장음표시 사용
241쪽
do quibi vi imperfecitis has arguto nentandiforma era ristote culit quidam,
res attribuit sedis dialefiici, si quid tame hi diuersem ha gumentatiobent in argumentandi ratione ab altis Si mathematici, ditasEA 'physici, uno verbo dicam)quicim biserunt, iue ver es, ' iis:
bis in altercationes ue retis posteritati tradendis, creberri x0xςm. meanthymemate, non unqui inductione imperffita colligunt comprehensionesse as . Rhetor vero per sepe plena ratiocinatione probationes completilitur si maior vita res, fusiussit atque latitu dem Granda. Sed obruuntur copia morationis ubertatesingulae propositiones nec ad rupulosamisiam argumentandi legem, quae vulgo praecipitur, explicantur dicti niturquepopuli auribinparata populariter. Ergo 't Paulo ante. alio loco dixi miis ota pro Milone oratio in ratiocinationem '' UPμ 'coniecita est,c pro Plantio itidem. id pro lege Manilia' fAn nonhunt haei argum etationes, hoc in besto agi dignitate stilibethi populi Remani. quod multis primὰm verbis osteditur. Hinc 'R probat omne bellum esse sceledum, in quo agitur dignitas populi Romani, quod uis argumentationi bis cossistitur,sa
haec maior propositio, quo ecundo loco ponitur minor uuae priore loco. Ex quibus apertu est,si iurgamus eas, ratiocinatione eri mi omne bellum est seipiendum, in quo agitur dignitas populi Romani hoc bestsi est in quo agitti dignitas populi Romani hoc ergo bestum e incipiendum. Continuo iterum, Hoc in besto agitur ab scio riι,est autem omne tale bestum stipiendum,ergo hoc bellum est siliendum. δ ιrsu, qui uis praecipue habet quatuor issa, virtutem, ientiam rei militaris,aut horitatem felicitate, maxime est ad hoc bellum deligendiis Cn. Pompeius pr.ecipue habet quatuor illa, ergo est ad hoc bellum maxinete delige ;dus in Derator.
242쪽
qua eumvene M ven cum eum ese. quod ubi explicatum est,quid restat in ' aliud, qu)d ratiocinationi desit, nisi maior, veneficius es da-Nψxyxi' nandiu' Hoc autem ne quemfastat, annotandum videtur. Oniam tuersaliter pronunciata, qualem piems maiore ratiocinationis propositionemfaciunt Opinas e videntur, oti distantia magis a reproposita, idcircostere oratores, o arctiuita rebus adhaereant, in particularia in dice-do conuertere. Et cum dicendum esset,'mnesessum est Ucipiendum vi quo agitu alussciorum omnis veneficus es damnandi ut instare magis premereque videantur, dicere
malunt hoc bellum esse piendum, quia agitur in eos linsciorum est hic veneficus est damnandus. In quo hoesie Latinus a meo iudicio ingeniosi mi homines equuntur,quod uniuershi: ἡά1., ita velut latestar sint animo audientis liquam in aere in-
interqu* aue nubes apprehendenda cum vero ad rem praesentem a
ni vestras stricita, ante oculos interque manu uut posita, mouendu
sectibus aptiorassui. I i si in audientiu dominatur animis auos nihil aeque,vras effus primu rei, imago proxime, velut praesentis negotiy, animo biedia irritat. Nihil uergo,quod uisilua putet,certis artiumgeneri binius vel isto argumentandiformas addici posse Rerum impraesens con ditio , t quaeque diligentius est constantivi affrmanda, consilium praebebit. Et queadmodum inpleri , rebus mApotest in perpetuum praecipi, quid fri oporteat ita in hoc, HExplicatur assis multis .hocsolum perpetuum est, quod perpetuumM-
243쪽
edi inductione nulla in concludendo posiit esse dulitatio et
