장음표시 사용
301쪽
effectum &caussam cognosceret. Si vero prius ignem cerneret, & per ignem in notitiam fumi veniret, unum per alium intelligeret. Ad constituendam naturam scientue solum hoc requiritur,ut cognoscatur caussa rei,seu res in caussa: quod vero ex cognitione caussae veniatur in cognitionem effectus per discursum, non est doratione scientiae. Nanque,in Angelis,in beatis,& in Deo est vera scientiae ratio, & tamen non per discursum , sed per simplicem intuitum es. Lectum & eius caussam vident, & quod sit eius caussa cognoscunt: nostra autem scientia, Pr pter nostrum impersectum modum cogholcendi,eget discursu. Postremo animaduertendum est, Theologiam posse dupliciter considerari: uno modo secundum se, altero modo, ut est in nobis viatoribus: Si secundum se consideretur, dicit quandam principiorum, & eorum quae ex principijs deducuntur circa res diuinas notitia: at vero ut est in nobis, includit etiam modum, quo nos diuina cognoscimus, modum scilicet obscurum, dum per fidem cognoscimus principia rerum diuinarum, & ex illis ratiocinando alias conclusiones deducimus. Proposita dissi- . cultas intelligenda est de Theologia ut est in nobis, & ut est quidam habitus rerum diuinarum humana ratiocinatione acquisitus. His notatis,
sono has conclusiones. Prima coclusio: Theoogia secundum se considerata, seu Theologia Dei & beatorum, est vere dc proprie scientiata.
302쪽
Quoniam est cognitio certa, & euidens rei persuas caussas: erit igitur vere scientia, cum omnes habeat scientiae conditiones . Siquidem beati, clara visione,vident in essentia diuina rationes rerum omnium, quas nos per fidem credimus. Et cum haec conclusio sit certa, non est cur eam pluribus probemus. Secunda conci
sio : Siquo nomine, quo humani &acquisiti habitus nominantur, Theologia, ut est in nobis, nominanda est,potius scientia,quam opinio, vel fides acquisita nominari debet. Probatur priamum haec conclusio ex ijs, quae supra diximus: quia si non est fides,neque opinio, proculdubio erit scientia. Deinde, quoniam, ut ex dictis imrelligi licet, hic habitus, ut est in nobis, deficit aratione scientiae solum in euidentia principi rum,& habet reliqua omnia,quq scientia requirit , & in pluribus differt, ab opinione, & a lide
quam a scientia, ergo cum magis accedat ad rationem scientiar, erit appellandus scientia. D inde, habitus scientiae, in quacunque facultate ,
distinistus est ab habitu principiorum, & ratio
scientiae communiter acceptae,in hoc posita est, ut euidenter ex principijs conclusiones ducam tur, ut patet in mathematicis: quare, licet principia non sint evidentia; tamen cum illatio conclusionis ex principijs, perquam gignitur hic habitus,sit euidens ; potius haec nostra Theol gia scientia, quam fides, vel opinio nominanda erit . Tertia conclusio et Theologia, ut est in nobis
303쪽
bis est in scientia,sed cum aliqua impersectione,
quatenus non habet euidentiam principiorum: si hoc voluit diuus Thomas, chim dixit e scientiam subalternatam theologiae beatorum, Arist. li. i ut statim dicemus. Haec conclusio hac una r Post 6- tione probatur. Scientia duo habet, principia ' scilicet&conclusiones: inter alias principiorum conditiones est haec, ut sint magis nota, qua conclusiones;quae conditio no reperitur in principijs nostrae Theologiae. Similiter, quantum ad conclusiones habet conclusiones aliquot par ticulares, scientia autem proprie est de passionibus, quae uniuersaliter insunt subiecto: rursus
habet etiam conclusiones de rebus contingenti-.bus, quae licet, Ut sunt reuelatae, sint certiuamae ;tamen id est extrinsecum, cum ex natura sua ,sint contingentes.Et has duas conclusiones probant rationes superius Pro utraque parte allatae.
Quare si dicamus esse scientiam cum aliqua im persectione, auctores inter se fortasse conciliare poterimus. Quod autem diuus Thomas senserit esse scietiam imperfectam, patet ex ijs, quaeq6.1 . de glias docuit. Nam aliquando scripsit scientiam,
verar. I Q. quae non procedit ex per se notis, esse imperse-
istam, & analogice scientiam: & speciatim de , nostra Theologia loquens,liocassirmauit: idq; declarauit exemplo magistri, qui traderet suam scientiam discipulo, non manifestando ei principia,quae indiscipulo esset impersecta. Cum
304쪽
clare manifestaverit, Theologicam scientiatria cum aliqua impersectione habebimus . Hoc etiam indicauit in hoc articulo, cum dixit, esse scientiam subalternatam Theologiae beatorum, in qua , principia sunt nota. Cum ergo sanistus Doctor hic non dicat, sit proprie scientia nec ne, quid ipse senserit, ex ijs, quae alias docuit, cognoscendum erit . Illud autem diui Thomae' exemplum , non est ita accipiendum, ut talis sit in nobis Theologia, qualis, exempli gratia, est: Perspectiva in discipulo, in quo non potest habere rationem scientiar, nisi ille habeat notitiam
praemillarum, quam non habet, cum solum aD sentiatur per fidem humanam : at vero Theologia,ut est in nobis, habet veram rationem scieriae, cum nos habeamus cognitionem principi
rum per fidei lumen , quod est omni alio lumine maius, & certius. charta conclusio: Falsa est opinio Capreoli, dicentis Theologiam nostram non et se eiusdem rationis, cum Theologia beatorum , ex eo, quod caret euidentiata.
