De inuentione dialectica lib. III

111쪽

DIALECT. LIB. I. ciunt, atque consticua etiam expeditamproinde vim habet '' ς 3. ad rudiores animospermovendos In nomine vero non in Fab. lib.9. quequaque consentit sus. Namque apud poetas compara Pt ''tionem vocant grammatici, quam nos similitudinem dioi-mm.quale est, zAt veluti magno inpopulo cumsaepe coorta est Seditis,e, quaesequuntur:notus est enim apud Hirgilium, locus. At quam comparationem nos, illi pleruque exemplum Ri Mor. lib.rdicunt,quo nomine utitur ristoteles. Et est ne exemplum inter comparata ed non omnibus comparatis coueniet hoc nomen. Quanuis enim istud apud Cicerone An vero iramplisiimus,P. Scipio Pontifex Maximus Sp. Melium m diocriter labes fantem statum Reipublicae priuatus interfecit, L. vero Catilinam orbem terrarum caede es incendiis vasare cupientem nos con lesperseremus quanuis enim illud I: ' i inquam exemplum H, non tamen istud quod biiciemus di-tipoterit exemplum Ego te con flemputem, cum tu me non putes confularem Et apud Quintilianum in milite Mariano. Tusi tribunus esses io ec stes Si miles socrulisses'comparationem ieri certum est probare enim vult auia aduersarius, neesi tribunusfuisset oc conari necsi miles hocperpeti volui set. ergo nec illum tribunum qui occi sest, id debuisse tetarer nec militem qui occidit perpeti. emplum vero istud esse nemo dixerit. Nam illud multo apertius apud Virgilium: Capitique dolis. achrymi que coacti, a Aeneid.

- neque IItides,nec Larissus Achilles,

Non anni domuere decem,non miti carinae. Indignitas rei comparatione , non exemplo colligitur. Hoc

enim vult esscere poeta, indiguissimum fuisse , capi nius

faude, cu artibus eo , quos nullae vires iisperare potuerant

112쪽

R DoL. AEGRI C. R INVENT. Comparati Explicemus ergo quid diserant comparatio m exemi

Comparationem vocamus, cum duo, aut plura in tertio ali-

auo conferuntur,quod comm est eis Vt, Catoni licuissequi vid, d, hoe bellum ciuile , ergo Ciceroni licebi equi Commune est hiei V. -ςyp 'A' ambobus, qui bellum ciuile Exemplum est 'ecies quaedacomparationis. Est enim vel aliquid maius, Pelpar, vel minus, quod ad imitandum,' itandumve umitur. Est , ea non

solum huius loci ed etiam ἀθecie ducitur is apud Lucanue

-omni uepotestas Impaties confortis erit. sucis Nel gefactorum exempla petantur, Fraterno primi maduerunt sanguine muri Romulus enim. 'mus, primi Romae reges,ostendiit non posse regnis in consertium mitti. Et a conia supra cap. ogatis etiam praediximus duci. Similia unt,quando iungulis aliqua,non in tertio quodsi ambobus commune, quemam dum H in comparatione sed trunque in singuia, quorum,

quemadmodum hoc in isto,sic istud labeat in isto. V id

Ex Quintilia cam,quemadmodum vocula oris angusti uperfusam humo' ' h ris, 'uunt copiam sensim autem in iistantibus, replentur: sic tenera puerorum ingenia,grandia non percipiunt modica, iribis suis apta commodius addseunt. His vocula oris ardii, O mino puerorum ingenta conferuntur, non in uno aliquo sed ista,in eo quod est,non admittere ea qua imp

tusisperfunduntur haec, in eo quod dis Filio subito nequent

ampletili. Cum dixerim autem comparationem in uno fieri,

quomodopi quod sit comparatis commune e nolo quenquam id astati

turpropria misiDidonem decet habitare e ricam,decebit

o Aeneampetere Italiam. Quanquam autem non in uno proximo conferuntur ista, non tamen argumentandi vis

