장음표시 사용
281쪽
Oratorem bel Rhetorem eadem est enim nominis viris uetuis quidam voluerulit esse, qui de qualibet reposset apte ornateque dicere. Odsistatuissent sic ut commoditatu tua Eponi OG
cultiueque oration s 10ἰ- a Uetoras esset labor ea vero de ris seu Rheto.
qvibin i reret suis quaeque artibus relinquerem esset ali miliesum
qui ortasse p/od dicitur. Sed illis p ιm usum e l,ledide
ornateque dice ii laudem pes ampi imam oratori tribuere nisi reliquarum ommum artium cumulum prope immenium,iura istius,ditioni subdidissent. Neque con ummatum eum digniιmue tanto putauerit nomine, nisi id de omnibus
recilio mesentiret, optime diceret udo idetur singamu ta . ta elicis ingeni mortale aliquod es peritus, ut artes, qui ' ' ''bus uecsingulis pleneperdiscendis avibus hominis scit aetas, eis omnes nivistudium positi assequi, memoria compliciti
fatendum tamen erit itum de oratoris ossicio quaeratur, non quaesitum iri de eo tanquam de discretae alicuim certaeque artis sed tanquam de hominis ossicio, qui cun Elas artes teneat auim comprehensitis. Sed cum non donemtus Rhetoris nomine Sentelia Ro- eum, qui relictura artes omnes perdidicerit neque quicquam '''Ph' i inegoti cum Muetoriceputeminis,nisi am , rationemque bene dicendi canataeotra vero quisit hac inserustus, Iolam ciuilium quaestionum peritia teneat, minimam utique artium humanarumpartemecum hic laudi Rhetoris i nomen audeat aseisiere, que Usiussit, quem Rhetoriιm omnisi libri deceant ab luit,multo videbsitur arcitιὰ Rhe torices contrahisines. Aristoteles ergo ciuilis entiaepartem et oricen vocat Hermogenes etiam de ciuilibus quaestionibu dicere Rhetoris censet esse Cicero co distilianis quanuis aliud dissutarint no aliud tamen docent. Equidem non negauerim eum,iust de ciuilibus quaestionibus, hoc est,
282쪽
RODO L. AGRI C. ME INVENT.dei mnibus quae in Repti, quaerentum, prudenter ornateque dicturus m qui de pacis bestique rebris, m de legibiu,ommi iuris diuini,humani, publici priuatici ratione disserere posit, multis magnisque in strudium artibus esse oportere. Sed quo-tuMusiauefuit talis uanquam enim Cicero praeterit, istualter, tertiusve possint hoc in genere numerari, reliqui dicere solum ui negoti, putabant Iessi quae reconditiores essent, ab
Vide hoe Ii his mutuari,qut profiterentur, malebam. Etsicut Cicero aity fyp J7 Ga uni dicere solitum quando quaestio lucidi sit,in qua node iure sed defasito quaereretur nihil hoc ad tu, inquit,sed ad Ciceronem ita illi, siquando quaestio proferebatur, in qua de iure e set, non defacito contentio, issi tanquam id nihil ad Ciceronem, ad Gasium reiiciebant. Vocem tantum verbaque commodabat orator, res a iurisionsilio peteban
tur. Itaque apud Graecos erant, quos πραγμα μον vocasant:
soli die. h mae iurisionsultu aderat, qui dicenti res, intidi δ 300ςm ianis inauit uelut telam texenti ministrabat. c ut initur
slum in Metoriis didiceritscholis, cumque Rhe
toras se vestent, popula putaret, ridetur la diceri ratio ad Moetora pertinere. Et ane qui, habet eam,quantu-ui,si aliarum artit cumulum cosecutio,non habebitur dilique metor Cum veniat ergo ab easta Myetoris nome tividetur qua proprisisit praestare Metoris. Cui quidem Mu torices elisi vocabulii consentit,quod a dicendi munere tribu- tu esse Graeci nominis indicat origo Iuodsi omnia velimus intra Rhetorices ambitu claudere, quaecus uni inforo dicturo necessaria e Gramatica, iuris velperitii vel non in-Aiti alte,exepta monum etai vetustatis, reliqua idge-- nium hetorices putabiminpartes quas multii m intersi
