장음표시 사용
171쪽
genere dicendi:no modo mihi, sed etiam tibi scripsit, sibi illud quod mihi plaeeret noprobari. Quare sine quaeso quemque sibi scribere suam cuique sponsam,m1hi meam suum cuique amore, mihi meum. Non scite. Hoc enim Attilius poeta durissimus. Hae In Stiem Cicero. em in modum' Plautus:Suus,inquit, rex reginae placet: sua cuique sponsa sponso. PDAMATE IA DIALECTICAE. Materiam diale Iices esse quaestionem. p. IV.
TTInc igitur ea de quibus hoc libro dicituros nos praedixi
mus exequamur,eo quo proposuimus ordine Tria erant, quibus disserendiscultatem constare voluimus, materia, n- frumentum, racitatus Materia ordine est prima Pri
mum ergo illa nobis explicetur. Ne que allat autem no xium dici bis
minis huius ambiguitas,istud admonitum velim, materiam artium quandoque dici id quod artibus docetur, circa quod versatur cura consideratioque istarum, quod biecitum vocaripriore libro diximus. Sic materiam dialeciti cici cespo sum dicere argumentationem, ut plerique, vel ut vos dictionem probabilem, quanquam parum .e i a diuertant. Dicimis etiam .rteriam aritum id, in quod optus uexplicant, quemadmodumstatuari materiam dicimus aes marmor, g sum, cera, omΠe id denique ex quosimulachrualiquod aut imaginem MVngere potest cc figuli materia, lutum fabri igna. Lignis autem proprium est materiae nomen ab his enim ad reliquasimilitudine traducitum es nos in hanc significationem tu praesentia de materia dialetifices quaerimus Istam, quaesit, videmur commodisiime ex opere diale licesposse persticere. Si enim est opus illiin,quodpraediximus, probabiliter dicere quicquid id es, in quod hoc opis
Dum exercere Cy experiri posit, id idebitur utique materia Pius esse . Probabiliter autem dicere de omni eo quod Dialectie., in orationem deducitur , possumus, aut reuera probabiliter. Ny I livsi
aut quatenus res de qua sicimaspermittis Euod cui modi
172쪽
RODO L. AGRIC DE INVENT. p.r bia sitnraediximus. Omne igitur id,de quo ordine apteque adfdeditipotest, id erit diale lices materia hodsi uno nomi- ne complecti volemus,haud erit di cile. De quocunque enim fidem conamurfacere id nec se es accipi, tanquam dubium
incertum sit. Nemo enim rem aperta, quateninis aperta,
sumit docendisivi contendi de ea cin ambigipsit Euie-
quid autem tanqua dubitatum in mediu profertur, id vocat quaestione erit ergo 'uaestio materia diale lices. Nec inuenio qui isti certiore aliam aut arEtioribM circunscriptam termi- obiεaio eo nix ignem. Scio tamen esse, quibu aliter videtur, quorum x py*d '- ,3 est domuiEda nobissentetia Hi putant,siti latetendemus materia dialediices, ut de quocu 1,probabiliterpsit diei, i isbjciamus curae48sius omnes sere artes auis erua cur uturas, aut intra dialectices ius p si ione , venturas. Omnes enim propemodum probabiliter de eo quod docedum summersit,disserunt. Nam eoris,quae necessaria mindubitata e spesint a nobis comprehedi, non ita magna est copia, s Academiae credimus, prosin nusta. Id quod nemo negat, quae ad vitEmore , pertinent, quae item adrersi naturae notitii, nihil est quod nosi cotrouersum, em magnis ingeniis o- mnes inpartes iactatum De his ergo omnibus probabilia utcunque disserunturi quoniam necessaria non po sunt. Si nepro-ιabilia quidepossent,nemo vel dissereret,vel doceret Euodsi probabile dicimin, non modo quod ambigue eis in tranque partem dicipotessed ut, quo certius quic t est, eo probabiliussit c quod indubitatiisit,id maxime rideatur probatile omnes artes quaecuque demi unt,ex probabilibus constabunt.