113쪽

insingulis est posita, sed in communi quod illa com it Moenim hoc nititur e geneotis,quod vel Dido in e rica habitet, vel ipse Italia petat,sed eo quod ubiicitur apudpoetam Et

nos fas extera quaerere regna: visit argumentatio tuis iste velut neruus Didonem decuisperegrina regnassuaerere,ergo eneam itidem deceιὰ Sic etiam Iuno Pallas ne exurere classem Cingiuum potuit, quae 'umitur einde biicit '

lego una cum gente tot annos Bella gero. commune am lib.7.eiusde

bobi ι quo Iuno uititur, est ulcisci inimicos a)ts Pallas po dem. tuis ulcisci inimicossuos, imo poterit. Causa ero propter auamsic diductitur ista potitin, quam comune in viri ponatur, non est negligenda nobis,quanquam in nonnullis ad eloquendi magis,quam inueniendi rationem pertineat in plerisiis tamen praecipua e l. lacris in istis inuentio. Prim ὐm,

quod latius, miniι dialecitice, hoc spe, piae stinosea dicuntur ista in latitudine,atque diuersitate decorem quenda accipiunt quo olum fere Emitu videtur Virgilius nixe-plo, quodpriore posuimus loco. Deinde quod ea quae poterant alioqui paria fortasse videri, explicatione quid insingulis intersit,ingens pleruntue in alterampartem capiunt incrementum.' insecundo exemplo,cumposivisset primi mPallada, nihil adiecit Iuno, quo minorem illam mostraret, quasi turpe putaret, quaerere maioremst alteri G deae conuicio rei. At cyadpersnam δε am venisset, non lῖιm oppofisisse Palla-d ὶ)t diceret e gos adiecit, is e diuum incedo regina. Nec fatis putauit addidit etiam, Iousque soror cor coniunx ut uel ex hac magnitudine ta admoneret minoris

numinis velut priuatam deam esse Pallada . Postea ubi cis Pallada exurere potuisse soc est si ditus euertere cla sime ingruorum , quo aes iussit, id Inibissolum Aiacis iniuria

114쪽

vero non Un rem odisse,sedgentem ne i se tamen et ertere potuisse,aut parvas iniere sed etiam besim cum cotumacibis

gerere, quidem tot annos. Sic tu emplo Ciceroni quod hoc ipso cap. dixImAG, Cum JImpιίc ter diceretur P. Scipio reueseditiosum citiem interficit, ergo nos re te interseremus paria pro-

Iam ante m6 pemodum hoc pacto flebant. Diduxit ergo singula uo' se apparatu in struxit. P. ergo Scipio cum Spurium Melium molium Id niediocriter labefactantem statum Reipublicae priuatin inter

occisium fuis-Iecerat, quid nos Catmnam, non jtatum Kepublicae emor- bem terrarum e non labefactantem,sed Passare cupientem non mediocriter,sed caede incendiis eum nos, non priua

ti, ut Scipio sed CUI S.non interficiemus, d perferemus'

Si tamen haec acritu intu eamur,satius fuerit dicere, duplicatis e locis constare his arguimentationes misint hinc ductae si minoribus Pasias potuit, ergo Iuno poterit. Scipioni priuatio licuit, ergo C I S. licebit. Hinc vero duc tur a maioribus potuit ob noxa unius eumere classem crArgiuum, ergo indignum erit mihi tot annos una cum gent ustra co- tendere potuit occidere Spurium 1elium minus obnoxium,ergo poteri mus Catilinamsceleratissimum.

Spurium Melium. Haud dubie legelidum est, non Sp. Melium, sed Tiberiu Grasinum .Huc enim occidit P. Scipio, que admodum refert Plutarchus in vitan alberii Gracchorum:Sp. autem elissi,no a Scipione, sed is Seruilio Hala interemptum fuisse author est Titus Liuiuςlibro quarto ab urbe condita Rodolpho ut nonae pronomine poneret, illud nimirum fuit in causi, quod Cicero eode in loco triusq; dis mentionem facit. Neque enim opinoria demetem fore quenquam, qui eiusmodi errata velit assignare librariis, quando eiusmodi esse non selent errore hominum in doctoru.Cui etiam accedit illud, quod quemadmodum hoc loco, ita etia post semel Non es mihi atqueiterum nomen Sp. Melii, pro Tiberii Gracchi positu est,in erratis autem libra- consul Philip riorum summa inesse solet inconstantia. Ego te consulem putem in verba siunt magnipeace illius oratoris L. Crassi,cui cu Philippus cosul manum iniici iuberet, ille rete 'o lictore,non es inquit mihi Philippe coni, quia nec ego tibi senator sum Author Valerio Maxim li. 6. de libere dictis, aut factis: 8 Cicero tertio libro de Oratore D. Hieronymus ad Nepotianum,de Uita clericorum, eandem propemodum sentetiam tribuit ori Domitio. Scitum est inquiens illud oratoris Domiti),Cur ego te habeam o