necesse elisi qua repugnet eis aduer in idcirco id euenire: auoniam quae proponuntur, vera esse neget in enthymemate est imperfidia inducitistite. utrunque est quod dubitariposiit, an verum sit quod propositum est man quod intendimus, ex eo essciatur mi cum dicitur, luetius pecuniasidem iudi-cumsubuertit,ergo lege corrupti iudici Ienetur. Primῖm ne
gat Cicero luetium δειbuertisses de iudicum hodsi ipsi, in
verum non est, neque habetur ei ides, nonpotest alteri quod proba lum est, idem parare. Deinde, ut verumsisjubuerti se eum iudicui dem,non tame consequitur,teneri eum lege, quonii non utique qui uis iudicium pecunia tentaverit Veiudici, corrupti tenetur Sicet γ in inductione imper se line-garepotest aduersarius, vel non esse verum quod proponitur, vel, Mentι merata esse omnia, ex quibus costigi intentio posit, ut nihilsit necesse, quanquam detur vera esse quae jumuntur
inprobationem consequi tamen idcirco , quod licere conamur. Vt ergo affirmandae reicuit 'Ve per argumentationem, Quiridoris rationem paucis ab luamus, eis ostendamus etiam ubi per sect/, qu ndo
tectis opus si argumentationibus, bis iciant imperse gumetationectae haec primiιm lex proponenda est argumentationum o ρερ si mi i'mnium, ex vero nihil colligiposse nisi verum . dare at ἡ A' μ' sum est quod ostigitur necesse est a sum esse quod antecedit si rite costectumsit. Hinc ergo consequitur, visemper quemadmodum exproposito conclusio cosigitur, visi verum sit propositum necessest verum esse quod concluditur sic ea contradicente conclusionis semper propositi contradicenscosigitur. Nam cum nequeat in legit inra argumentatione codigi falsum ex vero, quoties tanquam Perum proponi-mu id quod contradicit conclusioni, necesse est conclusionem
244쪽
Om esse, cum duo contradicentissimul se vera non pos t. a m erit ergo propositum id, ex quo collecta e Leaeonclusio . Consequitur igitur propositi contradicens esse verum Vnde fit ouod intedimus, quemadmodum ex proposito conclusio , sic ex contradicente conclusionis propositi costigicontradicens misi hominem e se detur, necesse e i demis
animal esse si animal esse , lyum esse dicamus,
Perum erit contradicens eius, quod est, nussum animal e t.
Falyum ergo id est, ex quo animal e se costigin tu, quod erat hominem esse Ergo veris itidem contradicens istius, quod es, nussus homo est. Itaque quemadmodum necessario consequitur,homo est,ergo animes strita consequitur, iusium Duplex du animal est, ergo nusius homo est. Duplex est ergo ductus cuius e: pro tyque rei probandae. Visus diredius, ut cumproposito aliquo hy'd' oblut resta via ob limis id quod probare voLmus . . 'quiprobare volemapientem esse diuitem dicat, Sapiens nullius indiget,ergosapiens est diues lista est ductin obliquι A.
V cum a cepto contradicente ei in i 3'd probare uolumis,
costi mus ex eo aliquid quod msit unde regress , docemussalom id esse,ex quo cooectum est idque quia contradicenses eius quod intendimrus probare, consequens est, istudibum esse verum. Vt, piens est diues. Si enim nonsit diues sapiens,cupiet aliquid se falseum est hoc est um ergo ex quo eo igitur id, hoc est, non esse diuitemsapientem Her ὐm igitur erit,quod intendimus,sapientem esse diuitem. Non uni autem hae argumentandi formae per omnes enim formas quas expossimus, ducipossunt sed viae qtiaedam costigendae intentionis E apropter ductus eos vocavimtu. opa-LIo autem verum esse aliquid o tendimus, eodem etiam tu contradicent osse esse mon iramus. Cum probaue-
245쪽
DIALECT. LIB. II. ris rimus enim, contradicenssuum verum,necesse est, ut id quod
mendebatur, apertumsi a um esse, inbifuerit igitur expo. t.
