De inuentione dialectica lib. III

321쪽

rem. In Ira videmus, idem tribus illa qui adhuc extant, Horatio, Persio, Iuvenali,institutum esse, eidemque rem traditari. Eis, ut more bittamque emen levi, reprehendant stitia. Suum tamen qui uesecutin est colore, Horatius

ridentis 'eciem, nuo ine ait culpam desidere ludo affectauit Persitoseueriorem c prope philosephi persona

accepit. Docedo itaque reprehendit, in reprehendendo docet. Iuvenatu indignantis 3 irati plerunque praefert speciem. uuare ei efflor paulo profluentior carminis compositio, magis decuerit eum,sicut sal amarior phrunque solutior orationis liberta . Nec ulla alia in re imagis positum esse decorum orationis illis crediderim, quod tantopere in oratore ι laudauit Cicero, tantaque bisecuitu es obseruationeo quam ex hac imitatione desumptussit color i que dicentispersonae, ex sa, auditoris, rerumque costata existimatione,apte diligenter accomodatus. Sed plura de his dicere,ad eloquendi magis quam inveniendi pertinet rationem. Seonda tracitandorum assectuum ratio es,cum aliquem A. I. ita affidiu aliquo cocitum describis tu. cis quaesecerit,quae dixe βψμ uQ. rit sic explicamus, ut ex omnibin asseditu positi deprehendi. Cuius rei cum multis in locis multa sunt apud authores exe-pla,tum egregium apud tragicum nostrum in Oedipode. Prς Senecam.

dicitapostquamsti in andum genu deprehedit quae

sequuntur. tu enim est locus. Mus etiam generis est, cum

Pelio iste alium quempiam esse auisuisse aliqua assetitione

permotos docem tu,quae utrobbet modo argumentatione

m expositionepossim explicari Agulium autem interes inter hanc rationem priorem istam .doniam ex prior sit color assumitur, quem possiumus etiam aliud agetes praeferre. Sicut enim qui obiurgateleritiue irati pecie habet ita post*

322쪽

Aeneii . .

RODO L. AEGRI C. DE INVENT.minet amantis personam gerentes obiurgare, in indignari, cin queri, reprehendere quemadmodum apud V ergilium

Dido queritur primum Dissimulare etiams erasi perside tantur e nefas' Deinde iamflagrat ira Nec tibi diua Oarens generis nec Dardanus aut hor. Omnia tame seminae urentis colorem habent in hac autem parte,no color oratio vis, sed res ima cluae agitur γ oc est, quam docere conamur, cotinetur afficitu in hoc enim diffio impenditur, ut hoc aut istopa

Tt stando ruino asse citum quempiam e se doceamus. Tertia est qua tratio tertia. tantur asse situs est, cum auditoris animum tradiare nitimur cumque non si v erit oratio a feritum docere nostrum,sed eruere excitareque cupit alienum . Hocque est, quo ecundo numerant loco, qui tria volunt oratoris esse munera, docere, mouere,dele fctare.

Sed hqc ardentiores habet motu .)in Tragoedia inquit, assectus insunt vehementiores, propterea quod in ea illustriores grauioresque personaequa in Comoediana troducuturin c. Lege Horatii libellu de Arte Poetica. Quia res Psonasq; de medio simit. Quia in comuni hominu vita vertatur. 8 res personasq, habet plerunq; humiles ac viles, nonnunqua etia sordidas. Ut ipsa dictio. Ipse orationis ductus ac veluti color. Colore. Habituni, speciem Horatius ridetis specie. De hoc Persius Satyra prima: Omne vafer vitium ridenti Flaccus amico Tangit,&admissus circum praecordia ludit, Callidus excusso populum sit pendere naso. Et ingenuo, ut ipse ait, culpa defigere ludo.)Lapius memoriae est. Neq; eniἰm apud Horatium hoc carmelegitur, sed apud Persium Satria quinta. Quo in loco Cornutus inter alia multa his etiam verbis admonet ipsium poetam Persium: Verba togae sequeris unctura callidus acri, ore teris modico, pallentes radere mores Doctus, R ingenuo culpam defigere ludo,&c. C terum hac trium horum Satyricorum diuersitate is demit intelligat, qui omnes siuguloru Satyras euoluerit,& qui de diligetissime Sal amarior. Amaru letior reprehesio, amaruletiores ioci ac dicta. Solutior orationis liber cas.)Libertas maior, quae mi Decorum . niis altricta obnoxiaque ullis sit legibus. Decor orationis illud. Cicer. in oratore ad Brutum:Sed est eloquetia', inquit, licui reliquarii reru fundamentia sapientia. Vt enim in vita, sic in oratione, nihil disicilius, quam quid deceat videre. πρεπον appelia iit hoc Greci, nos dicamus sane decor v. d quo priclare multa pricipiuntur, ' est res cognitione dignissima. Hui' ignorationensi moso in vita, sed saepisti me in pol matib=&in oratione peccatur. Est aute, quid deceat, oratori videndum,n6 in sentet iis solu, sed

