장음표시 사용
201쪽
esse. Vt exsit, mi ortis optet praemiu quod volet. Alia item, qui in acie deseruerit, capit eplectatur auidam in te opatriaefortiterfecit, id ante quam praemium optaret, deseruit postitur ad poenam tum si haec ita habeant,quaerimus, δε- beatne huic ingratiam prioris meriti praesens crimen remit ii quis non videt hic reuera totam τι estionem ex conditione pendere Sic etiam,siquis,recitene Cato Martiam uxorem dimiserit,percoietur. Cui nim ignotussit Cato, ignorata Martia, quid habebit hic, quod dicat,nisi de comuniproposito, an qui uam recte dimittat uxorem nihil enim aliudsubsiditaeorum quaesistit in quastone completititur. Interrorabit ergo, qui vi uerit Cato, quae ηlier Martia quod ubi acceperit, Catonem ciuem Romanum,senatorem, Stoicipersona praeferentem Martiamfoeminam nobilem,stes falaepudic tiae , trium liberorii ex Catone matrem. iam dicet nimirum,
sitne haec ita necne, haud queam a rmare possunt enim aliter esse Her ὐm nt, ut dicis. tum avideri, vel recite dimisisse, vel non re te, utcuniue de resentiet non quidem de Catonis persona quatentu Cato, hoc est,hic homo est,sed quatenus talis,qualem sitim expressit. possit enim c Cato talis homo noesse , c alius quam Cato esse talis. Ergo haec omnia ex conditione dicuntur in hanc quaestionem. Propositumsolum id Propositum. 6ὶ, quod in eorum, quae uni in qMaestione,se blantia ponitur, hoc est, an ne qμ quam homo recite dimittat uxorem siue is hic homo sit siue iste, sitie quem csiquefingere volumuae,inquῖ tum adsisbstantiavissam pertinet,hoc est,inquantum est homo,nihil est quod in quaestione propterea mutetur uuam ob- redit, ut pleruque necesse habeant narrare, qui inforo dicunt, praesertim si veram controuersiam, non propositsi dicant. Euoniam conditiones in quibus causa innititur , perceptaa
202쪽
RODO L. AEGRI C. DE INVENT. anteet velut datas oportet. uod ni fiat,in hiis quod de proposita cli estione queantsatis constanter dicere. Sed inpropositis etia explicanduees e ad controuersiam delabimur, quod Euintilianus vocavit argumetum καG ποράσιν, hoc est cundum conditionem. AMihi quidem non argumentsi,sed Llata noua auaestio videtur, Vt qui disserat, non esse ducedam uxorem labores, licitudines matrimoniorum explicet
dicat deinde, quid si paupersit quid istudi dedituusquidsi
improbior uxor novaesunt quaestiones, an pauperi ducenda uxor, ansudenti, an improba quae utique in proposito primo non continentur,sed nonsecuta atque in reliquis controuersis inseruntur quaestioni extra eito,de quo quaeritur usantiam. Omnis itaque t dicimus 'ontrouersia, conditionalis quaestionis habet naturam vis non eodem modo esseratur, idem tamen valet Euocirca hoc ipse quod quaestionem iupraedicativam est conditionalem diui in satis videmur eam diuisionem, quae est in propositum eis controuersiam,f- si complexi Praedicativa imur quaestio est conditionali his
esse quaeredi i modisunt. Sunt est ali duo moa quaerenai,cuilibet iso-
&eu modo rum communes, quorum no pure quaeritur,JItne hoc, an no
sit, sitne hoc, si hoc est. Id vulgo de inesse vocant, nos purum possiumtu vocare eis lis uero modo quaeritur de certa lege existendi cum no dicimus pure,sitne hoc,sed anpossit esse. Eis quaestiones vocat modales Modi autemsunt quatuor, psibile iocenim nomine utamur oportet,quod quiqua durius est, tamen ' inquit Euintilianin solum est eius quod Graeci δ' aiu vocant,id est,quodHesit,sive nonsit, nihil re
fert, dummodo positi es. Necessarium,quod non potest non esse. Contingens, quodpotes sese non esse. Et imposib le,quod nequaquam potes esse V autem praedicativa mo-
203쪽
DIALECT LIB. II. 9 datis, ut an homo potest currere, an hominem contingat mori conditionalis, ut ansi virtussis mum bonum, necesse sit animam esse mimortalem . Idque duplicitersis.
