De inuentione dialectica lib. III

331쪽

ωhec laudatio hodie in manibus, quamobrem no est cur de ea quicqui dicamus. Por-rs, ad exacte intelligendum loctim hunc, plurimum momenti attulerint ea, quae habet. Quintilianus libro sexto de affectibus: di de amplificatione libro octauo Unde in causse Murenae Cicero.)Plutarchus in vita M. Catoni de hac Muren de sensione loques. Cum vero dies,inquit, dicendae cauta venisset, Cicero, qui per id tepus erat C6sul, Murenam defendit, variis modis Stoicos philosophos, S ista quae appellatur Paradoxa illudes. Ex quo cum multum risium iudicibus iniecisset, ipse quoque Cato subridens, iis qui iuxta astabant, dixisse fertur. Dii boni, quam ridiculum habemus consule. Verba hae de re Ciceronis ascripsimus libro secudo. Atque infra etiam de eade dicemus causa, capite huius libri duodecimo Demosthenem quoque tradiant. J Uidetur C/tonis de mihi & hic locus unus esse ex illis,quos dixi emendaturum fuisse Rodolphu, si opus re Ciςerone ver cognouisset. Quippe ubi nos reposuimus, orauillari ibi etiam exemplar illud scriptum, pum. quanquam id hac parte no erat manu Rodolphi,no orauisse, aut orasse, sed orauit habebat. Qui lapsus eiusdem plane farinae est cie , cuius meminimus in principio libri secundi, quo etiam in loco plura de eiusmodi labeculis diximus. Quod autem ibi tu diuinabam, ab Rodolpho ita scriptum fuisse, ut haberet Louanti excusium exemplar, eam conte turam interim certiorem fecit exemplar scriptu . praesertim cum id ea utiq; parte ipse exarasset Rodolphus. Fabulae porro huius qua dicitur fuisse usius Demosthenes,3 Erasmus in Chiliadibus mentionem fecit. Constat haec facultas, me ridiculis, aerisu multa Fabius libro sexto,& M. Cicero libro secundo,de Oratore.

Duplicia esset iba nos dele ctent, ut quae partιmsensis, partim mente percipiant. . OGque omnivo duplicem esse voluptatem qua perespιatisr ex oratione, quando alia ex rebus,atia ex ipso orationis gemere mascatisr ri m quae esse Uum,qua mentem dele lent. Et quomodo ipso orationis genere dele laudus auditor. Cap. VIII.

V Dbndus erit mih ortasse numerus. Et, quia docendi rationi, mouendi praecepta biecimus, aequum uidebitur, ut quae iucundamfaciant orationem bdamus. tametsi alio Lib. λ. p.

docuimus loco metationi nusiam inueniendi certam rationem posse accommodari, magisque praeceptionem huius partis ad Rhetora, quam ad dialetificum pertinere auia tamen ex rebus etiam nasicitur orationi dele tatio res autem

inuensioni praecipuesubduntur,ideo paucis etiam de hac parte dicamus. Delicitatio , diximus quia permotio est 44, '''

cognitiuae virtutis , duae sunt autem virtutes cognitiuae,

flensius, mens, idcirco duplicia sunt quae detestante quorum aliasten , alia mente percipiuntur . Et ij quidem, qui magis pusibus iux ut m corporis tenentur volupta-

332쪽

RODO L. AEGRI C. ME INVENT.tibus, orumque anim in corpor eruit, hi magulamseq-tur delectationem,quaesensibin obiicitHr Contra, quorum generositor . erectior anim tu omnem in mete curam posuit, hi velut inimicas eis infestas institutosuo corporis aspernantur voluptates, solum quae metem delectant sequuntur aut inter utro uesunt medij. suam tribuendam utrique partem arbitrantur, utris iue etiam voluptate capiuntur. βuarum itaque rerum jussusque perceptione gaudet,earum etiam commemoratione praecipue delediatur, his ipsis maDuplo in captatur orationis gratia. Duplex autem est in ιm-