etia in verbis. Non enim omnis fortuna, no Omnis honos n6 omnis aut horitas, no omnis artas,nec vero loc', aut tCpu, aut auditor omnis, eo de aut verboru genere tractadus est, aut sente tiara Se perq; m omni parte orationis, ut vitet, quid deceat est cos deradu.

Quod&inrede qua agitur positu est,ia in personis,& eoru qui dic ut,&eorii qui au-

323쪽

diunt. Itaque hunc locum longe 'ate patente philosephi solentinosi: ciis tractare,

non cum de recto ipso disputant. Nam id quidem Unum It grairiatici insceris,elo. quetis in omni S genere S parte causarum. Qui me nim indecorvest,destillicidiis, cum apud onu iudice dicas, VerbiSampii sim is, S locis uti comunibus: de maiestate Populi Ro. Si summisse Sc subtiliter idie generet Oro. At pc'rsona alii peccat, aut sua, aut etiam aduersiriorum:nec se solum, sed saepe verbo. etsi sinerentillavis verbi est time ea res saepe aut probatur aut reiicitur,allo atq alio relata verbo Sic omnibus in rebus videndum est, quatelaus Et si enim suus cuique modus est, tame magis offendit nimia

quam paru In quo Apelles pictores quoque peccare eos dicebat qui no sentiret quid esset fatis Magnusessit hic locus Brute, quod len a fugit & magnil volum Saliud de syderat. Sed ad id quod agitur, illud sinis. cia hoc decere, quod semper usuirpamus indistis' factis, minimis S ima Timis: cu hoc in qua decere dicimus, illudio decere: Scad id usquequaque qua tu sit appareat, in alioque ponatur, aliudq; totuit, viroen decere an oportere dicas 'Oportere enim persectionem declarat officii, quo S Temper v te id est, omnibus: decere, quasi aptum effecissentaneumq; S tepori S personae. Quod cum in factis saepissime, tu in die is valet, in cultu denique, ingestu cincessu. Contra idem dedecere inod si poeta fugit ut maX in Vitium, qui peccat etiam eum probam orationem affingit improbo, stult5ue sapientis. si pictor ille vidit, cum immolanda Iphigenia, tristis Calchas esset, na Cestior Vlyssus, moereret Menelaus, obuolue dum caput Agamenonis esse, quoniam summu illum uictum penicillono posset irrit tari si denique histrio quid deceat quaerit. quid faciendu Oratori putemus Apud Virgiliuni Dido.)Qu arto Aeneidos. AFEius, nune ex solis rebus nune ex solis personis, nunc ex utrique duelposse. Nὰque vero figidos esse debere, sedpa datιm augendos : Tum quomodo au riposimi, i rursum modo imminui. Cap. I II.

Via nasicitur autem omnuassectio ut diximus sitim Cap. i. huius dem pro aliena uscipit tur persena ex reis ecis, auae t hy' vel euenit, vel expectatur, proinde ut ea bona malaue creditur cin existimatione persenae, quia vel dignam eam, vel indignam eo casu puta mi , tertium per pe accedit persona, quae rem opera consilioue explicuit quilus vero asseetibus pro nobis movemur, fissicit quidem res essicientis tamen etiam persena epe adiungitur . epe etiam di nostra perso-1ra, quod ad dignitatem indignitatemue pertinet , in his ipsis utimur asse tibus si quid ea alterutram in partem habeat notabile . Ex his ergo, vel omni btu, uel sin 'udis ar

gumenta ducentur , pro rerum conditio , 2 lectiuquem conamur excitare natura . Cicero quidem quandoque

ex persena soli m ducit, ut pro Plancio, pro Sylla landoque ex re, I in Nauarchorum caseu deplorando, con-

