장음표시 사용
181쪽
& pratoriam, alia genuinum insitumque humorem habent, alia nisi deductis aliunde aquis irrigari non possunt. Notum est Graecum illud, παντος ἀνδρος. Quam tu disserenis di facultatem acceptam refers benignitati naturi, ea mihi: similibus mei non nisi arte, Se labore contingit. Ego tuam istam felicitatem non inuideo tibi, sed At tu mihi ignostas inuicem velim, si quod ingenio deest, id studeam sarcire industria. Quaquam Teia licioribus illis, quanta ad felicitatem istam suam fieret accessito si munus hoc a parente natura datum, artis adiunctione reddere mallet illustrius, quam inertia obscura relQu libet ferax sit ager, feraciorem tamen eum reddere potet agricola, si diligenter colat, si fimo pingui illa terra, qua margam Plinius Vocari a :t, Obducat. Disierunt sicio etiam sine arte non infeliciter ii, quos eo miti et e dignata est natura benignior quanto tamen expedit lux, quanto certius idem facturi, si tenerent lar hem. Ergo, ut initio dixi, no est putanda si peruacua ars, eliati si sorte unus, Mi is malter, id quod ars docet, citra adiutorium artis potuce est icere. Quanto rectius tamen. Sic Cicero de bonorum ma Ars certior lorum finibus libro quario, Quod etsi ingeniis magnu praediti quidam, dicendi copia quam natura. sine ratione consequuntur, ars tamen est dux certior,quam natura. Aliud est enim poetarum more verba fundere: al:ud, ea quae dicis, arte ratione distinguere. Haec est illa scientia. Crassus apud Ciceronem, primo libro de oratore, ostensa rus iuris ciuilisco Dialectica negnitionein necessariam esse Oratori, neque tantam eius difficultatem esse, quanta pleris . ζssaria sorque esse violeatur, inter Ttera etiam haec dicit: Et, quoniam de impudentia dixi, casti e madis artibus
mus etiam segnitiem hominum atque inertiam Na sive stat ista cognitio iuris magna, a F-cili iurisci difficilis, amen utilitatis magnitudine deberet homines ad suspicierdum discendi labo uilis cognitiorem impellere. Sedi dii immortales, non dicerem hoc audiente Scaevola nisi ipse dicere soleret, nullius artis iaciliorem ecgnitionem sibi videri. Quod quidem certis de causis a plerisque aliter existimatur, Primum, quia veteres illi, qui huic scietiae praefuerutobtinendς atque augendε potentiae supca una, peruulgari artem suam noluerunt. Deinde posteaquam est editum , X positis a Cn. Fabio primum actionibus: nulli fuerunt, qui illa artificiose digesta, generatim coponerent. Nihil est enim, quod ad arte redigi pos sit, nisi ille prius, qui illa tenet, quorum artem instituere vult, habeat illa scientia ut ex iis rebue, quaruna ars nondum sit, artem efficere possit. Hoc video, dum breuiter voluerim dicere, dictum inees e paulo obscurius. Sed experiar, dicam si potero planius inrtes quomoOmnia fere quae sunt conclusa nunc artibus, dispersa dis pata quondam fuerunt, ut o paulatim in Musicis, numeri, voceS,&modi in Geometria, linea meta, fortas, interualla ma inuentae. gnitudines in Astrologia, caelicduersio, ortus. obitus, motusque syderum: in Grammaticis, poetarum pertractatio, historiaru cognitio, Verborum interpretatio, pro nuneiandi quidam sonu rin hac denique ipsa ratione dicendi, excogitare, ornare, disponere meminisse, agere, ignota quondam omnibus,&diffusa late videbantur. Adhibita est i Iurars qu. aedam extrinsecus, e alio genere quondam, quod sibi totum philosophi assum ut quae rem disssolutam diuulsamque cogi utinaret, ratione quadam c6stringer t. Haec eo in loco Crassus. Quod autem ars ea, qu .im Xtrinsecus alio quoca ex genere adhibitam dicit, sit dialecticari ex alio eiusdem aut boris opere facile ostendi potest quod de elaris inscribitur oratoribus: ubi de Seruio Sulpitio loques, hunc