장음표시 사용
371쪽
diuinitus infusi, exempli gratia fides, spes,&italia, sunt simplices qualitates, ut Omnes conis tentur; ergo etiam habitus Theologiae,quamuis sit doctrina quaedam naturaliter acquisita: patet consequentia, quia Deus in operibus grariae operatur consormiter naturae: ut igitur habitus gratuiti sunt simplices qualitates, ita etiahabitus vi naturae acquisiti. Huius argumentationis consequentia nulla est: quoniam habitus naturales acquiruntur per varias rationes,& per varia media, siue rationes sorinales; & ideo marijs actibus, varij producuntur habitus. Decimatertia ratio, quae est contra allatam responsionem: si diuersi actus producerent diuersos habitus, ergo multi actus non perficerent unum& eundem habitum. Exempli gratia, in danda eleemosyna,achus in dandis pecunijs, non perficerent habitum, ad dandam eleemosynam in dando pane,vel frumento: de qui solitus esset .surari pecunias, non esset per illos achus factus idoneus ad surripienda alia bonorum genera; cum actus sint diuersi, ac proinde diuersa vitia. Haec obiectio facile soluitur ex ijs, quae supra scripsimus: quoniam isti actus sunt circa idem obiectum sub eadem ratione formali, dic ideo ad virum & eundem habitum pertinent, quem habitum isti actus repetiti, perficere, & circa obiecta quae sub eadem ratione continentur, habilem reddere possundia. Decim aquineta ratio :
Theologia habet unum obiectum formale , a quo
372쪽
quo specificantur actus, ergo omnes actus erunt eiusdem rationis & speciei,& ita ad unum simplicem habitum pertinebunt: nec enim actuum de habituum multiplicatio sit per rationes materiales. Quid huic obiectioni sit respondendum iam ex dictis patet: ideo in eius solutione immorari nolo. Vltima ratio : quod diximus, dc probauimus scientias non distingui per abstractionem,uidetur esse contra omnium Philosophorum, dc Logicorum opinionem, qui uno ore assirmant, scientias per varias abstractiones distingui: non igitur quod nos docemus Verum este videtur. Primum, quid si dicamus eos, qui aliter sentiunt errare Z quod rationes a nobis aulatae, haud obscure demonstrantia. Deinde, ut supra innuimus,abstractio habet fundamentum aliquod in ipsa ratione formali obiecti: nam prout res secundum diuersam rationem sormalem obijciuntur, ut sunt cognoscibiles secudum quod sub sensum,vel imaginationem,uel sub solam rationem cadunt, magis & minus dicuntur abstractae. Et quoniam per ea quae a nobis confirmata, & resuta sunt, quid de unitate scientia. . rum dc sacrae Theologiae sentiendum sit, si iis explicatum esse arbitramur, ad aliam huius doctrinae formam explicandam transtum fa
373쪽
Explicatio articuli quarti diui Thoma, ac varis rum sententiarum circa hanc discultatem,
An Theologia sit scientia practica, vel
Jecula riuata . Cap. X RINT E R alia attributa intrinseca, quae de alia qua scientia quaeruntur,est illud,an sit praehruca, vel speculat tua: propterea cum diuus Tli mas probasset sacram doctrinam esse scientiam,& unam scientiam,quςrit modo,an sit Practica, vel speculat tua: hoc est, an eius finis fit actio, mel cognitio, seu operari, vel scire: ad quanta quaestionem ita respondet. Prima conclusio: Sacra doctrina una existens, est simul practica & speculativa. Primum , illa scientia, quae sub
na ratione formali complectitur omnia, quae
sunt in alijs scient ijs,est simul practica & speculatiua: Theologia est huiusmodi ; quia cognoscit omnia sub lumine diuino ; ergo erit simul practica & speculatiua: licet humanae scientiae sint partim practicae, partim speculatiuae. Deinde,Theologia est participatio & impressio quaeda scientiae diuinae: sed scietia Dei est simul speculativa,& practica ; ergo & nostra Theologia. Secunda coclusio: Sacra doctrina est magis speculativa, quam practica . Primo, quia practica est de eo, quod ab homine fit: at Theologia prςcipue agit de Deo,qui facit hominem,igitur. Secundo, quia licet agat de actibus humanis;
374쪽
tamen de eis agit ut ordinantur ad persectam cognitionem Dei in beatitudine . Haec diuus Thomas. Nunc, quid hac de re alij senserint, explicemus. Dominus Caietanus de proposita disputatione, ita sentire videtur. Primum , ait Theologiam esse speculativam & practicam, non per aggregatione,sed eminenter. Est enim una limplex qualitas, quae eminenter utranque rationem continet: sicuti sol, qui est eminenter calidus & siccus, cum producat effectus caloris,&siccitatis. Deinde ait, non solum esse eminenter praeticam,& speculatiuam,sed etiam sormaliter; sicuti etiam sol est formaliter calidus,& exsiccativus. Postremo,ait esse magis spec latiuam,quam practicam ; non solum quia plures sunt conclusiones speculativae, quam practicae ; sed etiam, quia magis assimilatur speculatiuae propter dignitatem: Veruntamen emine nister tota est practica, & tota speculativa. Durandus autem de hac quaestione hunc in modudisieruit . . Primum, distinxit Theologiam in
eam,qua cognoscuntur, quae continentur in se. cris literis,& in eam, quae est elabitus conclusionum,ac demum in eam,qua defenduntur res Gdei: ut etiam supra docuimus . Et quidem duas priores censet esse practicas : primam, ob eam caussam,quod versatur circa actionem, & opus meritorium: alteram vero, quoniam deducit .
