장음표시 사용
441쪽
obiectum in scientia, cuius principia, sue caussae, passiones, δc species in illa scientia conside. rantur. Secunda conditio, obiectum adaequatum debet esse huiusmodi, mi omnia quae in scientia considerantur aliquo modo ad ipsum reserantur; ita ut obiectum sit id, quod primo dc per se consideratur, & cetera in ordine ad illud , tanquam primo intentum. Tertia conditio,obreettim debet eis e tale,ut distinguat illam acientiam, cuius est obiectum,ab alijs scientijs: ita ut scientia possit dici una,quia tractat de uno obiecto: cum obiecta respectu habituum &potentiarum sint veluti quaedam formae, a quibuβres habet esse, unitatem , & distinctionem. Quarta, ac postrema conditio, debet continere omnia adaequate, eo modo, quem supra expli-D.no. q. cirimus. Ex his colligere licet, illud appellari 6 prol- obiectum formale in scientia, quod habet omnes coditrones dictas: illud vero materiale,quod quidem certe in scientia consideratur, sed no est
id, cuius ratione omnia considerantur, vel non omnia continet,vel no distinguit, aut non adaequat scientiam. Vnde, in philosophia naturali res sentibiles dicentur obiectum materiale,quia in tali scientia huiusmodi res considerantur, sed tamen non sub hac ratione sermali,ut sensibiles sunt, sed ut mobiles. Ex quibus facile perspici,
tur nonnullas ex numeratis sententijs errassem
assignando Theologiae obiecto, cum assignauerint solum obiectum materiale: ut res & signa
442쪽
opera instaurationis, Christum, &α quae res, Scsi in Theologia tractentur tanquam materia ei subiecta; tamen no tractantur, ut talia sunt, sed stib alia ratione sorinali,ut postea dicetur. Atq; ex his,quod sit obiectum in aliqua scientia , &quae obiecti partes, ac conditiones satis manis stum esse arbitror. Ponuntur nonnulla fundamenta ad explicandam
quaestionem de subiecto sacrae Theologia. Cap. XXVILEXPLic ATA natura, atque proprietatibus obiecti adaequat ac totalis alicuius scietiae; necesse est ad statuendum,quod nam sit christia 'nae Theologiae subiectum, ut quaedam notanda proponamus. Notandum itaque primo est, cum auctores dicunt illiud obiectum esse, cuius principia, passiones, & species considerantur in scimtia,id dupliciter intelligi posse: primum quide, quod habeat partes & principia realiter inter sedistincta, ex quorum coitione aliquid unumessiciatur,ut ex materia dc forma, compositum, ει ex elementis, mistum : quae appellantur principia essendi : vel quod habet aliquid, unde imtellectus possit sumere initium cognitionis, de per illud prob re aliud, tanquam per rationem Priorem, rationem posteriorem: quod solet ain Pellari,principium cognoscendi. Ad constituen-d mystram intentiam, non ςst necesse vis ibi i
443쪽
ctum semper habeat principia essesidi, sed satis est ut habeat principia cognoscendi, id est, aliquas communes rationes, per quas probenturalia, quae de illo subiecto, demonstrantur, & inscientia tractantur. Alias enim sequeretur nullam scientiam posse dari de Deo, de ente, de intelligentijs, de decem naturis,& de primis principiis rerum naturalium, cum haec omnia,nullis componantur principijs: quamuis omnia entia creata dicantur saltem componi ex actu& potentia , quae non est compositio partium inter sedistinctarum. Maneat igitur certum, satis est in aliquo subiecto assignare cognitionis principia, id est, rationem aliquam, quae sit veluti me. dium ad probanda ea,quae in scientia probanda sunt. Quod diximus de principijs, licendum est etiam de passionibus, hoc est, non esse neces sartu ut passiones sint realiter distinctae, ut sunt ex quoriandam sententia in rebus compositis; sed latis est ut distinguantur ratione, & Vt Vna passio sit ratio alterius. Nam ens, ex communi philosophorum sententia, suas habet passiones, quae de ipso probantur: & tamen ab eo non distinguuntur realiter. Idem dicas de attributis diuinis, quorum unum est ratio alterius, & est idem realiter cum illo. Denique,cum dicitur, obiectum esse illud,cuius species in scientia considerantur,non est ita accipiendum, ut solum vera stientia possit esse de eo obiecto, de eo genere, quoa sub se veras habet species; quoniani scientia
444쪽
scientia non solum est de genere viaiuoco, quod proprie habet species, sed etiam de genere an logo,quod proprie loquendo species non habet.
