장음표시 사용
421쪽
diuiditur in sapientiam, & scientiam speciatim sumptam : ita ut sapientia sit scientia per caus sis altissimas, scientia vero, ut a sapientia distin- , guitur, cognitio per catastas inferiores. Ad quod explicandu afferunt simile de dispositione, quae generatim sumpta, coplectitur sub se habitum, speciatim vero, distinguitur contra habitum . d autem sit hac in re sentiendum, nos se- Li.6.Eth.
quentibus conclusionibus aperiemus. Prima , I.Mein.c.
conclusio: Sapientia distinguitur aliquo modo a scientia. Est conclusio certissima ex commuis q-s7. ni doctrina, & speciatim ex sententia Aristotelis non uno in loco; atque ex iis quae ditius Thomas scripta nobis reliquit: quare, nihil est cur pluribus probetur. Secunda conclusio: Sapie-tia non est habitus genere distinctus a scientia , . Hanc conclusionem probat efficaciter ratio illa supra dubitandi catilla allata: qua probabatur omnem habitum, aut esse a natura tributum, citiusmodi non est habitus iste, vel per demonstrationem acquisitum, ut est habitus scientiae, ergo non datur in nobis iste tertius habitus, qui ab utroque abstrahat. Huc ficit, quod Aristo. teles nullam aliam videtur agnoscere sapientia ,
nisi diuinam Philosophiam , siue Metaphysica,quq per demonstrationem acquiritur,ac propterea est scientia quaedam . Tertia conclusio tScientia, non est genus ratione sapientiae, ita ut sapientia,st species scientiae. Nam si esset vere genus non distingueretur contra sapientiam , ut Z a com
422쪽
communiter ab omnibus distinguitur. Quarta conclusio: Sapientia non est illa tertia notitia, Ni prima opinio supra citata,existimauit. Primum , ex Aristotele, scientia, siue scire, est rem per caussam cognoscere , .& quod illius sit causia: quare, illud, quod illius sit caussa, non ad sapientiam, sed ad scientiam pertinet. Deinde, ex ista opinione sequeretur, cognitione de quocunque imperfectissimo ente, si per demonstrationem haberetur, este sapientiam ; cum in omni demonstratione, opus sit cognoscere, quod principia sint conclusionis caussa. Quincta c&clusio : Sapientia distinguitura scientia,speci tim sumpta in hoc, quoa sit persectior quaedam
scientia : tum quia considerat omnem rationementis, scientia vero aliquam partem latum : tum
etiam quod scientia sita supponit principia, s pientia vero omnium scietiarum principia prodat,& ideo dicitur scientiarum capu . Sexta conclusio: Sapientia in eo videtur esse superior habitu primorum principiorum, quod tantanta vim habeat, ut ponat, non solum aliarum scien tiarum principia probare, sed etiam sua explic re,& contra impugnatores ea defendere: at v ro habitus primorum principiorum , siue in el-leel us, hoc tantum prςstat, ut per eum principiis assentiamur. Quod si peteres, unde habeat sapientia, siue Metaphy sca, ut possit etiam sua principia explicare,ac desendere; dicerem, habere ex eo,quod pro obiecto habeat omne ens, cuius
423쪽
cuius distincta & persecta cognitio habetur -liam per sapientiam , quae entis rationem & passiones, Sc modos omnes considerat, & nihil est, quod eam fugiat. Et cum ratio entis reperiatur persectissime in Deo totius entis fonte, hinc est, Vt per rationes omnes rerum omnium quae sunt in Deo de rebus omnibus iudicare possit. Non ergo censendum est esse verum, quod aliqui dicunt, ideo sapietiam esse superiorem intellectu,
quod per ipsam assentiamur principiis,quod est proprium intellectus, vel prima principia demonstremus,cum demonstrari nequeant. Septima conclusio: Sapientia dicitur esse scientia, &intellectus, non ex parte habitus,sed ex parte eorum, quae cognoscuntur. Nam Metaphysica, quae est ipsa humana sapientia, non solum considerat ea, quae ex principijs deducuntur, sed etiaipsa principia: aliter tamen , quam particulares scientiae, quae solum ea considerant, quatenus obiiciuntur ut vera,absque ulla inquisitione: at ero sapientia, ea considerat, ut aliquo modo possunt probari,& ut pollunt esse conclusiones. Probat autem, per caullam supremam , vel esti- Cientem,vel finalem, vel exemplarem, Vel a posteriori. Itaq; sapientia considerat principia, ut sunt subiectum quoddam , de quo aliquid probatur: quo fit, ut si scientia & intellectus, ex
parte rerum consideratarum, cum considere .
principia, & res omnes ab omni materia seiunctas per altissimas caussas; non autem ex parte
424쪽
habituum: cum in nobis, ut est probatum, non sit unus habitus, qui sermaliter, sit intellectus re scientia , . In Deo autem & beatis reperitur talis sapientia, cum sub eadem ratione, & principia ,& conclusiones per altissimas caussas cognoscant. Vltima concluso: Sapientia differt ab arte & prudentia: ab arte quidem, quia ars versatur circa singularia,& est in intellectu practico, sapientia vero contra: ob easdem etiam rationes differt a prudentia. Ex his quae diximus facile solui possunt,dubitationes initio hu- ius capitis sectae: propterea illis omissis, ad alia explicanda transitum iaciamus.