283쪽
a Metorice distantes,artia discretaeprosi iones, reru ipsa natura demonstrat. Nec me latet,eii qui diceret inforo emper vocatii esse Rhetora, nec vel Homerum, vel Thuc dide, vel Platone, quiquisierint si quisii, insesso genere facundisismi, qui uam hoc nomine vocavit. Sed ut modo diximus, Rhetor ad huc populare more loquelli, hominis multaru artisi periti,nyartis unius est nomen i volet aute ii nibus ci ἱ-ctas artes includere,cii videat omnes quae vel cognitioni ιnt vel a filionis intra praeseripti laru praeceptionum comprehe- satis esse,haud dissiculter persticiet,eas quς pertinent ad dicendi ratione quos M,U Graeci,nos rationales vocamus) materiae quam docent, praeceptionumgenere, ab aliis esse diseret M. Cnsint autem palio loco diximusyria, auibus perta ij i '''fectato se oratio, tuaeώnt. emendatiosermonis, probaιilitas dictionis, elocutionis ornatiuo auoru cuprimu Grammatice doceat, clidum Dialeffice, tertiu cui tribua nisi Rhetoricae prosumo inuenio Nasi Diale fices est munus, inuenire,quae de re qualibet probabiliter dicuntur, quemadmodsi
Aristoteles,magni post eum seriit authores inuentas diiudicares recite probes doceat id Diales lice,mhil erit utique
necess , noua stam de inuentione Rhetori inferre metionem. Sedpersticuita tum,copositis,culti orationis, sussulu- rasem labor Nec qu)quapropterea nudum meputet Rhe C uilli colator inopem destituere quisquis idebis,quantum negoti Hac oque- habeat eloquendi ratio, quantum iudici, cum c sua poetis, at in is in i
si historiae danda sit iam Philosephia isam ciuilis oratio Delia ' '
postulet uniusiuiusque generis variasint adhuc multiplicesque differentiae saximumque distrimen est apud poe Cum praeter
tas,quoinoa Merotc carmim expleaturionius, quomodo te in libello de
284쪽
RODO L. AEGRI C. ME INVENT.dia,cluat Comoedia, lua Lyricorum liberta constet. Sic in reliquis eneribus loga es diuersitas quae cuncita quam a ireum habeat negotium, vel hincfacile liquet, quod cu in reliquis quae pertinent ad dicetidum Hermulti, qui vel morosiissimissatisfacerent de deriis, repertisset. sola eloquendi ra-
Inhyης Rη ς tib si versuit in qua paucis imi potuerunt,consentiente om ii. I. de orato M. um iudicio, laudem mereri. Sisola imur elocutio propria vi tam multa Rhetorices es, quia ita tam multa Aeanuetione tractiverut,
in e. quicunqPeser fere Rhetorici Dicam quod entio. primum
P Us omnium puto, eis, qui Rhetorica tractauerunt, nec inuentio-phς-xio Q nem , nec elocutionem tanquam proprium muniti explicadii
'' Q β. uoniam qui Rhetores vocatisunt, 'fuerunt qui ci
uiles tracitauerunt quaestiones circa quis omnis labor eorum curάque versata est. Cum tantur autem omnes artes elocutione est inuentione non poteritatique proprium illorum
ese,quod es omnium commune. Sed quia reliquas artes,quae ad eruditione pertinet, animi causa quisis discebat, nec quis quam ob id, nisi naturae ingeniique' inextimulie,tracitabat eas: ideo aut uis non optime sperabat de ingenioDo,ne attingebat quidem. Sic quae inuenienda eis essent,quomodo eloquendum, quisque animose deliberabat in locumque artis exacit silmaesuccedebat optima natura. Proxima erat artis loco imitatio eius, qui aliqua cum laude rem eadem traffasi sit ciuilis vero ratio, quonia carpit in Graecia in quaestu e se, jubnix que ciuium clientumquegratia incedebnat, ut quis poPebat plurimum in ciuitate dicendo incepit pasim cupido cun Alis,nec quisequam quidposset iam,sed quantum cuperet,sbectabat. volebάntque bene dicere omnes c cito volebant quare ab artinuit eis praesidium petendum, quibusnatura/gnior erat. Coeperunt igitur dici doceraque ista VI enim
