장음표시 사용
751쪽
steria ideo reuelata sint, i ab hom inibus, quantum satis est intelligantur, ita tamen, ut indigni eas coelentur ; nulla meliore ratione id fieri potuit,quam eas sub signis,& figuris parabolisque
tradendo: quae, ut habent vim ex una parte ad facile docendum , ita ex altera valent ad verit tem indignis occultandam . Nam in parab lico sermone duo possumus considerare: ait rum,est id, quod comparatur, ratione cuius parabola dicitur obscura : alter tim,est id, ad quod fit comparatio, ratione cuius vim habet manifestandi: ut patet, in ipsa parabolae applicatione. Exemplum habes illustre in parabola de semia Mat.
nante, quam cum audiuissent Apostoli, non intelligebant: facta autem a Domino applicatim 'ne, optime eam intellexerunt. His ita notatis, has statuo conclusiones. Prima concluso: N strae religionis mysteria occulta quada ratione tradenda suerunt. Primum, patet haec conclusio ex ijs, quae diximus in notando primo: quia
est quaedam innata notio, quam omnes populi& omnes uiri sapientes, in rerum maximarum traditione seruarunt, idque est rationi maxime consentaneum ; ergo non est in nostra religione damnandum . Deinde, si ita traderentur, ut omnibus essent peruia, uilescerent, ac facile cotemnerentur: cum tamen nihil sit, quod magis in honore haberi debeat. Proterea Plato,cum qu dam arcana literis consignasset, statim amicum his verbis monuit. Cave, ne ista excidant ad homines
752쪽
mines ineruditos. Secunda conclusio : si hi minis naturam spectemus, necessarium fuit res diuinas sub reru corporatarum symbolis & similitudinibus explicari. Hanc conclusionestae ui-- denter confirmant quae speciatim diximus in secundo fundamento: quam haec grauissima Diox. de euel. nysj Areopagitae corroborat sententia. Neque hier.e. t. enim est possibile humanς menti ad spiritualem illam coelestium distinctionem, i mitationem,intelligentiamque conscendere, nisi ad hanc mortalium rerum similitudinibus, sotinisque ducatur. Quo, factum est, ut mirifici Deus erga nos
bonitatem, ac prouidentiam ' suam, sese nostrae naturae accommodando, indicauerit . Neque
enim, idςm Dionysius loquitur, aliter sis erat' infirmitati nostrς licere illum diuinum radium,
nisi sacrorum varietate velaminum, quibus ad superiora ferremur, opertum, & his quae nobis familiaria sunt prouidentia paterna, naturς mortalium sese accommodante uestitum. Tertia conclusio: Multis de causis diuinae literae utuntur similitudinibus, ac locutionibus metaphoricis. Hanc conclusionem probabo capite sequenti, ubi nonnullas huiusce rei c5uenientias ex san ctis patribus numerabo. Quarta conclusio: Conuenientius fuit, ut metaphoricae de figuratae locutiones ad res diuinas manifestandas sumerentura rebus humilioribus. Hanc doctrinam tradidit nobis Dionysus, quam attulit diuus Thomas in articulo nono, in resposione ad ultimum
753쪽
argumentum , . Conuenientia ex tribus potissimum c picibus stimitur. Primum, quia hac ra- Leg. D. tione sicilius tolluntur errores : siquidem res Thom .in viliorEs' facilius remouentur a diuina naturata. Deinde, quia hoc rerum genus magis Deum no . bis demonstrat, cum eum per negationem cognoscamus. Postremo, quia hac ratione melius res diuinae occultantur indignis. Quincta conclusio : loqui per parabolas fuit maxime prinprium Christo. Patet haec conclusio ex ipso Euangelio, & praesertim ex capite decimotertio Psal. 7. Matthaei ; ubi dicitur, locutum suisse in parabolis, ut adimpleretur illud, Aperiam in parabolis
os meum , eructabo abscondita a constitutione
mundi. Q d si etiam alij parabolis usi sunt, id fecerunt, ut erant figura Christi, qui priuata
quadam ratione,vsus est parabolis. Sexta conclusio: parabolarii, & figuratae locutionis usus, tunc maxime adhibetur, cum aliquid ad persuadendum & instruendum dicitur. Quo ni, ut 'cum diuina scriptura in huc praecipue finem data sit, ut nos ad recte agendum instruat, hoc dicendi genere, priuata quadam ratione, uti debuerit . His ita expositis ac probatis conclusi nibus,ad argumenta in cotrarium allata,respondeamus. Primum nihil concludit,quia talis i quendi forma, est maxime idonea ad docendu ,& res per voces trasatas proprie significatar,facile a quouis etiam indocto, a Deo, dc a rebus di- uinis remouentur: & propterea, ex se, non sa-Xx ciun
754쪽
ciunt rem aliter intelligere, atque est; sed potius ad recte intelligendum conserunt, ob eam similitudinem, qua habent ad res, quas significant. Nec miru est, si qui decipiantur,quia ideo Deus Mat. I 3. hoc loquendi genere usus est, ut indigni non in telligant: de qui decipiutur, sua culpa decipiantur. Neque locutio per metaphoram dicitur impropria, si recte metaphora constituatur, quasi sit inepta ad id explicandum, quod manifestam dum est. Secundum facile diluitur, quia met phorae maxime rem illustrant, si recte intelligantur: Aristoteles,& eius magister Plato, ad obscuram materiae primae notitiam per metaphorricas locutiones nos duxerunt. Nec Deus in
