De inuentione dialectica lib. III

301쪽

Et quod de Lysa legimus.)Solebat veteres illi oratores miro studio id agere, ut si Dissimulatione arte dicere videreiatur, itaque simplicitate quada orationis facilius id quod vellet artis apud ve- rudi multitudini persuaderet. Cui illorum sentetiae hunc in modum libro quarto sub teres. scribit abi': Effugi eda ergo, inquit,in hac praecipue parte,omnis calliditatissuspicio. Neque enim se usqua custodit magis iudex. Nihil videatur fictum, nihil solicitum: omnia potius a causa, quani ab Oratore Psecta credatur. Sed hoc pati no possumus, perire arte putamus, nisi appareat. cum desinat ars esse si apparet Pedemus ex laude, atque hanc laboris nostri ducimus summa. Ita quae circum statibus cistelare volumus, iudicibus prodimus. Hactenus Fabius Atque hoc est quod solebat dicere Lysias, sum Lysia .mam artem esse, non videri artem. Est aute hic Lysas ille orator insignis, unus ex numero illorum decem, qui eodem tempore Athenis floruisse tradii tur: que cum Platone coferens Phauorinus: Si ex Platonis inquit oratione verbii aliquod demas, mutes ue, atque id como disiime facias, de elegantia tantu detraxeris: si ex Lysiae, de sententia. Author Gel. libro siecudo cap. quinto. Tarquini' est peregrin Romae.)Hic est L. ille Tarquin . Priscus, Romanor rex quintus. Cui cum initio Tarquiniis adhue agenti, Lucumoni nome fuisset, postea Roma cum uxore aduectus, L. Tarquinii Prisci no- me sumpsit. Reliqua lege apud Livium libro primo ab urbe c6dita Socerum depeIlere regno Decretu est genero. Eiusdem Curionis Se quid libro primo sunt verba. peius inquit gener tuus decreuit te socerum suum regno depellere, quo solus ipse regnet. Quod aut e Rodolphus ex iis quae sequuntur duas facit argum etationes, id mihi parum considerate factum videtur. Qu is enim non videat, longe efficacius fore ad persuadendu, si dicas hoc pacto, Cuicunque regna di cupido negatum est regnum par

tiri,& tamen solus habere id potest,ei suscipiendu est bellum illud, quo solus imperiucosequatur tibi 3 C. Caesar partiri regnum per Pompeium non licet, & tamen victo illo solus regnare potes:est ergo tibi hoc bellum suscipiendum.

Locis cognitis, proxime necessariam emptarimm rerum descriptionem, hoc e 7 me res de quibus forte aliquando dies urisumus, persuos deducamus locos , O qvid ex singulis locis de eis diciposiit dispiciamus. q. xx.

D Roximum est ei, qui diligenter comitos habet locos vi, Sqs und*m st

letque ex eu iuuenire, parare acultatemJIbi cui libet rei praeceptum.

per loco deducendae, quod vel idem eri . Asimile sit, auod libant qui docebant Rhetoricen, inter irritamenta ponere puerorum quod Graece φρήω,Latine a pleri u descriptio vocatur . Sed Rhetores angustius pleraque quam pro omnium locorum latitudine deseribebant, eloquendi vero ra

tionem quam praecipuel ectabant isti latius, quam nobis

sit opus Satis enim nobis erit, ressingulorum locorum

gulis verbis, velut capitibus quibusdam annotasse. Si ouis

tamen ea volet oratione latia undere, vel nudam hane

describendi qui expositionem, vel conuersea in laudem, aut 'ituperationem dictione,argumetatione tradiare descriptio-

302쪽

RODO L. AEGRI C. DE INVENT.mm poterit obiter pulcherrimae artium omnium elocutioni co utere, dum parat inuentionem. Nec si es autem qui quis volet rem aliquam deseribere, ut omnem eiin naturam proprietatemque exacte perstectam habeat latum, que distabit a notitia rei tantum afacultate aberit elin describendae , proinde apte commodeque de ea di sirendi. dij., 5 u. ciuemadmodum enim pe iam diximis, Dialectice lami/' inueniendi docet rationem , res expenitioribus artium petendaeiunt penetralibin Atque ex eis inueniantur oportet,quaecunque inueniuntur. Istae materiam praesent inuetioni, Dialetifice viam docet nisi istis in rebin, quae in vulgari opinione notitiaque murum positae, notiores uni, quam visint discendae praeceptione, em quae se quotidie teruntur in manibus quoniam apertaesunt enim ita prope ad disserendum de eissisiecerit Dialecitice materiam nobis is quem communem vocamin sum rerum humanarsi suppeditabit . ut