in modum Bruto interrogati resp5det: Sic enim in qua Brute existimo, iuris ciuilis magnu usum, apud Scae Dialectice riuola, de apud multos fuisse:arte, in hoc uno quod nunqira esse Asiet ipsius iuris sicientia Ialis iureeonis nisi ea praeterea didicisset artem, quae doceret rem uniuersam distribuere in partes, lati consultis. te explicare defini edo, obscura explanare inre spreta do, ambigua primu videre de id istinguere: postremo habere regula, qua Vera falsa iudicare; ur, quae quibus propo sitis essent quaeq; no essent, cosequetra Hic enim attulit hac artem omnium artiu maxima, quasi lucem ad ea, quae cosus ea atri , aut respddebantur, aut agebatur Dialectica mihi videris dicere, inquit. Recte inqua intelligis, sed adiunxit etia, literaru scientia&lo quedi elegitia, quae exscriptis eius, quorsi similia nulla sunt, facillime perspicidio
test. Hactenus Cicero. Atque hinc facile intelligi potest id quod ait Rodolphu, dialectice esse scientia illam,quam Crassus nocessaria esse putet formandis artibus,quimque
182쪽
Qua ratione eupiat esse in iureconsulti . Quse non essent apud eos omnia actorum similia. Quae indieat Rodolia senatu, in synodi cociliis, aux aliis quibusvis siuetibus acta fuisset, ea sic c5 scribi, ac mephu, omnia moriae prodi solebat, ut senteti suiq;, sui authoris nome prs poneretur. Cuius rei for- apud iureco ma videre est apud D. Cypri dii, in libello, cui titulus est, de iis qui apud haereticos,aut sulto, esse a schismaticos,baptizatur. Polycarpus ab Adrumeto dixit, uilit reticoru baptisma proctora similia bat, haereticis comunicat. Pollianus a Mileo dixit Ceseo haereticia baptitari in ecclesia sancta. Quaeq; alia huius generis in eode libro legutur: ut martyr Salvianus a Gazausala dixit. C6felsorin martyr Cyprian a Carthagine dixit Marcellus a Zama dixit e. Quem etiam in modii scriptum est ius ciuile ubi nomenclaturis eorum, qui vel dixerint aliquid, occupata fiunt omnia. Vlpianus, Marcellus, Iulius Celsius, Paulus, biodestinus, Poponius, Papinianus. Ia de iureco sulti ipsi, alii alioru resp6sa nominatim scriptis suis solent instrere. Qua ex nota lunt illa, Herenius Modestinus respodit, Diuus Pius piscatorib= Formianis, ct Capuanis rescripsit. Iulianus scribit,& alii plerique cosentiu t. Ut Trebatio videtur, Item, Labeo scribit, Solui mandata Labeo ait, Paulus resp5dit. Que illorum more in epistola quada ad Trebat id iureconsultum obiter suo more taxat Cicero: Hoc inquiens quemadmodii vos scribere soletis in vestris libris, id e Cornelio videbatur. Neque ita loge hinc dissident, quae apud eundem Ciceronem, secudo
de oratore libro aduersius iureconsultos stomachatur Antonius, In quo etia isti nos inquienso iureco sulti impediunt, a discendoq; deterret. Video enim in Catonis D in Bruti libris, nominatim fere referri, quid alicui de iure vir aut mulieri respoderit credo, ut putaremus in hominib', nsi in re, c5sultationis, aut dubitationis causam aliqua fuisse ut cum homines essent innumerabiles, debilitari a iure cognoscedo, volutatem discendi simul cum spe perdiscedi abiiceremus. Sed haec Crassus nobis expediet, & exponet deis scripta generatim. Est enim, ne forte nescias, heri nobis ille hoc Catulle pollicit'. se ius eiulle, quod nunc diffusum dissipatum est, in certa genera coacturum, ad arte faciis te redacturum. Quaesitum est a Titio, Tormulae sunt, excerptae ex iure ciuili quibus Ius, quomo similibus fit, ut omnia illic videantur actorum simillia clus, est ars aequi iniqui, do finiatur a Celsus iurecolitus ius finiuit hoc modo: Ius, est ars boni, eqsi. T. de iustitiai iure. Celso. Quam finitione multis verbis explicat Gulielmus Budaeus primo libro annotationuin