Iacobi Lodoici Strebaei Rhemensis De electione, & oratoria collocatione uerborum, libri duo, ad Ioan. Venatorem cardinalem

221쪽

xis DE ELEc T. ET ORATre. Positae ut ergo nobis tres figurae frinas dicendi, hunalis,mcdiu, subluius: er ad singulis exprimendia mordine sermo con cratur, si prius satiscerimus ijs qui pluris csse elocutionum flectes arbitrantur. Enumerant scriptionum nasse yrmas,in quibus sunt epi; tolae αm ua ris,quam quae tabellis committi solent, pun*γrici, ti

dationes, deliberationes, conciones, caussa iudiciari annales,hiltoriae,Abulae, apologi, apophtheginari,anu notationes,commentarq,interpretationes, artium liber lium cr illiberalium de criptiones,comoediae, tragoedis, num,saors, bucolic georgica, igrammata, itaphia,nini elegi, gamenta,s luae,od heroica,er altu curamina generas diuersi. Contendunt tot tantas s res tribusidis figurii haud posse comprehedi, singulis earum prompriam quandam rationem conuenire,qua quidem abstente nomen suum retinere non positit. Confirmant se totiadem uel dicendi uel scribendi stecita, quot luerunt aut sunt idonei scriptores.Omnes certe quidem probari,nec duos unqua per omnia intiles inveniri. Haec si uera sunt, ut sunt, manifsto colligi plures esse charactercs , quum

nulgus imperitorum ex illimet. Uerum quide loquuntur, varias esse materius, Cr carminibus, et orationibuLCrnemine unquam scribendo alteri cuiquam sinulem villic: sed hoc non escit illam rerum multitudinem in tria gerinera cadere non posse. Innumerabilium rem pauca gonerabunt,ut aquarum fontes. Singuloru, uti scriptorum partes imas intelligo nulla conditur ars, quonia ars est communium,ut generum atq; Iomarum. Partes singuis restrantur ad sensium, Cr norma communium dirigunαtur,hoc est, notione generis er frinae iudicantur. Sing

222쪽

cOLLO c. VERB. LIB. II. x ηd,sed ab ingeniorum varietate proficiscitur. An iccirco innumerabilia Iblam genera persequemur s Nion q*odora hominu diuersaliunt, infinitas illorum species di lii

s poetarum materiae π ornamenta plurimum diserunt, ct oratio soluta in rebus cir uerbis multas habet Acies,βα teai mr esse multas Decies scriptionum,qui ex trium generum cognitione, quid habeant commune, quid autem proprium,lictu er exercitatione patefiunt.Si omnia manadentur arti, nullus erit scribendi discendis modus. In artem redigantur illa, unde cetera minimo negocio inutiali iudicaris possent. De humili stylo. CAP. X ut IuPRimum uidendum quod fit gracile cr tenue 'si dis

rationis. Et quoniam oratio cutit rebus ex verbis, Cr primas habet subiectae res,sine quibus inanis est et inriptilis uerborum compositio, dicendus principio quae senatentiae humili ornatu uestiuntur a ijs qui non omnia eoridem modo subtiliter,sed grandia elate,media temperate, parua tenuiter dicunt. Qui perpetuo terit unam eidems viam, ex in uno genere gracili versatur, non est is conα temnendus orator,non magis quam L fas scriptor subatilis, cr alij permulti: sed maior est iste qui se in reruyramus dicendo tran mutare potest, Cr sententijs imparibus imparem ornatum circlindare. Gracili fla texuntur paristitiones, ut haec, Ostendum primo caussam non fuisse cur a praetore postulares ut bona P. Quintij post ares, deinde ex edicto te post re non potuiste, postreismo no posse se. Eadem texigra definitiones aut destriaptiones

223쪽

ααο - DE ELECT. ET ORAT. pilanesi, ut quae sequuntur: Nonne, si verbum siqui uolumus, hoe intes anilis necesse est, eum detrudi, cui manus aserantur s Necesse est, inquam, si ad uerbum rem uolumus attingere,nemine stitu detrusum, qui non adhibiti u manu demotus,et actus praeceps intelligatur. Deiectus uero qui potest esse quisquam,nicti in in triorem lacum de superiore motus s Quid est enim tumultus,nil l .