285쪽
mones inforum, de quibus nihil perpetuum praecipi posit,
sed contentione discendique i,trahantur in auamuis parte, fuit idcirco tradenda communis quaedam inueniadi ratis,co- ueniens omnibus quaestionibin Q. quidem re tisi epeteretur a Dialectico,si tradita iam tu uisset. Sed multo postsecutus est Aristoteles, quiprimus eam in arti formam
cogere adorsin est Sic etiam,quiasplendor, cultus orationis maxime dominabatur m animis liberorum populoriam, apud quo sustulitIeprimitplurimumquesemper aluit eloquentia. hanc quoquepartem adiecerunt,tandemque logo teporis pqfisione, velut si capiove verteriit in rem fisa ista, cum non esset eorum alius asperior. Cumsit enim aliarum artium,praecipue , poc arum iis quaedam disereta a forensi dictione eloquentia. quam neque Arictoteles,neque ueterum
qui quam qui Rhetorica ripsit attigit Cumque habeat omnis eloquentia commune quiddam tanquamgenus, quod ad unius artis tra Etatvmpertineat.pes'icuum en eos eloquentiam non velut siproprium negotium sed quatenus usui rebussu uis conduceret,executos esse 'odsisit ergo eloque re e .
di ratio sue Rhetoricen eam eu quocisque velimus alio no Ak, οῦκά. mine avocare cis Dialecitice,cui inuentione iudiciumque tri- ψ ςψ . buimus,interse altera ab altera, utraque a ciuilium quaestonsi ratione disereta,sicut m a reliquis disiernuntur artibus, quaesibi utendas eas accipiuntiaratum est videre,von spe ullam Dialecticorum Rhetoricorumque locorum disse i uod intriorentiῶ. Nam elocutio quidem nullos habet locos Rhetorata ui, ad T ietemforensis isse a Dialecitis mutuetur eos oportet. Ea vero Eribistuc qu personarii rerum attributa dixeriit, ad quos locos μ' xvio. '
286쪽
his quos descripsimus redigantur, planum erit, qui singulos
volet scrutari. Conuenium a tem solis coniecturalibi causei R'man . sis. Q. quaeret eni=ni, an possit civitate Roma donari is, cu-
im populus fundiu facitu nonfuisset,id est,cuitu populuου
manis legibin non te etur quod in Corneli causa quaesit siecto an is sit, metu armoris deterrere a possisitone auea qua, auod in Cecinnae iudiciose it . quid habebit hjo, auod ex attributis it is personarum, alit rerum dicat Nihil prosecto, quo pasto haec attributa a Rhetora bin describuntur. In hi ergo si volet inuenire ex locis aliquid, mon praeparatis argumentationi bin a ti, quas artiumscriptores tradunt, necesse essi edeat ad Dialeciticum. Sic loci m omnis inueniendi doctrina,dialectices opus eloquendi, Rhetorices erit Ciuilium auis Ilionum pars in legibin iureque ci itatis posita, quae iurisconsultorum libris continetur m ne eam quidem qui Rhetores vocabantur, attingebant Pars in communi se svitae consistit quae apertior es, quam vi artibvisit traden
da auisitauid disiendum enteis, a philosephis petitur inuen
tionem ergo,eamque nec integram, nec absolutam elocutionemque auaten institutosso conducebat,complexisentDturas tamen aliarum artium particulas,si quis totas ea volui se explicare. Haecque pro artib is habitasent, quandosia haec habuerunt, quae possent artiumstecie docere. Latodandi tamen, agedaei in omne aeuumgratiae viris,illis quip- tib ἡ e qui nisi dedissent isti initium, forent haec ab eis in ara 'μ' tium formam cosiecta, nemo orte ab in colgere tenta siet.
