Chrestomathia rabbinica et chaldaica cum notis grammaticis, historicis, theologicis glossario et lexico abbreviaturarum ... auctore Joanne Theodoro Beelen Notas miscellaneas complectens. Notae in selecta rabbinica

61쪽

62 NOTAE MISCELLANEAE IN C. II.

in N 'UR 'Dudu' 'N' nu i in muri NavaBbu NXκ uici 'oria vas, Areaκ ima di. ' rva Sequitur lite B. de Rossi Latina interpretatio Chaldaicorum Estheris additamentorum. INCIPIAM SCRIBERE, ORATIONEM MARDOCΗAEI ET ESTRERIS. Anno II regni Assueri Mardochaeus Judaeus

somniavit somnium; et ecce terraemotus magnus, et tonitru , et sonitus terroris super univerSam terram, et timor et tremor occupaverunt in Olas ejus, Perturbatique sunt omnes habitatores mundi. Tunc apparuerunt duo dracones magni, qui venerunt Secum invicem ad praelium, consternatique sunt omnes populi terrae ad strepitum Disilipeo b, Cooste

62쪽

NOTAE MISCELLANEAE IN C. u.

tumultus eorum. Erat autem inter duos istos draeones populus unus pusillus, insurrexeruntque universi populi terrae adversus illum, ut deglutirent eum, ac perderent memoriam ejus desuper terram. Porro nubes et tenebrae, et caligo erant super faciem omnis terrae, magnaque angustia premebatur populus ille exiguus, clamabatque, et orabat ad Dominum ex toto corde. Dracones autem praeliabantur in saevitia suroris eorum, nemoque erat, qui ambos illos separaret. Viditque Mardochaeus (IJ; et ecce fons aquarum vivarum fluens, et manans inter duos dracones Pugnantes, et cessaverunt hi a proeliando. Fuitque fons in fluvium ingentem et latum terminis, ut mare magnum, praeterfluens, dilatansque se in terra. Ortus autem est sol, et lux splendoris, quae illuminavit superficiem omnis terrae; crevitque populus exiguus, et exaltatus est Vehementer,

populi vero magni et superbi humiliati sunt. Quievitque omnis terra, quia crevit fides (2 et facta est pax habitatoribus terrae. Ex illa autem die in posterum (δ) custodivit Mardochaeus somnium in corde(l) Verba Chaldai ea, ni fallor, rectius reddidisset de nossi , si seripsisset : haec (sc. superiorem visionem j dum assenae eonsideraret Mardochaem, ecce fons aquarum ela. 23 Reetius, mea certe opinione, ita : quia magna erat gereritas; scilicet interpretandon ara n geraritatem, quo Semia ejusdem radieis vocabulum Drare oceurrit Isa. cap. XXXIII, v. s.(5) Reetius : eae illa autem die ei deinceri.

63쪽

3OTAE MISCELLANE E IN C. II.

suo, nec ulli narravit, nisi soli Esther. Accidit autem , quum asiligeret eum Aman, opprimeretque , ut Mardocliseus loqueretur ad Esther reginam filiam Ahichail fratris putris sui, dicens et ecce

evenerunt verba somnii, quod narravi tibi in diebus adolescentiae tuae, et ecce tribulatio, quam dixi tibi. Nunc itaque surge, et ora ante Dominum Deum Patrum nostrorum, et Praeveni eum oratione, ut det tibi gratiam et miserationes in corde regis Assueri, sicque ascende in conSpectum ejus in pulchritudine luci, ut erigas populum tuum et familiam tuam. Oravitque Mardocliseus Judaeus

ad Dominum Deum suum, et dixit : quaeso (I ,

creator omnium Saeculorum, Domine, non est occultatum eor meum coram te; nec ex superbia spiritus, et ex elatione cordis mei feci hoc, quod non adortiverim (2) Aman hunc Amalecita in . Sed propter timorem tuum feci, et concitatus sum in eum, De inclinarem me illi, quia timui a facie tua, Deus Saeculorum, ne darem gloriam tuam silio hominis , carni et sanguini. Idcirco renui adorare incircumcisum hunc immundum, praeter (3

nomen tuum excelsum et Sanctum, quod invo- ouidni lite : ahi creator

etc. respondet enim Chaldaicum IIII nebrateo N N. se) Ut non adoriarem etc. 33 Reelius et nigi: animadverte Iocutioncm ellipueam , quam plene reddas et nec alium quemvis adorare volo nisi lantum nomen tuum (h. e. te etc. i ribae mi de quo es. quae seripsimus Chrestom. Vol. II, p. 8, pag. 2Pa , Se i.