nouerit autem rem, quam deseripturin es, omnemque eliniuim naturae perviderat, isti promptum est expeditumque reperire omnes in ea locos et videre etiam, qui loci qmbin re- in conueniant, aut non conueniant. Nec enim omnes est in omni re inuenire. Et quidam reueinperse conueniunt alij co-

ueniunt quidem rebin sed non nisi in pronunciat dis ossis. uuae cuiusmodisset,subdito exemplo deseriptionis, facile νι- Comodisii' debitur. Fiet descriptio comodisiime, sisic instituatur, ut ex

di ratio. eis quae singulis e locis ducimin, re ascribendaeronunciata iant osc, tyubie tum ressit quae describitur id quod ex

loco ducitur praedicatum. Nisi tamen j loci erunt, in quibus commodiuscinfiat, ut cumstecies resum in Ibi enim aptim res sietpraedicatum Genin enim natura despecie,non1'ecies de genere praedicatur Etsi qua alia erim eis con-

303쪽

ditionis, quae non erit dijcile videre Euanquam in reliquis propemodu nihil est quod impediat,quo laminima quae ducuntur ex locise m praedicar de eo, quo ducuntur. Namo definitum de desitationesti dicatur ut,a3aimal rationale est homo Contra, tit fera non abnueram verum hoc tamenonsi et inepte . auare in his, quanquam liberumsit hoc Melissopa lo facere malim tame quo minoi sit errori locus, prae- riptum prioris legis seruari, ut res de qua quaeritur subiectum siti quod ex loco inuentum ferit, sit praedicatum misi ' simamus exempligratia de rabedum hominem primum dicimus ex definitionis loco, homo est animal rationale deinde

quia hominis ius est ammat,dicimus,homo est animal.Pro Genus.

Deciebus omini accipimus omuta, in quae Iutylonis Demea,

qua priore libro diximus somo potest diduci. Non quodpossit homo quidem diuidi in x era θecies sed quia ad inuenie-di iam,prae stantidem illa in quae homo diuiditur inpastis, quodprae tanto erae Jecies , in quas diuidit urgenus. In qui-ια cum habeat homo generis vicem, ut modo diximtG, prae dicetur de ei oportet. Dicimusique homo do tu est homo, homo indoctus ent homo. Possemussu hoc eodoni modoper omnes diuisionis ire disserentias dudJa quemadmodum praedia inius propemodum ex omnibin locis diuisione. Post haec, propria homunissint, homo capax est doctrinae, homo est,a Pi 0prium. tionalis, homo est natin ridere. Ex totius loco nihil eri or Totvin. tasse,quod de homine dicatur: ipse nanquepers homo totum est. Nisi vellemus forte dicere, homo totis mundipars e f. Partes autem hominis eo pacti quo partium diuersitatem priore libro fecimus haud di cile erit inuenire. Coniugata erunt,humauin, humanitri, humane, ut dicamus, homo '''in humum,homo praecipue debet expetere humanitatem Vomo

304쪽

RODO L. AEGRI C. DE INVENT.debet omni acere humane. Nemo autem credat hic erratum esse si verbisperse repugnantibuου, ν at ex eispronuniaciatum cure de area querimus, alia addantur' erb auo possint commodius inpronuciat ormam cum re concludi Cum enimperie dicatur inepte, homo est humanitas additis ML nudus verbis, Ut,homo praecipue debet expetere human talem, commode dicetur. Simili ratione deseriptioper rei quos ducetur locos . Nihil enim attinet omniumponere exe-

pla,quando longum id esset, faciliussit, quam ut indican-

Adiacenti dumsit. 1Adiacentia lactin maxima est immeWampro- Subiectum. pemodum copiam praebebunt inuentioni. Ex biefili loco,ia

hil est quod de homine dicatur. Cum sit enim homogeneris earum rerum; quaeper subsistunt,in ubiecito nequit ese. Sic

Cius . cause, euenta, connexa, in hispraecipue rebus quaecbhh. dipatiendiue generi unt,primm per pesibi avendicant L0ςψ partes. Locuso tempus, describendissingularibus rebus, t 'ρ' Ciceroni, ut Catoni, x, 'mae, L Athenis, bello Punico cla-Genera vo di Cannensi, multamsuppeditant plerunque materiam G shqI '. neribus rerum,quoniam eafere citra inteste tum temporis emindiuidu RQ loci apprehendunt ab animis no sis, edi et eruntur, minus Contingetia, idcirco unt eis hi loci accommodati. Iemnque accidentium

nunciata eo loci, plici ret describendae nonfatale queunt aptari tear

libar'''' inius pronuntiatis et , quae ex priorum locorum descriptione dudiaiunt,adiungentur. Vis dicamus,homo loquitur, loqui QR i'gς i' actus quidam est hominis cui cotingens est, quod ratacus f. . . o Mit vocem humanam ratacus aut homini comparatus, dicit,quod si non est contingens sed Hecie diuersism. EDngere autem hu-

differens manam vocem ad loqui genu est intcquia enim loquitur,

vocem humanam ejngit sed non quicquid lyngit voce humanam, loquitur viis' quonii animalia quae citra inten tu