Nulla fere quaestio. Demiror ego quonam errore illud contigerit, ut inscripto etiam exemplari quo usi sumus, ab hoc loco factum sit initium libri tertii cu Rodoliaphus ipse,& quidem multis in locis,nsi tertio, sed secudo libro, de locor osa se eon se testetur. Vtq; ex multis afferamus unum, aut alterum:circa finem primi libri, Fiun que isti, inquit cin summa loci vigintaquatuor,quibus in rem omnem, quacunq; eruta inuentumque ratisne, ducitur argumentum. idque qua via, quoque modo faciendum proximo dicetur libro Et libri huius capite secudo Statutum est igitur nobis, inquit,
287쪽
hoe libro sum tradere locorum. Hoc libro, inquit, id est secticio, no tertio. Rursus capite vigesimo, loquens de libro primo i primum, sed priorem illum appellat, quod ῆpsum ciri ho et iani capite facit: quae ratio loquendi fuisset,vel ineptissima, si que iis locis traduntur. pertinerent ad librum tertium. Dua ob rem illud nobis certum indubitatumque sit, hoc illuas initi uin elleno potu Qv a de re dicemus Se in se itientibus. Interim, ut veniamus ad id quod nunc agitur, quectaq; hoc capite docet Rodolphus, eorum omnium huc est summa. Nome thetorices bifariam capitur. Primum, pro omni iam capitis ac lancultate ea, qua instruisti esse debent ii, qui in foro causas ciuiles a sunt. Adque I 8. Om hoc intellectu acceptat laetorice, quanqui utitur illa quidem elocutione, Minuentio Ibotori ibi
ne argumentorum, non adeam tamen proprie Dert me explicatio rerum istarum, no striam capi. magis, quam ad poc icen. ad historiam, ad naturalem, aut moralem philosophiam, ques&ipsta elocutio napiri ter atque inuentione utuntur. Et ad hunc tam essensium si unt fere nomine Rhetorices ii, quorum de dicendi arte extat prς cepta. Capitur deinde idenomen pro arte ea, qua dicimus petendam esse sermoni Selegaratiam. Quo intelle dici solet, tres esse artes, qua versentur circa artificium orationis, Granimatice, Dial cticen,& Rhetoricen:& Gramaricis quidem sermonis petendam esse emendatione: probabilitatem a Dial ectici S, Rhetoribus rationem culte ornateque diccdi, hoc est elocutionem, nomod6 illam forentum ac popularem, sed in coinmune, qua oratores
poetet, historici, philosophi breuiter, qua omnes ii qui scribunt, aut dictit, in sua quis arena, pro materia quam tractit qualitate, utuntur. Vt enim in uniuersum, quomodo' non de hac, aut illa. sed de re qua uis emendat eloquamur, docet Gramatica: S ar umitoruin in res, omnis inueniendi diiudici dique ratione Dialectice explicat: ita par estetit una in aliqui esse artem. lxiae in viai uersum eloquendi rationem tradat auo fit Qti s ocoru explinihil quicqui intersit Hater locos Diale. ticos, ahetorico: :ptineatq. omnis illa di catione ads sputatio de inuentione, seu locis, ad Dialecticen sola, no etiam ad Rhetorie en siue ea tum portiDςro intellectu illo priora, siue hoc posteriore accipiatur. At enim si in uertio inqui, areu Dialςctisum, metoru, hoc est argum e toruin loci, itemque et cutio, ad Rhetorein priora illo captum H d Rhςx intellectuno pertinent, qui fit ergo ut his de rebus illorum pleni sint libri cureorum i ςm. qua ad se nihil pertinet tradunt praecepta 'Pauci ς, Ut primum apud Grucos in quae suesse coepit facultas dicendi, S in illustri haberino me eorum qui causas in foro ageret statim ut fit)agminatim cocursum huc est, Volueruntq; betae dicere omnes,& quid et cito voluerunt. Sed enim inerat omaibus datum hoc a natura, ut per sese, tuo quod alut)marte inuenire ea polsent, quibus tua cofirmarent, Maliena refelle te t. eademque illa si celo lui, uti aures etia audientiu voluptate aliqua demulceret opus ergo erat adminiculo artis, opus erat precepti inueniendi ac eloquendi quae quidem