115쪽

principem, cum tumeno habeas ut Senatorem Et Fabius lib. octauo Ego te cosule putena, cum tu me non putes esse senatore nil Alludit eo de Cicero in secuda Philippi- ea, non tractabo inquiens ut consulem, ne ille me quidem ut consularem. Et apud Quintilianuni in Milite Mariano.) O tempore C. Marius bellum gerebat aduersus Cimbros, eo tepore tribunus quidam 'aditu, plopinquus eius imperatoris, pudicitis militi cuidam volens eripete, interfecti illo est. Atqtie huc militem ut Ciceronis verbis dicant ille vir summus, sceleres ii, periculo liberauit. H inc ortum argumetu declamatoribus, pro Lo illo dicendi,quod fecit Quintilianus. Unde declamatia ipsa Miles Marianus inscribitur. Sed etiam a specie ducitur.) Iiemem Haisse oportet illud, quod dictum is prius, capite. 6. nempe quod attinet ad rationem inuentedi. indiui clua quoque species dici posse. quado ea de plane ratio indiuidui ad specie, qua specie ad genus. Alioquino facile Duelligi potuerit, quomodo haec argu notatio di catur dueia a specie Romulus Reia,u fratre in imperil O sorte ferre non potuit: ergo nemo iii summo imperio collitutus, patiens co sortis erit. Verba Lucani primo Pharis

satiae libro haec sunt: Nulla fidet regni sociis, oinnisque potestas

Impatietis coiisbrtis erit, nec gentibus vllis Credite, nec longe factorum exempla petantur: Fraternos rami maduerunt sanguine muri.

Ut si Didonem decet habitare Africam. Aeneas Didoni apud Virgil. quarto Aeneid.inter caetera respondet in hunc modum: Si te Cartha in is arces Phoenissem,Tyriaeque aspectus detinet urbis: Qu. e tandem Ausonia Teucros conlidere terra Inuidia et tydimilitudo ad quid maiorem habeat vim,quomodo inuestiganda. D L militudo quidsu, unde comparata simιlιaque fumantων. Cap. xx m.

re minus Vt virium contra renitentem auditorem Auam atque allicien

ilituam; asi eum ero qui spontest Eltur, docendumque quini ad consepi et, accommodatior nulli sua. Aperit enim rem,siaeeommodi

recte adhibeatur, c quandam eis imaginem δειbiicit ani- μ' mo ut cum a sentiendi necesiitatem no asserat, asserat tacitudi sentiendi pudorem in apropter adprobandum non ita crebro , ad explanandum lustrali vi queri e ab oratori-bim a poetis pit dis adhibetur. Habet tamen per epe probant,deciem similitudo eo ipso, quod rem qualis in Acat Itaqγecum Quintillam illud,ὶ,secula oris angusti L h δ p a superfusam humoris copiam restuunt sensiim autem insuentibis, a clinstillanti bissetiam cplent tro non conficitur

116쪽

utique, debere propter hoc tene puerorum ingentapro modo virimnsuarum doceri sed tamen concipiendo quisque rem apud anmutuum ub hac imagine per ade ibi aliter seritas, i, e . nonposse. Apud Lucansi Gregii, detursimilitudopro argu-ba ad milito . mento posita Cae aris an cursus v estraesentireputatis

Damnum possiefugae'velutisicundia minentur Flumina quos miseent pelago ibduceresentes,

Non magis ablatis unquam decreuerit aequor suam nunc crescit aquis.

Planu est videre,si quis argumentetur flumini ιbdusta

mari non minuent trium ergo nec vos deferentes Caeserem, retinebitis cur m rei ιι uarum igidum e se C plane ener-ue argumentu. uando uero umitur, non ad peruincendam rem,sed docendam, rapitque mentes ad similitudo no iam

qui quis haec audit, cogitat de se re vel militibus id quod Iuntsed instecie maris, Caesarem infmnisu, milites capit: quodque in propriis Coaris militumque personis incredibile fuisset, abrepto iam transformatoque in alienam imaginem animo, velut perstectum insimilitudine accipit,prorsusq c

esse sibi si per adet. Quid sit militudo. quemadmo

dum distinguatur a comparatione , perim diximus. Quia vero tota extra rem est, dis cilior idetur inuentu . Quod

nanque confertur, extra rem esse certum est ut mare extra Casarem. Id etiam in quos collatio, extra est,cum 'tp-- diximus non in uno aliquo conferantur nanque incrementa est decremeta maris in re rem cadere non possent, tametsi

de utroquefortasse in proposita similitudine resere dirip

set decrescere, non tamen una in utrisque est ratio istoris: sed eadem nomina erunt,res lique projus esse diuersas.