sita argumentatis,sisit imperfecta ut enthymema indu argumentatioctio,quemasimoau praealximus,auolunt quae cubitara ν dedum sit e6sunt. c ut enim negatur coisequi hoc ex tilo,aut verum esse, sibi, c.' '
quodpropositum est. Consequens ostendemus esse, Himperfe- ': μό- 'μφctas a timentationes adperfectarum formam ut enthy qui uo nis-memasit,ad ratiocinatione si traductio, ad numerationem, conferamus. itocinatio, inumeratio sipraeseripto modo, reciteques uni, nullum possiunt admittere consecutionis lucem tum Enthymema ess Clodius struxit insidias, ereo iure cie- ius e f.Katiocinatio sit cum ubiicimus,omnis enim insidiator iure occiditur. Ea erit enim maior propositio ratiocinationis. Sic in industione Pisistratus accepto publico praesidiot rannidem inuasit, em Phalaris itidem ergo qui uis epu- blicopra talumposit, ranutiam vult inuadere. Ouia dis placere Lau-
neponimus plerunque, neque qui uam euaui non hoc pactofecerit aut simile quicquam in eam δειbdimus sententiam deinde costigimus iam qu od intendimus. I de olent plerunsue altercantes, quandoque etiam perpetua dicentes oratione, cum dis cilesit in 'mare, in omnibus aliis similite erem habere, petere ab aduersario, ut ille dicat,in auo non itasit et confessionem istius, vel ignorationem pro a
petere asseveratione. In quibusidam etiam, quia non tam auaerimm quid versisit quam virum uerisimilius, idcirco au-
quam opsimus inducitionem perfecitamscere,sue fit im
me audieti dei, quanquam nonsemper,aut in omnibus, a
liquando tamen, m in aliquibus facitam esse, c ferisolere, quod tum nos ostendere conamur. Quod in deliberationiAM,
246쪽
coniectantifuturorum exituplerunque tis es let documenti. Consequi ergo auod intendimus ad id quodpropo-. ': ζ situm ea, hocpacto docetur. At si verum esse negat L
situm seu an uersariu quod proponitur, idipsum rursiis alia costi dum
tur iam costigi debere monstrauimuks,idque tam diu fiat opomtet,donec tandem veniamus ad aliquid, quod certumsit, taleque ut negare id aduersar- non possit. Ex quo cum idem parauerimis ei a d proxime costigitur ex ipse, deinde ex hoc iam cossesso rursu aliudprobamus, aliud, δε- nec tandem perueniamus ad primum i u quod es Perer liquarum argumentationum serie conamur. V Stoicus qui
probare volet diuitem esse quisquis sit piens primum diacat, quoniam nussae opes desint pienti od sim etia est dubiumprobat ergo,quoniam habet opes quantocuns vult, certum est ergo iustassibi deesse. Sed, dpropositum probandum est biicit igitur, nussis enim cupit opes Probat hoc, quia nusia bonas putat si uod iampendet ex eo, quod Stoico tanquamsci emarae defendendum est, id sautem, solam in bonis esse virtutem. Ergo iam ex hoc quod postr mum seriorum omnium mitu des. Namsi apiens iam in bonis numerat virtutem,nonputat opes esse bonas, ergo cupit eas habet igitur quatasuque vultequos t. v nu
ia desint i certum est ergo diuitem esse,qui quis ipiens.
