장음표시 사용
401쪽
logia alijs scienti js, non plopter se, sed propternos: quia sine illis hanc percipere no possumus: quae sua principia immediate a Deo habet. Circa hanc diui Thomae doctrinam haec sunt breuiter notanda. Primum , quae de Deo cognoscuntur per lumen sepranaturale, ex se, non esse digniora, quam ea, quae naturaliter cognoscuntur secundum se : quia quae in Deo sunt, omnia aequaliter digna sunt: sed respectu nostri possunt appellari digniora, quae vim naturae superant. Deinde notandum est,illam propositionem,eam artem esse nobiliorem, quae non ordinatur ad finem alterius, non esse veram, si sina-pliciter sumatur: quia ars,exempli gratia, fingedi vasa,non ordinatur ad equestrem, & tamen ,
equestris est nobilior. Est igitur vera in illis a tibus,quae sunt inter se subordinatae, quarum il-L sunt nobiliores,ad quas aliae referuntur ; quomodo Theologia, quatenus est practica, se habet ad alias scientias. Postremo,animaduertendum est, eandem propositionem esse intelligendam de fine scientiae per se,non de fine scientis: quia posset aliquis ordinare Theologiam ad finem aliquem,qui esset inserior fine aliarum practicarum . Et haec de articulo diui Thomae. Hanc quaestionem Christianam do strinam defendentes olim tractarunt sancti patres. Cyrillus contra Iulianum apostatam: Gregorius Nazianzenus in orationi laus contra eundem: Theodoretus de curandis graecanicis affectionibus, The
402쪽
Τheophilus contra Autolycum, Origenes comtra Celsum, Euseb. Caesarien. in lib. de praepari& demonstrat. Evangelica, & alij, quos inter disputandum citabo. Inter vituperatores Christianae philosophiae speciatim impius Iulianus, ut est apud Cyrillum,dicebat Galileorum, id est Christianorum, quos per ignominiam Galileos appellabat, dolirinam, esse hominum figme tum malignitate compositum,& nihil diuinum cotinere: nis & alijs umilibus probris eam prosecutus est . Damnarunt etiam quidam alij,reserente Nicephoro: ut Porphyrius, Lybanius sophista,& ante hos Marcellus Gallata. Resertaque illud priuatim de Iuliano, haec ad suos Antistites,quos ad Idolorum cultum excitabat, solitum de hac doctrina scribere: τέγνων, id est, legi, cognoui, damnaui. Cui quidam ex nostris, communi nomine, ita respodit.
id est, Legisti, sed non cognouisti; si enim cognouisses, non damnasses.
e tinguntur nonnulli loci, quabus christiana d Zirina praestantia demonstrari potest. p. XX. QVAM AM in laudem huius diuinae do Lege eois strinae longa posset haberi oratio : in- tsilii .F6smen ne introductionis terminos transhamus,breuius qua res tanta dici possit, quos dam
403쪽
quibus huius diuinae scientiae ostenditur excet lentia, quae breuitatis caussa omitto. Deinde, quanti facienda sit haec coelestis disciplina colligitur ex materia in qua versatur, cum Deu non solum naturaliter, sed etiam per reuelationem cognitum, dc maxima mysteria, ut incarnationis,sacramentorum, gratiae, iustificationis, & id genus alia pro subiecta habeat materia, & praeterea nobilissimas creaturas, Homines & Angelos . inarum rerum, vel minima cognitio, est multo amabilior, ac iucundior, quam aliarum rerum maxima. Sumit etiam suam praestantiam Supra a subiecto,in quo inhaeret, nimirum ab intelle- I.c. 2.