uandoque enim modum asserimus ei,de quo quaerimus ex conditione V t,si homo currit, an hominem necessisit moueri. uandoque vero ad consecutionem quaestionis conditionis referimus modum. Visi dicamus,necesse es homo currit, ut homo moueatur. Multumque disserunt hae ovaesiones Primam enimoseam pro nunclauimus,secundam autexeram. Falsum enim est, homo currit, ergo necesse esseti moueri. Potest enim non moueri, quia potest nou currere. Sed verum est,necessarii est quia homo currit, idcirco eum moueri.
Sed ista tenuior ῆιnt, nec huius instituti Aliis libris,si quando de argumentionum lege, hoc est de iudicandi partescribe-di otium dabitur, copiositissimulo apertius ista dicemus.
Primam vocant Graeci καπηγορι ιμμ. Ergo Rodolpho copulatae etiam quaestiones, atque haud sciomu disiuia ista', quoties per se efferuntur, categoricae, id est praedicatiuae dicendae sunt. quando illud κατηγορεῖν, no modo accusare, sedi praedicare si ni ficat. Et de copulatis quide, facile equide ei subscripserim: de disiunctis malim Boetio, qui illas resert inter hypotheticas, hoc est coditionales, propterea quod , queadmodudiximus capite pri cedeti,tacita in iis omnibus subest c5ditio. Sic riniplici questionicopositam addere oditionem possumus. IV si dicas, An si prouidentia regitur mundus, S i mnior talis est hominis animus, tum est administranda Resipublica. Et copositae composita. Eius rei hoc esse possit exemplum, An si animi nostri fiunt immortales, prouid cita inundus regitur, tum est administra da Respublica, honores expetedi. In conditionalibus aut et n. De hoc diximus capite praecedenti, cum ageremus deconexis pronunciatis, de veritate illorum. Quae Rhetores vulgatis nominibus .meum ηοξ si vocat.)De his Cicero cum in aliis locis quibusdam , tum vero in Topicis&in partitionib':& Quintilianus libri tertit a. quinto. nec no Seuerinus Boetis quar --, to libro Topicoria. Thesis et quellio iii finita, sine circunstantiarum adiunctione pro posita: Vt, sitne duceda uxor, ait sit bellum geredum . Hac Cicero in Topicis proposi tum vocat, in partitionibus cosultationem. Hypothesis est qui stio finita, cici reuusta UypψxV untiarum adilictione proposita: Ut, sitne Catoni uxor duccca, sitne Caesari bellum susci piendum aduersus Pompeium. Hanc Cicero in partitionibu Scotrouersiam causam in Cireutist
Topicis Uocat. Circunstantia sunt, persona, locus, tempus, causa, agendi modus instru menta quaesiue alia eius generis sunt. Non pertinet autem nec omnis controuersia.)Non uisuperius, omne hanc opinionum diuersitate pendere ell diuerso intellectuvo An omnes hucabuli. Nam si Rhetoricen accipias artem eam, quae in comune docet, quomodo de re pothes es sub- quaque elegas politaque rex politi oratio. hoc nimirum intellectu, omnes cuiustuque iectae sane
tande generis sint qui itiones,llactea sibi subiecta habet. quaten polite ornateq-po Rhetori.