Iustitia quid in Pandectas. Iustitia, est constanc perpetua voluntas. Vlpianus non postremussit ex senten inter iureconsultos, eo quem modo diximus titulini. Iustitia, liunc in modum iustitia si tia Ulpiani nil Iustitia, est c5stans,& perpetua volutas, ius tuum unicuique tribuens. Cicero primo libro de oratore: Sit ergo in iure ciuili inquit finis hic legitimae atque usitata in rebus causisque ciuium aequalitatis co seruatio. Idem secundo Rhetoricorum, iustitia inquit Qu modo est habitus animi, communi utilitate conseruata, suam cuique tribuens dignitatem. Curius finiat Ci Rodolpho minus placeant finitiones iurecosultorum, eius rei hanc ego causam esse opi caro. ' nor, quod parum liqueat, qua ratione, vel ius ars esse dicatur, vel iustitia volsitas Atque
Quomodo illi etiam ipsi quorum glossemata extant in Pandectas, mirum quam hic sudant in expliide iustitiam eandis utrisque, dum vix costituere possunt vel illud, quodnam ius, quaeve iustitia hisce finitionibus describatur. Iuris aliud publicum, aliud priuatum. Miretur aliquis, quid . . sit quod in hisce diuisionibus reprehedendu putet Rodolphus praesertim cum sit eara Diui si iuri aestior idem, de quo dixi iam Ulpianus, vir maior qua a cuius sentetia, hac utiq; mae,tessecundum V mee sit recensendum. Verum enimuero dialecticorii praeceptum est, partes diuisionis piλ' - Qq id euiusq. .eiusmodi esse debere, ut ne de pluribus dici queant, qua ipsum illud quod diuii hi divisi dilue. 1im si ius publicii, ius est, id certe, aut naturale, aut gelium, aut ciuile ius sit opo nibψ ςprς ciet.quo fit , uti parte; quidem posterioris huius diuisionis de iure publico vere dicatur: hςRdςΠdVm ipsium autem quod diuiditur, nequaqua . Axq; hoc esse illud quod suggilland si existimapvxςx RodQl , t Rodolphus, ipsius quaec5tinuosubiungit verba ostendunt: Quasi inquit)ius publi-phvi e neque naturale esset, neque gentium, neque ciuile. Sed, ut ad Aristotelem aliquandove'niam, Non video equide, quomodo Aristoteles dialecticen arti finibus excluserit, ea inter cetera, και προ τας κατα φιλοσοφὼν ἐπιέμμα eam in quia c5 ducere. Quanqua
negari illudio potest, ea quae in Topicis praeeipit, magis ad conflictus illos certame
183쪽
disputEtium, qui malio pertinere. Quod cudictum videri possit obscurius, experiar si Dialecti
quo modo planius idem dici queat. id quod supra vires no erit, si initio meminerimus, nomen bifa. neque Rhetoric , neque dialecticεnome eo de semper intellectu solere accipi. Etenim iam sumi veteres illi ita fere hisce vocibus usi sint, Vti, eos modo Rhetores appellaret,ac dialecticos, quorum illi in foro agerent causas, hi in schola ac umbra de communibus thematis disputarent, ac proinde dialectice etiam Sc Rhetoricen, eas intelligeret facultates, quibus ii in suo utrique campo instructi, incertamen desce delent. Quem in modia haec nomina certu est usurpasse 'Os, qui perpetuam rationem ad Rhetore, coci fiam ad dia lecticu pertinere dixerui. Neque aliud quicqua interesse inter dialectieen,& Rhetori symodocen, qua si manum eandem, primum in pugnum o primas, deinde rursum explice, aedi in giligςdum ducas. Et rursus dialecticorum theses, Rhetorum materiam esse hypothese, Quaquam si i ς il- enim ii qui in soro agunt, inter agedum saepenumero a personis, ac caeteris eircunstan V i. quod quatiis quaestionem abducunt, atque plus nonnii quam operae in thesium quam in hypothe Us du sium explicatione insiuniunt,tamen id quod initio proponitur,nu quam thesis, sed hypo si in xς di thesis est. Qua de re explicatius paulo post, capite octavo. duodecimo. interim it Lud 'ςβi m,&esmeac alium intellectum nominum istorum, secundum quem artes ista; comune, quas R-rioris M.