324쪽

RODO L. AGRI C. ME INVENT. ἡ ἡ 'baltu tra Verrem udoque ex viri lue, ut pro intio Proh x legς Cor Hilone vero cum personi Milonas indignam eo casu docui i

riis Libr. r. set,pro re t alto loco plurius dixi minuisa ubiecisperseni, is lachrymis laquam tu iis maxime efauorabilibis caussam comendauit. Munt autem eo ducedae argumetationes, ut co gere nitamur, miserendis, inuidendu,ira D,

fauendum esse Satis est de repersnaque demo irare,id auod natura asseditu postulat ut res bona vel malalesna di avel indignasit. Euodsi recte γ' exsententias at,siti auditoris ammus qui oratione psit expugnari sequetur affectus vltro Rapidus enim es, iatu opus es coepisse. In reliqua, , cu mel impetu cost erit, velut decidetessummis montibus 'ἡὰὸ, torrentes prαcipiti per decliue curs deuoluitur . I li-

affectus tui omni dicentis in hoc conferenda cura, ut assectum oui dicendo repente non potest erismmus, paulatim excitemus oratione demussu operam, a)t rerum persenarum

aestimationem in hanc istamue parte, velutgradibu quibusdam ab infimo ad ιmmu perducimtu od tum amplis

cationem,tum argumentationem Rhetores uocant. Sicut e- nim in resivi, prope laudis es expers ea quaecunque tantum Id est, O Q oeneris sui nomen tuetur, proximumque es a conuicio, dici

eistat, iro auod dici let 6 quidem homoictyolum homo es. Vt dotiis ut a.' citus,sed praeterea nihil. Ingemerem pectandam, admirῖdama esse oportet, quae oculos animo que 'edat, quae-nI' Es es h sique debet insigni aliquo loco numerari. Sic etiine assectus si xὸ ψ quidem meretur nomen, qui tuis est a mentis tranquillitate proximus. Ergo ut moueri,rapi,ardere dicatur auditor, magnitudo rebus est addendaeerque omnia quaecuque psimus

Affectus qua res exto endae sunt incrementa Sicut autem quantitate ma

ratione auge , in . I

ri possint. ava quaedamperse in rerum totogenere creauntur, ut mons

325쪽

DIALECT LIB. III. 111 omnis, etiam ebphas magnus dicitur alia coparatione ma--gna diculur. ut adamas adamati minori 'aratus, Eranum mili minorigrano mi*όdicitur magnu Sic etia in his quorum aestimatio initur, suae nostra opinione magniputantur,quaedam peris videntur talia, quaedam comparatione tostuntur. Perse magna identur, i religio, patria,pare-tes,coniuges ij, vita, valetudo, honor. Et haec auidem omni hominum generi Aliasisnt magnasinguloru opinione ut

quicquid es quod innicuique maiorem in modu desideratur,

visitienti potus,ψῆrieti cibus,sudenti eruditio, asaro pecunia Cum volumus ergo aliquid augere, docebimus pertinere ad haec tuenda, velparanda, vel ad ea quae obfiant istisci pessenda uuanto plura in hocgenere coaceruabiminis sementa, in alii ver alia congeremine tantos et res maiorum cum docuerimu non posse quemfine eo de quo di sirimus, incolumitatem tueri Deinde addamuου, ne itam quidem iututos bifore. Post haec, dempericuli parentes manere Iam patriam quoque, ara Ocbque in discrimen adductit iri. Pro cuiusque rei natura, ingemoque auditoris haec erunt adhibenda. Videndumque,ad quam partem erit earum, quae vel ab omnibus magni putantur,velpritiatim ab his qui audiunt,id quod in orationem venitesit accomodari. Naque cin hoc inter utilistim afuerit, idere, quid is apud que dicimus, maxime probet: que auersetur, in quem it Dronior lectu. Alius enim ab ira facilius aufertur,aluus est aduersses misericordiam infirmior quosdam inuidia torquet, aliquos pro-plius metu concussieris. Ergo haec quibus rebusfacilius in i laserantur, diligenter erit exploridum in qua partes

cilii me victoria=n cedent,ea erunt acerrime osipugnandi, o Dupliciter re

paratione vero res tostumum, alias quidem non expressa εἰ te. ζ'