perturbatio tanta, ut non maior timor oriatur s Descritaptionibus adde expositiones earum,qualis est haec: Mauiores nostri tumultum Italicam, quod erat domesticus: tumultum Galilicum, quod erat Italiae finitimus, praeteri rea nullam tumultum nominabant. Huc restr interproditiones edictor ,testimoniorum,segum, epinotaram,Cr id genus rerum. Ad eandem tenuitatem restrantur dia

pinctiones, ut ea quam astripsimus. Aliud est iudicium, aliud est arbitrium I udiciu est pecuniae certae, arbitrium

incertae. Id iudicium hoc modo uenimus, ut totam litem aut obtineamus, aut amittamus. Ad arbitrium hoc antimo adimus, ut nes nihil, neque tantum quantum poa Bulauimus, consequamur . Eotim ornatu uectilinatur col loquia, Cy leuiuim rerum narrationes. Age uero ,

quae erat aut qualis quaenios Ficul ubi R ustio s ubi cas, eas cladius insidias dicit Milanis Fecit: certa crux. Nullas licit: sperata libertas. Quid hac quaenione certius illud colloquium, haec rei leuioris narratio. Nilo autem

quum in senatu fuisset eo die quoad senatus dimissus

domum venit, calceos Cr vestimenta mutauit. Paulisterdum se uxor ut fit comparat, commoratus est. I n Ieanibus narrationibus re sunt ea, quae iocantur. Quum autem ver esse coeperat cuius initiam iste non a Fauounio, neque ab aliquo astro notabat, sed quum rosam uia derat,

224쪽

cOLLO C. VERB. LIB. II. χα Idera tunc incipere uer vi bitrabatur dabat se labor et que itineribum, in quibus usque eo se praebebat patietem, atq; impigrum, ut eum nemo unquam in equo sedentem videret. Ni ut mos uit Bu niae regibus lectica octo, fro 'ebatur,in qua puluinus erat perlucidus Melite iro a farctus. Ipse autem coronam habebat unam in capia ite, alteram in coPo, reticulures ad nares sibi apponebat tenuisimo Iino,minutis maculis,plenum rosc. Narratiorines eius rei in qua maxime caussa uersatur, quae res iis

aperte demonBruta fuerit, Uiciet ca se uel plurim ,

a cicerone oratione tenui solent explicari: ut prima narratio pro Sexto Roscio. Quas igitur numerauimus partitiones, Unitiones,descriptiones,distinctiones, narrationes, confabulationes personarum,ideo potius gracilitate gaudent,quod nihil aliud uolunt, quam pure Cr dilucideer usitato sermone mostrari. In quo generebunt argumenta subtilia, quae acute colligunt, clamores Cr tragoedius non excitant. Quid stultius esset illo,qui relicto probanis di more,longam Crsubtilem argumentationis continuaritionem grandi ueniret oratione Id neque dialectici ueri, neq; eloquentiae principes committunt,ut acumen disse.

rendi, rationum abstrusum minutams naturam,lenoncinio uerborum molliant, σ carnem candidum malint quam nervos Cr ossa. Pugnant acriter,cπ ab usitato more

distulandi non recedunt, ut hic cicero: Patrem occidit Sextus Roscius. qui homo adolescentulus corruptus, σab hominibus nequam inductus annos natus magis quaradraginta uetus uidelicet sicaritushomo audax, et saepe in caede uersutus es At hoc ab accusatore ne dici quide audiosus. παNihil restri confirmationem dii refutationem inα

talus modo teneas alias argumentationes feri magis adpro,

225쪽

αix. DE ELEC ET ORATOR 1 Ada probandum, alias autem ad mouend-: illas esse reanues,bus uero Iraues er ardentes. Nequis autem putet

essedissentaneum er ab urdu, in caussa graui atque sub

limi partes inueniri humiles ex leues d licit earum reis rura quae dicuntur,impar Cr inaequalis ratio, quaesubinis dejiγl- mutaret, iii aut ars, aut artis optimus imitritor haberet orationem. Quodsi Trapezuntius intaexisset, nunquam pronunciasset, omnes M. Tullii dictiones arta duas ac sublimes uideri. Sunt enim caussae totae graciles, ut pro minito de societate, pro cecinna defundo pro Roscio comoedo de debito. Venerant in quaestione paronae res, Cr indignae mis eloquentiae uiribus . opim a cr caput salum est, res familiaris aliqua ex parte uenit in discrimen,multo magis decet callide Cr enucle te dicere, quam tonitrua Periclis in re leui concitare. I nomni oratione quaedam figurae fiunt, quae multo melius tenuiter ac prese dicuntur, quam Irauiter er elate, ut extenuatio sui: Verum ita se res habet, ut ego, qui nesnctu satis, ex ingenio parum possum,cum patrono distrat imo comparenExtenuatio alterius ridicula: Non quo ι ei deesset ingenium, nam nes parum Acetus scurra Sexatus Naevius, neque inhumanus praeco est unquam existiis matus. Disimulatio si ne amarore: Saepe ut fit quum