An sapientia ratio nostrae Theologia proprio
conueniat, . Cap. XXIIII. EXPLic ATA sapientiae natura, consequens est ut videamus an eius ratio sacrae Theologiae conueniat : & quod nullo modo ei con- gruat,his rationibus demonstrari potest. Primu,
a desinitione sapientiae: sapientia est, quae iudiscat de omnibus per altissimas caussas: at The logia non agit de omnibus rebus: igitur non potest iudicare omnia ; ac proinde non erit sapientia . Deinde, sapientia consistit in sola contem-C - platione veritatis, ut Aristoteles in primo Met
physico docet: at Theologia est etiam practica, cum dirigat actiones humanas in finem se pernaturalem: igitur non erit sapientia. Postea ,
425쪽
Theologia,ut supra est probatum,est vere scientia, igitur non poterit esse sapientia: quia cum scientia & sapientia habeant duas rationes sese . . . males distinctas, earum ratio uni eidem rei conuenire non poterit. Praeterea, si Theologia est sapientia,erit sapientia quaedam diuina, cum distinguatur a Metaphysica, auctore diuo Tho- Art. r. ma,quae est sapientia humana: at sapientia diuina consistit in obseruatione mandatorum Dei,& in timore diuino, ut ex sacris literis discitur, Deut. . igitur non conueniet ei ratio sapientiae superius assignatae. Ad haec, sapientia, ex Aristotele, est quid eminentius, & praestantius habitu primorum principiorum: at Theologia non est quid praestantius fide, quae est habitus principiorum . in Theologia, igitur. Denique, cum Theol gia,ut est manifestum, non dirigat omnes sciemtias, neque probet principia aliarum scientiaru; immo cum ipsa egeat auxilio aliarum, Sc maxume Metaphy sicae,non erit maxime sapientia, ut diuus Thomas docet. Circa hanc dissicultatem Conrradus Coellinus in suis commentarijs in articulum secundu quaestionis quinquagesimar- septimae, primae secundae, dixit Theologiam noesse sapientiam. At vero Bartholomaeus Medina in eundem locum contrarium docuit, & est comunis opinio; de sine dubio ipsius diui Thmmae. Vt haec dubitatio enucleetur, notandum est,hoc nomen sapientia,in diuinis literis interdum usurpari pro quoda dono Spiritus sancti, Z quos
426쪽
vo,qui sunt ornati,ut iusti omnes, de rebus iu-icant omnibus per modum inclinationis,iuxta x.Corii L illud,spiritualis iudicat omnia,S: ipse a nemine iudicatur: interdum sumitur pro vera Dei cognitione,quae per fidem habetur, cum operibus iustitiae coniuncta,quae timor Dei solet appellari r quo modo accepit Iob,cum post longam in-Cap. 18. ductionem,quaerendo quid emet sapientia, tandem conclusit. Et dixi homini, Ecce timor Domini , ipsa est sapientia , . Denique alijs in locissumitur pro ea doctrina, qua libri sacri, de diuina oracula exponuntur, ac fideles instruuntur,
quod est Theologiae munus. Ita accipitur apud Dauidem, cum dicitur, Os iusti meditabitur sapientiam, de lingua eius loquetur iudicium: &Cap 3', in Ecclesiastico, cum dicitur: Sapientiam omnium antiquorum exquiret sapiens, de quae se-- quuntur: & multis alijs in locis. Itaque haec etiam doctrina nomine sapientiae in sacra pagina vocatur. Deinde animaduertendu est,quod sicuti Theologia, & Metaphysica quatenus sunt scietiς quaedam,tum ratione principiorum, tum obiecti, ac etiam mediorum quibus ad probandas suas conclusiones utuntur, differunt ; itaia etiam necessario differre debent, prout utraque sapientia quaedam est, quantu ad sapientiς prinprietates. Hinc est, ut Metaphysica cum sita. - eiusdem ordinis cum aliis scientiis,ordinis scilicet naturalis, habeatq; principia naturaliter co
gnita , possit, & debeat iudicare de principijs
427쪽
aliarum scientiarum, ac etiam ea probare. At vero cum Theologia nostra alijs utatur & initatur principijs, sitq; alterius ordinis, n5 aliarum scientiarum principia, sed solum sua tractare,&explicare debet. Rursus, cum Metaphysica sit scientia quaedam distincta,& clara de ente, aq; principia explicet, S defendat, potest esse quid praestantius & perfectius habitu principiorum , quo solum simpliciter principia creduntur. At vero, cum Theologia non clare percipiat, quae cognoscit, habeatq; principia cognita per habitum supernaturale,id est per fidem, quq est donuDei,non est necessie, ut simpliciter sit habitu principiorum praestantior: quamuis,ut ea defendit,& explicat, possit secundum quid praestantior
