad id etiam, de quo sermonem faciebamus, quod in acutis morbis, ab inanitionei vasorum, ad sorbitionem transire aegros iubent. Sic enim transeundum est, Vtiam ante praecepi.p) 'Oκοῖα γεγράψε q. Vertendum: qualia signa. Nempe se indicaturum esse illa signa dicit, quae, ubi apparuerint,
cogere medentes possint, ut ante, quam morbus mitificatus sit, sorbitiones concedant. q) επὶ τα ετεροι.) Mutationes in rebus vult, quas medentes non naturales nominant. Ex his somnus et vigilia, cuius
noxam in cibo et potu indicauit. Si in reliquis ab una ad alteram transitus fiat, corpus solui cetr.
432쪽
3 6 Hippocratis Coi de ratione victus
At vero dulce ' usnum, et generossim, et
a) album, et nigrum, et melicratUm, et aquam, et OXymel, his notis patefacta et lagnjficata, distinguere oportet in morbis acutis Nam dulce vinum minus capiti nocet', quam generosum =, minus arcem animi' ir adit, magisque aluum subducit, quam aliud quodvis '.
433쪽
s C H Ο L Ι Α. I) Vinum suetus est ex vite seu viris expressiis; qui seruendo vires acquirit: Dulce non aduentitio calore, cuiusmodi mustum , sed insito cuiusmodi intra limites fundentis, mollientis, et lenientis consistit. 2 Et conuenienter ad medendi usum conuertere, Ut scilicet prosint, non obsint; de iis enim disputat, quatenus ad Tecmarsim faciunt,3 ut potius pugnent cum morbo, quam naturae studeant. 3) Cum febre coniunctis, qui cum vehementia celeriter suam absoluunt historiam aut ad salutem, aut ad mortem. 4) Minus auget plethoricis symptomatis. s) Nam vinum generosum habet insitas duas causas τῆς ψω φοροῖς, tenuitatem scilicet cum calore coniunctam. 6) Id est, eam partem, quae mentis est et conlilii. ) Tum per se, tum ex eventu; per se quidem, quia vinum nouum bilem generat, quae sollicitet aluum, praesertim in biliosis: per accidens, quia vinum notium non fertur in meatus urinarios, et sola altius vino dulci fruitur. Quin et ratione ipsius substantiae, vinum dulce obstructiones facit, est enim crassum. COMMENTARIUS.
Quoniam in morbis acutis, praecipuum Medici studium in eo debet versari, ut non tam naturae studeat, quam pugnet cum morbo: Ideo alimentorum dotes, quibus utendum est Hippocrates prosequitur; Vnde in primo libro de Plisia sana egit, proposito nimirum eXemplo, quod Caeteras res eiusdem generis dignitate et perspicuitate superaret: Nunc de Vino, aqua, OXymelite, et mulsa disputat, di orismos et indicationes multas proponens, quibUs aUt inducatur aut deterreatur MedicUS, ne praescribat ea. Galenus Hippocratem reprehendit initio sui commentarii, quod non solum ἀτάκτως, sed etiam ἀδιορ πως diuisionem vini constituerit. At certe in opere alieno ingeniosus, nec per quem profecerit, profitetur. Non enim hoc intendit Hippocrates, Vt
434쪽
378 Hippocratis Coi de ratione victus
vini omnes disserentias persequatur, sed quantum breuitas passa est, aliquot disserentias explicauit. Cum enim in Vino considerentur odor , color, consistentia, sapor, et vires; dum meminit vini albi, nigri, odorem quidem non adumbrat, sed colorem et consistentiam; saepe enim fit, ut album vinum tenuium sit partium, nigrum Crassarum. Dum dulcis meminit, de sapore intelligit; cum generosi, de viribus. Odor autem cum habeat multas disserentias, quae sint inexplicabiles, et a sapore iudicentur, subticuit, relinqUens id iudicio lectorum. Ita Galenus, dum curiosius Hippocratem reprehendit, vehementiore reprehendendi studio, Hippocratem Voluit experiri. Caeterum omnes differentias Galenus persequutus est Comim. in pari. I. huius Lib. et Lib. de chymia et Cacochym. Porro non erit alienum CXponere axioma vulgare, nos ali rebus dulcibus : Nomen dulcis ambiguum valde est; saepe enim significat id, quod alienae omnis qualitatis expers est, et ab Hippocrate dicitur αθὸνD Lib. I. Epid. Sent. IX. Sedi . Atque hoc loco nomen dulcis ita est accipiendum. Cum id, quod e nobis emuit, sit amicum et iucundum nobis, id est, ex usu ad restaurandum effluuium, quod rei deperditae desiderium leniat: Hoc autem debet contineri intra limites rei fundentis, lenientis et mollientis; Quod iis contingit, quibus artus Obriguerunt per nives, dum lauantur aqua calida haec enim continetur intra limites rei fundentis, lenientis, et mollientis. Ρlus enim ab ea iuuantur, quam si corpus igni obiecissent.