conclusiones ex principijs practicis: tertiam ait esse speculativam, quia defendit, & declarat res
375쪽
Quaest. . Quaest. i. Quaest.3. Quaest. 2. Quaest. 3. Dis. l. q. 3 Quaes. vi Lege IOa. Bais. q. 8. ubi late.
fidei: & ideo habet pro fine veritatem : quo fit ut sit speculatilia. At vero Gabriel, Gregorius, Ocantis, & ceteri Nominales, quoniam multos ponunt Theologiae habitus, quorum alij sun practici, alij speculativi, dicunt esse practicam, de speculativam per aggregationem . Scotus autem & Richardus dicunt esse tantum practicam. Alij, ut Carthusianus,Capreolus,S diuus Thomas, existimant appellandam esse simpliciter speculativam , cum ordinetur ad finem , qui est visio beatifica. Alii dixerunt ex obiecto esse speculativam , cu m sit de Deo, qui essici non potest: ex fine vero, qui, ex Augustino, estgignere, nutrire, dc roborare caritatem, esse pr
Alcam . Denique sunt qui dicant, non esse practicam nec speculativam , sed affectivam : ita sensit diuus Bonaventura, Albertus- Egidius, quae sententia, hoc pacto intelligenda est. Quado aliquid habet plures fines subordinatos, quorum unus est propter alium, lenominatio ab vltimo &principali fine se menda est, ut omnibus constat; ultimus enim finis fit praestantior, cum alij ad ipsum ordinentur. In hac autem sacra doctrina tres licet assignare fines, quorsi primus est docere & illustrare intellectum circa res diuinas;& hic ordinatur ad secundum,qui est,h mines bonos essicere;& hic refertur ad tertium,
qui est magis principalis, &hic finis est amare
Deum . Nanque caritas in via maior est fide, alijs omnibus virtutibus,ut constat ex Paulo, priπαν
376쪽
prima ad Corinthios capite decimo tertio. Ex quibus colligitur Theologiam debere denominari ab hoc praecipuo, & vltimo fine, qui est caritas . Et cum caritas nihil aliud sit, quam quaedam voluntatis affectio in rem amatam , pr pterea haec doctrina appellanda erit affectiva, seu caritativa, non autem prachica, vel speculativa. In summa,alii volunt esse me re speculati. uam : alij solii practicam : alii formaliter utrunque: alij eminenter utrunque: alij denique anfectivam . Et haec sunt fere theologorum in . hac quaestione placitata. Ponuntur notanda quadam ad explicandam scientiae practica, Peculatiuae naturam. Cap. PRO post et e dissicultatis explicatio ex recta intelligentia naturae scienti. e practicae dc speculatiuae pendet: propterea , ut haec quaestio clare exponi queat,quid praxis, Sc quid speculatio sint, fusius explanare oportet: ad quod essiciendam,quaedam notanda proponam. Notandum primum: Praxis, dc practica, sunt voces a Graecis acceptae,quibus tanquam suis iam utuntur Latini: dii hae a verbo 'τράr''vel
quod agere, & in magistratu esse & elaborare, t aliquid esticiatur, significat. Praxis, Latine
sonat, actionem, dc executionem. Hinc prachicus,latine actuosus,in rebus agendis versatus,&
Aug.li. I. de doctr. Christ. c.
377쪽
ad res humanas tractandas aptus. Actio autem
est operatio, quae nihil post functionem reli quit : sicuti effectio, est operatio illa post quam restat aliquod effectum,& opus. Et sicuti actio,& effectio differunt,ita agere & facere, & apud
Grςcos, προίτ'ειν, S ποιρον, quod est facere,& operari, ita, ut aliquod opus post factionem relinquatur : dc ideo Deum Factorem non autem actorem mundi nominamus. QDre facultas practica erit illa, quae in actione versatur. Verum haec nomina dc verba saepe confunduntur,&vnum pro altero capitur. Hinc est, quod, practicum, aliquando sumitur pro actione, &Aristol. 2. ea operatio proprie dicitur praetica, ut postea Μex- x. 3. dicemus, quae a voluntate pendet: aliquando Plax. in extrinsecor aliquando vero commu niter,pro activo, dc factivo. Et hoc modo sumitur practicum in hac quaestione, quatenus di- stinguitur a speculativo, quod neque ad actionem,neque ad effectionem ordinatur. Notandum secundum : Duo sunt humani intellectus munera; alterum est contemplari & cognosce, re res omnes. Nam, ut eleganter dixit Epictetus
apud Arianum, ετι γὰρ το ζωονο ανθρωπος.
id est, homo est animal contemplationis veri ampetens : & M. Tullius dixit, vitam hominis euecontemplari. Alterum est, ut reliquas hominis
actiones,tanquam consultor, dirigat, ac regata, .