305쪽

DIALECT LIB. IL 1 sid agunt non loauuntur. Sed hominem loqui,comparatum ei 'ouod estnitacum stingere humanam vocem contingens est. Sic etiam,tusiire hominem ad id quod est homine loqui,contingens vocamus , Similiter in loco qui nomen uocatur, si dicas,homo vocatur, nil uideris dicere, quod ad eum locu per 'φφς'

tineat nisi adda iam etpronunciatum id, quod dici let, quoniamfacili usit ex humo vel mile quidda. Ex eo quo p . que loco, qui pronunciatorum dicitur, nihil itidem posse simpliciter dici , hincpatet, quod qui uis de re pronunciaturiues,necesse est pronunciatoadfaciat quod Ma constare oportebit ex re, maeo quod de re dicitur, necessario ex aliorum locorum aliquo ducettsi . Comparationes itidem, similitu Comparat,

pitur aliquid in re per quod relin ad altam rem compa ratio Homo perse nussi comparatur, nisi capiamus in eo, Mi magnitudinem corporis, vel vires, vel celeritatem, vel quaecunque alia talia capipossunt, in quo reliquis vel animatibus et hominibus comparetur. Oppo sex diversa, Τπia tum D in .esii negatione pronunctantur, nihil est quod per se describendae rei

conferant nisi alio locis adhibeantur, vi et in comparationes, ste imilitudines transferantur, uel aliorum locorum usum. ut quemadmodii dicimus,homini esstudium honosatis,cura disiendi adiacenti unt haec. Sic dicimus etiam a co-trariis homini est odium uitioris m,euitatio noratiae. Et ex diuersis hominis bruti nudus est vitiorum uirtutumque δε- lectus,nustu res e tussientiae aut ignorantiae. I ud etia admonuisse volumus, tilissime singulares res, quaeque notissima est, ab his describi, qui primam huic curae asserunt manu. I eriti enim, qui asingulariasunt, omnes interse locos continent. Et quia notasunt aciliorem praebet inuenieri

306쪽

RODO L. AGRIC DE INVENT.

viam. Euia constat haecfacultas tu praecipue, crebra experiendi consuetudine. lendininimi e est animus, quis is maius aliquid conatur nec nin inter principia maxime operis in ocultate deterrendi. Νῆnunquam enim mestora propemodum viri bin nostris, avel per hocsolum praestamin, quia 'eram in commode praestare nos po p.

rκ1ηασις. Quod graece εὐφρασι:. id est, pura metaque narratio seu explicatio. Hesychius λο- Sensius com ' γονεναργη, id est, euidentem sermonem Orationem Ue interpretatur. Is quem commu-rnunin nem vocamus sensium. Commune cinnatum ferme omnibus de rebus iudicium . Ne

quis parum cautus,de eo sensu comuni existimet loqui Rodolphum, quem physici isti nostri enumerant inter sensus illos, quos vocant interiores. Quam priore libro diximus. libri primi cap. septimo. Quaeso auten tel ictor, siccine Rodolphum locutulum. fuisse credis, si haec ad tertium spectarent librum Non quod homo possit diuidi in veras species. Non ita.inquit, accipienda haec sunt, quasi ego existimem hominem in veras species diuidi posse est enim species infima,quq alias sub se species no habet. Sed idcirco specierii memini,quod ea in quae homo diuidi potest,quod ad inueniendi attinet ratione, nihil aspeciebus differunt. Quadere lege superioris libri caput sextum, Cum sit enim homogeneris earum rerum quae per se subsistunt. Hoc est,cussit ho Bella Punica. io substantia, seu in genere substantiarum . Bello Punico. Tria bella punica gestere Romani: quorum primo, victis nauali praelio Carthaginensibus, tinem fecit C O S. Luctatius:alteri, Pub.Aphricanus maior, Victo Hannibale. tertio, Aphricanusminor, Cl de C a Carthagine ipsa euersa Cladi Cannensi. Quani accepere Rosnani apud Cannas,ubi nodsi . f. Livii dicam verbis)quadraginta in illia peditum, duo millia septingenti equites, tanta prope ciuium sociorumque pars, caesi dicuntur. Quoniam sit ex humo. Abhumo dici homine, author est M. Varro. Sunt qui diuersum sentiat, vel sim nihil ad hune locum. Illud persequiuis animaduertat, ea quae hoc capite docet Rodolphus, eade re esse eum iis, quae Erasmus tradit secudo libro Copiae decola gelis exeplis:quaeque sunt apud Rodolphum ipsum, in epistola quadam desormando studio, ad lacobum Barbirianum.