435쪽
Sed tamen tumorem hepatis, aut lienis adauget ' : Ob eamque causam non' picrocholis est accommodatum ; etenim huiusmodi naturis ' est fili ferum. Quin etiam et intestino superiore 'flatus eXcitat ; sed tamen intestino inferiori non est admodum molestum, pro ratione flatus quamuis non admodum sit meabilis, qui a vino dulci excitatur, flatus: sed in hypochondriis ipsis Cumstatur. Etenim vinum hoc dulce li) minus est diureticum , quam generosum album.
1 Id est, efficit tumorem, et faetium auget, quia, cum sit dulce, crudum ab hepate inflammato trahitur, hepar enim maiorem vim habet attrahendi, quam a se expellendi, per angusta viarum eo defertur, ex amplitudine intestinorum et venarum mesaraicarum, ibique tanquam conclusum in ergastulo, feruet et in bilem conuertitur. a) Ρicrocholis scilicet, quia bilem adauget, dum feruet notiam qualitatem acquirendo; sile biliosi sint habitu aut natura: aliud enim est biliosum temperamento, aliud biliosum habitu: nam habitu mulieres sunt biliosae, tum quia canaliculus vellauiae fellis potest ferri ad fundum alui, tunt quia
436쪽
38o Hippocratis Coi de ratione victus
quia habet corpus λαφορητον , ideo Lib. I. Epid. e ομ- Θυμιλν mulieribUS accommodat. 3) Hoc est, aluo. 4) Quia non prius erumpit materia, quam materia flatus superata fuerit. s) Id est, non tantam vim habet sundendi serum et segregandi a sanguine : crassum enim est; nullum autem craD sum est diureticum. COMMENTARI US.
Vinum maluaticum, VinUm rubrum generossim, et Vinum nouum μ γαλοσπλάγχνοις Valde nocent, sed diuersa ratione; vinum qUidem nouum obstructiones faciendo: at Vinum generosium mi μεγαλοσπλάγχνοις et melancholicis officit, quia flatus cumulate generat; quod ideo accidit, quia usu vini generosi μέλας χυμος ζυμουτ , Unde flatuum cumulus. Ideo saluosis melancholicis confert usus syrupi violac. Cum decocto hordei, et vinum dilutissimum. Vinum dulce non est diureticum , quia λαχωρητικον ἰDiureticum vero, quod vim habet fundendi serum et secernendi a sanguine. Vbi notandum est, nullum diureticum esse proprium ad expectorandam pulmonum materiam, quia diureticum fundit
serum, et tenuiorem partem absorbet, Unde materiam eXpectorabilem Contumaciorem reddit; ideo radix ari maxime nocet, contra multorum opinionem.
NΟΤAE. n) αυτ. ἐντ0ω. Videtur Hippocrates colon intestinum intelligere, quare vertendum; sed tamen huius intestini inferiori parti cetr. b) Inserendum: in uniuersum: in graeco enim το ὲπL
437쪽
is morbis acutis. Lib. III. 38r
νων α ιις, μηδε τὸ πτυελον κωλύοιτο της ανοδου,
μηδἐ το δρον ἰκοίτο, τὰ διαχωρήματα δὲ πλαδαροτερα καὶ ξυσματωδέπρα . Tv δη τοῖσι τουτέοισι πρέπει αν μάλι α Ο μεταβάλλειν ἐκ
438쪽
Hippocratis Coi de ratione victis G λευκῆ, rizi οκόσα τουτεοισιν εμφερεα. 1Προ- ξυνιέναι δε δει, οτι τὰ μεν ἀνω πάντα καὶ τα
Sed certe maiorem vim habet promouendi eXpectoratum, quam aliud quodvis Verum quibus sitiferum est' epotum Viniam dulce , minus quidem educit, quam aliud quodvis vinum'. At quibus non est sitiferum, caeteris Minorum generibus a) antecellit. At in Vero album vinosum vinum importunitates et OpportunitateS, qUaS habeat, in vini dulcis historia explicuimus. Sed cum idem ad vesicam magis, quam aliud V quod-Dis meabile sit, maioremque vim habeat ciendi urinas, et liberandi obstructa eXcutiendique, multum adiumenti adfert in huiusmodi morbis,
a renum et Venarum obstructione natis scilicet. Namque ut concedam ad caetera Zminus Ualere,