Hi humano; qui, si huic scientiae operam sit daturus omni humana scientia, de liberali arte instructiis esse debet . . Veluti Physiologia, M thematica,Met' hysica, Astrologia, legum scie-tia,historia, oratoria iacilitate,alijsq; bonis disciplinis. Si eius serma spectes inuenies esse scientiam, & sapientiam , quae & speculationem &actionem continet. Si efficientem caussim pri- Heb. 2. mariam consideres, quid potest esse hac doctrina praestantius,cum sit a Deo proxime reuelata a Si caussam iutiantem, auctores fuerunt viri ex omni hominum genere illustrissimi, Moyses, Dauides,Salomones,Isaiae, Petri, Pauli & loam neS, ut ceteros misses faciam. Propterea diuus Paulus hanc doctrinam describens dixit. non es
se saeientiam huius sarculi, neque principalia huius saeculi, qui abolentur, sed sapientiam Dei in Y myste-
404쪽
mysterio,qtra: st recondita,quam praefiniuerat Deus ante saecula, quam per spiritum suum reuelauit. Finis , est omnium praestantissimus, Dei scilicet & sui cognitio, Dei & proximi amor, &summae ac immensae veritatis speculatio. Indicant praeterea huius doctrinae praestantiam , ac dignitatem eius effectus mirabiles, quos recensere ac explicare si vellem nimis longum secere. Sat igitur erit, si unum attingam locu, ubi multos conglobauit David. Lex Domini animas conuertit, sepientiam dat paruulis, corda laetificat,oculos illuminat,& suis cultoribus maxima& aeterna praemia donat . . t Huc etiam pertinet totus psalmus cetes mus decimvsoctauus . Possem hic poetae innumeros percensere fructus utilitates, quae ex hoc studio colligantur, ni alio loco hac de re iam disputassem . Ad huius diuinet scientiet dignitatem demonstrandam id etiam iacit, quod summi miri omni tempore , apud omnes nationes in hanc unam scientia incubuerunt. Et ut omittam veteres Hebrgos, ex nostris, Clemens Alexandrinus, Origenes,
Athanasius, Basilius Dydimus, Gregorius Nazianzenus, Ambrosius, Augustinus1, Hieronymus,Hilarius,&innumeri alij, qui fuerunt viripi stanti ii)genio ornati, & multos libros ad nanc doctrinam declarandam & amplificanda scripserunt; qui etiam summopere, varijs se tenti js,& sermonibus celebrarunt,varijsq; smilitudinibus eius pr stantiam explicarunt: dum
405쪽
eam ingenti Sc ornatissimo palatio, agro sertilis simo, prato floridissimo,couiuio elegantissimo, ligno paradisi, mannae, ac alijs praestantissimis
riuus compararunt . . Omitto hoc loco huius scientiae antiquitatem, veritatem, integritatem. constantiam, & permultas alias rationes, quas
in medium possem afferre, & solum qu et Sapies in libro suae sapientiae de hac sapientia dixit, in
pauca verba consero . Tanti itaque omnium
nominum sapientissimus Salomon hanc sapientiam fecit, ut illam regnis & sedibus praeposuerit, diuitias ei collatas nihil esse putauerit, omne aurum arenam, S argetum lutum, si huic doctrinae conseratur,esse dixerit. Est haec diuina sapientia specilior sole, stiper omnem dispositi nem stellarum, luci comparata reperitur prior: cu eius lumen extingui nequeat. Est: haec doctrina candida,syncera, non inquinata,lucida,casta, preciosa, locuples, auro desiderabilior dc melle dulcior. Est haec doctrina omnium bonorum mater, omnia secum animi de corporis bona as- fert, cum sit thesaurus infinitus,quo qui usi sunt participes secti sunt amicitiae Dei. Tanta est huius verie sapientiae vis atque faculta ut nulla discendi facundia explicari possit: siquidem omnia innovat,omnia nouit, omnia potest : in antimas sanctas sese transfert, amicos Dei facit, os mutorum aperit, linguas infantium disertas reddit, prophetas constituit, & denique attingit a
fine usque ad finem sortiter, de dilponit omnia Y 1 suaui-
406쪽
. suauiter. Merito igitur Salomon hanc amauita iuuentute, hanc ubi in sponsam quaesiuit. Hi filerunt Salomonis amores , hae delitiae , haec oblectamenta : huius pulcherrimae omnium scientiarum reginae amore se capi siuit: cum hac sponsa conquiescere voluit: cuius facies decora, vox dulcis, conuictus suauis, sermo iucundus, & disertus. Eius, qui hanc sapientiam abijcit, vita est infelix, spes macua, labores sine fructu, & opera inutilia. Tanta itaque hu-
his sapientiae praestantia, tot utilitatibus, tant que tanti regis exemplo excitati, ad eius consscutionem omnibus animi miribus, omni studio,cura,atque cogitatione contendamus; cum
facile inueniatur ab ijs, qui diligunt illam: &praeoccupet eos, qui ipsam concupiscunt, ut illis se prior ostenda . Et ne longius quam vellem hic excurrat oratio, ad eum librum, quem de laudibus diuinae scripturae,studiique theologici anno superiore in lucem decli, qui Fons evitae & sapientiae inscribitur, lectorem reijcio . Concludamus itaque hanc doctrinam esse omnium scientiarum dignissimam utilissimam, &maxime necessariam, ita ut nulla alia dignit te , utilitate, & necessitate ei comparari queat. Quae aute contra afferri rationes solent,sequenti capite soluentur.
407쪽
Tolluntur nonnullae rationes,qui sacra doctrDna operam dandam non esse probatur. p. XXI.