64쪽

ROTAE MISCELLAREAE IN C. II.

catum est super nos. Quoniam quis ego, et qua domus mea, ut non adorem hominem propter redemptionem Israel, et auxilium ejus, et ut non lambam pulverem pedum Aman , ubicumque incedit planta pedum ejus 8 Verum in verbo tuo Sperat anima noStra, quia tu Solus es nobis, et patribus nostris in Deum. Itaque, Deus noster , eripe nos de manu ejus , cadatque in foveam , quam fodit, et capiatur reti suo, quod abscondit, et quo insidiatus est pedibus sanctorum tuorum; ut intelligant omnes populi, quod non es oblitus foederis, quod pepegisti cum patribus nostris servis tuis, nec tradidisti nos in captivitatem nostram die huc ob impotentiam manus tuae; sed propter peccata nostra venditi Sumus, et propter iniquitates nostras captivi abducti, quia peccavimus in te. Nunc ergo, Deus noSter, qui magnus es in liberando, libera nos modo a manu ejus, nosque eripe a malignitate cogitationum ejus. Salvos lac, quum in assiictione Sumus ante te, et quum ad te confugimus, ut erigamur. Tu Solus potes sublevare dexteram pauperum, et salvare nos ab iis, qui adversus nos insurgunt. Duc ergo nos

modo (l , quia pars tua sumus, qui a Saeculis di-leeti (2 prae hereditate populorum; et in divisione,

il Reetius seeundum Vatic. lactionem et recordare

etc.

(2J Interpretatio haec non eX-plieat 3 illud, quod est in voeabulo l)aanu ; quare sic vertas et recordare quod par3 tua

65쪽

ROTAE UISCEM.ANEAE IN C. II.

quam fecisti, filiorum hominum, separasti nos, ubessemus in Sortem tuam, et Segregasti nos a gentibus, ut essemus dilecti tui, nosque devovisti nomini tuo segregatione huc ab omnibus populis. Nunc igitur, Deus noster, quare dicent oppres- Sores nostri et nullus est eis Deus, qui salvet illos; et os suum aperient, ut devorent nos, hereditatem tuam, et ut laudibus extollant sculptilia sua , et vanitatem suam, dicentes : haec sunt, quae nobis opitulantur ad domandum populum hunc. Quaeso, Deus noster, Salva nunc nos a manibus eorum, et pudore confundantus gentes a sculptilibus suis, et templis suis, falsisque eorum diis, et manum ori imponant, videntes redemptionem tuam, o Dominet Estoque modo propitius populo tuo, et hereditati tuae, nec obturentur ora laudationis eorum, qui perpetuo, vespere , et mane nomini tuo confitentur. Et converte luctum nostrum in gaudium et exsultationem, et vivemus, et' laudabimus te propter redemptionem bonam, qua redemeris nos. Et omnis Israel et Juda clamaverunt simul ad Dominum Deum suum ob dissiletionem, qua a ilicti sunt eo tempore , quo eos asstixit Aman

sumo, idquer jam a gaeculis populum tuum , quasi haereditas ab antiquissimis temporibus J rium quoddam peculium , e ,- et quod dilaesi avnitia in(lego teris populis elegisti) quodque a seeundum Cod. Vatie.) haere- in diuelaione etc.

ditate populorum (quod nos in Diuitiam by Cooste

66쪽

NOTAE MISCELLANE E IN C. II

filius Chamadathaei Amalecita, qui erat ex seminet Agag. Seorsim quoque Esther regina angebatur,

convertitque se ad Dominum, ut excitaret eum

oratione; timebat enim malum, quod pullulaverat ex prava cogitatione Aman. Dimisitque vestimenta regia, et ornatum elegantiae, induitque Sesacco, Solvitque capillos capitis sui, et implevit eos pulvere ac cinere, et affixit se jejunio. absconditque se in abdito. Et cecidit in faciem suam, oravitque dicens : Quaeso, Domine Deus Israel,

rex duper omnes reges, et creator omnium, Cujus possessio sunt coeli et terra, qui dominaris in excelsa altissima coelorum, et in ima terrae, et in maria, et in abyssum, et in omnes dracones eorum. Adiuva nunc, quaeso, ancillam, quae sedet solitaria, cui nullus est auxiliator praeter te. Nam

sola hic sedeo, et sola habito in hoc palatio regis Sine patre et matre , sola sicut pupilla infelix, quae victum per gratiam quaeritat de domo in domum ; Sic peto misericordiam tuam , tuamque benignitatem e senestra in fenestram in domo liuo regis Assueri, a die qua litic abducta sum, usque

ad praesentem diem. Nunc autem, Deus noSter, en antina mea est quasi in manibus meis, ut occidar. Tolle eam e manibus meis, Si placitum lioc est ante te. Si autem non vis tollere, libera modo oves pascui tui ab ore istorum leonum , qui aperuerunt os suum, ut devorent illas. Etenim audivi a patribus meis, narratum quoque est

67쪽

NOTAE MISCELLARE E IN C. II.

