Aristotelis Stagiritae Organum, seu libri ad dialecticam attinentes, ad optimorum exemplarium Graecorum fidem nuperrimé post omnes alias editiones recogniti, ..

161쪽

LIBE R VIII. Sonon perspicuum, inde nulla argumentorum copia sup lpetit: quia hoc incertum, an per translationem dican, tur, non pol sulli refelli. Omnino quaestio omnis si diis sicilis est probatu ,uel definitionem requirit,uel in iis est quae multis modis,aut que per translationem dicuntur,' aut no longe abest a principiis aut eo certe dii ficilis est, quia non eit prima facie perspicuum, quo sit ex genere eorum quae exposita sunt, id quod in controuersiam uel nit,affertq; dubitationem. Nam si quo ex genere siJn; telligatur,illud etiam intelligetur, aut definitione expli candum id esse, aut diuisionem adhibendam, aut desio niendas elis medias propositiones,quibus ultimae pro bentur. Pleram etiam proposita, nisi recte tradita N ex Plicata definitione,neque disputari facile, neque probaori argumentando possunt. quo ex genere illud est. Sit ne vianum uni contrarium,an multa uod si contraria deo finiantur, certe illud facile erit explicare, sint nec ne sint plura eorundem contraria. Quod eodem modo iudio candum est de iis, quae definitionem requirunt. Atque etiam in mathematicis uidentur quaedam non facile de

scribi posse praetermissione definitionis: quale est illud, Eam lineam quae ad latus planum secat, simili ratione. 8c lineam secare, talocum : quod definitione alidibita facile intelligetur, quoniam bc loco dc lineae eadem reo spondet quasi ex altera parte diuisio. quae quidem anablogi definitio est. Omnino prima elementa ta initia, defi nitionibus expositis,ut quid sit linea, quid Orbis, facile 'res , probari demonstrariq, polliunt: uerum ad singula eoo ri rum probanda non multis argumentis uti possumus propterea quod non multa sunt in medio eorum collo i cata. Definitionibus autem initiorum praeterinissis, uix, aut ne uix quide probari poliunt. inuod idem fit in iis , principiis qu diiserendo adhibentur. Hoc igitur intelo ligenduin est,cum propositum aliquod dissicille est pro batu,id aliqua de causa earu quas exposui, euellire. ibi aute propositio*enuntiatio dissiciliore habebit pro i

162쪽

ΤΟΡΙ CORVM

hationem,quam propositum dubitare liceat,sint nec ne sint probandae. Nam si eas non probet, sed iis etiam ad rem propositam concludendam uti uelit. maius sibi quidem opus quam quod initio praescripserit: sin eas Probet,iis certe quae minus ualent ad faciendam fidem, alter adducetur ut credat. Ac si quaestio dissicilior non reddetur, ponenda est: si non dubiis N perspicuis dii hia concludenda erunt, non est probanda. Aut ei qui sedat in disciplinam, ponenda non est, nisi sit notior: ei autem qui exercitationis gratia disputat,ponenda,si modo uera eslcte uideatur. Ex quo perspicuu est,non eodem

modo ab eo,qui probabili ratione, M eo qui necessaria

concludit,propositiones esse afferendas. Quemadmoο

dum ponenda ta disponenda sit quatilio,satis fere dictu III. est. Nunc de ratione respondendi ita differemus, si ante quod eius sit ossiciu,qui oc recte poscit, ec recte ponit quaestionem,dixerimus .Est aute eius qui ponit quatastionem,ita argumentationem tractare, ut eum qui cum disputet,absurdissima quae ex proposito essiciuntur neo cessario, cogat concedere. eius uero qui quaestionem Poscit,dare operamine quod incommodum sua culpa, sed ex proposito sequi essiciq, uideatur, nec quicquam quod sit contra opinionem omnium. Aliter enim peccatur, cum quis proponit primus quod non debet: aliter, cum eius quod proponitur ea vis N natura est,ut defendi n ullo modo queat. N on sunt autem certa necp cono struta adhuc a quoquam officia eorum, qui exercitatio/m . nista periculi faciendi gratia disputant. Neque enimi 13- idem propositum est doctoribus aut discipulis,quod iis qui certandi studio disputant neque idem his ipsis,& iis quorum ad cognitionem M scientiam omnis dirigitur exercitatio. Na 8c discipulis ea sema tradenda sunt quae