dam omnium artium ministras appellare solemus, propterea, qudd quemadmodu Graismatice in comune praescribit, qua ratione, no in hac modo, aut illa materia, sed de omni re emendate loquamur. ita hae duae, altera quo modo probabiliter, altera quo modo polite, atque ornate dicere de re quaque possimus, e pediunt. Atque hac notione haeci mina usurpat Rodolphusineq; alius eorum sius est, cum dicimus tres esse artes, que versentur circa sermonem: Grammaticam, dialecticam, S Rhetoricam. Ergo quae n Topicis Aristoteles docet, ea tametsi possent etiam aliis utcunque disciplinis accommodari
tamen ex pro sessis ei dialectico instituendo destinata sunt, quem secundum priorem ii iam notionem hoc nomine significari diximus. Sed de his in sequentibus plura. Equideartium decreta,&disputatium colentiones.)Quod ad inuetionem, inquit,& addit dicationem pertinet argumentorum, nihil interest inter conflictus 1llos disputationu,&decreta artium. Quocirca si ad certamina illa gymnasior utilis dialecte erit eadέ nimirum' ad attes ipsas conducet. D Aristotelem, inristippude summo bono co Aristionus tendentes.)Quorum alle in contemplatione, hic in voluptate summu inesse bonu exi 'stimabat. Fuit aut Aristippus philosophus Cyrenensis, auditor Socratis, de quo multa apud scriptores legit tur. Primu sui Socraticoru, qui mercede docuerit. Ad Dionysiuillum Syracusanum profectus, ira quada deXIeritate in aula versatus est . Cum aliqua- do expuisset in eum Dionysius, idque tametsi ipse parientissime ferret, tame inditnaritur quidam ut fit)ex amicis, Quid piscatore ,inquit, aqua marina toto siue madefieri norecusant, ut exiguum capiant gobium:& ego ut balenam ingentem capiam, vino pauludi luto leniter aspergi no sera ποῦ Qua ex re ansam arripuit Diogenes Cynicus, ut eu diceret esse regium canez. Quodam tempore cum Olera lauans idem Diogenes, in praetereuntem Aristippum hisce verbis cauillatus esset, Si haec edere didicisses Aristippe non versareris in aulis regum: At tu, inquit ille, si Vivere didicisses cum regibus olera notiuares. Notus est hac de re locus Horatii irrepistolis. Da CarneadeLωChrysippum d eomprehensionibus. somprehensiones Vocat τας καταλήψ&ς, quarum iam semesat Comprehe-que iterum facta nobis est metio. Porro Stoici anter quos Vel primas tenebat Chrysidi siones Stoicopus, ex comprehensionibus istis apte inter se collatis comparatisque artes fieri aiebant . rum. At Carneades nouae Academiae erat, quibus ακαγαλνψία illa sua tam impense plaee - καταμια bat ut negarent omnino quicquam sciri possie. Cuius rei saepe facit mentionem Cie; Academic ro, cum in libris de bonorum malorum finibus, tum quarto libro Academicaeum irin. quaestionum . Quin vero iecundo libro de natura deorum MLLucilius Balbus ad Cottam Academicum, Quarta vero tu quit illa sunt, quae vos Academici infirmati. quod. sensibus . animo ea quae extra sunt percipimus comprehendimus Exinti; bus collatis inter se comparatis artς quoque eFicimus, partim adisium i artim ad oblectationem necessarias. Et rursum tςrtio libro de oratore Reliqui cinqvit Crassiu)
184쪽
noua. Acade qui Xenocr)xς' - mia noua ma Vnopere dii senserunt, copia torta illa Mearietate dicendi 'ai es non fuerunt Areesila , primum qui Polemonem audierat, ex varias Platonis libris sermonibus iue Socraticis, hoc maxime arripuit, nihil est certi, quod aut Culibus, aut animo percipi pos ita uuem serunt eximio quodam sum lepore dicendi Zspernatum esse omne animi sensus. nue iudicium. primsimque instituisse, quanquam id fuit Socraticum maxime , non quidisse sentiret ostendere, sed contra id quod quisque se sentire dixisset disputare. Hi ne hae e recentior Academia emanauit, in qua extitit druina quadam celeritate ingenii di cendique eo pia Carneades, cuius ego etsi multo auditore cognoui Athenis, tame authore; certissimos laudare possim 8 socerum mea Scaevolam, qui eum Roma, audiuit adolesicens: &ς Metellum L .F. familiarem meum , clarissimum virum i qui illum se adolescente, Athenis iam affectum senectute, multos dies auditum si e dicebat. Ha Carneades ctenus diei ut autem cie Carneade pauca dicamus, philosophus hic noua Aeademit Gel.lib. ca fuit violent, ut Polybi3 apud Gellium verbi Vtar rapida quadam facundia prae-I7.Cicero de diluctata dicendivi, ut Cicero author sit, nullam ab eo unquam causam defensam fui noratore.Va se quam non probarit:nullam oppugnatam, quam O euertorii. Cu Chrisippo disputa Ierius libro tueu, elleboro inquit Valerius Maxi. si purg bat, ad exprimendu ingenium iuum alia octauo cap. tentius Millius refellendum acrius, qua potio nos, industria solida laudis cupidit,appe Chrysippus tendas effecit. Chrysippiis ut modo dixi philosophu stoicus, octogesimo aetatis suae anno decedens coeptum ante quadragesimum,λογικων exactissiimae subtilitatis volumen reliquit, cuius studium intractandis ingeniJsux monumenti Stantum operis labolisque sustinuit,ut ad ea quae scripsit penitus cognoscenda, longa vita sit opus. Haec ad verba Valerius' Maximus libr. g. cap. de studio,&andustria. Mira in eo fuit subtilitas dissere dimidere solebat,sui animam datam eme pro salo & sapienti, quan uis nulla re egeret. tamen multis illi reb is opus esse:contra stulto , etsi nullis rebus sit opus, multis tamen
ImpuIus eum egere. Et velut scopuli artis.)Scopulum no semo in boc opere vocat Rodolphuc quodno, seopum dicere solemus.