Vnde Metaphysica est vera scieti quamuis enS, quod est eius obiectum, no sit genus univocula, ad suas partes,qtuae sunt omnino inter se variae ac diuersae, quae tamen in una communi ratione analoga conueniunt. Idem dicas de sacrae Theoclogiae obiecto, quod, licet non sit unum genus uni vocum,& plura inter se diuersa contineat,ut sunt praecipua Dei opera, virtutes, verbi ilica natio,& sacramenta: tamen,ista omnia sub una communi ratione considerantur, ut ad Deum reseruntur: & haec de primo notando. Notan dum est secundo loco,rationem formalem, qua
obiectum alicuius scientiae ab alijs seiungitur,lfieri per aliquam additione, seu restrictionem: quae additio duobus modis fieri potest: uno modo ex parte obiecti, siue rei; cum obiecto addi-:tur aliquid, quod se tenet ex parte rei cognitae:
ita ut tale additum determinet aistum cognoscendi circa rem cognitam . Ut cum dicimus, oculum videre pomum, ut coloratum vel alia quem cognoscere hominem ut sapientem, quae
limitatio restringit dognitionem ad solam hominis sapientiam. Et hac ratione nonnullae ex sententus allatis restringunt,ac specificat Theologiae obiectum: ut illae quae dicunt, Deum, ut est perfectus , et ut est redemptor, vel ut est in i staurator, esse obiectum . Altero modo fit addi .
445쪽
tio, sue restrictio ex parte cognitionis nostrae, cum aliqua additur ratio sub qua res illa a nobis cognoscitur: ut exempli gratia in Metaphysica, limitatio illa, qua dicitur Metaphysicilio considerare ens, ut abstrahit ab omni materia. aetelimitatio non attingit ipsum obiectum , intrinsece assignando rationem sormalem per quam Metaphysicus agit de natura entis,sed solum indicat ens esse obieci tim illius scientiae, non quomodocunque, sed abstracte consideratum , non
quod abstractio illa sit ratio per qua Metaphysicus de ente disputata. . Ure, solum se tenet ex parte cognoscentis,qui abstrahendo ab omni materia de entis natura disserit. Idem patet instientia naturali,cuius limitatio ex parte cognoscentis est,quod abstrahat a materia signata, seu
singulari: at vero limitatio, quae se tenet ex parte obiecti,est,ut consideret ens, siue corpus, ut in se habet rationem, ac vim motus. Ex quo intelligi licet, reuelationem in Theologia non esse , rationem, quae se teneat ex parte obiecti , quasi determinet ipsum Theologiae obiectum, sed tenet se ex parte scientiae, siue cognoscentis, quia Theologus Christianus speciatim Deum cognostit secundum ea, quae reuelata sunt de Deo, de rebus diuinis: atq; de secundo notando, haec afficiant. Notandum pertium : ratio entis pri, m ac sum ma , quae nihil aliud est, quam quaedam ratio communissima, in qua omnia quae sint,conueniunt,cum ens significet id,quod est,
446쪽
in quo omnia creata,& increata,persecta,& imperfecta contieniunt,triplicem potest habere c5iiderationem, in se, in ente creato & finito, de in ente infinito. Si ratio entis consideretur primo modo, ut conuenit enti in se considerato, in
qua ratione,Vt diximus, omnia conueniunt, a
strahendo ab omni ente, nihil aliud includit, dicitue, quam, esse, de id quod est, esse extra nihil, nudam nimirum rei alicuius existentiam , per quam, id quod est,differt ab eo,quod non est. Si vero consideretur secundo modo, ut ista ratio applicatur enti finito & creato; dicit quandam existendi rationem participatam, finitam, ac limitatam ; cum omnes creaturae sint pallici pationes quaedam entis; cum ratio entis communicata sit creaturis a Deo, his clarius, illis vero obscurius. At, si ratio entis consideretur ut applicatur Deo,non contrahitur, nec limitatur: quoniam in Deo, qui est fons, unde emanat omne ens,& Omnis ratio entis, reperitur sine ulla limitatione,& contractione, cum Deus sit infinitum,& illimitatum ens: ideo de se ait, Eiro sum qui sum: alia enim a Deo diuersa, non sunt, cum ex se non siit,& non sint ipsum esse,ut Deus est, nec totum habeant esse,ut Deus habet. Nec propterea, quod Deus in se omnem rationem entis continet, sequitur esse quoddam ens commune,& quasi genus, quod de omnibus creaturis praeis dicetur, ut aliqui falso puta rut, quos diutis Thomas opusculo de ente & essentia merito reda
447쪽
guit. Nam,liret Deus sit ens illimitatum, atq; infinitum , complectaturq; omnia: non tamen est quid commune, & uniuersale per abstractionem, sicuti genus, vel species, quo modo, quod est commune,de pluribus praedicari potest. C5cludamus igitur in ratione entis,quae in Deo reperitur contineri omnium rerum quae sunt, aut
esse possitiat rationes,persectissimo modo, absq; lla impersectione: ita ut in cognitione huius entis,omnia cognoscere liceat: quod si nobis in bac vita non contingit, id ob nostri ingenij imbecillitatem accidit: quoniam nec in unitas rationes quae sunt in Deo , nec plures simul, sed unam post aliam,cognoscimus: ita ut in illis cognoscendis sit aliquis modus,cui' etiam a parte rei si aliquis attributorum diuinorum, sine ulla
tamen compositione, ordo, quatenus unum est sterius ratio. Ut ecce, ideo Deus est aeternus,
quia immutabilis: & immutabilis, quia caret omni potentia: caret autem omni potentia,quia simplicissimus& purus actus est. Quare , illa ratio,per quam aliam rationem, seu aliud attributum de Deo probamus, est veluti principium S ea quae probatur, est veluti passio. Ex hoc laudamento nonnulla colligere licet: & primit, rationes entis in se, S: in Deo consideratas,ess e simplicissimas,illimitatas,& infinitas: cum hoc tamen discrimine, quod ratio entis, quae est in Deo est infinita positive, cum Deus sit ens acta infinitum i ratio vero entis in se considerati, est infi.