auumsingula ergo de his rebus quas profitentur,probabiliter dicant,quid iam loci diale ita de omnibus rebus dirediret ctum erit' Aut quid opus es per omnes ire nos diripique artes
173쪽
si quod cunctae pollicentur, poterit dialectice sti praestaret istoteles itas dialecticen tribus his utilemputauit . exer- ό re
citationi digerendi,consutando aduer ris, inprobandis stri iis putaueriemis arimm principitatu, quae oportet quamlinet artem velut explorata certaque habere auia enimprimasunt, artes ipse nequeunt ea probare velut praecedentia illa, cet credenda
discenti eisque hac itaque velutpublica quadam omnimmis fratetendam ei dem est arbitratus. In reliquossentiarum progressu nihil loci reliquit dialecticae. Duo tamen libros, sto εἶ, notiqui posteriorem Glutoriorum inseribuntur, edidit, quibus ZI: .s1.es,
ea complexus est, quae ad rationem tradedarum artium e dialectices es
ne dialecitico vult propositam esse sed id quod Graeci πρόβλημα dicunt, quod nos vel sitationem uelpercontationem dicere possumus , plerique Graeco maluerunt ii Percontationem vult esse id, e quo pariter, ne,an non est,quaeritur ' estne mundus aeternus an non senes maior tota terra an non'Id autem quod tum mynampartem stertur,ut ecquid est immortalis animi ecquid Hirtus e ummu bonum fi αιόνανιμ, hoc estpropositionem vocavit, propositionem quidem non omnem dialecticam esse,sed ea lam,quae nequesidetpror-μ,neque dubitationissit expers .neque enim quenissamproponere, sit ne nix nigra ausi ne homo animaPnihil aute inter percontationem c propositionem interesse , nisisserendi diuersitate. Ex quibus co stere paratum est, eAristotelem De quibussi voluisse e lapertinere ad dialecticum, de quibus ambas in abia es in parte disseriposset , mea posset,ita , qua non essent certi : IR si artiummibus comprehensa Dicamus ergo quopadio re
liquae artes quo dialectice de rebus disserit o quid intersit istinguamus. Primum constat, artes omnespaulatim L Iaz
174쪽
R DOL. AGRI C. ME INVENT.ctae explican per incrementa repertas ege neque quisquam idem,artem
dialecticu spe a liquam reperit m abo t. Imma aut imita Menguu ob-ι ἡ ':: Ieruatione prosed fasiunt 'tu viderent homines aliquid ite- άόἡόὸό': rum tertiόueo istin itidemseri,experimentosumpto,au- scietias ali i. si unt tandem irmare, prorsusisse rem in omnibus habere ' cui primum curaefuitscrutari rerum naturam, cum videret plantas animaliaque non nisi Gemine procreari deinde ducto per radices humore, aut cibo per os hausto, augescere laterem nisi luto non excoqui, cinerem non seri nisi ex aliquo quod reretur sic , reliqua quaecunquegignerentur, prim aliquid ex quos erent habere tanquamsismum exploratums demum constituit, nihil ex nihilogeni. Simili via collegit, etiam omnia quaecunquefiunt. Fcientis alicuius viferi Deinde cum persingulas res duceretur animus eius,ue letque etia natura proprietatem xviM cuiusque perquirere, ad communia isia rediens, quae iam veluti lege fixerat, conferensque ista cumsingulis, ratiocinando, reputando, collia
endo id est, quod argumentari dicimus fidem de unaquaque ιmpsit,c, ambiguitates explicuit Ista ergo, quaesecutus es velutfirmamenta inquisitionis sae, quae ex illi costegit, propriasῆnt instituti arti uehiae: ia autem γυ-tio costigendi parandaes fidei ad dialesticumseelat . Iucommuni enim dialecitice ostendit ea,quibuου ins ectin aniamo pertractatis promptiis inuenires dem de eo quod quaerimus t verbi causa,dialectice dicit in stictedi in argumeto inueniendo esjubstantiam rei, cs cause , euela, quae reliqua in locis descripsim in quaten quefacit is qui disperit, munere istim utitur hae sit autem definitio rei propositae,