Suid quasio, quot modis eiusfumatur diuersitas, quotfecerit Cicero, quot riseoteles Trium earum quaestoraum quas iecit Cicero, postre
maestio igitur, quoniam circa eam omnis disserentis ver
satur labor,quidsit, quae θecies partesse istius,
quomodo inuenienda nam is hoc nonnunquam labora-Q234q8 tur,explicemus maestionem Boetii desim vi esse dubita-ha luci. ' bilempropositionem modsipropositio est id, quod hoc nominepraediximus eAristotelem accipere, inuenio equidem,
quid inter quaesitonemo propositionem intersit, ut rideatur Boetius progenere quod idemsit possis. Sicpropositionis
nomen capimus, ditis o nunc accipitur, pro eo quod e rAsoteles μούιν, Cicero pronunciatum interpretatus ea, non
185쪽
DIALECT LIB. IL 3 omnis dubitabilis propositio est quaectio. Hae namque, i, stoicor 'o tu et immum bon m solin sapiens ect diues, dubitabiles Ciso a' iit. quidempropositiones erunt quaestiones tamen non sunt Mys Ilii Licta Νmaut enim aliqui equi quaerit autem,nihil agirmat. Re Clyh, sta
Elius vel explicatius utcunque videbitur dici , quaectio effxςnxi 'pitv . cum interrogatione elata oratio. Vt , utrum virtus δε η- elut ad bene vivendum , virum consummata iritu voluntate an opere constet. liuiduntur autem ovaesiones non uno tantum modo Nanque et pro rerum de ovibiu quaeri Trisaria quae tu disserentia,' pro diuerso modo quaerendi, di pro ar- diuersiuat
tium ad quaspertinent diuersitate,ali unt atque aliae quaestionum diuisiones quae si modisint, ordineprosequamur. De rebus quaerimusprimum, in omnino, necnesiui. Vt, ' ά τ
quo riterius popit quae . Primum enim omnium quod cogitationi notitiae , nostrae viride re obiicitur, est esse suo P, ut haecprimasit quaestio. quam nulla alia queat praecedere minetiamsi de his quae non musicipiatur nobis aliqua distulatio,quae ad hanc quaestione nonpertinet Ommussem per hancpraecesisse' aestionem, tantuam de existentibus disserimus ideoque sistensi semper ex ea conditione si ressit, agimus quam bi ab tulerimus, mox omnia quae huic velutfundamento incumbebant corruunt. At ubi rem ege persuasim est proximum est quaerere desubstantia eius, hoc edi, quid est. Utve desim anima, quod vis in quaeuncta vivunt quod definitione explicatur. Ea quidsi superiore libro diximus. Deinde iam quaerimus ea, quae cim Cap. s.ca vel extra ubstantiam remunt. Vt, sitne anima indivisibilis Vtque etiamsint intrasubstantiam eius, non tame id agi - quaestionci ut id exquiramus ' qui quaera sitne anima
186쪽
i, ista qua cudia rimunt,potest hoc quaerisic, ut inuectigetur,
sitne id verum an non.Deinde,ut verumsit, reliquum adhue est une haec animae definitio Tria haec quaestionu genera Cicero uocauit, primum quidem,ansit secundit,quidst,teritu, quale sit. Et qui Rhetorica post Ciceronemseriserunt, δελ- tilianus queis Hermogcnes hanc diuisionem senisecuti. Qv 'vor qui Aristotelis tribus his quartum addiditgenus, quod voca- mentia Ari uispropter quid misit ordo quaestionum, verbi causea, de deo
ulterius progrediamur findetur,tum quaerimiti, quide I. Id ubi constiterit, tum qualis est Msitne aeternus a Lubiaeceptum ect, tum postrem m propter quidsit aeternus,quam quaestionem, si Ciceronem authore equimur ad quale est, digemus. Si enim explicetur haec quaestio,visi quaeratur,propter quid deus est aeternus, dicaturque, quoniam quod est, ex
se se habet de hoc disserere volemin haec erit quaestio,sitne
habere esse aseipso causea aeternitatis dei: idebitur nimirum haec quaestio de qualitate esse, quoniam esse causem vel no es, qualitas ' nos iam de qualitate loquimur Hidetur.