204쪽
est de eis dici. At si hoc nomine intelligatur innis ac sola facultas illa, qua debet esse
tu structi ii, qui causa in foro agunI:hac cerie rationem omnis cotroue si siue hypothesis ad Rhetorem pertinet. iaeque quisquam hoc unqua dixit. Nisi forte ii quis dialectice a Rhetorice ita distare dicit,ut de thesibus illa, haec de hypothesib disputet, huc vos illud coimuo dicere interpretan ur, Omnes bypothese, ad Rhetoricen Ptinere. Id quod perinde tithi videtur esse, ut si qui dicat terra hoc differre ab igni, quod hic calidu tuastio id assit:atq; itide nos colligi illud credamus, ostinem calorem in igne,omne frious in te ra esse: cum tamen inqUa frigidam, Si aerem calidum se sit manifestum. - Iam quod lucidit Rodolphutino etiam solam cotrouersiam, sedat propositusiue the- ς ς λςgς si ertinere ad Rhetorem, eius rei aut hores habet iterone in libris de Oratore, Bς δὶς Ἐμ Fabiust, ibi o tristi, utioin i, opinor, secundo. Sed & hic quoque verbis modo tenus dis
sti QRς q'λyς seii 'o bli Ni i ii dicit sotis hypothelibus locu esse in foro, ii hoc intelligui, id quod RV δ Q δ ψ initio iudiei, proponitur caulam seu hypothesim sic: id quod nec Cic. opinor, ipser pςrxd ς ς' ἡ fici od autem, ipse, secutusq; eum Quintilianus, post utrumque Rodol-plius, aiunt theses quoque id est ae posita uoltiliationes in foru venire, id in huc sensum accipi debet. Cotingit l, pe inter dicecum,Vt generalis atque infinita quq stio aliqua, sic in hypothesi ea de qua pronuncaluum est,inci a datur, ut omnino de hypothesi hac quae opstem iudiciu venit,batur nihil pol sit, nisi prius infinita illa quaestione di L. Ossa. Ut in causa Miloniana, prima quae illo est, teneaturne Milo lege Cornelia desicariis. Negat id Cicero, quod ea lege O teneatur , qui iure quepia occidissent: porro Clodium iure a Milone occilum ita. Quὸ ob re iures uia Clodius inquit insidias Μiloni fecit omnis aute insidiator iure potest Occidi. Hic ergo iudices pro nuciare habent de eo, teneaturne Milo lege CCrnelia, an no teneatur qua esse controuersia constat. Verum de hac nihil quicqua decerni potest, nisi planu factum sit prius, iure an iniuria Clodi Milo occiderit. Quod sic probat orator, ut dicat Miloni a Clodio factas esse insidias, omne autem insidiatorem iure occidi posse. Iam haec, omne insidiatorem iure posse interimi, no hypothesis est, sed thesis atque huic caeters omnes sic innituntur, ut omnino prim pili ius cotrouersipi ulla effecertitudo queat, nisi iis c prius in hae aut lia partem probata sit. Quamobrem Cicero statim a principio orationis, hac sibi existimau1teste discutiendam. Atq; hoc est illud quod dicitur, etia thesibus esse in fo- Antonius Mucio locu Vt multa habuiss et Antonius Musa. Hic medicus Augusti Caesaris fuit, ho- n. momededi arte insignis. Memmi eius in epistola quada Horatius: meminit ilinius Messala naturatis historis lib. 29. capite I &russu libro trigesimo, capite tertio. Messalao Hie Corinnus est Messala ille Coruinus,no postremi Ommis Orator, qui e graui X diuturno morbo
nomini; etia ibi oblit fuit Meminit eius S Cicer in libro de claris oratorib ad Brua tum Et propositum quidem esse id. Haud scio num id fatis declareot exempla. Nam An Theses o si si aes, in si adulterum occidere licet, idcirco eunde fas est xloris carcere an si quamnes pridica mulier est adoltera, ea dei venefica estynum si providoria udus regitur, tum est ad-tiuae sin qu ministra da Respublica lite utique omnes pridicatiuε qui stiones no sunt: ad theses ta-stionς . men atit proposita ea esse, id manifestius est quam ut vhlo modo negari queat. De con-ARHypQxh trouersi, est quod posset ambigi.)Hypothesies, inquit, accotrouersis,tametsi voce te- si omni , qu nus asseueranter fere videatur proferri, tamen si sensum magis quam verba eo pendas.stio sit OG di fabile animaduerteris, semper tacitam eas inclusam habere conditionem An priuatationi . cosilio Hannibal obsideat. Haec fagunt usurbs erat Hispaniae, quam Poenorum dux Hanibal obsedit,cepitque prius, quam exercitum duceret in Italiam Lege T. Liuii de Quo argum feeundo bello punico librum primum. An deleda Carthago. Hoc M. Portius Cator porsu/iς suasit. Scipio Nasica dissuasit Vicit tame sentitia Catonis, qui vir quam leui argume- C to delςnd to persuaserit tantae eversione urbis, his verbis explicat Plinius, Nanq; peniciali in- C rxh ginst. qu hodio Carthaginis flagras,nepotiimquesecuritatis an Sius,cu clamaret in omni PiiDiu tibias nitu Carthastinem delendam, attulit quoda die in curia praecocem ex ea prouincia fi- p eu: ostendensque patribus, Interrogo vos, inquit, qua do hoc pomum deniptum putatis ex arbore Cum inter omnes reces esie constaret. Atqui teritu, inquit, ante diem sci.