utraque n6 ab illis magis explicari docer must debebatit, quam a poetis, philosophis aliisque sic riptorib', qui ipsi quemadmodu dixim 'o hisce utuntur. Sed cu eo tempore nodi inueta essent artes illae, a quibus erat petenda Ista, hinc fuit, ut necessita quaedaeos impulerit, harui etia reru*rscepta tradere: usi quide in uniuersium, sed hactens, quatenus suo instituto sitis esse putabat. aae res fuit in causa, uti posteri hac docedi ratione secuti, omnes tradiderint pr cepta eruastaru, no quod hoc ad illorii Dorie peristineret officiu sed quod eos, qui ante de arguinertii tracta siet, imitari liberet. 'Alioqui, inuenterdi quide ratio 1s6mune pet eda erat a Dialectico: elocutio aute ab Rhetore eo , Attribu , que secudo loco dixim*hoc nomine significata Quos attributa personaruin reruto sonarum
cat. Personaru attributa lunt gen', natio, patria, se us, aetas, educatio habitus corpo Attributa reris,sortuna, coditio, natura animi Victus, studia, assectiones, ant acta aut dicta, nome. rum Attributa rerum causς, locus, tepuS, casius facultas, instrumenta, agendi mod , queo
alia ei 'generis sunt. Et Boetius sic esse putauit. Docet eo in loco Hoeri', trifaria dis ferre Dialeeticea Rhetorica: materia, usu, fine Materia,c Rhetorice circa Hypo theses, Dialectica circa Theses versetur. Vsu, qud Dialectic'c6cisa oratione, iunlogismis integris: Rhetor oratione P petua&enthymematis, hoc est, impfectis Allogisvusviatur. Flue,s Rhetoris finis sit, Psaaacie iudici: Dialectici,ab aduersatio ipsi li
288쪽
quod vult, extorquere. Quae illius sentetia quatenus vera sit, patere ex iis potest, qui dixini huius libri capite quinto, octavo, d duodecimo. Quanqua quod addit de usu enthymematu, syllogismorum , id neutro eoru intellectuu quosdiaperius expressi-imus,fatis verum videtur: quando Rhetor ille fore sis,vel creberrime integris utitur syllogi simis: neq; quicqua obstare videtur,quin in disputationibus etiam illis Dialecticoru, enthymematum esse usus aliquis possit. Que admodum dictum est supra, capite decimoquarto Oratorem vel Rhetora. Vt negari non potest, eosdem plane suisse.
quos Graeci olim Rhetoras, quos Rom. Oratores vocarui ita hoc rursus video co- suetudine obtinuisse apud scriptores Latinos,ut oratoris nomine significet eum, qui causas in foro agat: Rhetoris, qui Rhetorica doceat Ouide qualibet re posset apto ornateque dicere. Cicero primo de Oratore, Quamobre si quis uniuersamin propria oratoris vim definire complectique vult, is Orator erit, mea sentetia, hoc ta graui dignus nomine: qui, quaecunq; res inciderit, quae sit dictione explicanda, prudete & composite, Si ornate,& memoriter dicet, cum quadam actio tris etia dignitate. Sed illis parum visum fuit. Neque enim, ut inquit, apud Cicerone Crassus, praestabilius quicquam videtur, quam posse dicendo tenere hominu coetus, mentes allicere, voluntates impellere quo velit, unde aute velit de tu ere. Haec una res, in omni libero populo, maximeq; in pacatis tr aquillisque ciuitatib', praecipue semper floruit, semperq; dominata est. Quid enim est, aut tam admirabile, quam ex infinita hominu multitudine exiliere unum, qui id quod omnibus natura sit datum, vel solus, vel cii paucis facere possit aut tam iucudum cognitu, atq; auditu, quam sapientibus sententiis grauibus que verbis ornata oratio & perpolita aut ta potens,atque magnificum, quam populi