Contra Cico lautem Cicero tria haec quaestionum genera,de ciui '' ' libi jbis disserentsubiecit, non alis exacta ratione δε- tu actu. Euicquid enim Rhetor quaerit,ad qualitatemper- . albis... tinet. Nec enim an est,aut Τμid est, vim quaestionum capianirvio larum tu in forum' enire possunt. Nec quicquid coniectura exquis
tur, pertinet ad quaestionem an es, uti, voluit. Vt diximus enim, an est primum est quod potest sta de re quaeri, cuiusmodi certum es quaeri inforo . Nec enim anfecerit furtum Trebius, primum est quod in hac quaestione quaeri Lib.7 ς p. . sit. Prius enim dicet remi ut inquit si uintilianimo ο-ba te habuisse, proba perdidisse, deinde, proba meast -
187쪽
de perdidissi. Hoc postremum est id de quo quaeritur, ad quod
tamen,nisiprioribus quaestioniblus explicatis,perueniri nonpotest. Sed neque an habuerit reprima es quaestio natura enim praecedat oportet, ausit Trebiin, ansit res quae dicatur ablata. Deindesequitur iam primum, an Trebius hanc rem habuerit. Sic etiam, occiderstne per insidias Clodium Milo, coniecituralis est quaestio et prius tamen ea, an Milo occiderit Clodium an occisi sit Clodius, e m quod primum es,
aufuerit omnino Clodius, hae la est an est quaestio, reliquae qualitatis. Desinitionis etiam quaectio ad riorum non his QVxsti0Πζm terit ferri. Mulci is aut e quaeratur insero, aliquidio randisserri.
rum trium esse oportet sitnefacitum quod aduersarius intendit,sitne id nomenstiti quod ille dicit, sitne iure acitum. Primum ad qualiratis quaectionem pertinere modo docuimus, de poctremo nemo est qui dubitet scundum voluerunt esse definitionis quaestionem, quod non esse verum facies ipsa quaestionis ostendit quaerit enim an rem prophanam de sacro subducere sit sacrilegium, anpoculum amatorium sit venenum, non quaerit definire aliquid istorum sed neque erilegium esse definitione eius quod est ubducere rem prophanam desacro,neque venenum definitionem sypoculi amatorii, nemo nisi qui nesciat quid definitiosit, ignorat. Sed is quid restondeatur. Vi quaestio enim nonsit de definitione a- tu tamen quaestionis, hoc est, id in quo tanta vis est quaestonis,s ex definitione Esse enisubductionem reiprophame
desacro sacrilegium c 7 poculum amatorium, Penenum:
apertissme ex definitionibus istorum persticietur Peri cietur quidem, si de definitione istorum inter partes conueniat. Sedprimum quisque ιο arbitratu definitionem dabit alioquin si de ea dubitari non possit, non maneret utique
188쪽
quaestior ut, sisecrilegium definiatur esse abiatio cuiusus alie
nae rei desacro, certum est nustam h futuram quae lionem. merum hoc ecliue dubiu ess,atque id,de quo ambigitur. δε- ν' inter locos ponetur quidem definitio, caput vero esse quaestionis non poterit. Sed aliis etiam huberiorismet aptioribis argumentis quaestionem explicabim in quam definitione quod apud authores sis,certissimo rerum magistro,paratum est δε-
prehendere. Cicero contra e sntomum, quod nomine adforum
Caesaris ibesii cst chirographa non contineantur , probatassioqueri,aequitate,exemplis. Definitu esse ab eo quidsint acta,nusiqua in ea video oratione Euintilianin ite in odi' potione, definire quide vi est x enenu, ut sit quicquid seri non licet sed nihil iuvabit haec definitio causeam uam aeque enim ea
incertum,sitne odi' potio venenum est liceatne dari diypotionem: in eo praesertim rerum casu que themate declamationis expressi sed aliis multis V variis argumentis acute costiagit ii, quo maxime nititur, rationem quae anima legis est)huisfacto conuenire aequitate, qκα ad qualitatis utique satum pertinet, praecipuepugnat. In hancque omnes quicunque id genus quaestionis tractauerunt authores , ideo
omne robur dicitioni isae contulisse modsi ergo neque caput cui quam quaestionis ciuilis definitio erit, neque praecipue firmamentum illim non poterit vos definitionis sibi accipe
re nomen. ouεstio duid Quaestionem Boetius definiuit. Boetius. I.Topicorum libro quaestio inquit)du
s bitabilis est propositio,hoc est: Quaestio est propositio,quae tametsi ex natura sua nihil fortasse dubii contineat,tamen in praesenti ita de ea agitur, quasi dubia Mambigua sit. Quem esse germania eius finitionis intellectum, ipse Boetius altera eiusdem rei finitione ostendit. Quaestio inquiens est indubitationem ambiguitatemque adducta propositio. Equibus facile perspectu est, parum iis firmitudinis inesse, quae aduersus Boetianam hane finitionem affert Rodolphus. Quod ait enim,uirius est siummum bonum, solus sapiens diues est,dubitabiles esse propositiones,negari id quidem non potest,modo intueamur naturam ipsarum resum:verum no ita tamen haec proponatur, neq; in prae-
189쪽
sentia ita de eis agitur, quasi dubia sint quo intellectu dicimus ae ei piendam esse finitione miserit. Quod si propositio est id Dictum est capite praecedeti, προπασιν, id est propositionem apud Aristotelem in Topicis esse quaestionern, non quamuis, sed que in Propositio.