Iui mi autem haec enthymemata cundiaere quae ducitaiunt hae argumentationes idcirco si de eorum consecutione dubitet aduersarius, necesse eris uti, quae parum cohaerere videbuntur, in ratiocinationis formam coniicere. 'si dicat aduersarius, non utique quia nihil desit apienti,d -- tem eum esse addat oportet qui distulat, maiorem ratiocit
247쪽
DIALECT. LIB. II. tis nationispropositionem, quae est cuicunque nihil deest, i eff.diues me,quoniam negabit eam aduersarius,alia rursus in argumentatione Plenda. Y causa fuitpleri ue, ut 'ntum ti Mquinquepartium facerent ratiocinationem, cὰm cuilibetpro logismi non positionis probationem pro parte numerarent. od si 'i' ' i' 'quimur,quanuis multarum partium ratiocinatione acere licebitae am . naquaeque probatio iam post iterum habereprobationem, C haec rursis aliam uuapropterprobationespropositionum non sunt argumentationis partes e sed uesperi unt argumentationes. Sicut autem recito u Eu carpimus probare, quod qui quis ea sapiens, ea diues primumque caput totius probationi erimus id, quod confessumensolam virtutem a piente bonum aestimari scper obli-νum ducitum,accepto contradicente eius quod probare cupimus,licebat ei emgradibita, sed verso ordine,colligere contradicens eius, a quo primum directae probationis duximus
initium. Euod colligere conamur est, quod qui quis est piens,diues edi. Id ergosi non est,erit ex aduersarijsententia aliqui apiens, qui nonsit diues , ergo deerit illi aliqui non habebit igitur quanta opes volet, ciliet ergo opes quodsi facit bonas eas putabit. 1go iam piens aliud praeter vim itutem habebit inter bona quod ut m est, sal sint necesse est,ex quibus id collicitum ea ergo verum erit, qui quis sapiens est eum diuitem esse. Nihil disersit autem hi ducitus si distri-
aa argumentaui euentum quamlibet enim argumentatione ctum rectum.
paratum est trouis horum ducituum explicari.Sed aduὸ 'μμ riusforte diserim aliquod in his faciet. In altercationibus praesertim confides, qui decipiparum timeat faciliἰ dAredio capietur dudfuseper muliasprobationes ducedasit confirmatio eius,quod intedimus. Ea enim quae giὐ distat,
248쪽
nihil cum re negoti habere idebuntur, facile dabit, ecurus, O firmus t i persuadet aduersio insidias. Contra,qui
metuetfraudes, illi qui velut tutissima proponentur , erunt maxime usterita putabitque periculosissime 'diei in qu bus minimes probant pericula. Hic ergo proximi, sensim aproposito deflectentibin, faciliin accedat. Acriim instantius videtur urgere oblispum uti us, cum per eum fa=a intenties aduersario, negandagrauius premere videamur quam si directo ducit cosilentes vera veris , velut ducere ipsum docereque credamur. Diretifinitaque monenti,obliquus Explic 'id ens exprobrati similior Ex Dis nequaquam difficile est via
siti'. Id, si ciat imperfecita. Nam sicubi explicata reper imperμ. χάωεὶ ἡ tam,consecutiosi indubitata,nihil erit opus persedia etiam in eis rebus de quibus scrupidosipime dissutatur. Sisquan
do haereat, vel orator in conficienda argumentatione quia dubitetur, ansit consequens, quod esscere voluit ad perfidiam argumentauriformam timc esse redeundum cst res ipsa, eloquentissimorum virorum' Usendit.
Quando quidem eaput hoe multa complectitur, 'uae non satis exposita videἔ-tur esse iis, qui parum exercitati siunt praeeeptis Dialecticorii expediat inrtassis qua dam repetere paulo altius, quae habet Rodolphus,ea in breues quasdam velut sumiarnas colligere. Quaestio. Quostio igitur ut auspicemur inde)est id de quo disceptatur. Hoc est,queadmodum ait Boetius, quaestio est in dubitationem ambiguitateque adducta propositio. Vel, ut Rodolphi verbis utamur, qui stio est eii interrogatione elata oratio, cui est aut non est responderi queat. Argumentu Argumentu et quo altera quaestionis parte veram, aut falsam esse ostedimn Uet,ut inquit Quintilianus, argumentum est res, quae alterius probationi adhibetur. Argumetatio 3 Argum etatio,est oratio ea, qua inuetum iam argumetum rei propositae acco.. Argumentio modamus. Ea interim paucissimis absoluitur verbis,interim latissime sunditumpro aenis species bitratu eius qui dicit. duae. Duae sunt eius formae perfectae, syllogismus,&enumeratio.quam alij vocat inductionem. Syllogismus Syllogismus, est oratio, in qua positis aliquibus, iocessis, aliud quidda quε sunt ea quae posita sut,per ea quae posita sunt: necesse est euenire. Aut si mauis hoc pacto:Syllogismus est, argumetatio, in qua ex propositione, lassuptione, necessarios quitur coclusio. Vt,nulla ars citra exercitatione perdisci potest. Dialectice ars est. net
249쪽
quit ergo ea ei tra exercitationem perdisci. syllogisinis Constat syl logisinus quisque partibus ternis, quarum prima abso Jolpho dicitur partes.