motus, iudicum religiones, Senatus grauitatem, unius oratione conuerti' id a porro regium, ta liberale, ta magnificum, quam opem ferre supplicib', excitare afflictos. dare salute, liberare periculis, retinere homines in ciuitate Quid aut tam necessariu, qua tenere semper arma, quibus vel tectus ipse esse possis, vel Puocare improbos, vel te ulcisci lacessitus Age verΘ, ne iam sorti, subsellia, rostra, curiamq; meditere:quid esse potest in otio, aut iucundius, aut magis propriu humanitatis,quam sermo facetus, ac nulla in re rudis'&c. Et apud eundem Cicerone Antonius, Nast sum, inquit, dia cedi omittam, qui in omni pacata, ac libera ciuitate dominaturi tanta oblectatio est in ipsa facultate dice di, ut nihil hominu , aut auribus,aut mentibus iucundius percipi porsit. Qu is enim cantus moderata pronuciatione dulcior inueniri potest: 'carmen a tificiosa verbor eo structione aptius Quis actor in imita da, qua orator infuscipiedaveritate iucundior ῆQuid aute subtilius, quam crebret accurataeq; sentetiae Quid aute admirabiliusquam res spledore illustrata verborum' Quid plenius, quam omni rerugenere cumulata oratiosNeq; enim ullam propria oratoris est res,quae quide orn te dici grauiterque debeat. Huius est in dandocosilio de maximis reb cum dignitate explicata sententia. Eiusdem etiam languentis populi incitatio effrenati moderatio. Eadem facultate fraus hominum ad perniciem , integritas ad salutem vocatur. Quis cohortari ad virtutem ardentius quis avitiis acrius reuocare quis vituperare improbos asperius quis laudare bonos ornatius'quis cupiditate vehementius frang oti, muli, re accus4ndo potest 'quis moerorem leuare mitius consolando Nisi reliquarum Nne o i sub Ilum cum ulu prope immensum iuri illius ditionique subdidissent. Hoc facit Quin-
, Oti; mi is prudelia doris inaeq; professio, in qua homines quali cacuca, atq; vacua,abula ' dantes otio, nobis occup. tis, inuolauerunt. Atq; etiam aut derident oratore, Ut ille in Gorgia Socratis cauillator. aut aliquid de oratoris arte, paucis praecipiut libellis, e6saque Rhetoricos inscribunt. Quasi no illa sint propria Rhetoru, quae abii me de iustitia de officio, de ciuitatibus instituendis,& regendis, de onmi viuedi denique de naturaedictitur. Et rursus in eodem volumine: Quare omnes istos me aut hore, inquit,derid te. atque cotemnite, qui se horum, qui nunc appellatur, Rhetorii praeceptis, omne ora oris vim coplezoreue arbitrantur: neq; adhuc quam personam tenear, aut quid pr
289쪽
steantur intelligere potuerunt. Vero enim oratori, quae sunt in hominu vita, quandoquide in ea versatur orator, atque ea est ei subiecta materies, omnia quaesita, audita, lecta, disputata, tractata esse debet. Ideac in oratore ad Brutu, uniuersam plii losophia particula quandam vult esse Rhetorices. Et in primo rursius de Orat. Mea quidem, in
quit, sententia, nenio poterit esse omni laude cumulatus orator, nisi erit omni rem, magnarumque artium scientiam consecutus Fatendum lainen erit. His plane consentanea sunt, ea quq apud Ciceronem, primo libro de Oratore disserat M. Antonius. Qui locus cum ire faciat ad intes ligenda, ea quae hic habet i Odoli bus, Opigebit to Sententia Aritum ascribere Oratorem autem, quoniam de eo quaerimus, inquit, equidemno facio tonii deos, ci
prehcdere uno oratoris officio, ac nomine Atque eum puto esse, qui verbis adau eontraria sed diendum iutundi & sententiis ad probandum accomodatis, Uti possit in causas fore consona o la-sibus, atque communibus. Hunc ego appello oratorem . eum clue praeterea esse instru ne iij due do ctum voce, actione, Sc lepore quodam volo. Crassus vero noster mihi visus est ora eet Rodbiblitoris facultatem, n5 Illus artis terminis,led ingenii sui finibus immesis pene describere. Nam S ciuiratum regendaria oratori gubernacula sentetia sua tradidit in quo permirum mihi visum est, Scie uola, te hoc illi concedere, cum saepis a me tibi Senatus, breuiter impolit caue dicenti, maximis sit de rebus assensius M. vcro Staturus, quem non loge auri apud sese esse aiidio, vir regendae Reipubli scientissimus, si audierit hac auia thoritatem grauit alis,& consilii sui vindicari a te Crasse, quod eam oratoris propria esla dicastiam credo huc veniat, S hanc loquacitatem nostram vultu ipse aspectuque conterreat. alai quanquam est in dice do minime cotemnendus, prudentia tamen reis rum magnarum, magis quam dice di arte nititur. Neque vero si quis utrunque potest, aut ille cosilii publici aut hor, ac Senator bonus, ob ea ipsam causam orator est. aut hic
