장음표시 사용
61쪽
us, Vnde manant, perennitate, symptomatica est, non critica, neque fugax, neque natUrae propria ; ubicumque in vitio sunt, excludi debente corporibus nostris vacuando, reuellendo, derivando, coeffundendo, artificio Medici ad imitationem naturae comparato , quod et cunctando putrescant, et in suae putredinis contagionem partium naturam trahant, Omnemque humani corporis oeconomiam labefactent, ac symptomatum grauissimorum ab inflammatione, Ven nata qualitate, et translatione morbifica, metum adferant
Ergo, cum adhibita fuerit ea distinctio, quae
adhiberi debet eκ morbo et aegro, in eam CV-ram incumbere debet Medicus, ut artificiosa molitione talem purgationem instituat, qualem naturae beneficio, bonis aegri rebus fieri anima
uertit. VA VIAM AFFECΤANΤ. Haec enim
prima lex in purgatione sancitur, ut, quo natura et humor viam assectant, eo Conuenienter hoc est: per loca lege naturae commoda, neC ex euentu incommoda moueantur: non enim eaedem in omnibus naturae et humoris inclinationes fiunt. Estque omnino triplex inclinatio, Vnde purgandi via initur, una qUidem natUrae, altera humoris, tertia partis obsessae. Nam iuuenes haemorrhagia, febribus ardentibus ut plurimum defunguntur ; senes vero dysenteria: sic aestate bili morem gerimus, sursum mouendo, hyeme contra deorsuria pituitae. Et quorum morborum curatio in purgatione consistit, si illi diaphragmate superiorem locUm teneant, Vomitione ; contra si inseriorem , deiectione curandi sunt. Ac ne omnia, quae sunt
62쪽
pene innumerabilia, consecter, comprehendam breui
NODA. At vero purgationis modus eX impulsu naturae, motu ipsius humoris, et meatu conditione a Medico artificiose captandus est: sed tamen ea naturae, humoris, et parti iam inclinatio non tantum ad imitationem considerari de-het; sed adhibenda est etiam illa cautio, quam
Conuenienter et integriS aegri rebus.
Ac talem cautionem illud apertisti me plantia simeque declarat, quod modo annotaVi, per Commoda loca, quod est ejusmodi, ac si quis dicat: Non solum, quo natura, et hUmor viam corripiunt, eo molienda purgatio est; nec inde solum purgationis momenta captanda sunt, sed quam commode id fieri possit, considerandum.
Existunt autem commoda et incommoda lo- ea tum lege naturae, tum eX euentU lege natUrae conuenienter sanguis per VterVm CXpurgatur; cerebrum per nareS, palatiam et aures; hepatis caua per aluUm, gibba per Urinas, et quae sunt eiusmodi, quorum scilicet opera eXpUrgandis partibus dicata est, atque quodammodo consecrata.
Ex euentia loea sunt incommoda, quae fuerant lege naturae commoda, Vt polypo nares Obsessae expurgando cerebro sunt incommodae, alioqui natura commodae; eodemque modo demtestinis, vesica, renibus, abdomine, thorace, nec non de faucibus iudicandum. Sic tabidos numquam adduei debemus, ut vomitione purgandos putemus; ischiadicos, et nephriticos deiectione, quamUis eo naturae et humoris inclinatio fiat. Et qui non vomunt ex facili, deiectuosae sunt vacuandi, modo aestas non obsit Deni-
63쪽
Denique rerum earum indicationes ita sunt aestimandae, ut, cui plus tribuendum sit, a Media
p 1VNΤ. Ac si diceret, humorum eXpurgandorum occasio purgationis ipsius necessitati commoditate antecellit: Vt enim humorum pepasmi expertium vis enera silae orgasmus purgandi celeritatem, vel ineunte morbo requirit ; ita, qui sunt pepasini capaces, essici debent natura et arte participes, nec ante ciendi, quam mitificati fue- Tint, quia cum id frustra fieret, quod neque medicamento trahenti, nec eXpellenti natUrae Crudus humor cedat, tum vero medicamenti vis ipsi naturae calamitosa esset, debilitando scilicet, eamque per febrem aluinaque symptomata damnis
augendo. Et vero consentaneum est, Ut, qUOrtim mo
horum symptomata sunt partis obsessae, humori que morbifici tantum propria nec tianslatitia, non prius natura se illis expediat, quam ipsum humorem sua virtute superarit. Atque id locum habet in iis humoribus, qui sine orgasmo, amotu, putredine, et collectione, febrium continVarum
et intermittentium consequutionem adierunt, et qui cum integritate aliqua, tUmores Contra natUram in visceribus totoque corporis habitu excitare dicUntUr.