censeri. Item, cum nostra Theologia sit participatio quaedam diuinae sapientiae, qua Deus nosolum cognoscit, sed etiam operatur, idque ei competit ob suam summam persectionem, hinc est quod non solum consistat in contemplatione, sed etiam in actione: quo sit,ut tanqua persecta quaedam sapientia, hominem omni ex parte perficiat,in quo proculdubio superat sapientiam humanam , quae sola contemplatione, ob . suam impersectionem contenta est. His ita n latis, has pono conclusiones. Prima conclusio:
Sacra Theologia est vere sapietia: quod sic pro-
batur. Primum ex communi Theologorum ,
opinione, quae hoc docet. Deinde, Theologiaeu scientia per altissimas caussas, veluti per ex pure
428쪽
plarem extrinsecam, id est, per Deum ipsum, in
quo sunt omnium rerum rationes; sua explicat,ac etiam eo modo quo potest probat principia;& aliarum scientiarum errata corrigit,& emendan erit igitur vera sapientia. Quod autem omnes humanas scientias emendet,posset pluribus demonstrari,discurrendo fere per omnes scientias recensendo earum errata, quae per hanc sopientiam corriguntur: sed uno vel altero erimus
contenti exemplo. Corrigit Metaphysicam, dudocet Deum non esse intacundum: plures esse intelligentias,quam sint coelorum orbes: Physiacam , dum est falsum esse , ex nihilo nihil fieri:, accidens non posse esse sine subiecto: a priuatione ad habitum no posse dari regressiim: M
ratem philosophiam, dum salsos fines homini
propositos reijcit; & multos alios errores resebiit . Postremo,omnes proprierates,quas Arist teles tribuit sapientiae, huic conueniunt doctri-Cap.f. nae,erit igitur sapientia , . Nam, Theologia scit
omnia diuina, atq; humana, quantum sciri possunt: ideo in libro sapientiae de ea dicitur: Scit enim illa omnia, de intelligi . Cognoscit maxime dissicilia,& quq sunt ab omni sensu rem
tissima, ut quae sunt supernaturali lumine reuelata: ideo David,qui ea erat ornatus, dicere po- Psil. 1 o. tuit: Incerta & occulta sapientiae tuae manifestasti mihi. Habet maiorem certitudinem eorum quae nouit,quam quaevis alia scientia, ut alio loco plane demonstrabimus: causis etiam cuius-i ' cunque
429쪽
cunque quaestionis,quantum ad ipsam pertinet, exponit: & huc pertinent,quae de hac docti inasapientiae capite septimo, dicuntur: est maxime libera,& gratia sui: omnium denique dignissima,& tanquam aliarum regina, omnes scientias& artes in verum finem dirigit, corrigit, eisq; utitur. Cum itaq; ei omnes sapientiae propri tates conueniant, erit nomine sapientiae digna.
Secunda conclusio: Theologia est maxime sapientia. Quoniam est sapientia simpliciter, &iudicat omnia persemmas & maximas caussas,& per rationes aeternas,& exemplares, quae sunt in mente diuina: quo fit ut nulla maior mort
libus istentia communicari possit. Atque his conclusionis huic difficultati satisfactum sit , . Argumenta in contrarium allata facile ex, dictis soluuntur: primu, qua ratione dissolui pos sit, satis ex dictis patet, & idcirco nihil est, cur aliquid priuate respondeamus. Neque secum dum urget, quoniam persecta sapientia debet . perfecte hominem perficere, Si in contemplatione, & in actione: unde scientia, quae solum speculatur est imperfecta, cum poste agere, Magere, sit maxima quaedam persectio. Et ideo sapientia diuina,quq est persectissima, simul est jeculativa & praeticata. Tertium, quo modo solui queat, ex iam dictis manifestu in est; potest enim unus de idem cognitionis habitus appellari sapientia, & scientia, ob diuersas rationes . intum soluitur eodem modo, scuti & sec
430쪽
duin. Qua ratione quincta ratio explicanda sit patet ex ijs, quς diximus in quincta & sexta conclusione capitis superioris. Postremu hunc in modum solveres, dicendo non pertinere ad hanc scientiam dirigere omnes alias, nisi quatenus earum errata emendat: neq; eget alijs scientijs,quasi ipsa sit imperfecta, sed illis tanquanta domina & regina utitu . Et haec de hac disputatione dicta sint: ac etiam de omnibus ijs, quae de forma sacrae Theologiet in hac prima huius libri parte nobis disputanda erant. Nunc ad materialem Theologiet caussam explicadam transitum faciamus. Hςc autem caussa explicatur, dum de eius obiecto disputatur; de quo sanctus Doctor in articulo septimo sermonem
Se obiecto Theologia; qua fuerint hae de re scriptorum sententiae. Cap. XXV. V A M dissicilis, atque incerta sit de obiecto sacrς doctrinet disputatio, vel ex eo intelligi licet,quod variς hac de re,atque omnino diuersς fuerunt Theologorum sententiς,qua Vbi articuli septimi diui Thomet summam attulero, diligenter, ac fideliter explicabo. igitur beatus Doctor tradit, ad has conclusiones bi
uiter reuocantur. Prima conclusio: Deus, Ut
Deus, est Theologiae obiectum. Primum probatur haec conclusio a definitione nominis: quia hoc