pra)- ma,quae percipitur ex oratione voluptas, quarum alia ex rebus de quibus disseritur nasicitur, alia ex orationispercipitur Sensum quae genere. Res quaesensito oblectant notaesent dissue enim ς 'hi ς'φ' sensi d lictatur eo, quod est naturae suae proprium , t oco li,coloribus utissmis aures,sonis mitioribus: reliquisuo Qui siti siti qui ue obiecto Sunt qu dam tamen quae id menteper-gR Q Vm ς' tini unt quia vero propitus adsensuum naturam accedunt,

videlib. i. ' intersenquum oblectameta numerantur. Vi diessest,stecta-Ρ' ' eula, ludi choreae,conuiuia,hortiforibus consiti, verni temporisgratia fuminum per irentia prata decursis , primus iuuentae decor, corpora pulchritudine con sticua,amores, ioci,

concentus altationes, omnia utiorum annorum animorumquestudia quorum tame maximesunt liberalia, quae oculorum auriumquestudia morantur. Rebqua,quia crassiora seunt, ordidiora uni etiam plerunque, ut quorum etiam nou-Quae metem nausiam honoris nonsint praefatione memoranda. Men-

q' ' ' femi uim proprium est opus veri bon que perquisitio' dei

ctant omnia quaecunque docent, quae magna,admirata, mo-pinata, inexpectata, inauditassent reconditarum rerumper-

uestigatio,notitia vetustatis, rerum in longinquo possitarsi

333쪽

DIALECT. LIB. III 119 cognitio egregia magnorum virorum tela factaave, in 'omnigenere virtutis acta praeclare..ugae quidemsi de eis di stratur,iucundam nimiri ac unt orationem,in soluodcve genere. Sin a sterior e tristiorsit res de qua dicitur, tum olent ista auribit expeti. Et, vel ilitudines docendis rebus

hinc muntur, vel argumetationes quaeruntur, suarum ex

plicationi tale quippiam adhiberisit necesse, et liberiis etiadigressone ad ea tiabimur, cyιod commodisiimefit,cumsa lente transitu i ad ea deferimur, ut nonsecuti ased adduciti si rideamur. Tr Uitin autemsit aptissme cumgenera Di Edi 1 te aliquid inuenerimus, tu quodparata es via ex reproposi- Mis .

ta 2 ex quo rursus in quod digredi volumus facilis eis ae cessus. Vi qui de laudibus mussices dicissi volet ad describenda veri,gratiE dilabi, dicat Musu libertate animi omnisil rerum securitate gaudere. Ilua, minaque expetere. Hic quia iam lume flumina,qui dicit habet, gaudelem ei mussicem facile iam trans ibit in veris deseriptionem, cum sit in eo immu istorum decor, praecipua posit ex

eis percipi voluptaH. Itaque quantussit ornatus, auae oratia forentium virentiumque omnia, qui 'ondibus interstrepetium volucrum concelus, quam amoenum riuorumperprata labetium mimnur, reliquii enus explicabit. Sic in hoc

ipse propositosi dicere volet, quantussit labor Rempub administrantis,paratum est dicere,musici leuare curis, metem reficere: haeco deinde cum Reipu aedministratione coniungere, quoniam praecipuesit his opus ei, qui mpublicam traffat,cum tot ac tantis prematur laboribus,tot curas ineat qua deinde enumerabit M autem hiuus rei cu apud multos videre exempla,tum apuὸ Platonem Lucianuma in

dialogis quopacto amplo diductis imo exordio,a re propo-

334쪽

RODO L. AEGRI C. DE INVENT.sta paulatim edi occulto gradu ad id quod instituunt adrepant. Vtilia est di fieret haec transeundi ratio, siqua res di 'versas una coplecti volet oratione, cat non turbata mi disiectorum membrorumformam, sed uniis aciem corpori,praestent. Vtilis etiam,siquando de re tali dicendumsit,a cuius prima mentione abhorreant aures ut posito fauorabili ali-

o principio, sensim plumbeo quod aiunt pede, ad id de quo Adtim unius deducamur. Cuius rei est egregium in pri-