v nain modo partem efferatur. Ut, siuntne diuitia bonae Destne timenda mors Quae si in utramque esseras partem, fient problemὶta. Vt, sunt ne diuitiae bonae an no bonae ecquid Problema. malum an non malu est mors verum hoc intellectum 6 est propositionis vocabulo usus Boetius: sed propositione Vocauit, qua in αποφανσιν Aristoteles, M. Varro proloquium, Propositiois Cieero pronuntiatum, hodie vulgus enuntiatione vocat. Eam libro stuperiore diximus nomine quo esse oratione persecta, quae aut verva at fallum significet. Quod Aristoteles ερμηνMαν. modo situsius Aristoteles in eo lib. qui περιεριήμειας scribitur, non ερμηνειαν, sed απος in vora vicia di Boetius. ximus vocat id, quod Cicero pronunciatum ερμηνείαν ipse Rodolphus quodam in loco Teiam . transfert explicationem Moerius interpretatione dixit. quam finit hoc modo, ut sit vox articulata per seipsam lignificans, quod genus sunt nomen de verbum,& ex iis constituta oratio Verba Cicoror is, quod ad hunc locu attinet, prima Tusculana sic habet, Omne pro nuciatum sic mihi in praesentia occurrit ut appellem ociiωμα, via post alio si in Pronuntialsi. nexero melius ta ergo est pro nuciatum, quod est verum aut falsum Meminit huius lo- ei Ciceroniani k A. Gellius Nomu Atticarum libro decimosexto, cap. octauo Solus sapien est duae s. Et ioc nun ex paradoxis illis ei Stoicorum,o τι μονος ο σοφὸς πλου- aibe. sol ra videlicet si pietam diuitem esse. Tractatur a Cicerone in Paradoxis . Utrum .irtus sufficiat ad bene viae duna ' Estin hoc quoque ex albo eorundem, τι αυτ αριι es 2 cr προς π i ii Ια Ἀμὼν, solam tu quam virtutem sufficere ad felicitatem ac beatam .itam . Asseritur a Cicerone eoque indicabimus loco. Vtru cosium mala virtus voluntate an opere constet. Tradunt morales philosophi summam esse eam virtutis lau Triae Te quidem, quae in operatione consistat. De rebus quaerimus, primum . sintne omnino necne de re quaque sint.)Cicero multis in locis. ω luatilianus libro tertio, tria esse aiunt quae de unaqua quaeruntur. que re queri possint. an sit, q rid fit, qualis sit. Ut sitne anima, quid anima sit, is ortalisne ea sit, an immortalis. Aristoteles tribus his quartum addidit genus. Secundo τί ι ηερά, ἁνα irin sv libro Aristoteles quatuor esse ait, quae de re qua . venire soleat mox gςΠςr in questionen, an sit re quid sit, qualis sit,&qua de causa sit talis . Ut sitne deus, quid quaestionum deus sit, ecquid deus sit sempiternus, quamobrem aeternus sit. Quod autem Cicero. secorix Arist
Cicero cu. in aliis loci complusculi , tum de persecto oratore ad Brutum, tria haec ge ςl neraquet stionum oratori subiecit. inj quid inquiens)est, quod inc6trouersia, aut cocione versetur, in eo, aut, si ne, auc quid sit, aut quale sit quaeritur: sitne signis: quid sit, definitionib-οῦ quale sit, recti pravique partib . Idem Cicero iecutus eu fabius Quin' tilianus. ciuilium causarum tres factu status, c6iecturalem, finitiuum,& qualitatis quora primoria eritur an sit res, altero quid sit, tertio qualis sit. Qua in parte hactenus Ci Num in sora ceroni refragatur Rodolphus, UreX iis tribus quaestionum generib , solum postremum venire possit hoc credat ii sorum venire polse, reliquo duo non post e. Quod ego ut non negaueram quaestio, an esse erum,in eam duntaxat sensum, in quem dicitur a Rodolpho ita hoc rursus ausim est. eontendere, ipsum a Cicerone verbis magis quam sentetia dissidere. Nam quod attinet ad quaestionen an est, coiistat quidem hac esse primum id quod de re quaque quaestionem Uenire solet Verum illud nolle oportet, bifariam aliquid dici in causis primum: natura tot arum rerum, josiuetudine eorum qui causas in foro agunt. Verbi caula, Insidias secit Deiotar as rex Cainri. Hic quod a I rerum natura attinet, poterat initio queri illud. fueritne Deiotarus, fueritne Caesar Verum Uideatur Opinor, si quis huc persequi velit in toro. Quocirca Cicero h qc velut superuacua miti tuto suo omittes, hoc solum disputat in horatione quana pro Deiotaro apud Caesarem dixit, sintne insidiae factae Caelari a Deiotaro. Atque hec dicitur in ea causa, quaestio an est. Quando rhetores appellatione quaestionis an est, non eam modo quaestionem accipiunt, qua ambigi-