expositio, altera assumptio, tertia intentio, siue conclusio. Cicero primam illam nominat propositionem, assumptionem alteram, tertiam coplexionem. Expositio est pro Expositio nuntiatum,genzralem lateque patentem complectens sententiam, ex qua Omnis visi quae .prointius argumentationis emanat Cicero sic finit, Propositio est, perquam breuiter positio. locus is exponitur, ex quo omnis is oportet emanat ratiocinationis. Assumptio, est Assumptio. pronuntiatum, quo generalis illa sententia accomodatur rei propositae. Coclusio. il C5clusioque Iud est pronuntiatu, quod ex expositione, Masi umptione necessario colligitur. Vt, si & coplexio. probare velis, episcopum omnem op ortere esse virum bonuna hic initio generale ali qua sententia proponas oportet ea esse possit eiusmodi. Cuius hae partes sunt, uti homines caeteros suo exeplo reddat meliores, is ipse ante omnia bonus sit oportet. Hateast Ppositio, quae quantia in ipsa est, multo pluribus, atque nostro huic instituto potest accomodarac quamobrem excipit hanc alsumptio, ita eam proposito nostro astringens, ut quod in comune prius dictum erat, id a huic instituto incipiat esse propriu. Ea assumptio haec sit. Episcopi cuiusque id munus est, uti homines cateros suo exe plomeliores reddar. Hinc iam, velis nolis, sequitur ea quam initio proposueramus coclusiotia empe haec, debet ergo episcopus nusquisque cise vir bonus. Iam cum pronuntiatum quodque duobus cohaereat terminis, subiecto, Si praedicator alter ex iis, duabus illis prioribus partibus Pyllogismi debet esse comunis, ita ut se-niel in expositione positus, deinde in assumptione et ii repetatur . Atq; is terminus, Medium trobiq; hoc modo positus, dicitur medium. Cui qui in expositione colungitur,dicitur Maius extre. maius extre: nu: qudd fere latius pateat. Hi in assumptione, extrem minus: eo quod mum. de paucioribus di .i possit. Verbi causa: cuius officium est erudire alios, ipsum erudit Min extremuel oportet: episcopi munus est, ut alios erudiat: ergo episcopum ipsum eruditu esse oportet. In hoc syllogisino, medium est, alios crudue a. aiub CΣtremuit plum oportere esse doctum: minus extreInum, episcopuS.
Qu'd si cui videantur hic parum couenire tertiae syllogismorum figurae ei ho C uilli mo-
ego responsum volo in prs sentia, rarum aut nullum potius esse huius figurae apud em xio. ditos usum: ac proinde indignam Visam fuisse, cuius nos cura hic angeret. Porro enumeratio inductionem alii vocant ustargum etatio, qua ex pluribus, ve
partibus, Vel speciebus, unum vel tolli,vel genus v niuersaliter colligitur. Sed de hoe RV 'ς g
paulo post explicatius . . inre incucii
Interim scie dum illud, quod praeter has duas argum etandi formas, alia duae sunt 'I' Sμ' 'argumentandi specie imperfecti, enthymema, exemptu. Enthymema, est syllogis . . ''' it 'Rinus, cui altera propositi Onu deest. Vt,anima a se ipsa mouetur, ergo mouetur semper: Et, quod semper mouetur, id immortale est, ergo immortalis est anima. Exeplum, quo D ivnu particulare probatur per aliud. Vt,no potuit Romam capere Hanibal, ergo ne 'semper Enthymema.