Tertio ad locorum sum neeusarium hoc esse, utpostquam ressingula iuxta rationem prae dentem perfluos locos duxerimus sum earum rerum, defiώ-bus dicturisumus , locos invicem comparemus, edi proιnde ut hi aut consenserint interse aut dissenserint, ita res quoque aut ouuenire aut discrepare dicamus. Cap. xx I.

her quiparauit hanc describendae cuiusque re aculta-pxv xςxxiv. tem , hoc es, ut psit videre , quid de re quaque ex om-mbius locis dici sit, utile erit de propositis duabin rebis,

quarum altera dicatur de altera, ut cum deser serit tran- e conferat interse locos utriWque ei, unum quenque alterivi , alterim omnibin deatque, quid consentaneum possit in eis quid dissentaneum inuenire. atmin enim coum

307쪽

DIALECT LIB. II. r sientiunt interje loci,eatenus etiam res altera de altera none gabitur Euatenus autem di crepant loci, non poterunt etiamne res quidem interse conuenire. Si qua do vero ducetur idem

ex diuersis viris que rei locis, quemadmodum, esieri u pra sedimus,si modo id quod ducitum est e locis,certum habeat cum re utraque consensism, certo etiam vinculo res interis conuenient auaerenda autem erunt per omnes locos iam

consentanea,postea rursis diisentanea tentandum aue hocpa- cito,quid in utranque partem de reproposita posiit dici. Sumamus in exemplum philosepho habenda est uxor. Hicprimum philosophum persuos explicemin locossimiliter Sin uxorem. Definiam philyoph m esse hominem diui ,. 16E, i is,

narum humanarumque rerum notitiam cti birtutesectante phil0sQph . Pro genere erit homo, quanquam exacitius intuentuulieotiist. Species erunt Stoicus, Peripateticus, cademicus, Epicureus, . quae relictu. edtae philosophorum numerantur. Proprium est, curascientiae cum Hirtute Totum partes

eadem quae hominis Coniugata ephilosophia, philosophari.

O iacentia pallor, macies, horror, cra steritavi ontis,se uerita uitae, moru integritas,amor laborum,reru humanarum incuria,contemptus voluptatum Adtus studere, Iustiti-re,laborare aliquid talesemperisscere, quo melior se, me

liores alij fiant. Causa sciens est philosophus qui docuit

eum, cura, iugis intentiostudiorum,ombus didicit Finis bene tranquisieque briuere. ectasum mores hominum, vitaque recit, in stitutis emendata, oe aedita praecepta vitae. Co cripti bibriosisi in memoriae posteritatis testinatajunt omnia quae consequendae philosophiae causa parauit. Connexaseunt opes eius qualesiunque, di piat, veneratio fama. Locus patria in qua nati , locu in quo versetur , publicus,

308쪽

RODO L. AGRI C. ME INVENT.. a1'ectui omnium expositin , ut qui omnis sit vitae praebiturin exemplum. Item habitatio tis certa,cum debeat r- biumpopulorumque correctoro emendatori s. Tempus, ut aetas eius uenis anienex. ccidentium loci, utpraediximus, quia insolam simplicicem rem no ueni at, melius in

sseos 2phea totopronunciato quo sit tum es, perDictentur. Hocpa-R ' cto, etiam erit explicanda uxor persuo locos . Primum siue definienda, ut sit uxor mulier in consortium vitae liberorum causa legitime accepta Hisprogenere erit mulier Species erunt, haec eis ista uxor Proprium, hieros parere To

tum m partes ' dephil6opho diximin no aliae quam ho

minis. Coniugata uxorius, a Xorie. diacenti asseElin matrimonialis,amor uxorius,cura aledae eius,'udicitia, aut negligentia tori εχ clus blandiri, queri,rixario 'icara, aemu lam metuere,iuragenialia reddere, parere,educare, communem resemiliarem curare. Subiectum quonia nunc uxo