205쪽
tote decerptum .irthagine, tam rope a muris habemu lio lem Statimque sumptii est punicum tertia bellum, quo Carthago deleta est, quanquam Catone anno sequeterapto. Eid primum in eois ire Narycura ningenii, an Occasione fortuitam sceleritatemque curius, an ingeni Viri Super omnia equidem est, quo nihil equidem duco mirabilius, tanta miliam Urbem Vc de terrarum Orbe per cem viginti annos urbis aemulam, unius pomi argumento euersam S c. Qusadmodum sunt propositiones quaedam. Noosicitanter legenda sunt ii Dc. Profuerunt enim ad explicanda multa, in quibus mirum hodiequim judent quida, D tamen frustra. Rectene Cato Martiam uxorem dimiserit.)Cato licensis post diuortium Attile, Martiam Philippi filii duXit UXOrem. Hac Martiam vir nobilis&orator insignis Horte Rus sibi a Catone talis per tradi postula rq
uit, dum prolem una aut alteram ex ea si tulisset idque assentiente Martiae patre Plii F
lippo, Catone obtinuit. Post annos aliquot, cum e vivis excessisset Hortelius, Cato 'Pompeium, coepto iam ciuili bello, extra taliam necuturus, Martia rursus liberoru ac totius familiae causa sibi matrimonio luxit: quod eius factum ceu auaritiae argumetum, criminatus est in Anticatone Caesar Lege vitam Catonis apud Plutarchum Catone ciuem Romanum, senatorem, Stoici sectam praeferente.)puit enim Cato philossophus Cato philois Stoicus,quq res ioca diansam praebuit Ciceroni, in Oratio aequa Murena defendit co phus Stoicus. tra ipsius ii hunc N. Catonem, S Seruium Sulpitium. Ego, inquit, c6silium tuum Cato, propter singulare animi mei de tua virtute iudicium, vituperaren audeo: non ulla mre forsita cosormare,& leuiter emendare possim. No multa peccas, inquit ille forti L. simo viro senior magister: sed si peccas, te regere pol sum. At ego te verissime dixerim peccare nihil, neq; una in re te esse eiusmodi, ut corrige ius potius, quam leniter inflectendus videare. Finxit eni in te ipsa natura ad honestate grauitate, temperantia, magnitudinem animi, iustitia ad omnes denique virtutes magnum hominein excelsum. Accessit his tot, doctrina non moderata, nec mitis sed ut mihi videtur paulo a perior, qua aut veritas, aut natura patiatur. Et quoniam inest nobis haec oratio habenda, aut cuimperita mu itudine, aut in aliquo cyaen tu agrestium Laudacius paulo de studiis hu
imanitatis, quaei militi vobis nota iudica da fiat, disputabo. In M. Catone, iudices haec bona quae videmus diuina egregia, ipsius scitote esse se pria. Quae n5 nunquam requirimus, ea sunt omnia non a nat tira, sed a magistro. Fuit enim quidam summo in genio vir Zeno, cuius inuentor aemuli, Stoici nomina atur. Huius sententiae sunt praecepta eiusmodi, Capientem gratiano moueri, nunquam cuiusquam deli isto stilo se , Ci pro re: neminem misericorde melle, nisi stultum leuem: viri n6 esse, neq exorari enue in in S; piso . placari sol s Capientes et se, si distortissimi sint, formosos: si mendicissimi diuites si sieruitute serviant, reges. Nos autem qui sapientes non sumus fugitiuos, exules, hostes insanos denique esse dic siit: omnia peccata essa paria, omne delictis celus esse nefarium nec minus delinquere eum. qui gallum gallinaceum, cum Opus n5 fuerit: quam eum qui patrer suffocauerit. Sapientem nihil Opinari, nullius rei poenitere, nulla in re fallit en tentia mutare nunqui. Haec homo ingeniosissimus M. Cato, authori biis eruditissimi; induetus, arripuit: neq disputandi causa, ut magna pari: sed ita viuedi Petunt aliquid publicant: cave quicqua: habeat ornet gratia. Supplices aliqui veniunt miserit ca lamitosi: sceleratus&nefarius fueris, si quicquamisericordia adductus feceris. Fatetur aliquis te peccatse,& eius delicti venia petit: nefariu est facinus ignoscere. At leue de lictum est,omnia peccata sunt paria. Dixisti quicquam: iam fixum latum est. No re ductus es, sed opinione: sapies nihil opinatur. Errasti aliqua in re male dici putat. Hae ex disciplina nobis illa sunt, Dixi