' Probantur omnibus,quonia nemo eo operam confert,

, in falsa doceat:& eorum qui certandi studio disputat,is qui quςstione ponit,semper aliquid facere uideti deber,

di is qui cum disputat nulla in re illi cocedere. Quonia

autem

163쪽

LIBER VIII. 81 autem in conuentu ta congressu dialecticorum, iis qui non certandi studiosed uel tentadi uel cognitionis gratia inter se differunt,non est adhuc a quoquam, ut dixi, expositum N traditum,quid inuestigare, quid dare aut no dare oporteat eum qui poscit quaestionem,ut gnauiter aut non gnauiter ac praeclare decreta sua deis datmos hoc loco instituimus dicere. Qui igitur respon dendi munere fungitur,is consultationem defendat neo fcesse est,uel probabilem uel non probabilem, uel neus

tram:Ita tamen ut aut probetur,aut non probetur omnino,uel cum adiunctione, ut alicui uel eidem, uel alii. Quo autem modo probabilis,uel non probabilis sit, nihil interest, quandoquidem idem genus retinendum erit praeclare respondendi ad rogatum, aut dandi, aut non dandi rogatum. Rc no probabile quidem si sit propositum,probabilem:sin probabile,non probabilem necesse est coclusionem essici. Contrarium enim propoositi semper concludit is qui interrogat. Quuod si id de quo agitur sit eiusmodi, ut nec probetur, nec improohetur,eiusdem generis emcietur conclusio uoniam autem is,qui scite ratiocinatur & concludit, rebus non

dubiis N perspicuis id quod dubium est,aperit M ostendit, profecto si id de quo quaeritur non sit probabile omnino, non debet is qui poscit suaestionem neque id dare quod non probetur omnino,neque id quod illud quidem probetur, sed minus quam conclusior quippe cum propositum non si probabile sit, conclu= . sio probabilis sit futura. Ita fit, ut ea quae sumuntur, omnia probabilia esse debeant, ac magis probabilia quὶm id de quo quaeritur: si quidem magis perspicuis I minus probabilia uelit concludere. Ita si non sit ex eo genere id quod quaeritur, non id debet qui respondet bconcedere . Sin autem probabile omnino sit propo=l'

situm improbabilis etiam omnino conclusio erit. i

Itaque danda erunt quae probantur omnia, ta eorum

quae non probantur, si qua magis probabilia sint com

164쪽

i TOPICORVM clusione. Sic enim satis abunde disputatum suisse uide hitur. QMod idem faciundum erit, si nec minus sit pro=habilis,nec probabilis quaestio . Sic enim dc quae pro=hantur,danda sunt omnia,& quae non probantur,si qua magis probabilia,quam conclusio,erunt. Sic enim fiet, ut probetur magis oratio. Ac si id de quo agitur omnibno probabile sit, aut non probabile,tum cum iis com Parandum erit,quae omnino probantur. Sin autem non omnino probabile, aut non probabile, sed ei modo qui respondet,tum ex iis quae ei probantur, aut minus probantur iudicare debet,quid concedendum,aut non concedendum esse uideatur. QMod si alterius sentenotiam defendat is qui respondet, certe eius mentem dc . sententiam spectare debebit, ut quid concedendum sit aut negandum intelligat. Itaque qui alienas sententias introducunt, ut bonum 8c malum esse idem, ut placet Heraclito, ii non dant, in eodem simul non inella contraria: non quod non probetur hoc eis, sed quod

Heracliti sententia ita dicendum est. QIod etiam ii Dociunt,qui alii ab aliis proposita accipitii. Exquiriit enim illi, quid sit responsurus is qui rem proponit. Hoc igitur perspicuum est,quae exquirere is debeat qui respondet,siue omnino probabile, siue alicui sit id quod quato e r fl ritur. Quando autem necesse est omne rogatum aut ι , Probabile esse, aut non probabile, aut neutrum,& uel

H ad conclusionem eniciendam ualere uel non ualere rose

' gatum si probetur,neque ad conclusionem essiciendam ualeat, id Zc dare dc probabile dicere debemus. Eo enim posito dc concesso , propositum primum non euertitur.Si autem neque probetur ipsum,neque, ad coclusionem essiciendam ualeat: id quidem dandum est, Dd ita tamen,ut non probari significemus uitandae ametiae gratia. Si uero dc probabile sit ,δc ad rem pertineat, respondendum erit id quidem uideri ta probari: sed Propositum adeo finitimum esse, ut eo concesso, proo situm tollatur necessario. Si ad conclusionem eicie'