IN TEMPORE, id est, alteratione, nam illa concoctio partium solidarum , hoc est naturae ipsius virtute , perficitur, ad eamque
consequendam natura ipsa sui diligens et conse Uatrix mutatione utitur, quae, quia motu fit, et cum motu coniunctum est tempus, ut erit partium solidarum integritas, caloris vitalis facultas,
materiaeque ipsius conditio, ita pepasini celeri-
64쪽
tas aut tarditas expectabitur. Nam sebrium qua tanarum diuturnitas in pepasini dissicultate consistit. dissicultas pepasini in materiae contumacia: Ac raucitates in senibus non facile mitificantur, et quae sunt eiusmodi Porro autem quemadmodum neque abscessus, neque excretio in bonis ducuntur, si antea pepasini significationem non dederint: Ita purgatio perperam praescribi solet a Medico, cum naturae virtus, et meatuum libertas, et materiae praeparatio desideratur. Nam cum corpora purgare consilium est, debent efiici permeabilia, atque lOCum habet tum maxime, Cum, impuritate Corporis, siue ea plenioris diaetae sit soboles, siue ea ab imperfecta crisi supersit, recidiva est in metu ;ipsumque adeo corpus, quo magis nutritur, eo grauioribus damnis augetur, propterea Ue Con-Uenit ad calamitosam vim morbi recidiui arcendam et propulsandam, tum ut corpus ipsum iam diu multumque suo defraudatum genio, locum habeat reficiendi sui; Conuenit, inqUam, CaCO-chymiae omnis tum superstitis tum succrescentis vacuationem et exclusionem purgando moliri.
Ex quibus essicitur, omnem consilii capiendi deliberationem in his versari, cum de purgando agitur: Primum, quid sit purgandum; Deinde, an id estici possit, quod primo loco videbatur faciundum; Ρostremo quemadmodum, et quibUS EU-xiliis id esset posse videatur. Primo purgandi necessitatem indicat cacochymia primigenia superstes, atque succrescens. Facultatem et occasionem suppeditat species ipsa morbi inchoata, vel assecta, materia atque subiectum, cum scilicet
materiae praeparatione, meatuum libertate, eXCitata naturae Vi omnino permeabile est corpus.
65쪽
de Humoribus purgandis. sESciendi modum et rationem praescribit triplex illa iam commemorata inclinatio naturae, humoris, et morbi. III.
αλλ , sar δεῖ.Mitisationes cretem fere insiturui ner inclinationem babent silit fo- S, silit intro, silit silio, quo oportet.
coctiones, humorum a naturali statu alteratorum ad temperiem reductio , quae partium solidarum virtute fit, calorisque vitalis facultate suscipitur. Aut sui doctrinam non ignorauit Aristoteles IV. lib. Meteor. C.2.3. e cuius verbis hoc intelligimus, atque tunc pepseos nomen genericum est; cum autem speciale est, est των ωσι Πων, eiusque terminus est in substantiam conuersio : hic speciale
est πεπασμος, et est eorum, qUae alterantur, Ut foras exterminentur, nempe των ἀπιοντων, qtiam-
quam fructus suo pepasino gaudeant. Ergo cumpepasini ad salutem praeclare appareant, tum Vero admirabile est, quantum praesidii ad eam obtinendam, quantumque Opis adferanti Sane in pepasmo haud fere est, quod quisquam Medici adiumentum reqUirat, cum ipsa natura sussiciat, eademque duce optima sanationis cursus confici possit: Vt enim concoctione natura sui domicilii est conservatrix , ita pepasmo omnes Contra naturam affectiones depellit, cum aut diaetae Vitio, aut loci insalubritate, aut etiam coeli morbo
66쪽
assicitur 3 omnino autem a pepasmo natura triplicem viam inuenit, qua deducitur ad conseruationem sui, morbumque depellit.