in Senatu me nomen costularis candidati delaturum Iratus dixisti . nunqua, inquit, sapiens irasscitur: Attemporis causa improbi, inquit ho ininis est mendacio fallere. Mutare sententiam, turpe est: eXorari, scelus: misereri flagitium' c. Propositum solum id est. Hoc est,Propositum, thesis, siue, consultatio est quς stio ea, qua exclusis circustantiis, de sola quῖritur natura ipsarum rerum. Ut possitne homo quisquam iure Occidi, num metus cadere possit in costantem virum Quod F 'ς' - tintilianus vocavit argumentum, καθ' υπρθεσιμ. Verba Fabii libro quinto hὰesuui '' ' η. M iv.
206쪽
De hac iliuisione Politia-n' copiose in Panes iste Ino.
Illud et diiciendum videtur, auci argumenta, non i consis istantum: Ied etia a siclione, quae Graeciis, θ' ιποθε ιγ. vocam. Sc quiderme omnibus iisdem locis, quibus stuperiora. Ouia totidem species esse pos Iuni fictae, quot vers. N a fingere hoc loco est, proponere aliquid: quod si verum sit, aut soluat quaestionem, aut adiuuet. Sunt 8 ah; duo modi querendi. Tradunt dialectici, priter diuisionem illa superio rena, duo adhue esse pronunciatorum venera, purum unum, alterum modale Pura pronunciata nominantur,
quibus aut simpliciter, aut adiecta conditione pure esse aliquid, aut non esse significamus. Vt, mors ultima linea rerum est. Et, si no aliqua nocui sies, mortuus esies. Modalia vocat quibus no pure, sed certo quodam modo,certaque lege, aut esse aliquid significamus, aut no est e. Vt, diuitem ingredi in regnum caelorum, est impossibile Contingit hominem eudem, bonum virum inutilem ciuem est e Modi per quos huiusmodi pronunciata fiunt,a Rodolpho enumerantur quatuor, possibile, cotingens, impossiabile, nec est e. Sunt qui hi, duos adiiciant, veru S. falsum. Lauretius Valla tres modo ex hoc numero putat recipi edos, possibile,impossibile, veru . Quibus rursium alios quo C. da adiungit, facile, dissicite: certUm, incertum:c Osue um, utile, inutile: iucundum, iniucundum: decorum, indecorum, aliaque hisce similia. Quod quanquam sit durius. ILocus est apud Qu intilianum tertio Institutionu libro, capite de causa deliberat tua: Glius igitur, qui tertiam, inquit, parte di zerunt ἐρινατον, quod nostri possibile nominar,
quae ut dura videatur appellatio , tamen sola est. Est & conditionalis. Qu id Rodolphe, si legat hae calli, qui hodie magna cum aut boritate docentium mula Petri Hispani, S parua logicalia' Quo putas supercilio astyli clegent 'imis veloquanta cum indignatione abiicient An tu ignoras capitale apud istos crimc videri, si quis latum quod aiunt culmum ab ipsorum sentimeto ausit discederes Atque hi certe ita pronunciant, omnem propositione modalem esi e categoricam, hypotheticam nullam. Quocirca vide quid egeris, quidue responsurus sis iis, ubi centurus aliquot syllogismoru instructi, in arena te prouocauerint. Idque dupliciter fit. Hoc apertius ortasse dici sic queat Modus, verbi causa, necesse, quand6q; significat praedicatum eius proloquit, quod ex
coditione coli igitur, necessario sabiecto inest e. qua doque vero, etsi praedicatum illuditi biecto non insit necessario, tamen proloquium ipsum necessitate quadam ex praecedente coditione sequi. Aliter Verbum nece se m pronunciatis modalibus, duplice significare potest neces itatem,vnam cosequentiae, alteram consequentis. Priorem vocant quoties nece Timo aliquid ex alio colligitur, siue id per se necessarium sit, siue nonecessarium. Vt, necesse est, si pluit, teIram a descere. Posteriorem, quoties per se aliquid necessarium est, siue necessitate aliqua colligatur e Nabo, si ueno colligatur Ut, si homo est animal, no mutum . necesse est eum si e rationis participem. Aliis libris siquando de argum Clationum lege. Fuit, quilio libros a se visos diceret, vere an secus ego adfirmare non possum, mihi certe nondum eos videre contigit. otium tria esse gemra, pro borsm diuisitate, diuersas etiamsum. quaestiones:cumali H quibusdam. Cap. I x.