i se te com ses , quμ stitui es de pecunia mentionem

ficere,quin paratus meditatu3s venises, homo timidus uirginali uerecundia subito ipse te retinebas, excidebat repente oratio:quin cuperes appellare, non audebas,ne inuitus dudiret. Id erat proficio. Ridet Naevium impudeatem subiectio: Appellandi tempus non eratfut tecu anno plus uixit. I n Gallia agi non potuit' ut in prouincia ius diccbatur,er Romae iudicia fetant. Interrogationes mio

226쪽

COLLoc. VER P. LIB. II rint on illae graues est acerbae. Quid enim nunc dest Sextus N aeuius qua de re controuersia est squod est hoe iudicium n quo iam bienniu versat riquid negotii grarit,in quo illle tot cir diles uiros destigat s Si missae ritercationes:pecuniam petit. Nunc deniq;s Verunmen petit s audimus. De rationibus er controuer ijs socimus uult dijudicari Sero. verum aliquando tamen,c5cedamus.

Transitus ad Zocilitatem cisaratus: Docui quod primum pollicitus sum c. Aquili, caussam omnino cur postularet, non fuisse, quod nes pecunia debebatur: crsi maxime deberetur, coninalbim nihil esse quaere ad ista ration

perueniretur . Attende nunc ex edicto praetoris bona

P. QViniij posidere nusso modo potuisse. Attentionis perithio: infod abs te C. A quili, er a uobis qui adestis in coastio quaeso ut diligenter attendatis. Iocus: G hominem fortunatum, qui eiusmodi nuncios, seu potius pegasos habeat. Acutae ac tenues Irre sunt dicacitates C fretiae. Fictiones Ieuitam personarum, ut fratris cladis: Quid tumultuaris sorors quid insanis es quid clamore exorsa eruerbis paruam rem magnam scis' Vicinum adolescent lum sexin candor huius te,Cr proceritas, vultus oma

perpulerunt. saepius uidere voluisti, fui,i nonnunis quam in isdem bortis uisu nobilis inulteriistin filium fis

milias patre parco ac tenaci habere tuis copijs deuinctu non potes. C cicerone sumito quae sequuntur. Ingressus ad parandum: Atque ut Acilius intelligere positis Iudkes ea quae Acta sut,indigniora esse, quήm haec quae dicimus ab initio res quemadmodum gesti sit, uobis exponemus. Distributio,Tres sunt res, quaru ego existimare pos , quae obstent hoc tempore sexto Roscio,crimen,aduersam Horum ex potentia, er audacia. crisinis confictionem accusa

228쪽

coLLOCAT. VERB. LIB. II. aiFDe elocutione tenui. C A P. X I X.

SVmmifus orator consuetudinem imitatur, cr ab indita hin re pIus quam opinione dijert. Illi sermo purus est,m emendatus,non ita foedos Cp enormis,ut ad barba risimum soloeciliniumque deueniat. Est enim flagitia quo dum barbare Ioqucet indignum uiro Itb litoe instituto. Quod qui aflectant,ut quasi miliares esse uideantur, exoratorum numero sua se uoluntate eximunt.Ex illre uerborum genribus,quae priore libro in ordines descripsi mus, ut quu opum esset,in usu in uocaretur, sit it Latina, quoinnium stustra petuntur ornamenta proditiose linguae,quae prinus ingresibus omniu disciplinarussit exclusa. Albudiit

humilia multa,nempe quibus ad explicandum rem tenuem in hominum coetu citra deformitate posituti. Urbani esse debent,CT ingenui moris,no il lius rusticanae uoluatis,que ab haemanitate semota est. Deligit pudica,nitida, usitata, propria.Priscis CT norus utitur raro. illa ad grandiloquentiam, haec ad siuauitatem potius accommodantur. Saepius exilia quam sonitis,parua quam gradia, uolubilia quamurda,lenia quam o 'era inducit. Nunc integris,nunc concisis agit,ut usitata loquendi co uetudo persuadet. Id quo acilius rudes intelligant,aramus exemplo. Oper recit erat,si animaduertissis Iudices,negligentiam eius in accusando considerare. credo quam uidis et qui homines in

hisce subsie ijs sederent, quaesisse, num ille aut ille drastissurus esset: de me ne susticatum quidem, quod antea

caussam publicam nullam dixerim. Postquam inuenit nominem eorum qui posunt Cr solent,ita iiegligciis se coepit,ut quum in mentem ueniret ei, residerei,deinde stractaretur, nonnunquam etiam puerlim uocaret, credo cuip coenam