quam aliud quoduis; tamen, qUae per Vesicam purgatio ab eo suscipitur et fit, multorum est vindex ' malorum, si, ut decet, mutatio fiat'. Haec sunt praestantissima argumenta 'R, quae ignota
fuerunt maioribus meis. Porro autem vino ful-Uo '' et generoso et vino austero subastringente
ad haec tibi utendum putabis; fulvo quidem, ad intemperiem frigidam alui et ἀπεψίαν, si nulla sit capitis grauitas, nec ulla mentis perturbatio '' austero vero, si expectorato sputum non prohi-heatur '', nec urina sistatur ''; item, si nimia sit
in aluo humoris abundantia, excrementaque sint
abradendo molesta' , in eiusmodi affectionibus 'q
439쪽
consentaneum fuerit conuertere se suppl. ad vini nigri et austeri usum, eodemque modo de similibus iudicandum. Sit autem omnibus persuasum et ratum, superiores partes '' minus offendere, minusque partes Vrinarias asscere , si sit aquo- sum: aluum autem ipsam iuuabit et recreabit magis, si meraciuS l .s C H Ο L I A. Q Excitando naturae vim, quia nutrit, et est gratum thoraci et pulmoni, explicando alas pulmonum, et materiam expediorabilem reddendo meabilem. Hie diorismus petitur ex Comm. in pari. . huius Lib. ab Propterea asthmaticis, pleuriticis, peripneumonicis sedata inflammatione per venae sectionem , conuenienter praescribitur.3) Vt μεγαλοσπλάγχνοι; et picrocholis. Quia, qua ratione sitim accendit, eadem materiam expectorabilem reddit contumacem. s) Ita coiiuertendum est, ut vero vini albi generosit opportunitares et incommoia in vini albi his oria explicauimus. 6) Quod scilicet urinas cieat, renes et vesicam eXpurget, sed mentem inuadat, cephalalgiam pariat, nec promouendo sputo, cum dulci sit conferendum. Vt ad aluum ducendam aluinaque symptomata,
8) Hoc est, nephritico dolore soluit. 9) Id est, si couuenienter ad medendum. conuertatur. 1o Hoc est, signa syllogistica, unde tecmarsis compa
11) Vinum fulvum, gallice a Dur de pscher, quod sci-Ιicet modice palatum cogit feritque, dum bibitur. 12) Quae duo symptomata incrementum accipiunt vini purpurei usu, per anathymiaseos efferam vim, ut in totum sit abstinendum in capitis grauitate, et mentis perturbatione. 13 Propter meatuum angustiam , et materiae contu
1 ) Obstructione Uretertim. is) Vt in ieienteria et dysenteria aphthode.16 In aluo infirma et lubrica.1 ) Vt caput, et cerebrum.18 Quia vinum generosum parca manu aluum desiceat.
440쪽
384 Hippocratis Coi de ratione victus
NOTAE.a) Inserendum ex graeco : in euocando, scilicet eo , quod pulmoneS VeXat.
quale oportet, propellatur vel cedat. Scilicet, quod optimum est, si talia purgantur, qualia, per aegri naturam, et morbi indolem, et alia, decet. Videbatur autem Clarissimo, et mihi amicissimo, Ernesti accommodatius fore, si scriptum esset: ην. ροσφέρητ , οκοῖον , es. Et hanc remonem in nolanullis exemplaribus inueniri, Foesius habet. Quia vero προτρέπεδ apud multos auctores sensu propellere legitur, et de urina ipsa Galenus habeat, Lib. I. ad Glauc. crediderim, nihil mutandum esse. Imo paullo post Hippo
c) Tῆς περι.) Haec Verba, τῆ, περιοινκ ωφελίης, βλαβης quae vertas: de vini utilitate et noxa; sine caussa a Dureto omissa sunt. d) Ἐν ταυτησι.) Haec ita vertenda: In his morbis, tum quidem utaris, si nulla sit cetr. Nam quae a Dureto inserta sunt, in graeco non reperirantUr.e) μεταβύλλειν.) Ab usu vini albi transitum facere, scit. ad generosum austertiIn Vinum. i
Μελ&ροτον δε πινόμενον διὰ πάσης τῆς γου- σου, c) εν τmu ita G νόυσοισι, το ἐπίπαν μεν τοῖσι πικροχόλοισι μεγαλοσπλαγχνοισιν σου επιτήδειον, ἡ τοῖσιν,ἀ τοιήτοισίν ἐς γ. Δι- ιωδες γε μὴν ησσον τῆ γλυκέος οινα Πνευ-