Longraliter quae cause, quae euenta ea oportet ex propriis artibus rei cu-
q''' ό riusque depromat. Rursus ero, in univcrsim quid definitio,
175쪽
causis,quid euenta, reliquii enus, non es diale lices explicare.sed eis cientiae, quaeprima rerum principia tracitat, quam Metaphysicen dicunt,4 qua dialectice mutuatur icta, quia ad inueniendi ratione in accomodata Mia dicatiquid sui Habaliena tamen Vaci de ratio rerum iudiciumet pe
nes ista 6t. Vo Jucetur laquesais exacte sat queperste die asserunt
aerialemces descripsisse ossicium, qui dixerunt id es, si 'φ' 'nire,dividere, verum false disicernere. Priora enim ita ut dicimus)Metaphsicesiunt opus hocposterius, omniueri artium commune dialeffice disserendi probabiliter ratione tradit, hoc ea, indirumentum tantum verifalsi disiernendi. cuius usu ministerioque expeditim cuncti artifices, quid veriauis sit in rebu3 ipropositis, explorent hodsi tamen νolumis Hud accipere ita, visit discernedo vero edis λι- sinata. non abnuerim id quidem,non ut ipsa discernat,hoc es iudicet, hoc enim singularu est artium edit instrumentum praebeat ne quo, iusto parito ista disierni sint. Qid ergo'dicet aliquis, Nonne ante inuentam diale ' ' Elicensuersit artes, dissutatum est, minuentum est versi nuc quoque Τμolusii sis eorum qui dis utant diale licentenet Non ea tiod negem haec ita esse. Illi tamen, quod dia 2. 2. . lectice docet, faciunt fecerunt. multo cῆmodius hanc didici sint, foris adiuri hemadmodum ante traditam Rhetoricen diserti riirifuerunt: mpri quam literi coprehens est musice, cecinerunt homines nec Hippocrates, ut primu in artis imaginem medicina coegit sic primus co
gnouit morbum,profutura meditatis est,aegrum leuauit. - ctaiunt Haec antequam artesperent, ob id Μῖm quod re di pudi/b.
bro 'tfacta, longa recte secus , fadiorum annotatione, arguta ' ' '
176쪽
artes se coepere, Prouenere deinde praeclara ingenia, qua dispersaeostigerent , confusea distonerent , explerent imperfecta,rudiaperpolirent, omnia complecterentur, non modo
quae facta essent sed quaesieri etiam possint. Si quod caseus
antefuerat,coepit deinde ratio esse. E cutum est, ut no quia factum iam e set, aliquid deber eri sed quia deberet reri, erederent esse faciendum Euipriores ergo fuerunt artibus, similia his ipsis quae nuncpraecipiuntur, siquando retii reerunt secuti t. Sicut hodiepleriquefaciunt quod artis ea,
sed non ex arte, quippe quam nustam habent sed ubi longa obseruatione, vel ingeni, quodam praestanti vigore uuanto
rectius tamen, quanto melius expedirent ista, si certa artium ratione ducerentur Duratura enim eculis ingenia, oe qui-bis non praesentes solumplaudant , quae omnis posteritas miretur, ea tum demus uni, quoties cum optima natura ars pesedia coniungitnr.Sic quod dialedlice edi, inuenerunt ar-stumenta homines,m errorem male inuentoru aliquando δε- prehenderunt antea quam essent omniapraecepta illius in artisformam costedia e ristotele tamen qusque post eum alii in structi e uere facile libri suis ostendunt, quam magnus
sit su eius, inquam tractadis omnibus rebin accommoda-- tu, cistic sine ea noslumsingula de quibus in artium decumsu dubitaretur,explicari nequirent sed ne artes quidem cost oipo sint,c in hanc quam acceperunt redigiformam me
ectist cientia, quam apud Ciceronem Cragsius necessariam formandi artibvsputat , quam cupit esse in iuri Gultis quo non e sent apud eos omnia actorum ilia auaesitu sa Ticio, Labeo ait, etiam Celseus restondit m apud Trebatiumscriptu est. Ex eadem notaseunt definitiones istae, Iuse eientia aequi ct iniqui, Et, sitia est constans O perpe-
