De inuentione dialectica lib. III

361쪽

de eo habitas subiungere potu sit, maluit disserre eam ad

proprium causis suae traditatum, quae ea de reperagebatur. Contra vero matris odium, quod proprium illius erat cause,

cuique nihil negotiscum causa corrupti iudiciferat,id tamen

primum putauit narrandum. Eratque alioquin temporis ordine primum, quod quanqui nonfuisset primum,tame narrandumsuisse contenderim quoniam matri,aua tota causa maxime premebatur,detrabeda ante omniafuitauthoritas. Itaque quanqua pars narrationis vidcripotes, ouemadmodum emes utique narratio, tum tamen oe assentupropemodum eiuspartis exordijpraebet,qua aduer ario odium,nolis beneuolentiam conciliamin. Eiusdem etiaprudentiae co- sibique est, quod non nudum erit ordinem continua narratione copterit turie ibinde erumpit in asse findo quilis

dam, velut digressonis, aut indignationis causa, ventis conturbat. Cuiusmodi est a principissatim Nam Sona mater huius abit mater enim a me nominis causea, tametsi inhil hostili odio cis crudelitate est, mater inqua appestabitur)e, , quaeseq-ur. Deinde non ita multo p mulieris elus incredibile, oe, reliqua item Tum influe huiuspartis effusiuου, lam uitiu quod huic cum matresuerit simultatis au distis. Si cs in Oppianici criminibus recensendis post nuptim Sasii. in Oppianici Sentis,inquit, iudices vos pro ve-ytra humanitate his tanti celeribus breuiter a me demon-sratis vehementer esse commotos Et paulo post iterum de

Auria atris uxore praegnant ublata, Rusin maiore copia post canitari Fabritiique condem uationem de ratione iudica corrupti,cum velut aditum aperit, ut id non cluetio inda Oppianico doceat esse corruptum . Vidembo ita

que hac narravd diligentia artificioque sic iaci ab ofun-

362쪽

RODO L. AGRIC DE INVENT.da meta causae, ut si etiam nustas deinde ubiiceret prolationes, nihil tam esere plus iudex desideraturin ideretur. βuod autem ordinis es, temporum recitin hac tota narrationeseruatiuis decursis. quod autem artu hic est in dissonendo, id in eo est auoniamsubinde contexistis eius interrumpitur quod quidem pitu quam ut temporum ordo turbetur, in hoc ge- . . nere narrandi contingeresolet.

Nihil inest in hoc cap. quo expiscato sit opus p rvterqua quae ex Quintiliani GNminis languentibus, MCic. pro Cluentio oratione afferuntur. Verula eiusmodi sunt, ut nisi Oinnibus ferme illor a verbis alcriptis, hoc loco fatis explicarino queat mod V 'ς cum nimis quam logum foret, S libri illorum vulgo in manibus habeatur, rectius qui R ς ψ Vm volet inde petierit innuit praeterea Rodolphus orationes oratorum aliter nonnuquaiixς 00RDVR scripta, eme quam dictas. Cuius rei quodam in loco facit mentionem Fabius,in Ascoquami rὶbi v di tiri Ciceronem id tiro Milone fecisse testatur. quam dici. nius Paedianus Ciceronem id pro Milone fecisse testatur. DU DISPOSITIONE EIVS ATIONIS AEM GUMENT TIONE CONSTAT.obiter quomodo distonendaesiit ipsa orationi partes,quasiunt exordium,

Liam diximus rationem esse distonendae orationis eius,

Quis ordo se quae conritat argumentatione, quales in cholasticae co-

mentandi lentiones, ciuiliumque rerum controuerytae et quaecunque

demum repugnanti auditori uni approbandae. In quibus idendum erit , quis sit ordo quaectionum interse, quis item insingulis quaestionibus argumerationum , tum quis partium arσιιmentationis cuiusque Eritfortasse, qui partium hi, qu orationis di ponendarum oblitum meputet, credatque hanen ς0n0ς- ε, ante alia explicada uisse rationem. Nec id ne me latebat,nec praeterissem si ulla huim rei crederem tradenda 1se praecepti, aut esset aliud ordo earum, quam quo numerari solent, usque ex usu earum costigitur, c quem ipsis pene praeferunt nominibus, hoc es, ut primumsit prooemium, hinenarratio,ium confirmatio, postremus epilogus . Nam quoties id est, orationisgenus, ut aliquae partium istarumsint ei