448쪽
in finita negative. Colligitur secundoa eum esse ens per suam essentiam, & esse caussam, ac finem omnium entium ; cum in eo, tanquam in prima & persecta entis ratione omnia contine tur entia: Ideo dimis Ioannes omnia quae facta Ioan. sunt, in ipso vitam fuisse dixit. At vero in ratio- ne entis in communi,conueniunt omnia, Vt in quadam uniuersalitate ab intellectu abstrachaia. Quo fit,ut cum Theologia tractet hoc ens,quod est Deus, omnium etiam rerum cognitionem quodammodo sibi ad shiscat, di omnia aliqua ratione consideret . Tertio colligitur quanta sit huius scientiae dignitas & excellentia, cum pro obiecto id habeat, quod in se omnes rerumirationes continet: ac proinde in hac una maxime scientia deberet humanus, intellectus acquiestere, cum in ea inueniat plenam ac perfectam rationem sui obiecti, nimirum totius entis. Postr
mo explicandum nobis est, quid intelligere debeamus per illam reduplicatiuam, cum diuus Thomas ait, Deus ut Deus, est obiectum The logiae . Animaduertendum itaque est, duplic tionem posse essicere duplicem sensiim : aliqua- do, manifestat aliquam rationem termini praecedentis, secundum quam denotatur ei aliquid conuenire: ut si dicas, sonus, inquantum sonus,
potest audiri; ac si dixisses, audiri conuenit sono, ut sonus est: de tunc talis duplicatio dicitur se habere specificisti te. Aliquando autem duplicatio importat caussam praedicati, quod est
449쪽
in propositione: ut si dicas, Homo in quantum rationalis, est risibilis , ac si dixisses, caussa cur homo si risibilis est,quia est rationalis. Hoc loco duplicatio illa silmitur primo modo, specifi- .r catiue, ut sit sensus, Deus, ut Deus, id est Deus sub hac speciali ratione, non sub alia, est The logiae obiectum. Quid autem per hanc propositionem, Deus, ut Deus, intelligendum sit, non omnes eodem prorsus modo exponunt. Scotus enim ait, nos debere intelligere ens infinitum: quoniam omnes homines talem habent de Deo conceptum : ex quibus facile intelligeres hunc doctorem a dies Thomae sententia non abhorrere. Nam, cum ait, Deum, ut est infinitus, euia Theologiae obiectum, declarat, quid ipse intelligat, per Deum , ut Deus est. Idque vel ex eo facile intelligi potest, quod Scotus existimat, idem esse obiectum nostrae Theologiae & beatorum,ens scilicet illud infinitum . Polles etiam
eandem propositionem hoc pacto exponere O , Deus, ut Deus, hoc est, ens per essentiam,quod
non ab alio, sed a se est: quod est maxime Pr Exod. 3. prium Deo: qui solus dicere potest, Ego sum
qui sum : ex qua ratione tanquam a prima Origine , & infinitas, & consequenter alia omnia oriuntur Dei attributa. Solet etiam dubitari, Ni id huic notando ad ij ciamus an idem sic obiectum Theologiae nostrae, δ beatorum, de qua re quid sentiat Scotus pallio ante dixi, cui
repugnat Caietanus,qui contrariam tuetur sententiam:
450쪽
tentiam: sed quid tenendum sit, capite sequenti,in quo aliquot conclusionibus ad propositam quaestionem respondebitatus, statuemus. Si ita igitur huic capiti finis. Uam s conclusioniblu docetur quid de obiecto sacra Theologiae tenendum sit. Cap. XXVIII. CVM ea quae supra iecimus sundamenta satis firma sint ad sustinendas conclusiones respondentes ad quaestionem de obiecto propos talia, eas nunc superstruamus. Prima conclusio: Theologiae assignandum est aliquod certu, ac determinatum obiectum : statuitur haec conclusio aduersus opinionem Ocani,quae sic impugnatur . I. Quoniam sundamentum istius auctoris est satis infirmum : neq; enim ex.eo, quod Narij sunt alicuius scientiae partiales habitus, sequitur, ut non habeat unum obiectum, cum illi multi habitus sunt de diuersis rebus,quq ad una
rationem communem alicuius certi obiecti reducuntur . Quare, Vt omnia quae tractantur in Physica,ad unum ens,seu corpus mobile: reuocantur, ita in Theologia omnia ad unam rati nem communem unius obiecti, quam hoc loco quaerimus referuntur. II. Frustra Aristoteles
laborasset, ac proinde irridendus esset,in distinguendis variarum scietiarum obiectis; id quod non uno in loco seci . . III. Ista opinio ex eo Bb dam-