326쪽

RODO L. AGRI C. DE INUENT. per orationem comparatione, sed tacite audientis animo colletila alias aperta, dicendo demonctrata. Prior iste com parationis modussit, vel cum rem de qua disserimus inpartes bargimus, velut una in multas distribuimus.Multa que,uno, ima pluraiunt,maiora quoque ridetur. Sic qui

bellum dixit, omnia quaecunque flent in best eri comprehendit. Atiui metus hostiles, praeda , incediaque vistarum,

expugnationes oppidorum,caedem popularium,impensetis militares, vastationem agrorum famem Uectatem, omniaque Hrro flamma diruta, omni anguine constersa dicet, quanauam nihil iste pis dixerit, id tamen consequetur persaepe, ut cumsic dixerit, dixisse omniaχum aliter,hoc est, si besti nomine,nihilsere dixisse ideatur. Praeterea maiora videntur quae inflant, quam quae uelpraeterierut ex multo,velfutura uiat auonia haec,l ei met e locum admittunt ista, latium de deriumue percipi t facito iam tandem ne rerum . Ergo si res de qua distraturpraeteriit, aut adhu utura est, colligendum tamen est, ea secuta esse vel praeuenisse,quae in praesentia bene aut male nos habeant,prout est rei natura de qua dicitur. Adhaec, praesens rei conspectus praecipue penetrat animos, nec est res vlla ad mouendos fictus potentior. Segnitu enim ' inquit Horatiiu irritae animos demissaper aurem auam quaesunt oculi ubiecta delibus . Detetitae itaquesent in aduerso pestire cicatrices

in concione, vulnera deligata in iudiciis, parentum cognatorumque achrymae,infantiumpuerori aetas,reorumsordes prolatae tu conspectum, praesentibus aptata oratio. βuodsi minus res patitu eri,oratione tame couantur qua maxime datur,rem velut in conspectum dare, oculi ubiicere. quod describenda re imagine eius verbis exprime -

327쪽

maxime consequuntur. perta 'ero comparatione res cre Alxqrcomp -

scunt,quoties altu quibin easpraeserim Issmahibetur, earucollatione magnitudo imarum colligitur Sicut aute in auatitatibin, quoties duae plure e conseruntur, maior est ea quae

sola manet, quam non usquequaque aliarum magnitudo assequitur Sic u hac comparandi ratione, quicauid aliquid habet quod nonsitsibi cum aliis commune, ea parte reliquis maius videtur,quaslum eminet, reliqua dit ita dicam)a tergo relinquit Cicero itaque, cum pro M. Marcesso rem- tuto, Caesarigratias agit,praesentem istam clementiam omnibus besticis Caesaris praetulit laudibus uuonii bessicae rei δε-cus, cir milites edi tribunio auxilia etii muneris iam eret, essenis cilcti venire in eius cietategloriar haec autem clemetiae olimseu esset. Et bellica laudes multa turbuleta, as era, horrida, qualiafert bestorii necessitas, habere clementiae laude benignielenimodestiaeelenifauoris esse. In besso

quos vires humanas humanis vinci viribus clementiam animos pedioras incentium, qui inuicti viribusnt,placare. Haec itaque quia clementiae coueniunt ii, praefertur hae in parte besticae virtuti odsi quis e diuerso volet colgere, quibus rebus bestica Piritu a clementia separetur, poterit eam similiter multis praeferre clementiae Clementiam enim pacatis couenire rebus, pacis potius ornametum esse,quam periculorum praesidium. besticam virtutem, resus in timii diserimen adductis succurrere flere eo patriam parente ue ab his quae ictori costibu sint fendere. Et clementiae laudem velut in medio positam cuiuis posse contingere: bellorum gloriam non nisi rarissimum quenque consequi. Sic etiam non hominis modo sed omnium animalium esse