Etenim humanus intellectus debet esse similis, quatum sieri potest intellectui diuino, cuius est
378쪽
participatio quaedam : intellectus autem diuinus non modo contemplatur, seq; ipsum intelligit, sed etiam omnia effecit, dirigit, atque gubernat. Humanus itaque intellectus,non secus, ac oculus se habere debet; qui non solum sibi, sed etiam alijs membris videt. Ratione primi muneris, intellectus speculativus, ratione vero posterioris,praehicus nominatur. Operationes autem quas intellectus dirigere potest, vel sunt propriae, quia, cum sit potentia immaterialis potest seipsum in sese renectere, &seipsum quodammodo docere: vel sunt operationes volu tatis, ut electio, & appetitio: vel a voluntate bene affecta pendent,ut exercere iustitiam sortiter pro religione pugnare,& caste vivere: vel sun operationes externae, quae a bonitate voluntatis non pendent, sed ab habitu artis, ut bene exerceantur : quae sunt in duplici differentia. Aliae enim sunt quae nullum relinquunt opus, ut sal- rare , & sermocinari ; ad quas reserri possim actiones sensus. Aliae quae aliquod relinquunt opus,Vt aedificare, texere, & fabricare. Ex quibus colligitur,homini,qui has omnes operati nes imperfecte a natura exercet, plures artes necessarias suisse, quibus ad eas recte exercedas iuuaretur. Colligitur etia, quaedam habituum
distinctio,quod alij snt cognoscitivi, alij vero directivi. Notandum tertium, habitus directivi sunt in duplici differentia: alij dirigundis operationem, seu assione speculatiuam, in quo
379쪽
genere est sola Logica, dirigit intellectum
in cognitione scientiaru : qua ratione acitis speculationis potest vocari practicus, cum ab alio dirigatur. Sed sub hac ratione tam Logica, qua actus speculatiuus improprie praxis nominantur. Vel dirigunt alias operationes distinctas ab operationibus intellectus, quod speciatim ratio practici requirit: qua ratione, nec Logica, nec
icientiae possunt dici praeticae; sed omnes habitus,qui dirigunt alias operationes dicentur praetici. Si autem istarum operationum persectio, siue sint interiores,sive exteriores, pendeat a VΟ-luntate, S: ab electione, talis directio pertinet ad moralem scietiam, quae, saltem in communi,dirigit humanas operationes,ut honeste fiant: vel
ad prudentiam, quae supposita volutate bene as. secta, per virtutes proxime dirigit hominem ad efficiendum opus honestum, quo is qui agit nominatur bonus: & haec directio speciatirn ab . t Phyc. Aristotele appellatur praxis . Si vero persectioi si Exh operationum non pendeat a voluntate, sed a solo habitu intellectus,& a ratione,ita ut opus pos
sit appellari bonum, etiam si is, qui agit in genere moris sit malus; talis directio fit ab habitu
artis. Quare, habitus canendi dum dirigit cantilenam,facit bonum cantatorem dc bonam cantilenam, sed non bonum hominem . Vt autem hoc melius explicetur, animaduertendum est,
duobus modis aliquem actum ab habitu intellectus dirigi posse: uno modo quantu ad Vsum,
380쪽
altero vero quantum ad specificationem actus. Tunc dirigitur actus priore modo, quando regulatur secudum circunstantias extrinsecas temporis, vel loci, ut actio hoc vel illo temporeo , hoc vel illo loco fiat: & hac ratione possunt diarigi,seu regulari omnes actus,etiam intellectus, δ: sensus: quae directio proxime pendet a prudentia . Nam prudens docet quando & vbi, &quantum sit speculandum,seu videndum. Tunc dirigitur posteriore modo, quado dirigitur circa obiectum quantum ad modum intrinsecum,
ut hoc,vel illud stat: dc haec directio non pertinet ad prudentiam , sed ad alios habitibus, qui,
bene disponunt potentias circa sua obiecta , . Si sumatur directio primo modo, omnes actus possunt dici praxis, cum a prudentia & a voluntate imperante pendeant: si vero altero modo, non omnes erunt practici: ut patet i n actibus sensuit, qui quoad specificationem, S modum intrinsecum non possunt ordinari, cum a natura circa
suum obiectum sint determinati. Ex his colligere licet, tria esse habituum genera: alij sunt , ipeculativi, quibus diriguntur, de perficiuntur Operationes speculativae: alij aes tui, qui dirigunt operationes morum : alij effectivi, qui dirigunt alias actiones externas. Vel si sumamus praxim incommuni, ut includit omnem directionem, ali; erunt habitus speculativi, alij v ro practici. Insertur deinde,praxim duobus modis poste accipi: uno modo pro intelleetiis