disertus, a iit eloques, si est idem in procuratione ciuitatis egregius, 'ς illam scientia di Aliqua seid cedi copia est co secutus Multum inter se distant istet facultates, longeque sunt diuer tia dice di coasiae, atque seiunctar. Neque ea de ratione ac via, M. Cato, P. Aphricanus Q etellus, olim
C. Laelius, qui omnes eloquentes fuerur, Orationem suam,& reipub. dignitatem exoria nabant. Neq; enim est interdictum,aut a natura rerum, aut a lege aliqua, atque more, vi singulis hominibus, ne amplius quam singulas artes nosse liceat. Qu areno,etsi eloquetibus A thenis Pericles, idemq; in ea ciuitate plurimos annos princeps fuit, idcirco eiusdem hominis, atque artis eadem facultas existima da est. Nec si P. Crassus id e fuit eloquens, iuris peritus, ob eam causam inest in facultate dico di iuris ciuilis scietia. Nam si quisquam, ut in aliqua arte,& facultate excellens, aliam quoque artem sibi as sumpserit,isy faciet, ut quod praeterea sciet, id eius in quo excellet, pars quaeda esse videaturilicet ista ratione dicamus, pila bene & duodecim scrupis ludere, proprium esse iuris ciuilis, quonia triaque eorum P. Mutius optime secerit, eademque ratione dicatur, Sc quos physicos Graeci vocat. iidem poetae: quoniam Empedocles Physicus egregii poema fecerit. Ad hoc, ne philosophi qui de ipsi, qui omnia sicut propria sua esse, atque a se possideri volunt, dicere audent, Geomeriam, aut Musicam Philosophi esse: quia Platone omnes in illis artibus praestantissimum suis e profiteantur. Ac si talia Qua rationecet omnes artes oratori subiungere, tolerabilius est sic potius dicere ut quonia dice di dici positi.
facultas non debet esse ieiuna, atque nuda, sed aperta, atque distincta multaria rerum mnes oratori iucunda quada varietate: sit boni oratoris, multa auribus accepisse, multa vidisse, mulines subiectas. ta animo & cogitarione, multa etia legendo percurrisse: neque ea ut siua possedisse, sed ut aliena libasse. Fateor enim callidum quenda hunc, Si nulla in re tyronem, ac rude, ne peregrinum, hospitem in agendo esse debere. Sed cum non donemus Rhetorisia omine eum. Hoc solum, inquit, pertinet ad ossicium Rhetoricae, a quo solo Rhetor habet, uti Rhetor dicatur: haec autem est ratio eloque di circa ciuiles causas: qua obrem
solum hoc Rhetoris officium esse dicemus, apposite comodoque dicere posse de causis ciuilibus. Aristoteles ergo ciuilis scientiae partem I laetoricen vocat Hoc ipsum iacit&in Rhetoricis Cicero, Ciuilis quaedam, inquienti ratio est, quae multis Sc
290쪽
in agnis ex rebus constat Elias quaedam magna ampla pars est, artificiosa eloquetia, quam Rhetoricam vocant. Et que sequuntur. Hermogeiles etiam de ciuilibus solum quaestioniblis diceto, Rhetoris censet esse. Id ipsum his verbis praecipitur in Rhetorii cis ad Hercilium Oratoris officium est, de hi S rebus posse dicere, quae res adusium ciuilem moribus ac legibus costitutae sunt, cum assensione auditorum, quo ad eius fieri Pragmatici poterit itaqaς apud Graeco erant, quos πραγματικρυς Vocabant. Cras Asprimo de Oratore. Itaq- . ii, quit, ut apud Graecos infimi homines mercedula addusti, ministros