363쪽

DIALECT LIB. III juperuacuae tum cum desint, nihil est quod de earum ordine dicatur. Atid uero necesitatis potius auam praecepti fuerit, quoties et occupatio auditoris, ave temporis angustia co

git nos, vis ecie festinationis, fastidium audientissa amus,

incipiamu ue a narratione. tum velut digressone auadam, amoueramin ante narrationem di furi,dicamus ante co*mmationem ubiiciam que narrationiprooemium. Hi tamen 'ris dii non iuutiliter huim loci ira fatum attigerimus illud interim I xi ne ute-

nire sed in medio quoque orationis decursu sicubi vel noua quaestio tractetur, vel Acin a perior olerepraemuniri a maliquando quod prooemifaucem habeat auresplacari quemadmodum in oratio lepro Cluetio, cuius modosum sis exe-plis Cicero de censeria nota dicturus, pausi pose, cum Cluentium lege defendere vestet, is fendere lege corrupti iudicistitum iudicem, non etiam eum qui ad corrumpedum colet,leneri Sispro Murena Catoni re ponsuriti plurimis verbis contendit a iudicibin, ut Catonis authoritate aduer- sin reumpro praeiudicio ne accipiant. Scio inlud istraetori-bmitι- ρλ qiν,id est,praesemptionem, tum praemunitionem vocari, numerarique a quibusiam interfigurassentetiarum. Euod ue hoc situ prooemij nomine vocetur, non mami referre crediderim, dummodo confiet tam eundem esse Isismetus, isdem duci rebus, quibus prooemium petitur. uod tamen cur Ion ita vocent, non video quidsit cause . Nam cum crinarrationem praecedere argumentatio positi, cuius modi ut quaestiones qu.epro Milone trafilantur ante narrationem epilogus in media dictiones t. t in Verre de Philodami Διpplicio oede Nauarchortιm item, Ciceronem idemus cisse. cur non etiam .proaInium c nouit quod-

364쪽

dum principium mediae inseratur dictioni, si praesertim nouatraetetur quaentio, vel locus aliquis qui curam eampostulet, P . in quo rina a se mometa versentur ' Id autem ouod

semper praece stet de narratione praecipi, ut ea cons matronem praecedat,

cedat confirmationem si quaestionem eam,alim nece sesse quaestiones praecedere, nimirum neces erit priores quoque confirmationes earum explicari demadmodum eo in

loco de quo iam diximuspro Milones Ztum idemus. Cum enim narratio quaestionis eius sitfropria, qua insidiasstrux se Clodium probare volvit, quid attinebat narrari, nisi

probatum anteforet, insidiatorem latronem iuste occidi, mihi neque a Senatu, neque a Cn. Pompeio contra Mimionem espraeiudicatum 'Similiter pro Cluentio in quaeuione veneficj,nusto tu ea quae ad exitium pertinebant Oppianici,seuperiori narrationisset neflebantur, quanquam rerum continuus esset ordo ergo ad proprium quaestionisse e tractatum ista reseruauit orator tam retram tu hac ima quae sione , cum expriore orationis parte nota iam essent Oppianici crimina,argumentationes quae ex causisperson que ducebantur,praeposuit narrationi. At cum ex rea a m tormetorum ratione,quibus aduersari contra Cluentium Diebantur,confutandi essentotum demum, quoniam ea continebantur narratione biecit illam, uls iudicum consuluit taedio,qui togam iam orationem audiendo desisti,si rursus narrare fuisset orsu quoniam longiu adhuc disturum credere poterant,offensiore fulsient e t cum in media rerum eluis alia bos argumetando rapuisset, quanquam tum nam raret, parebat tamen eum rem paucis, d quo fecit,speabsoluturum . Sed departibvi orationis haec obiter admonuisse

365쪽

DIALECT. LIB. III. 17s

u sciat, v Mic ergo quod infiituim in pro ea uams r.