177쪽
tua volutatis. Et diuisiones itide Iuris, aliudpullicum,aliud priuatu Elpriuatis,in naturale, c gentisi, ciuile diuiditur quasi in publicit,neque naturale esset, nequegentisi, neque ciuile. Sed insempersatis placuerunt ιa, iustior alioquin est eis venia quo via γ' doctis imin qui uefuit, ita maximusemper occupationiblo distentus est, ne vel otium perpoliendis
inuentissιis haberet. Sed ut ad G ristotelem aliquando die Aristoteles niῆqui artium bin excludit dialeciticen aptamque eis est existimalum, vel maxime certaminibus distulationii credidit, paucis ...' 'ε- β dicam quod tio quodsentio inquam, nam i e verior orsitan: o tame quod tio quide artium decreta, dilbis tationum contentiones,non inusniendi, non dicandi ratione disereta puto Ex eisdem enim locis hauritu tra haec a menta,eade expendendorum argum torsi viri pes via. Cupit aeque qui docet, quique certaterobare quod umpsitsed in re vera cupit bona enim me agit, in cum eo qui docendumst praebet, habet negotium certato, probat quidem Hotes: sin minus,stis habet,si modo videaturprobasse Vicitoriam enim stectat, quasipotest, viribus aiferre malit quodsires negabit, artibus pugnabit m in impruet Dolus enim an Verba Coro
virtus ' inquit poeta quis in hoste requirat'Ergosi ex vul-ἰzesi I.
garibus, m longiuspetitis, nec iis constanterprobabilibus, 'ς si
ci aepe etia insteri tantii probabilibus disputator prolationes petet, id non deos eri credo, quia id lex distulandi postulet nec enim quequam a gnis conatinputo, ut cum posset certis exploratisque tentia uam tueri, ad infirmiora potius delaberetur. Sed quoniam talia ad di putandωι muntur plerunque,quae nequeunt aliter obtineri, eis de quilio nihilpotessatis probabiliter ad veritatem dici, rerum haec es conditio,non in putana ratio diuersa opus itaque habet undecun-
178쪽
RODO L. AGRI C. DE INVENT.aue datur praesidium petere si ubi in re parum auxilij est, undere tenebrata aduersario, lutin ignoratione probationis loco abuti. Non magis aute uni diale lici ista,quam medici,quisnadum pedum dolore laborantemse cepit: si vel si iam morbus es qui radices altius quam ut euesti psit egit,nusta ratione leuio istis putasuporem aegris membris inducere tor huicprosanitate est nonsentiri doloremsi certatori, pro probatione est,non intelligis audem. Si quis igitur
cum eo aduersario contulit pedem,quisit captionum ommum peritus, contra auem nihilproficiant actin, redeundum est
nimiru ad re i am,quae si artibus comprehenssit,ex his ipsis viis quae artibu de se traduntur,argumenta ducemus. Da Aristotele P Aristippu,desummo bono cotedentes da Chysippum m Carneadem ne comprehensionibus, id est,po ne aliqui iri da reliquos in omni genere philoseph os,de decreti,ssis ambigentes an non hincfirmamentum roburti, dissutationum ιarum proment, quae editis istem de rebus, qui quepro captusso,artibvsserent incluseri Vcfinem ergosciam,si quemadmodsiprius ostendere conat min, diale fices officium es probabiliter dicere ut de quoque certissma percepta maxime dicentur, licet ex medii deductam artibus, ita maxime ex dialectices instituto iureques et. Proximo loco erunt,quae ad haec arctissime accedent. Subdola vero edi captios, non magis ex dialeElicessent ratione, quam monstra morbique ex constitutione naturae . Materiam igitur diale fices sitamus omne id esse, de quo probabiliter es
disserere, hoc est, quodpropositimin quaestio omnis quaecunque demum easit,dum tame memineramin res, de quibus
per quas disserimu ,exsingulis cuius narrab mi differendi autem ordinem rationemque,ada lecticenpertinere.