165쪽

LIBER VIII.

dam ualeat, ta admodum sit improbabile, respondens

dum erit conclusionem eo posito oc concessi0 efiici,sed stultum id esse quod afferatur.Cum autem nec probaobile quid,nec minus probabile rogabitur,tum si ad conclusionem ei sciendam nihil valeat,id dandum erit,nulola facta distinctione, sin ualeat,exponendum est, eo pO

sito sublatum iri id, de quo agatur. Sic enim ξc eo qui poscit qu-stionem, nihil eius culpa futurum est,si quid concedere ic dare debeat,prouidebit: ta is qui quaestionem ponit, conclusionem eiiiciet, cum et ea dabuntur omnia, quae magis quam conclusio probentur. iii autem instituunt argumentationem tractare per ratiociν natione,sumptis iis quae minus quam conclusio approbantur,iis quoniam inscienter ratiocinantur,quae rogat, dari concediq; non debent. Eodem modo eis occurrendum erit, cum res dubias ta obscuras, dc quae multis modis dicuntur, afferent. Nam quoniam ei qui poscit quaestionem,si minus intelligat,licet dicere, Non intelligo : H quod multis modis dicitur non necessario id aut concedere aut negare debet: profecto si quid affeεratur quod obscurum sit, sine ulla dubitatione ta mouera se id no intelligere fatebitur. Saepe enim ex eo,quod dant ec concedunt ii, quibus obscura nes aperta quaeststio ponitur, absurdum aliquid incidit. Cum autem cognitu apertumq, erit id quod multis modis dicitur, si omni ex parte Sc omnino uenim sit, aut fallani quod affertur,id omnino concedi negaritae debpbit,sin quabdam ex parte falsum sit,ic quadam ex parte uerum, id

ambigue dici,& in illo uere, M in hoc falso dici indicaahit. Nam si id posterius distinguat, dubium erit,an id prima disputatione ambiguit perspexerit. Quod si ambiguum uerbum non attendat, idq, tum cum alterivi habet rationem,concedat: si ad alterum impellatur, fasteri debet, se id concessista, cum non ipsum illud ad quod uocatur,sed alterum ipse spectaret dc attenderet.

Cum enim plura eidem nomini dii orationi subiςsti

166쪽

sunt,tum facile existit controuersia.Sin rogatum N pla num sit 8c simplex, aut etiam , aut non respondendum est. Quoniamq; omnis propositio quae ualet ad conclusionem efficiendam, aut aliqua earii est ex quibus ratiocinatio conficitur aut ad aliquam earum refertur perospicuum est autem cum alterius probandae gratia assuo

' mitur eo sumi quod multa similia requirantur, quippe . cum fere per inductionem uel similitudinem id quod re, de toto genere dc omnino dicitur, concludatur)singu= α JCia omnia concedenda sunt,si uera sint M probabilia, uniuersa autem refelli debent. Impedire enim cursum oraotionis nisi resistas uere, aut saltem uideare, hoc est inuquum se in disputando difficilemq; praebere. Ita similia

existant,neque det in toto genere dici, tum cum refeloiere nequeat,profecto difficilem se proteruumqt praeo hebit. Iam uero si non habeat contra argumentum susmere ad refellendum, tum multo etiam magis dissicio iis proteruusq, uidebitur. Quanquam ne hoc quidem satis est. Multat enim rationes extant, sententiis omnisum contrariae,quarum dissicilis est explicatio cuius geoneris est Zenonis ratio,qua tollit motum, ta stadii trasiectionem .nec uero propterea eorum contraria minus

defendi concediq, debent. Ergo si quis nec contra diocere possit,nec resistere,& tamen non concedat s proofecto iniquum se praebebit in disputando. est enim in disputationibus iniquitas dic protervia , responsio quae

Prieter modos quos exposuimus,uim habet ad interio mendam tollendamΦ coclusionem. Defendere autem. N propositum dc definitionem,ita par est, si ante arguo menta ipsi in nos quasi aduersariorum tela iaciamus. Quibus enim rationibus tufirmant nostra decreta siqui ponunt quaestionem iis ipsis resistere debemus. Pro situm autem non probabile, timide defendendum est . Multis autem modis non probabile esse potest. Nam id non probabile est, ex quo efficitur,ut inocommoda ec absurda quaedam fateamur, ut si quis