117쪽

Demm ergo sipos nus iam a liquam, quo paratius ista omω'

inueniri queant. Vramum laeamus in reproposita,cutsimili similitudo.

tudinem quaerimus,' id is id tiod exprimere militudine volumus, idque qualisit m quid ficiat, diligenter intueamur Deinde rem quapiam quoeramus,quae habeat in e alia quid,cuisissimilis in i ii iis , qualis est in proposito nostri iis, quod cupimus imitari. Nequesiprimo non occurrat, δε- sistamussi ubinde aliatis res excutiamus, m alias non erit qui uam tam infelicis conatus, vi quiuissemel iterίmue nos9ccedat, tertio tamen aut quarto non eruat aliquid. Aperia -mmprimὰm hac vi militudine, quam nobis in exemptileae Lucano desumsimus. Caesar repressurin militum seditionem,quid ossimilitudine docere volitis'nempe amplitudine rerum uarum ex illis non pendere In re quidemsunt Caesare milites Caesari deseruientes docendum autem est,uon egemilites , quibus magnitudo Caesarissis innixa. Ante omnia ergo quaeredum habuit Caesar aliquid, cui numerus quidam rerum deseruiret, quemadmodum laborabant milites, quod crescat earum rerum ministerio id uis mare,cui quidem se inunibus vero milites contulit. Circunssiciamus aliud.

Forte tam omni exparte accommodatum non inueniemus.

Tenuis enim esset ingeni latos sim posset ex obuio mi.

Inveniemus tame aliquid Fingamus,ut dicat homines,admitterese non lem sed lim occlusis receptacuta omnibus, exclusiros Ῥῆm. Sic enim quaquam veneratiosolis quae ex hominum fu tribuitur,sibi periturasit lumini tamen reuera maiestatique suae nihil decrescet sit ne Caesari qui qui

quam desua peribit amplitudine, licet deserat imum milites hi Sedprotinus e prioris similitudinis es desciscimus quod queadmodum biflumina aliquid mari inferunt ta hientia

118쪽

RODO L. ARGIC DE INVENThilso/ιod homines erant ii nisi v limus dignatione inem locu accipereae admirationem hominum si uaeramus aliud in hoc ipse proposito. A desunt militesseditione 'ut

concutied statum rerum Caesaris, etiam imum atterat Caesarem. Scrutemur aliquid, quo in damno concutitur. Sc

puli qui, ductus perpetuo istiduntur. Sed gnius illud, hoc vividius. ignem concuti ventis, no decrescere,sed ali uia mus Rurium milites quidpraestat Casari 'Ornant quidem augentque decus rerum Caesaris,ex isto tamen opes sisnt ipsis, O dimitas,c singulorii magnitudo . Quaeramus quod or netur alio m idi umiustineat intueatur.Terra viret hembis, ratiam et ab ipsis habet ex j a vero herbae recipiunt visorem. Itaque insimilitudinem transferemus quemadmodii Via Mnsine periculosiso reuesti transferriquepossie,terri vero

iis fecunditate facile alias sibi si herba reddituram se Caesaris militu defectionem ipsis periculosore, Caesari ex op

bus ιὰ alios milites facile redituros. Sic etiam quisecundiu rum ignauia deserB, i quidem imminere egestate, agria celeriter assecturumsua ubertate qui coiat. Facile est videre hi omnes ilitudines eo ducere,quod initiosumpsimus, nihil militum defetilione Caesariperiturum desis magnitudine niuae eo latiis diximus, ut vel ima copia ostenderemus omodocunque aliqua ilitudinis inuemedi via. Multilautem profuerit in hac re intueri, quae de eo cui similitudine

quaerimus per tropum quam translatione vocamus esserun- tur. Dabit namque ilitudinem nobissine cunctatione id, in Cistellaria in uitrῆ lata illa propria sunt vel nativa. Ut timore quoa Eam Trinu malussit similitudine quaeras pingere vide quae de amoretae' .F.. transatione obit dici. Vulgo itaque iam usurpatur,ardere et .. '' que amore Parati nobis cotinuo similitudine videmus ab