Primum ,quia id est expresse cotra diuum Tli mam . Deinde, quia persectum,& imperfectumno differ ut specie, sicuti homo puer, & adultus. Postremo, quod est simpliciter tale, est univoce tale: sed Theologia nostra est simpliciter scietia,
ergo erit eiusdem rationis cum Theologia euidenti, quae est scientia , . Confirmatur, quia de ratione scientiae in communi, est, ut procedada.
ex principijs proprijs, & necessarijs, in qua ratione
305쪽
tione conuenit theologia obscura cum Theologia euidenti, ergo. nctii conclusio: Siquis vellet huic nostrae Theologiae aliquod priuatunomen imponere, posset eam appellare Scientiam fidelem, vel, ut ita dixerim, fidem scientialem; m aliquo pacto fidei, & scientiae naturam participet: sed praestat, ut simpliciter sciemtiam appellemus. His ita positis, atque confirmatis conclusionibus, argumenta in Vtranque partem allata dissetuamus: priora hunc in modum solveres. Primum, solum probat scientiam perse tam requirere principiorum euidentiam : at vero ad constituendam imperfectam scientiam, satis est ut principia snt certa, & ut credantur, ex se, esse euidentia. Secundum,e dem soluitur modo: tantum enim probat rati ne principiorum, quae per auctoritatem credit, non esse persecte scientiam. Sat ergo est, Vt resoluat in principia certissima, licet eorum euidentiam non habeat; & quod ex illis euidenter conclusiones deducat. Ad tertium,concedimus conclusionem ductam ex principiis non habere maiorem euidentiam, qua principia habeant, quantum ad rem deductam : tamen quantum ,
ad illationem potest haberi, & habetur euidentia : cum per discursum ex datis principijs, aliquid euidenter deducatur. Vnde, siquis per fide credat Christum resurrexisse ob nostram resurrectionem, ex hoc euideter inferret, ergo & nos resurgemus: & hoc sufficit,ut appelletur aliquo modo
306쪽
modo scientia. rium,sic solueres: cum scientia non habeat claritatem, & euidentiam potest esse una cum fide:verum de hac quaestione,an fides & scientia possint esse de eadem re in eodem,alio dicetur loco. Ad quinctum, quamuis multa quae in hac scientia tractantur, no sint ex se necessaria; tamen, ut sunt reuelata,sub qua ratione in hac doctrina considerantur, necessaria sunt. Adde etiam, quod maiore ex parte ea tractat, quae ex se necessitatem habent. Ad se tum,de obiecto singulari & incorruptibili, cuiusmodi est Deus,potest esse scientia: alias enim Metaphy sica, ut de Deo agit,non esset scienti .
Quod si obijcias de Christo, qui est singularis
homo & corruptibilis, dicerem de eo, ut naturam diuinam includit, posse esse scientiam, etiam de Deo est : & prout continet humanam naturam, habetur, ut de alijs hominibus. Alia vero singularia non considerantur,ut obiectum, sed ut manifestetur auctoritas eorum,per quos ad nos principiorum doctrina deuenit: vel ad exemplum vitar,vel ad significanda mysteria diuina,vel manifestanda diuina attributa,ut s pientiam, iustitiam,& misericordiam.Denique, cum haec doctrina sit aliqua ex parte practica, mi postea dicetur, non est contra eius naturam,s qua in parte circa singularia versetur. Septiamum qua ratione solui possit, satis ex dictis ea .ret,& maxime ex declaratione tertiae conclusio.
nis, ubi docuimus, quomodo illud exemplum
307쪽
de magistri, & discipuli doctrina accipiendumst: & sanctus Doctor illo exemplo solum indi-
. care voluit, satis esse, si principia sint ex se nota lumine superioris scientiae, in nobis vero sat est, si sint certissima,& lumini insallibili innitantur, cui non innititur illa doctrina, quae est in discrupulo . Neque huius argumenti confirmatio urget,quia haereticus non habet principiorum ce tam & infallibilem notitiam, sed meram opinionem humanam. Octauum, soluitur ex iis,
quae contra Sotum adnotauimus. Argumenta
pro alia parte, quae probare videntur esse pers ctam scientiam, sic dilueres. Primum, solum probat posse appellari scientiam, sed non urget, ut debeamus fateri esse persectam scientiam. Ioa. ii. Quod si instare volueris, vi vocabuli, dicam, in diuinis literis,scientiae nomen, interdum pro fide, vel non ita proprie usurpari. Secundum, ea- dem ratione solveres,dicendo illos auctores appellare quidem scientiam, quod etiam nos facimus ; sed tamen non docent habere persectam . rationem scientiar, vel non posse appellari im-D. Th. q. persectam scientiam . Tertium solveres, dicen- 14. lever. do subalternatam scientiam, nisi coniungaturciam superiore, non esse persectam scientiam ;cuiusmodi est illa, de qua Aristoteles dixit, debere constare ex in demonstrabilibus: quare,qui cognoscit conclusiones, & non videt manifeste
principia, imperfecte scit. QPod, si quo modo
ista principia nobis sunt nota, ut re vera sunt: ta.