hunc finem utitur metaphora, quod ea quae ducit intelligi nolit, sed ut eos facilius doceat,quos vult, & eos a sua doctrina excludat, quos uideteste indignos: ad quae duo munera praestanda
metaphora est maxime accommodata, ut diximus. At uero haeretici illi, ita loquebatur,ut nulla ratione uellent intelligi, quod uel ex eo pater, quia inusitatis,& numquam exauditis uerbis,ut est uidere apud Irenetum, utebantur. Neque ver rum est, quod in tertio argumento dicitur, parabolas esse fabulis similes: quia in fabulis narrantur etiam ea, quae fieri non possunt, & quae credibilia non sunt: at vero parabolae continentrem probabilem, de verisimilem. Apologus r rus est in scriptura, uno scilicet, uel altero loco,& non ex intelione scripturae. AEnigmata etiam
755쪽
rariora sunt, sed tamen ex intentione scriptoris reperiuntur: & si adhibentur, ideo fit, ut maiora quaedam mysteria occultentur: nec metaphoricus sermo danandus est in diuinis literis, cum etiam in scripturis reperiatur humanis: in quibus tunc admitti non solet, cum aliquid per demonstrationem est cocludendum: ubi uero docendum est, cum virtute usurpatur. Postrema ratio facile diluitur: quoniam, licet Theologi initium sumant a rebus diuinis, quae sunt aliarum rerum cognoscendarum regula; tame quia eas non possumus apprehendere,nisi per res corporeas, & signa sensibilia, in cognitione apprehensiva initium capimus a creaturis,& ascendimus ad diuinata. Neque c5firmatio,quicquam concludit: quia, licet intellectus sit consormis cum rebus a materia abstractis: tamen, cum sit
inclusus in corpore, nihil potest apprehendere, nisi persensis subministretur. Vnde colligitur rationem diui Thomae esse bonam : quia cum non possimus intelligere sine phantasmate, meo
raphorae ualde conserunt ad formandos conceptus reru a materia separatarum: neque tamen
inde sequitur quod semper uti debeamus meta phoris, licet ad aliquas res melius intelligendas valde conserant; cum multa sint quae persuas species a nobis intelligi possint .Xx .a Tu
756쪽
. Duodecim recensentur caus9, ob quas congruum Dudiuinam scripturam Oti metaphoris, de . quibus nonnulla admonitiones dantur. Cap. XXVI. Ludovie. ποῦ T si Deus optimus maximus,a quo laqilam
Gran x- a quodam fonte omnis creata di manavit raloci com. summa ratione essiciat: tamen homines,quorum rationis lumen est exiguum, ac valde obscurum, cum rerum diuinarum rationes non percipiant, facile eas sine ulla ratione fictas esse existimare solent. Hinc natum est, ut quidam nostrae religionis hostes, cum uiderent, sacras literas simplici quadam ratione per figuras , H similitudines scriptas sitisse, eas c lumn ijs prosequi non dubitauerint. Propterea, ut hoc diuinum opus, in quo nostra salus sita atque collocata est, quod ad hanc partem attine
a calumnijs defendamus, nonnullas ex antiquis scriptoribus collectas rationes breuiter perstriti' gemus, quibus quam conuenienter scriptura sacra utatur metaphoris, & similitudinibus, euidenter demonstrabitur: & ita conclusionem tertiam proximo capite allatam , confirmabimus. Rationes sunt fere ist . I. Ne sanctum da
Mati. 7. retur Canibus, Ec ne margaritae proij cerentur
porcis. II. Vt sicilius viri digni eas intelligere possent: quia, ut diximus, similitudines maxime conserunt ad res obscuras intelligendas.. III. Quo-
757쪽
III. Quoniam ex ea parte, qua valent ad ueri--Au-tatem occultandam, essiciunt, lit non facile uile gu. Epist. stat: cum ea, quae in promptu sunt, & cuique s.c 3 perula, facile contemnantur. IV. Valde conserunt ad excitandos homines ad veritatis inquisitionem, quam tunc auidius conquirunt, cum aliqua ratione eam sibi negari uident. Itaque quadam curiositate moti, ad recondita mysteria inuestigand. homines suos labores libenter conserunt. V. Eam etiam haec docendi ratio utilitatem affert, quod hominis superbiam, ex nimia discedi cupiditate enatam, coprimit; dum non facile, nec suis solum uiribus potest homo id percipere, quo adepto:maxime gloria- tur. V I. Vt homo in sudore vultus sui pane spirituali vesceretur: & quo magis laboraret, maiorem post laborem perciperet laetitiam. & ut sibi carius esset, quod carius emisset. VII. Vtres diuinae quarum perpetuo meminisse debenuis, facilius memoriae haererent: cum ea, quae
sub signis, & figuris traduntur dicuntur, facilius phantasiam moueant, ac memoriam excitent : ac etiam veluti quaedam sermae memoriqimprimantur. II X. Hac docendi ratione plures sensus spirituales ad docendum, & moue dum idonei ob varias rerum, quae ad significandum sumuntur proprietares, exprimuntur. Vt si accipias hanc locutionem , mos estis sal terrae: haec sententia, ob illam salis metaphoram mul- Mat. s.