119쪽

DIALECT. LIB. I. coime, in quo verin est ardor. Et quonia ardere in bona etiam

dici partem potest. icebit etia ignissimilitudine ipsιm lauda

i is,atet destruit quaecun ec lectitur, sic amorem me ilia tisis in apud

redactas dissipare Vellaudando, ut quemadmota igni re ' 'bus immistin, calore ipsis vitae , praebet lurcm sic amore undisi oube nobis industrian strenuegis endi stimulos subiicere, nec ave bium,m: Π 'ν

cuam rem ullam reetesne operis amore conari . Sic etiam

quia dicuntur homines premi amore,similitudo ab oneribus ducipotest. Iam astrictos etiam amore dicimus militudo a inculisse copedibus ι metur. Itasi infanire dicantur ure- tibvssicon mi, in ignem impositissi languere, aegrotantibus imitabimus. Contra vero si laudare instituimus similitudine ab eis pque in laudem dictitur traheAnus 'tenace esse a-xnore olidum, facitum,dulce dicimus Poterit err ex eis, quibus horum nilquodque re vera inest, ilitudo depro-

mi. Delestius adhibendus est,ut pro rei qualitate HIam ada ptemus. Vis docere' olumus,aperta risimilitudo flauda 3, p. 3.re 'lendidas vituperare, Pudenda si rem to ere, magnis . Liquidii , nanque oportebit rem quaque talem iuideri, qualem imagine μ volumus aliam esse monstrare. Dissimi Disimili, lium non ita creber est jus Qui sint autem,scile est deprehendere e milibus. Non enim aliud est dissimilitudo,

quam contraria eius, quod ostendere volumus, similitudo. Itaque e idem est eorum cum ilitudine locus Coniunxit' trilque Quintilianus, ou enim vox inquit ista prae v s, nceptoris, ut coena, minus pluribus iussicit sed ut i, uni lib. i. uersia idem lucis calor lue largitur . Tra fatur vapie hie ' ' locu . huberius in astrictiuspro iudicio dicentis esertur. .. ' μ μ η'

120쪽

spicas,latim nonnunquam narrantur,nonnunquam contra

breuiter cost ut ur similitudines Vt in uintiliantissis exe-plis. Sic Aeschines, qui cum Demosthene diceret omne in oratione fiduciam habere, tibiis similauit eum,quibi icollum dematur,reliquu corpus inutile est. Et iste cotra, Aeschinem trutinae similem, quae a quacunque parte infunditur,eo Tre gy dq inclinat Sumutur autem utraq; edi comparata edi similia,

'N' - tibis, An vis clarissimus P. Scipio e quae sequuntur, Et, Pa asse exurere clain. Ex cosequetibus. Vt Iuvenalis. Tan- tu igitur muros intra toga cotulit isti Nominis ac tituli. -- est locus. Coparat enim Ciceronis rebus Augusti besta. Exadiudiis,Si te Carthaginis arces Phoenissa Libycae v ast Vim 4 4 tam detinet urbis. Antecedetia vero iliasunt,ut apud Acerone pro lege manilia, Medeae quae eb fratris discerpsit, quo colligendis istispersequente morareturpatre asiimititur Lucussi exercitus,opibus Mithridati a persequeri ipso Mithridate distetus Adiunctasunt, 'proia ricio, anseres meanes aut in Capitolio alebatur, mures detegeret quibus ac- Lib. i. ipse cuseatoressimiles dixit orator, ut nocentes in A. P. adparnaso xim pyiRςi Abier' talis in ius vocaret. Exi equelibu Lucanus m-psit,cu perturbationem ciuitatis explicaret,confusione ea quae Horum loco Ct in fine muri rerumque omnii utura Copiosi unt hi duo

loci, vulgi opinioni sensibusque aptistimi. Nam ut coparatis facile peruincuntur rudiores animi nomen facilius quisquam credit, quam quod iam in alii ideturprobasse)ses ilitudo ad explanandu es si dem maxime accomodata. Hebetes enim metes quae in i a res penetrare nequest, ut quales quicque possint persticere, m alia re aptius, quam