Adhopulum mi Ciceronis exemplum in orationis exordio, quam contra

4Qμφ δ φδ Dem Agrariam in concione dixit Quod exordi' geni ου Rhetores in inuationem dixere. Cum enim nihil ideretur magis exasperaturum Populi mani animos,quam contra legeme, graria, hoc est,stem alimentorumjuormn disserentem,ergo dilata omni rei istius-entione, primum coepit, non ordiris orationem de laudibin maioru uorum,ne illis potius qua populi beneficio consulatum acceptum referret rideretur,

popularems Conjulem hoc ipso veste rideri, idque in Senatu initio consulatu ut dixisse permultaque alia in hanc ipsam sententiam meo esse qui Gracchanas actiones improbet, nec eui displiceat se ouis de populi commodisserat. Cumque multis huiusmodi populi ostium sit aures, paulis er c pedetentimis abi ad rem carpit,necflatim contra tendere, edprimum voluissesciumse Rullo adiungere, qui cum refugeret, tandemque omnias diligetius inquisisse diceret,ium demum eo delatus es, ut nons contra legem eia rariam dicere e contra Rulli dominatum, qui legis θecie parabatur, doceret. Conueniens itaque fuit hoc in loco transitio latens, inauorem quem dioedi initio costgebat, nunquam abrupta re etiam ad a steriora transscrret. Digrediendi autem crebriori magi permissa poetis liberim. Secunda deinde aliis, ut luse

335쪽

nue ea poξti dicendi libertate proximus. Sed, quia digre- diend rationesumis adducit ut digrederemur,rursis ad institutum reuertamur. Sec dum diximine si quo delectu ' Ri QRφ

re nos oratio, imum orationisgenus, qua in parteprimi cent, 'UGς'v d ut habeat oratio motus animorum,colloquia persenarum,cῆ-silia euentisique rerum inopinatos uti quidem quanquam ad res pertinere posim videri exoratione tamen capituri, quod delicitant. Argumeto est, quod eadeh.ec magna ex partese videamus,non modo non deletifeut,sed offindat. Idcirco

in oratione,non tam res ima,quam mutatio orationis qua ex iprimuntur ista, voluptati est. Et quemadmodum in pictura, pleras gratisi majunt propter lam imitatione, nec tam res quam ingenium miramur imitantis sic cum in oratione, personis se a pro cuiusique natura conditioneque verba tribuuntur, animori asserituum s omnius ura e gitur, .lsio isequitur oratio, ut no dicised agi videatur res,o inani quadam imagine audietis animus udui mediisse es intra adluiactationem s rerum constituit, id quonia iis orationis triu- te,non rerum atura,idcirco est etiam orationi iure tribuedum. Cuitu quide gratiae capacisimum ea omnium poema. Maenim non re quitur oratio sed voluptati orationis res apta tur, uti maximeplacitur unt,sic omnia inguntur, idcirco sim ma est ei captandae venustatis istius in oratione libertas. Proxima est historia seuerior tamen contra ilioris fontis, ut quam ill a veritate ludere oporteat Civilis etia oratio in narrationibus,saepe etiam inter argumentandiι, vel

veris persenis vel diis, asseditu juaque verba tribuit , non parum hac orationis gratiasibi indulget. Ne in dialogis quide philosephi expertes huius laudissere Eri apud Platonem idere, tam diligenter stiditas disserentes persenas,

336쪽

RODO L. AGRIC DE INVENT.