mihi, quod tu eduxisti patres nostros e medio populorum, et egredi fecisti illos ex aegypto, et

occidisti omnem primogenitum aegyptiorum Propter illos. Et populum tuum eduxisti e medio eorum, et manum tuam fortem, et brachium excelsum ostendisti AEgyptiis propter populum tuum, et transire secisti eos per aridam, sicut equum in deserto, et quasi jumentum in valle, et dedisti panem de coelo ad famem eorum, et ad eorum sitim eduxisti eis aquam ex durissimo lapide ru-Pis ; eScam etiam carnis, et volucres coeli ad eos saturandos divisisti eis, aquam e rupe excelsa ad explendum desiderium illorum; et cibasti eos quadraginta annis in deserto, terra inhabitata, et delevisti in conspectu eorum regeS magnoS , et superbos, et hereditare fecisti eos terram, et dedisti eis terram laudabilem in hereditatem ho- nam in plenitudine honitatis. Quando vero peccaverunt patres noStri in nomen tuum excelsum, tradidisti illos in manus eorum, qui eos abducebant. Et ecce in exsilio sunt illi hon tempore. Narratum pariter est mihi, et dictum, quod tu loquutus es Per Mosem servum tuum : (cf. Levit. C 26, v. etiam quum erunt illi in terra inimicorum suorum , non alienabo me ab eis in regno Babylonis, nec derelinquam illos in regno Mediae et Persiae ;(non ut perdantur in regno Graecorum, ut abrogem foedus meum cum eis in regno Edom; quia ego sum Dominus Deus eorum in diebus

68쪽

ROTAE MISCEMANEAE IN C. II.

Gogi, et Magogi. Nunc autem non satis est nobis exsilium nostrum, quod ipsi Servire saciunt nos durissime; sed dicunt illi, quod non tu tradidisti

eos in manus eorum, sed sculptilia sua celebrant, eaque adorant et laudant, dicentes et vos tradidistis populum Judaeorum in manus noStraS. Propterea arctatur anima ancillae tuae et abominatur populum hunc, et odio eum habet, sicut abominabile frustum vestis mulieris menStruatae; Sic ego odio persequor illos. Odio etiam habeo et abominor omnia vestimenta gloriae meae, et omnia instrumenta ornatus decoris mei, et co ronam regiam, quae eSt in cupite meo, nec laetata sum a die, qua huc transtulerunt me usque nunc, nisi in verbo tuo solo, Rex meus, et Deus meus. Tu ergo, o Deus pater orplianorum,

sta jam ad dexteram ancillae tuae orphanae hac die, quae in verbo tuo confidit, in benignitate tua, et in miserieordia tua, et da mihi gratiam coram Rege ASSuero, quia timet eum ancilla tua, sicut timet ovis coram leone. QuaeSo, Deus, mansuetum fac illum cum omnibus consiliariis suis, (sac) ut sit mansuetus et mitis coram ancilla tua ob gratiam, et benignitatem, et ob Splendorem, et venustatem, quam dabis ancillae tuae, Deus meus. Et da in corde ejus, ut odio habeat inimicos eorum (γutili tui , et ut misereatur Servorum tuorum , nam cor regum in

manu tua est, Deus gloriose, terribilis et fortis,

69쪽

NOTAE MISCELLANEAE IN C. II.

et libera me nunc a timore illius, quam expavesco , et metuo; et ingrediar ad eum in nomine verbi tui. Et pone timorem tuum Super eum, et benedic, immittendo in cor illius timorem tui, ut egrediar a conspectu ejus in pace.

SUMMA

VERSICULORUM LIBR. LI. EXPLICIT ORATIO MARDOCUTI ET ORATIO ESTUERIS, ET SOAMA ILLIUS.

Latinae huic Chaldaicorum Estheris additamentorum interpretationi, subjicimus hic notas Grammaticas quasdam in eadem additamenta. Pag. 13, v. 3.3 vim hic non habet conjunctionis et sed inducit apodosin enuntiationis; vertas, Si

Plaeet, per tunc; anno Secundo. . . . tiario MardochaeuS, etc. - Constructio verborum huic omnino similis oecurrit Isa. 6, I. GNNOqMo mortuus eal Aeae Oetias, Tunc nidi Domini m. Disii troes by Cooste

70쪽

NOTAE MISCELIANEAE IN o. II. I

Pag. 1 , v. 3.3 sing. Ithpeli. (rad. Nin) sic rariuscule; forma enim solita est = VTIN. Illius rarioris formae exemplum occurrit in Thargum Psalm. I. , a. mmo ranctoli gimilis faetva est. Nota NUIN O NUIDN. - Sed praestat hic legere in plur. virin N, quam lectionem exhibet Codex VaticanUS. ap ,2'. hio coram illo. Dicitur et riap ba ad significandum coram, o ressione. Sic Psalm. 5, v. 6. Nam NMIn iuriis,et coram aedentibua in Porta domua Adioii. Ibid. v. a. Ny N. Amanuensis oscitantia omissum vocabulum NTtR in Codice Pontificio, ex Codd. Vaticano et Ambrosiano de RoSSi restituit. Ibid. v. 5. Ru D nae Emphat. Nnuum X fem.; a-ια-mtilitiaitia egi; occurrit etiam in genere mascumlino, ut in hoc Psalmi 55, v. IV. VIX ca

ttim Murea sunt in medio ejus, quo genere auctor noster hic usus ESt.