179쪽
Sed quaesiit materia dialectices, quid aliis asserat artibus, quidque ab iis accipiat, istos alis, nimium etiamforta se . Sed ignoscere aequum est paulo plurishu verbis. Varie
tracitantur haec, nec apud omnes conuenit, ut fundamentam veluticopuli artis, ad quae reliqua diriguntur reddendat 'py q. pyψidcirco de cis paulo exa fius fuit ratio nec enim bisumma usurpat Ro-
labat, po fiunt interse partes consistere. ζ' 'ς π
Lignis autem proprium est materiae nomen. Id ex Graeca voce dilucidius apparet. Quam enim nos materiam, illis λην vocant unde nos sylvam deducimus. Et iam si me non latet, eam materiam de qua hic agimus, apud tuos ἱποθεσιν magis,quam υλην dici. Scio tame esse quibus aliter videtur. Haec obiectio nihilo plus virium habet aduerinsus ea, qui hoc capite docet Rod Olphus, quam qu de materia Rhetorices primo libro de oratore disputat Crassus. Habet autem in siumnia hui, intellcctu, Si dialectice sola probabiliter disputare de omnib' docet, quorsum igitur caeteris nobis opus est artibus Quorsum attinet, illas tanto cum labore perdiscere, hac una instructi, credibile de re qualibet texere possumus orationem 'Dilutio: Quanquam dialectice viam ac rationem Qua ratione tradit de omnibus disserendi, non tamen hinc colligitur illud caeteras artes Omne sinu dialectice di-tiles esse ac superuacuas quando fieri potest, ut res eaedem, diuersa ratione spectatae, di sputare douersis etiam artibus subiiciantur. Iam dialectice in comune tantum viam ac ratione pa- ceat de rebus radae de re quaque fidei tradit. Itaque in uniuersum de rebus omnibus agit, ut nulli in omnibus. terim specialiter praecepta siua accomodet. Reliquae artes, generalem hac diserendiratione a dialectica mutuantes,suis eam singulatim materiis applicant. Verbi causa, Praeeipit dialecticus probationes rei cuiusque esse petendas a finitione, genere, specie, pro-
naturalem pertinere philosophum nemo ignorat squidem is naturas reru scrutatur, is quae interire res possint, quae venopos int, pervestigat, ac doceti & quaecuque de ortu, occasu rerum dicuntur, ea omnia siuae dationi esse subiecta co firmat. Quorsum igitur eiusmodi in rebus opus est dialectica aut quis eius hic usus: ' Hic nimiru, ut qua Ula, quomodo. ipsi etia physico hac de re dissere durit, videamus. Docet ergo,principio intuendu esse, quid sit anima,quod eius genus, quae formae, quae officia, quae causae, quae euenta, quae ei accidant, quae cohaereant, quae pugnent. Deinde, haec eadem quaerenda e se de morte eaq; cu prioribus illis sic conferenda, Ut quae quibus co sentanea sunt,qus disientanea,deprehedamus, atq; ita demue habitudine isto tu, de themate proposito in hac aut illa parte feramus sententia. Hic, inquam, diale diice in comune monet dispicienda esse, traditque normas ac regula quasdam, quibus ceu filo quodam in hisce compone-
dissecernendisve, ita dirigatur humana ratio, ne qui aberrare possit, neve pro cosentaneis accipiat dis Sidentia'. aut cotra, ea quibus probe inter se couenit, credat dissentanea, ac pugnantia esse. Verum enim uet quaena ea definitio animae, aut rnortis sit, quod genus, quae causae c. in eius rei pervcstigatione, etsi generales aliquot praeceptiones tradit dialectica, tamen speciatim ex ea peti ista no debent sed a naturali philosopho. Ita fit, ut specialis quider de rebus Omnib' tractatio pertineat ad reliquas artes quatenus vero uniuersa sub unam comunem quandam de eis disserendi rationem caduntsaactenus
subiectae dialectico sint Aristoteles iraque.)Habet qui de Aristoteles, dialectica utile esse ad tria. Verti histribus quartu subiugii: quod tame aut hore Alexadro Aphrodisso. velut particula quaeda tertii illiu vidςri potest. Iam Rcdolphus, omis o tertio, quar-