328쪽

RODO L. AGRI C. DE INUENT.elimentiam ignoscere enim omnia. post rotis iterum parari.continere autem res nutu ditionequesua, omnes quidem

limes dei plurimas autem eiin ideri qui deo proximinsit,οuod bestica laude inprimisparatur Poterunt autem haec

argum etationis exempla per omnes locos duci P eruntque vel inter utilisinnas exercitationes Dialecitici augendi rationem,cum priores ista , tum hanc postrema ex comparatione. Ouando omnis hominum deliberatio,omnia consilia sere inter magis minussu bona iactantur. Neque quicquam erit,

quod acrim expendere vim rerum, intueraque doceat, quam comparatio . Laudationibin inprimis augmetatio conuenit.

Pleraque enim auae laudis loco ponuntur per sigida t, nisi extosiantur oratione, dicentis ingenios ant,laudanda. I crates in Helenes laudatione,cum pulchritudinem ei in maxima laudum illiinponeret parte, pulcherrimam eam uise, cum alii rebin , tum Thesei rapina prudentissmi toti Graeciae viri, o Paridi iudicio docu sit, exiguam tamen laudem conuulsisse videbatur,pulcnritudinis qua uis admiradae,qu is incredibilis commemoratione, nisi 4 ampulchritudinem auam alijsoriasiis ne laudadam qui eputarent,alij in ultimis lavdsi ponerent omni bin aliis quae lau- Quomodo dantur praetuli siet. Diminutionis ex augmentandi praeceptis π., ἡό parata est ratio. ib sectique enim additis res crescit, eorum

nem reuocamin, melius, milemetiin aestimare res, iudicare de eis cogimin auditore. Haeci una est rati luedorum

estu si, ut pacata rursui o*άs me trEquillitati reddatur. Aliter asscitin contrariis distulimus assectibus, Miram parati nobis regerimus in authorem vel cociliata misericose

329쪽

DIALECT LIB. III. is dia impetus eis mollimus euocato quandoque undecuna nouo affectu erioris obliuisci cogimus. Potenti gimus aute ad soluendosώbditoso recens concitatos assecitus es risia. de in causa Murem Cicero nihil aeque videtur opposuisse Catonis, Sulpiti maximorum trorum authoritati, uua laetistimam illa uamfacete dicedisesiuitatem sica, omne iudiciumsolutum est risis, ut Cato, quanuis naturi institutione, se quoque accusatoris persona, quam sinebat,horridior,cum tamen riseum tenere nequiret,seratur dixisse, jboni, quam ridiculum o Eem habemus Demosthene a nytradunt cum pro G riseide dicturi Messit,in quem vehementissime iudices accenderat accusatorum oratio, reclamare-tίrque ab omnibus i. velut praedamnato iam reosilentium imperaretur, orauisse, ut bona illorii venia liceret pau- cisiima extra causeam verbafacere. Adod cum permitterent, ait,Megarensem quendamsudiis operatum Athenis, cu redire in patrii vestet, conducto a sino impVui Darcinas se-ridie vero, cum nulla umbra, quayolis ardorem leuarent ipse eis agaso,praebereturpatulo in via asino, csituit istius υmbrasolam vitare,eaque cum nonsit iceret ambobus, aga fbi illam vendicare sis istam assιrmare iuris esse, operas isti

non umbram locatam contra Pe contendere umbram inter operas esse. Cumque diceret orator grauisit me inter eos δε- umbra asini altercatum, videreici, omnes risu quati m exhilaratos iudices esse, tum grauisiima eos increpuit oratione, quipossent de umbra asini disserentem audire, de alute

ciuis, quod eos iudici, religio cogeret, audire non possent, tum coepisse de causa dicere, eumque liberasse. Conritat autem Vide Fibri hae acultas,natisra primiιm, quae cu in omni re multu, tum . . . .' 'φ'

in hac plurimum potest. Deinde quodproximum ect crebro

330쪽

RODO L. AEGRI C. ME INV .ENT. . Sunt tamen etiam tradita eius praecepta, quatenus tradi praeceptis potest, quorum authores Cicero uintilia- .nus notioresuent, quam Iint sint indicandi. Et de asse tibiis

quidem hae ussiciat dixisse.