TA M & si ita certum sit, hanc doctrinam ,
esse omnium dignissimam, ac maxime necessariam,quam quod certissimum : tamen,non desunt rationes aliquot, quibus contrarium,alia
quo pacto homines erga hac doctrinam parum bene affecti, probare nituntur: quas nunc ais ram & dissetuam. Prima ratio, illa non est praestantissima doctrina,in qua excellens ingenium cogitur succumbere, ac dicere, Ipse dixit, sed ea in qua potest libere vagari,inueniendo noua,
consutando vetera,veritatem magis ac magis ii- lustrando; quod nemo sane mentis negaret: atqui in Theologia haec praestare non licet 3 qui . . Isiandum est ijs, quae decreta sunt, nec aliquid oportet addere, aut imminuere, ut ipsam et diui- Apocia 1. naicriptura docet; no igitur erit scientia praest, tissima. Haec ratio facile soluitur: fatemur qui-:dem principia esse credenda, nec eis, quantum . . ad suostantiam,aliquid esse addendum: quod tamen non sit sine maxima utilitate , dc merito, Φquod credentibus promittitur :& Deo credere praestantius est, quam humanae rationi, quae est admodum imbecilla, fidere. Deinde, circa principia potest quodvis felicissimum ingeniu mul
408쪽
rentes contradictiones remouendo,& impugnatores refellendo, ac varias conclusiones, ex quibus conflatur scholastica doctrina, eruendo: in qua doctrina innumerae tractantur ac disputantur quaestiones, in quarum finitione felicissima ingenia se exercere possunt. Felicissimum illud, ac admirabile Origenis ingenium super paruo canticorum libello duos & triginta libros conscripsit. Ioannes Picus Mirandulanus in pauca primi capitis Geneseos verba septem libros ex rauit: quidam alius duos & viginti annos vetasatus est in explicatione primi capitis Isaiae I S, cunda ratio,illa est praestantissima scientia ratione nostri,quae nostrae intelligentiae est accommodata,ac proportionata: cuiusmodi profecto non est haec doctrina, quod non modo Patres assirmant, sed etiam ipsa diuina auctoritas aperto Ioan. 3. . docet. Si terrena dixi vobis, & non creditis, quomodo si dixero vobis coelestia credetis 3 Et mal- 3 - David, Mirabilis facta est scientia tua ex me, id est, maior est,quam quod a me percipi possit, &non potero ad eam, id est, non potero eam con-La. Meti sequi. Quid Z quod Aristoteles dixit, intellectu humanum se habere ad diuina, tanquam Oc lum vespertilionis ad diem. Varijs modis haec
calumnia deleri potest: primum ; si quid hoc
argumentum probat, solum nostrae intelligemtiae imbecillitatem demonstrat ; sed de dignit, te huius scientiae nihil detrahit: Sicuti de dignia rate Metaphysicae nihil detraxit Aristoteles, cum allatam
409쪽
allatam pronunciauit sententiam. Deinde, solum probat non esse accommodatam intellectui lumine fidei carenti: quo lumine qui est praeditus, huius doctrinae capax este, & in lumine la- Psal. 3 s. men videre potest. Et regius propheta, quia cre- Psal. x didit locutus est. -re, is quo cum loquebatur Dominus, ideo non poterat spiritualia percipere,quia non dum erat hoc diuino lumine tu lustratus,ac spiritualiter renatus. Tertia ratio, Illa est: dignissima scientia, quae perficit nobilissimam humani intellectus operationem, cuiuLmodi est tertia operatio,qua discurrimus, & ratiocinamur, & ratiocinando veritatem attingumus : at vero haec scientia potius perficit apprehensionem, cum in ea aliorum dictis acquiescamus,nec iudicium nostrum interponamus: igitur. Facile haec ratio ex iam dictis soluitur: tu quia in hac quoque scientia licet ratiocinari, ac ude rebus dubiis iudicium ferre: tum etia, quod persectio intellectus potius a re cognita pendet, quam a modo,quo rem attingit. Adde etiam, si placet, quod non est improbabile, tertiam operationem esse ignobiliore prima, qua rem sim- pliciter apprehendimus. QDria ratio, ea est scietiarum dignissima, quae est ordinata, & cum methodo, & eloquentia tradita: quod de sacra doctrina assirmare non licet: quam ob caussam quidam no admodum libenter in ea versantur, i cum in ea ordinem ac stylum meliorem, qualisi est in libris Aristotelis desiderent. Multa petiti,
410쪽
hoc argumentum, ad quod multis responderi posset,led rem breuiter perstringam .Quod attianet ad ordinem,nemo sanς mentis serio assirmare auderet, eam doctrina esse inordinatam, qua totius ordinis auctor Spiritu sanctiis dictauit: quod si hunc ordinem no percipimus,id nostrae attribuamus ignorantiae. Deinde,qui in hac d ctrina explicanda sunt versati,qui finem ad queest scripta norunt, ordis em in ea inuentur. Cum ergo aliae sint viae Domini, aliae hominum, non debemus diuinam doctrinam regulis metiri humanis. De eloquentia, qui diuinarum scripturarum eloquentiam, uniuerse loquendo,non videt, is certe, quid sit eloquentia, de in quo sita si, ignorat: quod nos alio opere, fauente Deo, latius demonstrabimus. Fatemur tamen,si ipsas versiones inspiciamus, in eis non esse verborum elegantiam, quod non sine caussa factum suisse existimare debemus. Quinista ratio, ex eo potissimum aliqua docti ina dignitatem ac nobilitatem sumit, quod certitudinem habeat, ut ex
Aristotele discitur: at ista sacra doctrina, ut est in nobis, non habet certitudinem, sed est dubiatationi subiecta,igitur . Quod si dicas, esse ce tam secundum se,hoc nihil est,quia facimus cω parationem inter hanc & alias scientias, ut in nobis sunt. Et quod haec doctrina, ut in nobis est, non sit certae, ipse diuus Thomas in responsione ad primum argumentum aperte docere