INCLINATIONEM HABENT A V TFORAS, A V T INTRO, A V T ALIO, QUO
OPORTET, foras quidem Vt sudore, ictero cem lico, exanthematis quoque ipsis ; intro vero deiectionibus, urinis, haemorrhagia AUT ALIO, cum scilicet ab una parte in aliam deponit, ut in abscessu critico, quando pars, quae CXcipit, totius materiae morbificae capaX, illaque secretio fit e directo, et procul a parte assecta, denique si ille abscessus ipsi morbo non est impar, nec nuturae potens. Atque Ut natura per se ipsa morbo defuncta purgationem respuit, vel si tuberculis et exanthematis sit obsitum corpus; ita, si quid reliquiarum supersit, aut si non ea naturae sit vis atque potentia, qua se affecto iam morbo eXpediat ; tum sane ineunda erit bene purgandi ratio, Datharaeque, Ut ita dicam, vicem explendi praestandique ex cognitione locorum, quo ipsa nat
Ergo humores pepasini capaces primum reddendi sunt arte participes. deinde vero ciendi, quo et qua quisque natura duce viam assectat, etsi iam crisi inchoata, superstitis materiae signa edantur ; quicquid supererit, eo ducendum, quo se natura iam conuertisse visa est.
cΑvTIO, consideratio, Cauta Vitatio, delectus, circumspectis in rebus agendis, Etenim cum ita
67쪽
comparata sit omnis medendi, imprimisque Vacuandi ratio, ut minimis aeque momentis in Commoda aegri peccetur, etiamsi necessariae in promptu sunt causae purgationis ; tamen illud viden-cUm est maXime, quam conuenienter id effici possit, quod primo loco duxeras faciundum. Quo enim maior ex Vacuatione fructus percipitur, si considerate adhibita fuerit ; eo maiora per illam detrimenta importantur, si talis non sit, qualis et iure et loco praescribi et adhiberi it et Necessitatem sane arguunt, quae paulo ante sunt explicata, ut iure et loco fieri posse quis putet, si vacuetur, Cum Opus est maXime , nec non pericUli metus adfertur, si praetermissa fuerit illa medendi ratio. Sed tamen Vacuandi sunt hi delectus, haecaUtioneS, qUae eX Uariarum indicationum, similiumque ac dissimilium signorum, causarum et Corporum distinctione comparantiar, Ut praegnanteSpurgare religio est ante tertium aut quartum gest tionis mensem et post septimum.
INEXPERTA MEDICATIO. Primum quidem
inexperta medicatio difficultatem parit maximam, cum scilicet nihil sit neque appareat, quo duce ac veluti praeeunte magistro. viam inire possis. Sunt enim quaedam proprietates hominum, sine quarum notitia nec facile quicquam recte fieri, neCin futurum praesagiri potest. Est enim dissicillimum ei conuenienter medicinam facere, cuius natura communis et propria non sit ante perspecta
68쪽
ra Hippocratis Magni Ela et cognita: hic sane iudicio singulari est opus,
experientia quoque est opus: Chirurgi experientia est in sensu communi fundata, quando perfracto brachio eam collocationem atque figuram ab aegro requirit, quae sit doloris expers: Idem iudicio utitur, cum ita collocat brachium, ut imter summam flexionem summamque extensionem, pronUmque inter atque supinum media collocatio videatur: Atque illic ducem habet naturam ; hic artificium ex rei Anatomicae peritia comparatum, nec fere aberrat a scopo, cum minaturam sequitur, aut iudicium adhibet ex partium aspectabilium distinctione : Alia est enimhrachiorum, alia crurum, tibiarum, et pedum figura, et collocatio, nec eodem modo restitui debent, quando perfracta sunt. Sed in purgando non aeque certa est Medici experientia quae in effectionum modo, et Consequutione versatur) atque illa Chirurgi, quam in sensu communi positam esse diximus, sed fallax potius et periculosa. Multa enim praeclare fieri et apparere videntur, ac falso natUrae accepta feruntur, quae sunt plane symptomatica et calamitosa: nec iudicium experientiae canon et