Ex rei specie. Prout res bona aut mala, utilis aut nocitura, digna aut iudigna via detur. Pro Milone.)QIem Clodiani pollulabant lege Cornelia, de Sicariis. bic, qui bellum dixit. Hunc in modum Tabius libro octavo, de nargia: Sic urbium, inquit, captarum crescit miseratio. Sine dubio enim qui dicit expugnatam esse ciuitatem, co- plectitur omnia quaecunque talis fortuna recipit, sed in affectus minus penetrat breuis hic velut nuncius Aa si aperias hic que uno verbo inclusa erat, apparebunt effusae per domos ac templa flammae, Scauetium tectorum fragor, ex diuersis clamoribus unus quidam sonus, aliorum fuga incerta, alii in extremo compleX suorum cohaerentes, &infantium foemmarumque ploratus, Se male usque in illum diem seruat fato senes, ta illa profanorusacrorumque direptio efferentium praedas repetentiumque discursus,& acti ante Rum quisque praedonem catenati,in conatu retinere infamem suum mater,& sicubi maius lucrum est pugna inter victores. Licet enim omnia, ut dixi, complectatur euersio, minus tamen ost totum dicere, quam omnia. Segnius enim, ut inquit Horatius.)In arte poetica, Aut agitur res in scenis, aut acta refertur. Segnius irritant animos demis per aures,

Quam quae sunt oculissubiecta fidelibutivi quae Ipse sibi tradit spectator, &c. Detectae in i Detectae itaque sunt m aduerso pectore cicatrices. Fabius libro sexto Non bluindiciis cicatri autem, inquit, dicendo sed etiam faciendo quaeda lachrymas movemus. Unde tro-eest vestes ducere ipsos qui periclitEtur, squalidos, atque deformes,& liberos eoru ac paretes, in- seisiae stitutum: ab accusatoribus ostendi cruentu gladium,& lecta e vulnerib 'ossa, ,estes sanguine P fusas videmus, vulnera resolui, ac verberata corpora nudari. Quarta rerum ingens plerunque vis est, Velut m rem praesentem animos hominum ducentium. Haec ille Et Antonius secundo de orato te: Sensi equidem tum, inquit, magnopere moueri iudices, cum excitaui moestum, ac Gordidatum senem, & cum tua feci qui tu Cras. se laudas, Dyarte, de qua quid loquar nescio, sed metu magno animi ac dolore, ut di scindere tunica, ut cicatrices Ostenderem, cu C. Marius moerorem rationis meae prς- sens ac sedens multum lachrymis suis aciiuuaret: cumque ego illum appellas, collegam ei suum comendarem, atque ipsium aduocatum ad communem imperatorum fortunata defendendam inuocarem: no fuit hiaec sine lachrymis meis, no sine dolore magno iaseratio, omniumque deorum,&hominum,& ciuium,in sociorum imploratio: quibus

omnibus, verbis, quae a me tum sunt habita, si dolor ab suisset meus, no modo no miserabilis: sed etia ridenda fuisset oratio mea,&c. His non sunt admodum dissimilia, quae de epilogis Ciceronis diximus libri secundi capite quarto . Quae ἐνάργειαν Graeci. . , Quam ενεργειαν Graeci eam nos efficaciam quam illi ἐμάρὶειαν, nos euidentiam appel-mρὶφ lauiu j. Qua de Fabiis intiliani sexto Iustitutionum lib. verba sic habet, Insequitur, , εναδεγεια, quae a Ciceronei lustratio,&euidentia nominatur: quae non tam dicere vide νηησὶφ tur, vim ostendere:& affectus no aliterquam si rebus ipsis intersimus, sequentur. Meminit eiusdem rei idem author libro quarto,in rursum libro octauo Cicero itaque cum pro M. Marcello restituto JLogum sit atque haud scio an etia superuacuum liue ascribere verba Cicer oratio eΣtat:qui volet, inde petat. Illud hic obiter notandum, Familiarium hune M. Marcellum, cum a Caesare restitutus esset, priusquam reuerteretur Romam

epist. Cicero a familiari quoda suo Pub. Magio Chilone occisum fuisse, quemadmodum in epistolanis lib. - quadam ad Ciceronem refert Ser. Sulpitius Isocrates in Helenes laudatione θ st