artiam ouisionum varietatem diximus accipi, pro artium cluarum consideratio iiij in expositae, diuersitate.
yrtes omnes, aut ad cognitionem referuntur, aut ad actionem. Cognationis artes uni, qMarums is e cientia ditsunt mathematicae e B sicae, reliquae, gentM,ex quibus larerum petitur cum lio. 2Aliae ηt,qπα earum unt rerum quae
207쪽
DIALECT LIB. IL ς aEctioni arbitrioch nostrojunt addicit. e visunt eae, quibin animus ad virtutem dirigitur, quam moralem philosophiam dicimus aut quibis corporta necessitatistaccturr in quae operariae dicuntur Tertiae vellit me ibunt generis, qua λογικ Graeci,nos rationales dicimus. quae adformEdam orationem pertinent de quibus clim Diesecticen des remus sumusto ' mcuti quarum radix origos propius ad cognitionis vim accedit, ridentur utra inessuos positae, cognitionis verius esse, quam actionis. uuia tamen communes seunt aliarum omniuministrae,iams latebundiitur,quam oratio Joc est, qud humauit a natura promiscue identuret aditionis incognitionis nome accipere posse, qs admodi ratio. I et mes cui her . ., munt, ese in activi cognitiuam,ab Aristotele diuisi. Su ma duplicem metur pro hoc ritu numero etta Us PGo quaestis Iu . Sed de umi, specu-
his exa citius dicere, adsingis dispertinet artes velfsi ad unam A uis aliquam, non si Dialeetices. haec autem Deltu capita atti rise dialectico usiciat Istud qMdem, haιι de ita felle vi U' Cr/GV .
dere, eos tu Rhetora omHe tu de quo bene dici polle ubi te apud Cice.&re deinde omne materia irriuere trιbus quaestionibus,sitne ab hii iu ''hoosfilum quod dicitur it ne it tum linebristo legas comprehensis in nihil tis dignum tanto promi se so protulisse. Hi enim rabi quaestionibus ilit omnia qu. in iudiciis astu et illi tuis
rauere quidem inter ciuiles quaestiones . Nam latu rituperatio,sitne omnino quasio necne fuerunt qui dubitarent Lyb.9. cap. s. uod ut iure reprehendit uintiliantis, ita recite ridetur a Orat 'hesiis
pud Ciceronem entire Crassus, quipes venire eam no putet Ah bili si' inforum iudicialibus aut deliberatiuispersepe accedere. ς- ς0Π-
208쪽
Expenditur uod autem Cicero in Topicu, an sit, quid sit, quale sit
ceronis in To quasiones, ad cognitionem retulit Aemae qualitatem voluit
ρ''ue iuris P iniuriae tractatu explicario utrunque diligentiusfieri fortasse poterat. Primum enim noniatis est verum decvndum etiam repugnans. Nam moralis philosophus ansit virtus quaerere potest quidsit quaerit utique alitas verosi ad cognitionem pertinet, quomodo iis ris di iniuriae tractatu ita eni' uoniam im inittria ad actionis partem , non ad cognitionis reducuntur. Tametsi enim multa sit variaque de iure in iniuria ambiguitas, ingentemque rerum cognitionemsit horum notitia complexa non tamen cognitionis nomen accipit eorum tractatus sed actionis. Con
templantur enim it inquit e ristoteles o etiam qui agunt
sed alium in sum. Non enim in id contemplantur, ut contemplentur:sedit pro eo quod contemplatione instituerimi, dirigant actiones. Sic etiam mathematicus, describet circulos radio guras sine que in puluere ducet summas motu sic magnitudinu cessium numeris co get, quaesunt actiones non tamen , agat, hae acit sed sientiam eorum,
quae Medis isti riuatur acquirat finis potissimus effrerum omnium,vis omnibus agendis existendique causa taplu
rima etiam ex ipso accipiunt nomen stilla vocantur bona,
non quisent eiquia boni desinantur.