167쪽

LIBER VIII. 83 uel omnia, uel nihil moueri dicat, ta ea omnia quae deterior status ta constitutio sequi solet, & quae hoominum uoluntatibus repugnant,quale illud est: Voluoptas est bonum, dc facere quam accipere praestat initiotiam .di 5 enim quasi disputationis grada defendat,sed tanquam ea dicat quae probet 8c sentiat, ita eum odeo irunt. Argumenta autem quibus falsum concluditur,dis soluenda sunt,infirmando euertendocti eo,ex quo salo sum effectum est.Nem enim quouis sublato argumenotum explicatur,ne si falsum quidem sit id quod sit eueroium . Multa enim falsa in argumentatione contineti possunt.ut si quis sumat eum qui sedeat scribere,& Soocratem sedere ex his essicitur,scribere Socratem. Euerosa igitur hac enunciatione,Socrates sedet, non tamen dissoluta ta explicata argumentatio est. Et quanquam falsa enunciatio est,non tamen falsa est oratio. Si quiς enim sedeat,nem scribat,non iam in hac tali causaliaeeipsa accommodata explicatio est. Non Igitur hoc reo

fellendum est,sed illud,eu qui sedeat scribere, cum praesertim non omnis scribat qui sedet. Ita fit ut dissoluae . argumentum is qui falsi causam tollit,& explicationem intelligit is qui causam argumentationis cognoueritaquemadmodum in iis quae falso M uitiose describuno tur contingit.Neque enim satis est resistere,etiam si fato sum sit quod refellitur,sed etiam cur falsum sit docenodum est. Sic enim utrum occurrendo ratione 5c consiolio ductus nec ne sit,intelligetur. Impediri autem ars ΠΙ-' gumentatio potest,ne concludatur,quatuor modis. Pri Ar H in amum,id ex quo falsum est,refellendo. Secundo,occuro e orendo ei qui quaestionem ponit. Saepe enim non explis l. . - J A cato 8c dissoluto argumento, tamen is qui rogat proo

gredi non potest longius.Tertio,refellendo rogatum. Fit enim interdum,ut ex iis,quae quaeruntur,non quod uolumus consequamur, propterea quod uitlose quaesstio ponitur: quibusdam autem positis 8c concessis,effficiatur couclusio. Ac si ultra progredi is qui rogat ma

iiii i

168쪽

potest,occursum erit roganti sin potest, rogato. Quar tum genus resistendi,&deterrimum id est, quod ad tempus refertur. Nonnulli enim in refellendo ea asserunt, quae ad differendum plus temporis desiderant, quam disputandi cosuetudo. Ac resistendi quidem quatuor,ut dixi,genera sunt. Sed prima una ex Omnibus explicatio est,caetera impedimenta sunt quaedam concluo, sonum. Reprehensio autem argumentationis non ea . dem ex eius natura,& ex interrogandi ratione nascitur. fere enim fit culpa eorum qui rogantur,ut non recte tractetur argumentatio, qubd non concedant ea quae maognam facultatem suggerant ad id inciendum quod

quaeritur. Neque enim in alterutro solum positum est, ut communis res recte ad finem exitum q, perducatur.

Quapropter interdum qui aliquid respondet,refellen dus est necessario,non ipsum propositum:tum denique cum is qui qtuestionem poscit,instructus calumniis paratus uenit ad contradicendum .ita iniquos se praebenores,disputationes non dialecticas, sed concertationum plenas instituunt K inuehunt. Et quoniam exercitatioσnis approbationisq; causa non eruditionis , hae tales disputationes comparatae sunt,profecto non modo uera,sed etiam falsa concludenda sunt: nec ex ueris:semoper: sed interdum etiam ex falsis. N am 8c plerunque ue

'ς c posito,is qui contra disputat,refellere debet, ut sint proponenda falla: M falsum quod positum erantero dum falsis euerti tolliq; debet,cum prassertim nihil prohibeat falsa alicul, magis qukm uera probari. Ita si me ρ iis quae illi probantur, progrediatur argumentatio, facishus assentietur, non adiuvabitur. Sed omnes debent qui alio disputationem recte traducere M trahere uost Iunt,ut geometra geometrice,sic dialectice non pugnast citer traducere,siue falsum,sue uerum sit id quod conscluditur. Quae aute sint dialecticς ratiocinationes, supra expositum est.Vt autem in rebus usu uenit,ut socius inlquus ec sceleratus sit is Oi rem comunem impedit: sic