758쪽
inebriamini carissimi, & sic de alijs. IX. Consert haec docendi ratio ad remouendum fastidium: dum eadem veritatem, quam saepe nobis diuinus sermo inculcare debuit, varijs verbis& figuris repetit. Vt patet in illa doctrina de regno coelorum, quam diuersis modis Saluatornosis explicauit. X. Sermo metaphoricus vati de delectat, etiam ipsos idiotas, qui eo saepe utuntur; qua uis prςcipuae diuinus spiritus hane delectationem pro scopo, non habeat,ut Poetae in suis scriptis habent. Quae delectatio consert& ad excitandum ad lectionem, & ad Lech rem in ea retinendum. XI. Metaphoricus se mo mirum in modum confert ad animi sensa , exprimenda,& ad affectus auditorum commouendos: dc ad eandem rem varijs modis ob occitos ponendam. XII. Et ne plures persequamur rationes, quae sunt fere innumerae, de quibus alibi Sanctorum Patrum verba afferendo, copi sius scribemus, haec docendi ratio no solum congrua, sed etiam necessaria, ut supra docuimus, nobis suit: cum rerum diuinarum splendorem non possimus percipere, nisi sub rerum corporatarum velamino . Quod significasse videtur Moyses, qui traditurus populo diuinam legem, faciem suam ob consortium cum Deo resplendentem, sibi uelauit. Concludere itaque cum sapiente licet, Gloria Domini celare uerbum: nam ex eo, quod suum uerbum nos aliqua ratione coelauit Deus, suam sapientiam, bonitatem ,
759쪽
ac prouidentiam, non sine maxima hominum utilitate, declarauit; ac proinde maxima gloria est dignius. Atque de his rationibus hactenus e nunc non nullas admonitiones ad intelligentiam metaphoricae locutionis afferamus. I. Prima admonitio est diui Augustini, qua docemur, ne temere in omnibus locutionibus metaphoricum sensum quaeramus, ut multi facere solent
in quibusdam locis, in quibus aliquod idioma, vel linguae phrasis continetur: ut quidam iaciutin hac locutione, In idipsum: quorum uerborum germanus sensus hic est, idest, pariter, uno consensit, summa consension . II. Figur ta locutio, praeter alias rationes, hac una maxime cernitur, cum ex uerbis proprie acceptis, vel erroneus, vel inutilis, vel scripturae parum accommodatus sensus colligitur. III. Ad sensus figuratos inueniendos, est omnino necessarium earum rerum naturas cognoscere, a quibus transsatio sumitur: ut, gratia exempli, naturam leonis, aquae, hysopi, serpentis, palmae,& aliarum rerum a quibus sumpta suerit metaphora , . IV. Obseruandum est, unam & eandem uocem pluribus modis translate accipi, ad uarias res,& nepe numero contrarias, significandas, ob uarias proprietates, quas habet. Qim modo, uox, Leo, interdum Christum, ob eius maximam potentiam, interdum Daemonem,obeius squiliam & serociam designat. Pari etiam ratione una dc eadem res, ob uarias perfecti Xx 4 nes,
760쪽
nes, siue proprietates quas continet, pluribus ad eas designandas nominibus, uarie transsatis , significatu in . Vnde Christus, Ecclesia, Ap stoli, & Daemon, multis nominibus in scriptura uocantur: dc Daemon, serpens, leo, leui than, &c. V. In explicandis locis figuratis libenter sanctorum patrum sequamur uestigia,& eos sensus amplectamur, quos ipsi attulerunt. Iuvabit nouum inscripturarum lectione Theologum, si vel allegoriarum sylvam, vel Pagnini Isagogen habuerit prae manibus, ct ea leget . . quae nos in nostris institutionibus latissime scris simus, ob quam causam, hic longiores esse notamus. Cum has paucas soliam in eum finem attulerimus, ut sacrae Theologiae candidato colligendi alias occasionem praeberemus. Ex his quae tribus capitibus a nobis disputata sunt, sicile intelligi potest, quid sit sentiendum in ea controuersia, quae his temporibus contra haer ticos solet disputari, An res diuinae materno sermone sint conscribendae, ita ut a quouis, legi Acognosci possint; de qua re longu potuissem habere sermonem, si haec difficultas ad auditorem sacrae Theologiae instituendum quicquam pertineret . De hac itaque re unica propositione ita statuimus: Nullo modo expedit, ut Ecclesia uniuersaliter dispenset, ut tota scriptura, Momnia nostrae religionis mysteria vulgari sermone tradantur, ita ut ab omnibus legi possin .