se prebent in iudiciis oraetoribu N qui apud illos pragmaraci vocatur: sic in nostra ciuitat et B tra amplisisti rius atq; clari immus quisque vir, Ut ille, qui propter hac iurisciuilis Rcie sitia sic appellatus a summo poeta est: egregie cordatus homo catus Aelius Sextus c. Et respondens Crais Antoniti e Quod si ingestu, inquit, qui multum orato re adiuuati:& in voce, qude unam a Xime cloquentiam, Vel comendat, vel siustinet telabolare nobis nos cet. at tantura utroque assequi possumus, quantuin hac acie quotiis diani muneris paraunob: datur: quato minus est ad iuris ciuilis perdiscendi occupa
tionem descende dum. Mod luminatim percipi sine doctore potest,& hanc habet ab illis rebus dissimilitudine: quod vox Sc gellus, subito sium Maliunde arripi nosor
sunt iuris utilitati ad quaq: causam, qua uis repete, vel a per is, vel de libris depromi potest . itaq; illi diserti sis imi homines, ministros habet in causis iurissperitos, cui psi sint peritissimi:& qui, ut abs te paulo ante dictu est pragmatici vocatur m quo nostri omnino melius multo, qu5d es arilsimoru hominum authoritates, leges, iura tecta esse volueriit. Sed tam emo fugisset hoc Graecos homines, si ita necesse esse arbitrati ensent,oratore ipsium erudire iure ciuili, non e pragmaticum auditore dare. Hucusque apud Cicerone Antonius. Iod ad nome adcinet, πράγμα negotiua causam significat. Inde πραγματι ito ς, qui in negotiis causisque Uersatur: quem haud scio an nos dicere posisimus causidicum,&tabulam quendam forensem dicenti res, ut Quintilianus inquit. Sensium Fabii magis refert, quam verbas quae apud eum authorem libro duodecimo se habent: Neque ego sum nostri moris ignarus, oblitu lue eorsi, qui velut ad arculas sedent,&tela agentibus subministrant. Neq; idem Graecos quoq; nescio factitasse, unde nomen iis pragmaticorum datum est Cui quidem Rhetorices Rhetorici, etiam vocabulum consentit.) Verbum Graecum est λεω quod etsi hodie id quod fluocabulum vn ignificat, tam e veteribus etiam id fuisse quod dico, apparere vel hinc potest, quod in dedicatur des , α, id est, verbsi descendit Sc ab Hessiodo, ηποί 'αὶ ρητοι τε dicu tur quos latinὰ dictos indictosq; laudato si illaudatos, celebres ignobiles licere possumus. Iine ergo derivantur, Si haec ητωρ, ρίπορικη, ἐκτορ .υcia. Id quod secundo Oratoriarum Institutionu libro testatur Fabiu , Et Cicero in oratore ad Bruto, Sed iam inquit illius perfecti oratoris,& summae eloquentiae species exprimo da est: quem hoc uno excellere id est oratione: caetera meo latere, indicat nomen ipsum. Non enim inuentor, aut
copositor, aut actor haec coplexus est omnia, sed & Graece ab eloquendo Rhetor,&latine eloquens dictus est. Ciuilis vero ratio, quonia coepit in Grscia in quaestu ei Te.)Fabii libro tertio de origine Rhetorices verba haec sunt Initi ergo dicendi dedit natura incrementum artis obseruatio Homines enim, sicut medicina cum viderent alia salubria, alia insalubria, ex obseruatione eorum effecerunt artem: ita cuna in dicendo, alia utilia .alia inutilia deprehende Fent, notarulea admittadu vita dumque,&quaedasecundu rationem eorum adiecerunt ipsi quoque Haec confirmata sunt usu, tum quae
sciebat quisque docuit Sed multo post secutus est Aristoteles.)Gloriatur ipse Aristoteles in fine libri de elechis sophisticis, caeteras qui de artes omnes paulatim coepis se,&ab aliis quidem earum esse inueuta principia, ab aliiSauctas esse, ab alii sta de aliquado absolutas: quae aute m a se tradita sint de ratione syllogismoru, ea omnia a se uno, Minuenta tersecta absolutaq; es e. Qu0d sit aute Dial distice post caeteras a Dialeistice tes inueta, obiter apud Cicerone docet his verbis Crassius Nam vetus quide inquit
post alias ar illa doctrina, eadem videtur recte vivendi bene dicendi magistra: neque disimctites inuenta. doctores, sed iide erant viuedi praeceptores atoue dicedi. ut ille apud Homerumhα-