Cicero de Censoriatiota dictarus J Cn. Lentulus, S L. Gellius censores, notarant Cluentia, quali is iudicium illud corrupit set, quo damnatus fuerat Oppianicus. Qua de re verba facturus Cicero, primu aures placat, ac velut aditum sibi munit ad aures iudicum, Ut videre est in ipsa pro Cluentio oratione. Cum Cluentium leo defendere velleto Lex erat primu dicta Sempro lita, deinde Cornelia de sicariis te nescis,que Lex sepronia lex praeter alia multa, de eiu Scapite quaeri iubebat, qui cu aut Senator esset, aut ma-Jςx Corn*lia, gistratum geDii Tet, aut tribunus militum legionibus quatuor primu fuisset, tam es cois disicariis set, couenister,co sensiliat, falsum ve testimonium dixistet, υt quis iudiei publico da vςΠοῆς, .naretur. Hac ergo lege Cicero defensi rus equi Iem Romanum Cluentium, quasi is ea lege non teneretur, mira quadam arte inuidiam huius defensionis, primum a Cluertio, deinde a si etia ipse repellit. Cuius re ansam ei pribuerat T. Actius accusator, qui inter accusandu delatus huc erat, ut diceret iniquissime acturum Cicerone, si legis praesidio Cluetium defenderet: quando aequissimuloret, omnes iisde teneri tetribus quod illius axioma, manibus quod alutat pedibusque reiicit Cicero Q a d aut ἔ addit Ro-dolphus, lege corrupti iudici solum teneri iudicem, no etiam eu qui ad corrumpendiΙ coisset: ei dicto plane refragatur ipsa legi verba,id c facile animaduertet ς, quisquis ipsam legerit Ciceronis pro Cluenti Oratione cuius disputatio huc spectat, leo e hac Sempronia pertinere ad magistratu Sienatores,d ad eos qui primis quatuor legionibu, fuissent tribuni militum: a Cluentia, ibi horum omnium este sed tantum Roma num equitem: proinde hac lege postulari illum non posse Plura qui volet, testat iure

eo Culto pade larum libro duodequinquagesimo, ad legem Cornelia de si arti, ieneficis. 42otu verba aliquata scripsimus libri superioris capite decimo. Sic pro Mu blurenae a rena Catoni responsurus.)Murenam cosulem designatum, lege Calphurnia de ambi ci M. tu reum fecerant Servius Sulpitius M. Cato, is bai Vticae ipse sibi morte conseivit Hunc ergo Murena de sensurus Cicero, postea qua Seruio resp5 disset, deinde respo

surus Catoni, Uenio nunc, inquit, ad M. Catoneς, quod est firmamentu ac robur totius accusationis: qui tam ita graui est accusator vehemens, ut multo macris eius autho ritatem quam criminat sonem pertimescam: in quo ego accusatore, rudices primu illud

deprecabor, ne quid L. Murenῖ dignitas illius, ne quid expectatio tribunatus, ne quid totius viis splendor frauita noceat, deniq; ne ea soli huic obsint bonam Catoni, qua ille adeptus est, ut multis Paella posset. disc6sul fuerat P. Aphricanusis duo; terrores huius imperii Carthaginz Num aliamq; deleverat, cu accusauit L. Cotta arat in eo summa eloquetia, sitima fides, Cum ma integritas. authoritas lata ciuata in im perio pop. Ro. quod illius opera tenebatur. Saepe hoc maiores natu dicere audiui haeaecuntoris eximiam dignitatem plurimum L. Cottae P fuisse. Noluerut sapientis imibomines, qui tum re in iudicabant ita quenquam cadere iudicio, ut nimis aduersa rii viribus abiectus videretur. id Sergiu Galbam. na traditum memoriae est nonne pravo tuo sortissimo atq; florenti istim vir M. Catoni, incumbenti ad eius pernicie populus Ro. eripuit ' Semper in bac ciuitate nimi magnis accusatorum opibus,sio itulus uniuersus, lapientes ac multu in posterum pspicientes iudices restiterunt. Noo accusator in iudicium potentia assurat, Π vim maiorem aliquam n authoritatem excellentem, non nimiam gratia Valeant haec omnia ad salutem innocentium ad obstim potentium, ad auxilium calamitos brum. In periculo vero cin pernicie ciuisi renu-dientur. Narii quis hoc sorte dicet, Catonem descensuria ad accusandum no fuisse nisi prius de ausa iudicasset, iniqua lege iudices: miseram conditionem instituet peri culis hominu: si existimabit iudicii accusatori in reum, pro aliquo praeiudicio valere oportere. Scio istud a Rhetoribus tu προληψιν, id est praesumptione. Quintilianus libro nono, ire vero in causis, inquit, valet pret sumptio quq προληψις dicitur eum id Ποληψις 'quod obiici potest, occupamus. Id neque in aliis partibus rarii est, iretcipue proce-mioso uenit. Sed quaqua genetris unius, diversas tame specier habet. Est enim quaedam