Logicae artes Quas logicas Graeci, nos rationales dicimus. Sunt qui existiment has artes potius an dicedaera sermocinales, quam rationales dicedas esse.Certe vox Graeca utriusque interpretatio-tionales. nis est capax:cum λλο non modo rationem,sed iermonem,seu oratione significet. Atque haud scicium Rodolphus etiam, no rationales,sed orationes scriptum reliquerit. Id quod propemoduindicare videtur,quq cotinuo subiungit. Nos,inquit, ratio- Laurentius nales dicimus, quae ad formanda oratione pertinet Laurenti Vallae hac de re dispu- Valla lib. 3. tatio hue spectat, quasi Logice dicta sit rationalis scietia, quod circa ratione, hoc est, in dialectice argumentsi, seu mediu argumentationis cuiusque versetur. quae interpretati quemadmodu dialecticae probe aptari potest, ita reliquis duabus nequaqua. Id quod moe- trasensisse apparet, qui in Porphyrium scribes, ita loquitur de ea parte philosophiae. quam rationale vocamus, ut dialecticam solam no etiam Grammaticam, 'hetoriis Maerobi, se cam eo nomine intellexisse videatur.Loge aliter Macrobius, qui rationalem philoso-
209쪽
phiae partem appellat eam, quae Versatur circa res ii corporeas, S ea quae solam cten cudo ibro in etiam sensu cognosci possunt, Vt est anima, dou ,εc quas vocantini et Iigentias Verum scmnium Sei-haee non ita multum faciunt ad institutum nostrum, quibus in praesentia fatis est Gram pionis cap.vImatteam, Dialecticam, S Rhetoricam, idcirco λογικας dictas esse a Graecis quod oratio timo. nis, sermonisque artificium doceant. quocunique tandem nomine eas donent Latini. Quarum radix origo que propius ad cognitic ni vim accedit. Hinc clamosissima illa disiputatio apud nostros, sitne Dialectica speculativa, an practica. In qua eousque hodie desiudat quidam, ut posteaquam diem totum colentissimis vociferationibus absumpsi i genera
mo strativum est, quo laudamus, aut reprehendimus. De liberativum, quod in sua dedo 'ς Π00Hi 3 aedissuadendo cosistit. Iudiciale, quo accusatur quis, aut defenditur. Ergo in genere de ri 'cliberativo Aristoteles illud modo quaeredum putat, expediat necne id quod in d Elib. Rς δ ivgrationem venit: intilianus tria, sitne utile, sitne honestum,&num fieri possit. Posi, ΗΦς ες qui desola utilitate aiunt quaerendues e, ii ex sententia Stoicoria, nihil utile esse dicut quin sit idem honestum. Quod Fabius attingit, sicero in officiis probat. Quod Duo ouaest o autem Cicero in Topicis.)No in Topicis solum sed in tertio etiam de Oratore habet hi, hoc Cicero. Quo aut o paratius sit, tolum hunc locum plenius assequi, ascribam liue idis. . ἡ ' η' ' Ciceronis verba, quae super hac re habet in Topicis: Quaestionu autem quacuque de re ' sint, duo, inquit,sunt genera: unum cognitionis, alteruactionis Cognitioni, sunt hi, A '
quarum finis est scientia. Vt si quaeratur, naturane ius prosectum sit, an ab aliqua quasi 'contractione hominum S pactione Actionis autem huiusmodi exempla sunt sitne se pientis ad Rempub. accedere. Cognitionis quaestiones tripartitae sunt, cu aut sitne aut quid sit,aut quale sit quaeritur. Harum prima coniectura secuda definitione: tertia tu ris iniuriae distinctione explicatur. Et interpositis paucis, De cognitionis, inquit, quφstionibus hactenus Actionis reliquae sunt. quarum duo sunt genera, unum ad officium: alterum ad motum animi, vel