regula nisi summis ingeniis, acerrimis studiis, doctrinaque optima comparatur. Est enim iudicii magna vis planeque diuina, sed in quo difficultatis summa sunt omnia, praesertim cum similitudines ipsae bonis et eruditis Medicis non
Hic sane cautio esse debet, ne boni rectique specie quis in aegri perniciem decipiatur et erret: Nulla enim Medici excusatio accipienda est, presertim cum per imprudentiam iuuandi studio peccasse se dixeriti Id ne fiat, iudicium et expe
69쪽
rientiam summa religione adhibeat, quae duo omnem percipiendi et distinguendi vim in se comtinent: Et cum iudicii, et experientiae idem sit omnino scopus, ratio tamen diuersa est; Etenim, ut perfracto brachio experientiae theorema illud est, Aura siue collocatio doloris expers est naturalis : hoc vero iudicii, Aura inter extremam flexionem et extensionem, pronum et supinum media, est naturalis : Sic in ratione purgandi, cum scilicet de purgando agitur, hoc theorema sibi vendicat experientia. Si vacuatio, qualem moliri necesse est, fiat, bono fit et alleuatur is, cui praescribitur, sin minus contra: Iudicii autem vis lucet splendetque in distinctione signorum,
Causarum et corporum, ex eaque distinctione si milium ac dissimilium, omnis cognoscendi, praedicendi, atque curandi ratio comparatur.
DIFFICULT AS EXPERIEN D'I. Ergo
qui duce tantum experientia purgationem 'moli
tur, saepe aberrat a scopo, nisi iudicium adhibeat : sed cum iudicio definita fuerit purgandi necessitas, materiaque ipsa purgabilis propalam explicata, ut iam dubitari non possit, quin vacuandum sit; existit hoc loco quaestio dissicillima, tum sane dissicultas experiendi in quaestione
versatur; haec in contrariarum indicationum con- Ursu Occurrit, cum scilicet in incerto est, quid consilii capiendum sit, ubi pharmaciae, chirurgiae vel etiam diaetae ratio in quaestionem vocatur. Incertus est animi, quid sit facturus, qui, utrum naturae studendum sit potius quam pugnandum cum morbo, ignorat. Vt enim concedam ptisanae dotes facile cuiuis esse perspectas , atque quodammodo pe tractatas, quibus admirabile est, quantum Caeteristari diss L
70쪽
teris aIImentorum generibus antecellat, quod et sit meabilis, et concoctu facilis, et omnis alienae qualitatis expers minimeque sitifera, ex quibus maXimum pleuriticis adiumentum posse adferri videatur, alas pulmonum eXplicando, in teriam praeparando, tussim leniendo, natUra que vim excitando ad expectoranduna : Tamen permagni interest siccone an humido, ineunte an affecto iam morbo exhibeatur ; tum autem Continenteriae an cum intermissione, semel aut
bis die exhibenda esse videatur : Nam in doloris acerbitate cum summa dissicultate spirandi, et expectorati vacuitate coniuncta, si quis piiss
nam sorbeat, tam est in vitio, quam si ipse sibi
manus adferret, quod inde vel mente perculsus, vel cum orthopnoea, vel cum steriore celerius opinione Medicorum, saepe intereat. Eoque sit, ut iure optimo huiusmodi homines syderatos prisci existimarint, tum propter eam moriendi Celeritatem, tum quod iis mortuis membrana liuida plagae assimilis conspireretur: Atque limius rei causa in promtu est, quod scilicet repente suspirioli laedantur: Etenim frequenti illo, quem ducunt, spiritu materia expectorabilis sit glutinosa, hinc respirationis interceptio.Quod si ptissana tantis augeat damnis aegros, si iure et loco non usurpetur; cuiusmodi caetera esse iudicandum est, quae nec bonitate succi ali-hilis, nec facultate medendi, cum piissana sunt conserenda 3 Ad dissicultas experiendi maxima est, cum
aut symptomata eiusdem causae soboles, aut qUorum vis maior est , magisque vrget, aut quae Cum aliis coniuncta, varie suadendo essiciunt,