308쪽
men non per euidentiam ; ex qua parte Theologia impersectionem habet. Quartum, lumconcludit,hanc doctrinam, si inter ullos humanos cognitionis habitus reponi debet, in gene, re scientiae ponendam esse, quod nos concedimus. Quinctum,& sextum idem probant, simpliciter appellandam esse scientiam ; sed eius persectionem non demonstrant. Ad septimum, esto habitus principiorum huius doctrinae si persectior omni alio habitu, cum sit diuinus:
tamen, ut est in nobis, non habet euidentiam, qua caret etiam ea cognitio, quae ex tali habitu oritur, ex qua parte impersecta existit. Postr mum,concludit esse scientiam, sed imperfecta, quod nos affirmamus. Pollem hoc loco ad confirmanda, ac melius explicanda ea, quae hoc loco doctum us,de certitudine principiorum theologiae disserere; sed hanc disputationem insorius explicabo: nunc autem de eorum euiden tia sermonem habebimus.
Ueruntur notanda quaedam ad explicandam quanionem de euidentia principiorum sacra Theologia. Cap. Vo Ni AM, ut saepe dictu est, ea de caussa acra Theologia,ut est in nobis,no est per- scientia,quia non habet principia manis euidentia; peteret modo quispiam, an hu-octrinae principia aliqua euidentia habere
309쪽
possint, & an re ipsa habeant, & si habet, quani,
ει quantam. De qua dissicultate varie, ut postea dicemus sentiunt doctores. Vt autem, S quid hoc loco quaeritur, &quid sentiendum sit intelligatur, quaedam notanda, ad rem hanc explanandam multum accommodata, hoc capite explicabimus. Primum, haec tria, firmitas, seu adli sio, certitudo, claritas, seu euidentia, longe inter se differunt. Certitudo, est insallibilitas cognitionis,seu in fallibilis cognitio, per quam falli non possumus,ciam res ita est, Vt cognoscitur: qualis est cognitio eius rei, quam per demonstrationem scimus. Firmitas, est tenax assensio, siue constans adhςsio, qua ad rem cognitam costanter adli rescimus, quam adhς- sonem interdum diuus Thomas, certitudinem ocat,& ait certitudinem esse firmam adhςsio. nem intellectus in ordinem ad aliquod obiectu verum . Quo fit,ut adhςsio ad salsum,qualis est in ii retico, potius debeat dici pertinacia, quam firmitas, seu constantia. Est autem liqc firmitas duplex : altera speculativa, quae oritur ex solare cognita, nulla alia caussa extrinseca adiuncta. qualis est firmitas in cognitione principiorum :altera est quas practica, quae non a solo intellectu sumitur,sed etiam a caussa extrinseca, nimirum a voluntate, vel a pia affectione, quae valeti nullum ad hoc, ut uni magis,quam alteri in robus probabilibus adhaereamus: & huiusmodi adli sio reperitur in fide, in cuius obsequium
310쪽
captiuamus intellectum per voluntatem. Sunt autem qui putent, certitudinem,uti unque requirere, infalli dilitatem rei scilicet cognitae, Sc adlicsionem . Euidentia, est modus quidam cognitionis clarus &perspicuus, cum res ipsa sive vlla obscuritate in cognitione relucet: ut cum quis intelligit, totum esse maius sua parte ; statim, percepta hac veritate, eius claritatem videt: &haec claritas dicitur euidentia. Itaque aliud est certitudo, aliud firmitas , & aliud euidentia , . Secundum notandum, duobus modis potest aliqua res esse nobis euidens: no modo in se, quando ipsa in se ipsa est nota: altero modo in aliquo extrinseco, ut statim explanabo. Euidentia rei in seipsa triplex est : alia, qua res in se immediate cernitur, qualis euidentia reperitur in , cognitione principiorum naturalium , Ut pater
in his principijs mathematicis: si ab aequalibus
aequalia demas, remanent aequalia: pars est minor suo toto: alia est paullo minor, quando res
est euidens, non in se, sed in suis caussis de prirucipijs: quo modo hominem esse risibilem, licutur euidens in sua cauisa, quia cognoscitur ut Tationalis,& scitur,rationale,esse caussam risibialitatis: alio modo adhuc minus persecte, cum , rei evidentia non in se, nec in caulla, sed in aliquo signo certissimo & infallibili illius rei cernitur : ut contingit in demonstratione ab effectis sumpta: ut D scirem hominem esse ration