180쪽
tum in oeum eius subiecit. Quae res ei in causa fuit, cur diceret, dialecticen iuxta sente-tiam Aristotelis, ad principia modo scientiarum conducere, reliquo artium progressu exeludi Quam illius sententiam non fuisse, facile docebunt nos verba ipsius, quae pri
His verbis hoc dicit, que in Topici a se traduntur, ea conducere in pria is ad tria. Primum ad exercitationem disserendi qui enim methodum hanc teneat, eum facile de re quavis argumentari posse. Deinde, ad dextre conuersiandum colloquendumque cum vulgo multitudine cui si quid persuasum velis, nulla id ratione effectum iri facilius, quam si omnis tua oratio ducatur ex iis, que ipsi vulgo vera esse videntur: nam quae ex intimis artium penetralib' deprompta admiratur citius rudis multitudo, qui m credit. Terti3, ad scientias eas,quas philosophiae nomine coplecti inlemus quisquis enim hac facultate instructus, utranque eius quo de agitur partem, credibilibus argumeristis reddere possit ambiguam: eum facile quid in re quaque vera falsi verit, perspectu ru. Praeter haec autem, conducere ea ad prima artium principia , eo quod haec ex iis qua propria sunt artis cuiusque, probari nullo modo possint: sed excreetibilib' tantii, quoiarum tractatum pertinere ad dialecticum. Porro totus hic locus Rodolphi est eiusmodi, ut intelligi plane non possit, nisi adiuncto ei primo Topicorum libro Aristotelis. Exercitationi disserendi, consutando aduersario. aod habet Rodolphus, dialecti een secundo utile esse c6sutando aduersario, id vulgo hodie ita dici cosueuit, coducere eam ad uiationem, aiuntque obviare aliud nis est e, qua propte resistere positioni re spondendis per argumentationes probabiles Artitoteli verbum est, προργας ἐνὶ ευἱciei qua voee Alexader ciuidas significari putat, ας προς τους πολλους συνουσίας, id est, co- uersationem, cogrestis,co loquiaque cum vulgo multitudine Atque hoc sane intel- lectui nomen εννέυἱει, accipiendum hic esse, ipsius etia A ristotelis verba declarant quiabus secunda huius utilitatis reddit causam. Omnes artes paulatim. Eiusmodi quiddam habetae ii intilianus libri quinti cap. Io Et Cicero item primo libro de orat . cuius ver
Ἀ-i ba paulo post in hoc ipso eapite ascribemus. Nihil ex nihilo gigni. xHoc recte a vete- 'RJς ς δ/ς hibu, philosophi, dictum este, primophisi .libro aut hor est Arist. Attingit eande sen-Η tentiam sed Satyrico morsu 8 Persius. De nihilo nihil, in nihilum pos e reuerti. Ruria ςiqvy qqn hulier, uiniuersum pristribere.)Haec no usquequaque cosona esse videntur iis,quet Rin Σμ qa C eero de dialectiea habet quarto libro de finibus Verum no hoc agit eo in loco Cice'μ ς' ro. Vt dili Ventius expendat,qu pertineant ad officium diale istici, sed ut refellat sente-tia Stoicimo die certe quotquot dialectica scribat, iii haec sibi inter aetera explica da sumunt, siue sua, siue aliena id faciant fide. Quid ergo dicet aliquis.)Ridendisiunt, qui
. - eiusmodi strophis, rudibus interim auditoribus persuadere conatur, esse inutiles artes.
'ς kς 'R id relegere est quae dato inutilia apud Quintilianu libri secudi, cap. decimo octa-: ub. Rodolphi solutio huc spectat, nsi esse superuacuas artes .etia si qui extitere fortassis, i/qv xψyx xi sub iste squod est artis secerunt. Na ut norint necessariae illis, inde tamen usi col'' ligitur,eaeteri, quoq; eas necessarias no esse. NO Omnia inquit poetao possumus omnes. y qqςς Et quod lii, tibi illinae filiis indulsit parens natura id si nos pulli viles cosequi cupi- μ' ' mus, arte in auxiliu nobis adhibeamus oportet. Vt terrarii, ita ingenioru mira diuersitas