169쪽

'LIBER VIII. MIn disputationibus, in quibus etiam comune quiddam propositum est utri*,praeterquam iis qui certandi modio disputant.Neque enim utrique eorum licet eund 8snem consequi, praesertim cum plures' uno uincere non possint. Vtrum autem in respondendo, an in rostgando id efficiant, nihil interest. Nam H qui certandi studio rogat, uitiose M praepostere disserit: N qui re

spondendo non concedit,neque dat quod uidetur probabile,neque inducit in animum audire, quid tandem uelitis qui ponit qucritionem .Ex quo perspicuum est, non eodem modo argumentationem si per se consideo retur,reprehendendam esse, dc eum qui eam rogando tractat. N ihil enim prohibet, uitiosam argumentatio nem esse,cum interim is qui qtvrstionem ponit qu mi poterit accommodatissime, cum eo qui respondet dis sputabit. Nam si res sit cum disticilibus N protervis, non potest profecto statim quas quisque uelit,sed quas

possit, tractare per ratiocinationem argumentationes. Quoniam autem incertum est quando contraria homines sumunt,ic quando id quod principio sumptum est; repe enim ipsi secum M soli cum aliquid loquuntur

repugnantia dicunt, negatoch eo quod prius est,concrdunt posterius .ita cum rogantur,saepe repugnanda, 8c quod primo loco propositum est, concedunt eo uitiosas argumentationes necesse est ei ici . Culpa est ista eorum qui respondent, qui quaedam non concestdunt,alia eiusdem generis concedunt .Ex quo eua perospicuum est,non eodem modo refelledos esse eos qui quaestionem ponunt, Κ ipsam argumentationem. Argamentatio autem quinque modis reprehendi solet. Prismo,cum ex iis quae rogata sunt K quavita nihil concladitur omnino,nec quod ad rem pertineat quod talis sint,vel non probabilia omnia, aut certe plurima eo rum,ex quibus conclusio efficitur: M quod nee detris

ctis quibusdam,nec addisis nec alsis detractis, aliis ad ditis efficitur conclusio . Secundo , si tractetur per raσὶ

170쪽

cInationem, quae ad rem non pertineat, ex iis argu mentaso,ta ita ut supra dictum est. Tertio,si additis quibusdam conficiatur ratiocinatio , sed quae deteriora sint qu in quae rogata sunt minusq; probabilia coclusione. Quarto si detractis quibusdam, idem contingat. Intero

dum enim plura sumuntur quam necesse est, ut non egeo quia haec concessa sunt, essiciatur conclusio.Postreo

ino,si ex minus probabilibus, H credibilibus essiciatur, qu in sit conclusio aut si ex uetis, sed quae dissicilius Zernatore negotio quam id quod quaeritur, ostendi pos

cnt. Neque uero id postulandum est ut omnes quae de proposito instituuntur,ς que probabiles sint ratiocinationes,& aeque ualeant ad faciendam fidem. Eorum enim quae exquiruntur partim prima facie faciliora sunt natuora sua,partim dissiciliora, ut si quibuscunque probabilisbus possint concludentur recte conclusa uideatur.Pero spicuum est igitur, non eodem modo argumentatione refellendam esse, cum ad quaestionem refertur, & cum per se exquiritur.Nihil enim prohibet, argumentatione per se uitiosam esse,quae si ad quiritionem reseratur,uera erit:uicissimq, uera per se considerata, cum quaesti ne collata, uitiosa effe potest: cum facile est ex multis probabilibus 8c ueris esse conclusionem. Fit autem inoterdum,ut argumentatio etiam quae concludit, ea quae non cocludit sit deterior, cum illa ex iis quae minus prohantur, concludi nec ex eo genere quaestio est:haec morem talia requirit, quae probabilia & uera sint,nec ex iis quae affumpta sunt, argumentatio est. Neque uero ii qui ex falsis uerum csi ludunt ure reprehendi potant,

cum praesertim N necesse sit semper falsum ex falsis, taliceat interdum uerum ex falsis concludi. quod ex libris quos de iudicio scripsi,perspici potest. Cum autem arogumentatio quae exposita est,alicuius rei demonstrafo in si qua sit alia propositio quae cum conclusione nutolam habeat coniunctionem,ex ea non essicietur conchios . Sin speciem prae se ferat coniunctionis, fallax erit