Gotthi. Haec rudius. caetera post dicemus explicandis verbis Lodolphi. 1 Quid impersectas hasce argumentationes luperioribus illis discrevere hoc pa Quo distenecto, ut has dicerent pertinere ad Rhetor Ε, illas ad dialecticu Quorum sentetiam nyhae formae ab satis esse vera, id vel hinc liquet quὀd dialecticienthymematis ex ptisque, Rhe illis priorib, tores persectis interim syllogismis utantur. it Itaque si quis accuratius volet ista secernere, is hoc dicet: impersediis illis, solum antecedens vocari in dubium posse, in imperfectis, no modo antecedens, sedin consecutionem.
1 Ae Pinde quoties res est eiusmodi, ut in impersectis hisce sermis certa sit conse iacutio,nsi est cur perfectis utamur: si vero ambigi de c6secutione possit, iam perfecti in/ψ'pstris uti praestiterit, siue in Rhetorum, siue in Dialecti eorum campo verseris. quid imI Potest autem unaquaeque harum specieru duplici ductu tractari, directo.&obli Ps ot 'xς duquo. Di rectus est,cu proposito aliquo, velut recta via colligimus id quod probare, o Vplς3x δ' ilumus. Obliquus, cum accepto contradicente eius quod probare volumus,colli stimui Vβ SVNς
250쪽
ae intrepidum aduersarium. hic posterior,contra solicitum tergiversantem. Haec fere summa est eoru, quae toto hoc capite explicantur iam singulatim ea que difficultatis aliquid habere videbutur, explanare incipiamus. Quanqua illud adhuc me5mune dicedum est, Video ego partes syllogismorum,apud diuersos authores,diuem si, ite nominibus significari. Proinde ne quid caliginis afferat multitudo istoru nomianum, hune in modum a discernat iuuentus.
t Propositi O,aut sumptum. Eipositio.
Assumptionem, vel assumptum, Asiumptionem Pars tertia Ab Aristotele i
.Conclusio. Complexio. Connexio. Conclusi . L. Conclusio,vel intentio.
Quanqua du Quintiliani verba eo sidero diligetius, videtur mihi is intelionis nomiis ne intelligere conelusionem nodum probata, sed in hoc proposita, ut probetur:deinde assumptionem vocare eam, quae a Cicerone dicitur propositio: connexionem aute. quae ab assis assumptio dicitur, eo quod haec intentionem cum propositione conectat. Verum haec excutere scrupulosius, difficilius fortasse qua comodius fuerit, idcirco ea in mediunt relinquamus. Nam quod Boetius his tantum nominibus utatur in designa dis partibus syllogismi hypothetici, id certe leuius est, qua quod admoneri oporteat. Ergo iam ad fingila. Pro hae diuersitate duae natae sunt persectae sormae argumentadi. Persectas dieiti propterea, quod enthymema quoque,vi exemplum formae argumentandi siunt: sed impersectae Cicero apte,ut omnia, prope ad verbum, ratioei nationem dixit. Cicero primo Rheticorum: Omnis autem, inquit, argumentatio,aut per inductionem tractanda est,aut per ratiocinatione. Et rursus: Ratiocinatio est, inquit, oratio,eii piare probabile aliquid elieiens,quod expositum,di per se cognitum, sua se vi ratione eofirmet. Mihi rectissime videtur inductio enumeratio dici. Ego, inquit Rodolphus, existimo eam, quae ab aliis dicitur inductio, rectius diei posse enumeratione, eo quod partiri aut speciem quaedam in ea sat ea eratio.Cicero primo Rhetoricorripo