υ non Platonis ,jed persenae non verba audire sed vultus

intueri idearis. In his in quibus ipsa Philoseph loquitust

persona, aut i qua in quae positasent eXtra acitis reru, extramue assectus, exiguin relinquitur istis locus Hocque praeci

pue hac in parte, cum ipsi disserentis persenae tribuitur oratio, delectat, quod in altu omnibin generibus quid imis gratissmum est, si boni emineant dicentis in oratione mores, hoc es, si non des arrogans , si de aliis modesta oratio ,sibenionum candidumque de reb inproferat iudicium. In priniis splacet plicitas issa omnia in melim letifentistativae

tamen tuterim liberim,dicentis ne aliena contumelia, quid Antiat. Harsimi rerum sicut omnium in dicendo virtutum, obseruantis imus fuit ubique Cicero . Sunt praeter hie in oratione quae delectant, quae propriasint orationis,sententiae

graues, acutae, nouae, expectatae, diciafacete, amare alse, prudenter. Ornamenta etiam omnia verbor ii,sententiarum,

compositionis. Sed haec eloquendi ratione continentur, em idcirco ab his qui huius reipraecepta tradiderunt expetenda.

Delectare. Delectatio ut dixtinus. Superiori libro a ictum hoc fuit, Delectare est tale aliquid adhibere, cuius sensi atq; perceptione is qui accipit gaudet.Vel, est aliquid facere, sit siensiui eius qui id percipit accommodatuna. Quorum tamen maxime sunt liber lia. Pulchrum mehercules hac de re caput est apud Aulum Gellium libro decimon no, Qv inq; inquit sunt hominu sensus, quos Graeci αις νίσεις appellat, per quos volu

ptas animo aut corpori quaeri videtur:gustus, tactus,odoratus,Visus, auditus. Ex his o- . mnib=quae immodica voluptas capitur, ea turpis atque improba existimatur. Sed enim

continentes dicimus vel intemperantes. ακολαςους enim si interpretari coactius velis, ni- nais id verbum insolens erit istae autem voluptates duae, gustus atque tactus, id est, libidines in cibos atque in Venerem prodigae, soli sunt hominibus communes cum bestiis, idcirco in pecudum serorumque animaliti numero habetur, quisquis est his beluinis voluptatibus praeuinctus. Et paulo post. Quis igitur habes aliquid humani pudoris, voluptatibus istis duabus coeundi atque comededi, quae sunt hominicum sue atque asino Socrati ver comunes,gaudeat: 'Socrates quidem dicebat, multos homines propterea velle viuere vebum. Hippo ederent & biberet Cese bibere atque est ut viveret Hippocrates aute diuina vir sciencrates de coi tia de coitu venereo ita existimabat, partem esse quanda morbi teterrimi, quem nostritu. comitialem dixere. Nauque ipsius verba haec traduntur, συναι - ειναι μικ2αν ἐπιληψiat

337쪽

Plumbeo, quod aiunt, pede . Hoc est,quasi suspenso ac minus firmo gressu, pedete Plubeo pede.tim , paulatim Cicero quodam ita loco frigidum argum eiu una plumbeum pugionem appellat. Quem eundem sensum habetet illud, plumbeo iugulare gladi6. Qii amc6tra legem Agrariam.)Haec est lex illa agraria, de qua toties mentio fit apud aut bores, Lex agraria. quaque omnium prope bellorum ciuilium fons SDori osuit Primus ea promulgauit Sp. Cassius regni affectator. Socuti eum sunt inulti, quod pli in fecere, veru maximos omnium motus hac in re excitarunt C.& Tiberius Gracciti. Occasio eius legis feredi, fuit eiusmodi. Solebant Romam, quantum vicini agri holtibus ademissent, partim vertundare, partim redigere ulti blicum, tenuiori fortunae ciuibus modica pusione via tendum locare. Sed posteaqua diuites,ita ut fit, augere ea pensiones coepere,& pauperesacsiducendi sag is excludere, lata lex est, qua supra quingenta agri iugera ciuis Romanus habere prohibebatur. Verum ea leX paucos admodum annos contra locupletes auxilio sitit. Ac principio qui de subornati sunt alii quidam, qui in illorum sui a orosc6 ducerent. Deinde velut abrogata iam lege. ipsi etiam suis editis nomini b omnia occupare coeperunt. Cui tam inexpleta di ultu auaritiae, pera tribunis plebis, cum maximo Reipub. motu obuia iri coeptum Id quod tempora Ciceronis fecitR Rullum, facile ex ipsius Ciceronis contra Rullum oratione apparet. Necesse qui Gracchanas actiones improbet.)Duo cre Gracchi, quorum hic facit metionem Cicero Caiu, 3 ' - 'Tiberius quibus lata cura fuit rogandae ferendaeque legis agrariae, ut perire maluerint ambo, qua ab ea actione desistere. Et Tiberius quidem ductu P. Scipionis Nasicae, Caius vero L. Opimi consulis occisus est. Vitain utriusque scripsit Plutarchus. copia brevitate . facillime aut OFndi auditorem aut aectari, quareno abs re