remsicuti philosophum tanqui substantia accipimus no

habet Causea efficiens est, consensim coniunctioque matrimo-nj. Finis est,procreatio liberorum,conseruatioque Desinata sunt,opes ovibus alipynt,reliquarumque rerum ad tolerEda matrimoni onera apparatin. Connexa,mariIM,0pes,dos,vobilitas. Ipsum etii uxoris nome ad conexa pertinet, earurerumgeneris est, uae ad aliquid vocantur uxor enim marities uxor, maritus uxoris es maritim. Nos autem in prae- sentia uxore ηῆ tanqua pro qualitate uxoria se projubstan- ibi; tia quae ab ea denominatur accipimus. Loci tepvi in generabbin his quaestionibin, hoc es, quae proposita alio loco dixi-min vocari per conditionem inferuntur, ut dicamin, quidsiperegrinasiiquidsi iuuenis'quid enex'Perje enim nihil horum est in uxoris persena accipere sed per conditionem

309쪽

DIALECT LIB. IL et 7 potius adducuntur ,sunt eorum quaesupra memorauia mus cs in philosephi uxoris persena pleraque huius generis si uia tame crebro inseunt eis, es in alterutram partem sent propensiora, velut in conditionalibin accipiuntur. ccidentium loci quaesequuntur, eadem rationes habent in xoris nomine, queadmodum in philosephi cst homini habe- repraediximitis meriιm hi loci,qui ex conditione inferuntur, non incommode ad contingentium referantur natur i. βuanquam enim iuuenem esse vel em nonsit contingens uxori,cm inest iuuenta vel effuse huic tamen quod est philosephum habere uxorem, contingens es, iuuenem habere uxorem, vel habere senem . Sicuique ista in uxore adphil phum relata contingenti ni sic in philoseph haec eadem relata ad uxorem,sent contingentia. In eis autem rebus,

in quibus de certo aliquo singularique fatilo disseritur his

locus aptius excutitur pluriiue confert, antecedentibus, adiunctis,consequentibus instectis quae omniapriore librosent explicata Si iam sicimus nomen philosephi, cis nomen C p.ir. uxoris, quid eorum is proposito fro asserat. Sic pronunciata de hac re, quid quisque magni nominis author haede re, in hanc vel istam partem dixerit. Sic comparat ne ex philosephi persena, ecquid imperatori in exercitu agenti, a ruo, an retiori ciuitatis habendasit uxor 'Exoxoris persena anphiloseph habendussit amicus firmior, auseruus, an concubina . Similias' alio loco diximus nisis mul ex utrisque biecto praedicat mi non possent, ergo ea continuo aut assirmative aut negative pron clare de proposito oportebit, ut doceamussimilitudine accepta, philosephum vel habere debere uxorem , vel non habere. πο- storum, diuerserum nisii negatiuis nutas fere sis.

310쪽

RODO L. AGRI C. DE INVENT.Cumfuerint ergo,quae describendatum ηntu , hoc more per locos deducisa, tum conferendi ι ut 't diximis loci locis cis uidendum,qui quibus conueniant. Ex his enim a Vrmative de propositostatuemus ti diserepabunt, hi propositumsubuertent. Jrimumque per omnes locos consentanea

serutemur: visumpta definitione phil phi, psi serutatur

diuinas humanata res cumitsra uirtutis,conferam in huic ordine ea, quae ex nomine uxoris uni ducta. Definitio' xoris non multum dabit, nisi ea parte, quae ponitur in definitione philosephi, cura virtutis, in definitione uxoris, causliberorum auaerendorum. aeredi emm liberi, cum cura viis tutis, videntur conuenire quoniam licium virtutis λι ι-

tur liberos procreare. Deinde genvi uxoris,multer, naturae or

dine iuncta ridetur Species uxoris sumamin clari nominisseminas,quarum pudicitiae. virtutum inclyta memoria est, etiam non diserepabunt. Digna enim consuetudo earum, talibm viris erit. Poterimus hoc pacto definitionem philosephi,ster omnes locos uxoris circumserre, uentare o milia. Deinde reliquos ex ordine locos , qui in philosephinomineώnt, eadem ratione quemadmodum de definitione diximus, cum omnibus locis uxoris conii mere, experiri qui conueniant eos uero qui non conueniunt, intacitos relinquere hi enim cum postea dissentanea eodem ordine quaeremus,quo consentanea quaesiuimus,materiam iuuetioni nostrae dabunt. 5 uodsi etiam contrariasint aliqua intes,quae ex alteraparte ducentur, inuenienda tamen utrisque consentanea erunt. Gemadmodum Stoicin m Epicureus repugnant, quoniam hic virtutem expetit, iste a sternatur. Ergo huic voluptas torigenialis ci blanditiae, benignaque uxoris con sisetudo. rati ormae, consentanea erunt Stoico vero,