229쪽

DE ELECT. ET ORAT. eoenam imprearet,prorsus ut uestro consiessu π hoe eonaeuentu pro summa solitudine abuteretur. Audis hic puram ct inafffum loquendi consuetudinem, sermone populi terssior summa grauitate multo summigiorem, uerba nec impudica, nec sordida, nec inusitan, nec impropria, nee strepentia grauitπ,nec incedentia fiuperbe, nec tarde

repetia,nec cocurrentia sere.Η ilia quaedam, ut haec, Nonnunquam etiam puerum uocaret, Gedo cui coenam

imprearet. Reliqua de medio sumpta, quae omni dicendi formae, ed alim Cr alitπ composita, Cr figuris, Cr gramularibus uobis ornum conueniant. Tenuis orator inquit cimo mod)sit elegans, nec in faciendis urebis est duaedax,Cr in transferenda umcundios Cr parcus: Cr in priri scis reliquisq; ornamentis er uσboru er sententiara deis in tor,translatione ortasse crebrior, qua Irequentisime sermo omnis utitur, non modo urbanoram, sed etiam ruristicorum. I dem paulo post: Vntur uobis quam usitati Amis,translationibus quam mollisimis. Habito urebor delectu,qua ratione iungat illa:dicenda m est. Ne tantum laboret in coagmentatione,quantum solent ij, qui molliatre uelut pre aequabile stactum feruntur. Si forte comae positio lanis occurrit, cur illum recuset oblatam, non via deo. Sin illa quod frequentre decidit remoratur abire cupientem,partem componi partem coagmentare negligit Duae pluresue hiant uocalis, aliquot etiam consonantes

rixantur horride)rrat,si modo sententia bona sit, er ieipropria atque dilucida uri ba restondeant. Non eiusmodi compositionis Cimonem puduit: Sinuit atque ego in Siciliam ueni,mutatus est. Ven t ad eum illo biduo Letilius quidam,homo non alienus a limis. Itaque eo isse tabelluririo semper usus est.Is epistolas complures austisat. I n his linam

230쪽

COLLO c. VERB. LIB. II. αα unam domo,quae totu immutaret hominem. Repente coempit dicere se omnia Verris causa uelle,sibi eam eo amicistium cognationems esse. Vides ut in hoc fermonestequessi hiatus e concusu uocaliam,vt paulo post astera comα Fura consonantiu .Erant qui putarent Letiliin legaritum a Verre uenisse,qui gratiam,amicitii,cognationemq; comemoraret. Sint breues periodi,si non semper,plerans tmeminebra parua,m erus tenuis, ut qui fit ex tabo steque te,ex pγrrhichio,choraeo,trochaeo. Non intelligo hos solum cogredi pedes omnes enim reperiuntur in tenuitate

dicendi) sed caeteris grauioribus multo stequetiores e se, ut in bac oratione: Si me villicus tuus solas deieciset, non finitia deiecisset,ut opinor, sed aliquid de famιlia. Recte igitur diceres te restituisse s inlid enim acilius est, quam probare ijs qui Latine sciant,in uno stimulo familiae noramen non ualere Si uero ne habeas quidem siemurni, praeis ter eum qui me deiecerit, clames uidelicet: si habeo framilium, a smilia mea fleor te esse deiectum. I n gracili Rura quoniam linguae cottidianaefinitima est atq; proruxima subtilitas non circunducuntur in pompam nu morosae comprehensiones,nec grandia membro n corpora funduntur,nec stequentantur ampliores numeri qui plena modulatione siensium demulceant. tantam compositio μα perae attritium Latine loquentisi more,σ paulo ornatimatq; lautius accipit audietes. Asuescendum igitur optimo generi siermonis,cr lingua sic uted iam sub praeceptouribus,lit Latine,pure,proprie,dilucide,coposite laquaris insum sici mo suo it incorruptus er proprius, ut illorum qui er expedite Cr eleganter coybulantur,ad exprimenaedum characterem humilem,paru admota Iasor udum est. p α Inu uende