Opia vero si emim in dicendo, quoniam praesertim isti, inter caetera clectramim offendimus, constantaue etiam inuentione ista, non alienum videtur ab instituto nostro, paucis de his dicere. Conseat autem orationis bertas. Vbert Rco

ve quia pauca quia em, multu tamen eis quimur vel Guan iustii plici r

sit paucta dicamu6,congerimus tam emtuta, at clueat, ima μ'R V 'gnitudine , aceruo tame rerum eniamin orationem uel, quod

assuentis imii est, multa dicimus de multis. Si ostenderimus

aut E,quomodo multa, quomodo multis dicatur, tria haec euiusmodisint facile erit persteritu. Multa dicimi r. ex Multaquomopositione Cy ar eum etatione. Expositione diculur multa aeum β' φ Nu ς

non alis habemus umina latum rerum explicare sed partes omnes prosequimur. Qidicit enim, Iuno quoniam oderat Troianos, nauigite ex Sicilia Aenea classim eis disiecit

338쪽

x tempestatum quarum imput delatus ad Apicam A neas, a Didone hos itio benignissime est acceptus Hoc qui

dicit totumprimum Aeneidos libram complexin idetur. P olet autem paulo uberius dicere, i e quidem cauyas odiorum, propter puis infens Troianis erat Iuno, recensebit. deinde, ut e Sicilia nauigarint,sosticitatu a Iunone Aeolum, ut tempestatem clas immitteret. Nou tamen iste preces lunonis sit et non pollicita Aeoli, nec quo pasti immissa' Troianis,aut ia fauerit eos tempestra prosequetur. Sufficiet tempestate disiectosfuisse demonstrare, atque diuersos alium ab alto,ad littoraporti que Apicanos esse delatos . Nec meneris ille auerelas, nec Iouis restonsa, quibin buturus rei'-manaestatus explicatur, attingit. Post tempestatem refecitis

corporibus atque confirmatis animis sociorum benigno θα- qui Aeneae, tum ut explorandorum locorum gratia profectussit Achate comitatus, Carthaginem lue perueneris πιι

ius urbis condendae causam, es Didonisi in breuius qui dicet explicabit is verbis quam ut describenda Venere, auerelis Aeneae, iactati que hinc inde verbis eius e gat. Deinde, ut in templo Ilionea socios reginae implorantes fidem ne littoribus arcerentur agnouerit, agnoscendumquese ei ci, reginae praebuerit. Nihil hic ad ordinem rerum pertinuerint res Troianae pictura in templo expresse nihil Didonis pulibritudo, aut templi forma deseripta nihil reliqua

mulia, quae ut ornandis rebus immensum, ita cognscendis nussum attulerint momentum Poeta enim acerrimi ingeniν iudicisque,non magni ne putauit quifuerint casus,aut ordo reru Aeneae, quaru etiam vi, tenuis ad imismperuenerat a-ma se umpta illius persona, voluit laquam insteculo quodam varietatem rerum humanarsi vitamque mores ho-