190쪽
no noctu factum sit an interdiu. Ita omnes quaestiones istae fueritne Clodius an non
fuerit num sit idem occisus, num Occisus in monum et is maiorum suorum, a Milone an
ab alio occisus sit,num propter insidias is Miloni factas sit ab illo occisus hae inquam
omnes, ut ad statum coniecturalem pertinet, ita eius etiam generis sunt, quod appellaeuuaestionem an est. sed Rodolphus eas modo quaestiones hoc donat nomine, quibus naturae ordine nulla prior est quod si recipiatur, haud dubie in foro loc istis no erit. Cieero cotra omnibus eis quaestionibus dedit hoc nome, quas paulo ante apud Rhetores diximus eo vocabulo comprehendi solere. Ita fit, quod initio dixi, ut tota haec controuersia consistat in solo nomine. quod cum utrumque intellectu facile amittat, vera sunt quae dixit, uterque, modo intelligant Er. Iam ut desecti do etiam genere pauca dicamus, quotiescunque ambigeretur in soro, hoc an illo nomine,verbi causa, furtum an sacrile- pium parricidium an tyrannicidium appellandum esset id, quod factum essecocederetur, eam dixere quaestionem finitionis, propterea, quod ubi constitisset, conuenire et ea sinitione,tum denomine dubitari non posset. Atque hactenus hanc quaestionem inforum venire posse,ne Rodolphus quidem negarit opinor. Certe argumetis iis qui adia
ducit, diuersum non probat. Nec quicquid coniectura exquiritur. Qus Cicero hac in A. i. Mi rem habeat in oratore ad Brutum, id paulo ante ostendimus. Sed in Topicis idem Co triA. initionis inquio quaestΙOnes tripartitae sunt, cum an sit, aut quid sit, aut quale sit, quaeian 'μ ' I ui Moeci primum coiectura, secundum definitione,tertium iuris ciniuriae distinis
ctione explicatur. Hactenus ille, quae non vere minus quam eleganter dicuntur modὼ quaestionem an est omnem eam intelligamus, quam a rhetoribus eo nomine comprehe-di solere ostendimus. Quare hoc certe loco causa non erat, cur tantopere a Cicerone
dissentiret Rodolphus Occideritne Clodium per insidias Milo Dixerui accusatores Milonis Clodium ab eo per insidias occisum esse quam illor accusationem ita elusit Cicero ut Milonia Clodio, non Clodio a Milone insidias factas esse sit conatus ostendere Quod quam vafre ab eo factum sit, facile ex ipsius quadam ad Atticum epistola intelligi potest ubi de Clodio loquens Publium inquit reum, nisi ante occisus erit a Milone, fore puto. si se ituro Lanuuiu in via obtulerit, occisum iri iam ab ipso Milone video Non dubitat facere, prae se fert casium illum nostrum non extimescit nunquam enim cuiusquam inuidi aut perfidi cosilio usus est, nec inerti nobili crediturus. Quintilianus item in odii potione. yTitulus est declamationis cuiusdam apud Quintilianum, cuius hoc ardiumentum: Meretrix amatori suo pauperi dedit Odi potionem, adolescens desiit amare ccusat illam veneficii. In ea declamatione verba Fabii habent ad huc modum, Quaedam formae medicamina possunt aliud vocari quam venenum Dare quod non licet,non est aliud quam veneficium.
Ma Ari teles enumerauit, non tam quaesiones esse, quam modos quosdam quaerendi. Porro quasionem omnem auism-plicem esse, aut compositam. Et barum rursus,priorem illam
Qui Aristo I Aec Arictoteles de quaestionibus, haec Cicero, Dicam tabὸ Izes ut quod mihi videtur, verum isti quendi erunt. Prie si quMyς Π 'M. anue videliu mihi si quae lionem vocemu , id quod
stiones praediximis, orationem per interrogationem latam, cui se