gignendum, Vel sedandum planeve tollendum . Ad ossi cium siec cum quaeritur, suscipiendine sint liberi. Ad mouendos animos, cum fiunt cohortationes ad defendedam Rempublicam, ad gloriam,&ad laudem Se Ex his naraiatum est colligere illud, iam Ciceronem, quam Rodolphum, suo utrunque modo vera sentire: quicquid hoc inter eos est controuersis, diu solis verbis, non re ipsiaco siste Ou,si rire. Etenim Cicero eas qui stiones Vocat cognitionis, quarum ea est facies, ea natura vi sthseloi, quantum in ipsis est , finis earum sit cognitio Actionis autem, qus ex naturassiua, non Actioti tam ad res cognoscendas,quam ad officia actionesque pertinent, in quacunque tandem ' 'arte tractentur. Rodolphus contra discernit quaestiones istas finibus artium, ut actionia quaestiones dicantur, quae ad artes activas pertinentecognitionis,quae ad cooniti uas Ergo cum quaerit quid sit virtus, Rodolphi finitionem accipias, actionis nimirum quae 1tio erit: sin vero Ciceronis, cognitionis dicetur. Quauis enim ad morale pertinet Ohi lo phiam, ac proinde actionis etiam dici potest. tamen quod in natura ipsius est nus quam alio quam ad cognitionem spectat,ideoque non minus recte dicitur cognitionis. Secus habeat, si quaeratur an boni viri sit procreare liberos, H aec enim quaestio, etiam quantum in ipsa est praeter cognitionem, etiam actionem spectat. Ita recte, terque sed diuerso modo Contemplantur enim, ut inquit Aristoteles.)Contemplantur, inquit non ut in conteplatione cognitioneque gradum sistant, sed progrediantur ad actisne,' omni disserenti rapiatam esse quoionem: quomσδε, eum ipsa.
210쪽
RODO L. AGRI C. DE INVENT. omni dissere 'Taudo tu omni dι serenti propositi est quaestio , non
quaestio. eis modo sim ut pistationibus res ambiguas iactant,
aut aut tradendo ambus, vel certiorem, vel . quod discentiabus prrinde est miliorem Hemfacere conantum sed hiastoria, po ema quoque quaestionem explicant. Siquis enim interroget, quomodo Iectumsit bestum P eloponsiacum,nihil poteris rettius restondere, quam quae Thucydides ea de re con-ycripsit. Nec quomodo pugnatumsit cum Iugurtha, quam
quae Sa uuius monumentis earum rerum resiluit. Sic q modo Graecia ad Troiam bestauerit, edi AEnera venerit in Italiam, nussu melius quam Homerin, P, Virgilius explicarit. Cum haec ergo itasit, dilitenter est nobis etia atque etiam intuendum, quaesit quaestio,hoc est, quodsi capi summa e rerum omnium, ad quam dicentisint cuncta referens, 'μ' '' da. I Iec enim abs re credendis est admonuisse Plinius co- mensisscriptorem, ut legatsubinde titulumsuum, plane exadteque persticiat,quidsribendi ι ferit. Et M. Antoniim itidem putauit,nihil aeque iuuare dicturum, quam resticere qua creberrime ad id, de quosis di turus auod nedii in idprodect,ut quae latet in eo facilius acriori mentis intentione
ra, quam opus est,uecpa mora, nec 3 de nihil ad reattinet, dicas. Hoc autemfacere nem' potest, tui non ante a m exploratami quaestionem habuerat,de qMasib isit dicendum quod quo facilius Leripsit, quomodocuque poterim in conabimur
explicare. Omnis dicitio, aut aduersarium habet, inter duaru partium certamina consistit autoniustum ea partis. Duarum partium snt, ut cotentiones, vel holasticae, vel ciuiles,quae inter disiidente uni. amsolum parte habent, quaesit ad Obsequentem auditorem qualessint cohortationes,