339쪽

DIALECT. LIB. III. N imi milectandos proponere. .e cuncta, ut maioreastoluptate commendaret, arefudit, quo orationis erismque decoremo gratiam, quae iv angustioribit delitesmu, in ipsa amplitudine per omnes possit numeros explicare uim haec ipsi midio poterunt essi s dici. Nam in causis odio rum recensendis sit ut e case longi ymarum narrationum sunt capaces . Et quod stostea dicitii re ιχ e cons ectu Sicu-ia testuris in altum Vela dabant, hic in quaesit Sicilia de-Fribi potest, oe pMoerint manendi ibi rur is , di dendicat apparatiis disssionis, iam ima exprimetur nauigatio. Sic videmus in praeliis narrandis, tantum quae acies cui cesserit, in Isarum partium eques pedesse alterius prosigauerit equitem a st peditem Singulorum rarasit aut perquam breuis mentio,visi imperatorum, aut eorum quior

dine ducunt. Idcirco in angustum pugnae apud eos collieuutur. Apudpoetas, singulapugnae , singillas e implent volumina. Edoniam non exercituumsitim sed his tuorum hornini casus effingunt, Duo magis varietate rebus u aspectu ponendis dilectent. Sed si Horum caseus quantsi possint extendi, Aeneae co Turni apud mirgilium, Pol nicis

Eteoclis apud Statium facile declarat deseriptis Dici Argumentamus vero argu=netando multa, O quando propositam quae domu ad 'sionem in multas quaestiones diducimus, quaestiones nu- η merosis offigimus argumentationibus, argumentatione uealii per alias probationibus confirmamus edis quid exponendum in argumentatione, o contenti caput ei annota se, totum ordinem eius recensimus Vi quiprole virtutis nomen etiam improbitatio eneradum esse, quonia=nst ratae Lama Scipionis addutili, Liternum ubi exulabat pro Elisint: cum constea sint eum uterint ursea. Id qui iam olet

camus.

340쪽

RODO L. AEGRI C. ME INVENT.eo pacto, quo uper i tendi,ulterius exponere, mobis L De liphleg emum. quare illic exulauerit Scipio, dicet, in reliquo

dici potuit id ipsum lates argimin. di tribin His maxime

fit modis, quibus diximus rem unam in multa diduci diuisione,partitione, dinumeratione quae quidpiat, suo loco diximus. Ergosi quis avolet dicere, virtutem Ciceroni Rempublicam tractanti aptissimam esse, mirtutem diuideteroque ea religionem, pietatem,iustitiam frtitudinem magnanimitatem,constantiam ,temperantiam,modestiam erudentia fide, reliquus virtutis species ponere potest pro 'pub partes eius, Gisnt partes, plebs inopes,potentes pauperes,d tes Deinde Ciceronem per adiacentia aut a Pin, aut esseos adinumerabimus ut qua facundi i qui doctEus, qui nouus homo,qui consitaris, qui causa agat, quotidie in iudiciis contionibusque versetur, quaeque reliqua sunt huiusgeneris. Posunt igitur haec omnia vel inter se coniungi monum

quodque unicuique prout est cuiusque naturae maxime o taneum aptari velsic, ut integra cu indu forti numero componantur: utprimsi diuis virtute, manetibus reliquis dicamin, certum est religione, pietatem, iustitiam, fortitudine, em caetera qua diximus virtutum species, necessarius esse Ciceroni tracfanti Rempublicam . Deinde is, si di pertita Repub.nec quenqsam dubitaturmn quin Ciceroni, qui intervatritios plebeios potentes, inopes, 'rellium Reipublice partes resetur, opus sit habere irtutem. Post haec dinumeratis his quae Ciceroni ad unt, non enim ieri pose, ut quifacun- ου,dotitus, homo nouus,honoribus clas,quaei relissa