366쪽

RODO L. AGRIC DE INVENT.

praemunitio,qualis est Ciceronis contra Caecilium, quod ad accusandum deseenia dat, qui semper defenderat. Quaedam eo fessio. ut pro Rabirio Posthumo, quem sua quoque sententia reprehendendum fatetur,quod pecuniam regi crediderit. Quedam praedictio: vi, Dicam enim, no augendi criminis gratia. Quidam emendatio,vt, Rogo ignoscatis mihi, si l6giussum euectus. Frequetissima praeparatio:c plurib verbis, vel quare facturi quid simus, vel quare fecerimus, dici soletet. Cuiusmodi sunt quq stiones. quae pro Milone tractantur ante narrationer)Tres fiant quaestiones, quas discutit Cice tro in oratione Miloniana antequa narrat, Prima, ecquid ei 's sit intueri luce, qui homine quoquo modo a se occisum fateatur Altera, de praeiudicio facto a Senatu Teo Philodamus tia de Popei praeiudicio. Et in Verre de Philodami supplicio. Hic Philodam ei uti Lapsacenus fuit, cuius filia quomodo per vim contenderit violare Verres,& quo deinde modo patrem ipsum una cum filio, iniquissirno iudicio danandum oceidedumq; eurarit, tertia in Verrem actione explicat Cicero. Et de nauarchorum item. De horulonge miserrimo casu supplicioq; multa Cicero in Verrem actione septima. Similiter pro Cluentio. Hac causam iam semel irerumque attigimus, estque hic locus eiusmodi, ut intelligi plenemo queat, nisi perlecta ratione rota. Quin etiam in hac ipsa qui-stione,cum ex priore orationis parte notaria essent Oppianici crimina, argumentati ne quae ex causis personisq; ducebantur, praeposuit narrationi. Sic quidem nobis lGgendum videtur, etiamsi exemplaria habebat ad hunc modum, Quin etiam in hae ipsa quaestione, cum ex primae orationis parte, notae iam essent Oppianici duae utiq; permnae,&c. Rus lectio si cui inagis probabitur liberum ei per me quidem erit sequi quod volet. Scripto exeplari, quamobrem hac utique parte minus esset habendum fidei, ilia lud cum primis mihi videbatur esse fat causis quod qui hac partem descripserat,neque enim ab Rodolpho scripta erat, is hoc loco aliquatum spatii reliquerat vacud, cui post ab alio quopia quaedam ex his verbis quae recensuimus erant inserta Accedebat hue. quod ubi prior ille librarius, quisquis tadem is fuit, nsi ex primm quemadmodu ceratis iudiciis potetat deprehedi sed ex priore orationis partescriptum reliquerat. ibi hieposterior, paucis literis immutatis, priore illud in primae trafformarat. Ut taceam interim, Malia quaeda hoc loco in eo exemplari depyauata sic esse, ut omnino dissimulari non queant. Quod genus est, quod prope calcem capitis legitur oportebat ubi ab Rodol .non oportebat,sed apparebat scriptum suisse, negari haud potest. tuo ordine in oratione ea, qua argumentatione constat, ipsa intersedi1ponendasint quaestiones. Cap. II.

Quhstionsi. m maestiones quae veniunt in oratione quoniam de earum

ζεό ais K: distositione primum dicere ordo propositus nos admo

' - ς VRὴλ ,etuae quidoquesis ni prorsu diuersae,ne itue ab aliquo cap quaestione de te descendunt. Vt omnia in Verrem repet sidarum crimina. Singula enimsiuam capiunt quaestionem quaeue is tabulis,ω- simoniis, decretis,argumetis confirmantur. Nec redigitur a

lia ad aliam, quandoquidem unaquae uis perse repetundarii crimen, in quoskmma iudici versatur, cotinet.Tale est cum

quaeritur a philosophis,an materia distinguatur a quatitatem habearsine staparte discretam aparte. Vtrumuis enim

367쪽

horum per seps eri potest, vi alterum de altero negetur aut affirmetur. liae ni quaestiones, multae quide sed ab una descendentes origine, quemadmodum iecundo libro demonas uimus multa: ab una deduci quaestiones, diximusiue nasci alias ex Verbis ipsis quaestionis, alias tu verbis inclusas

orationem diuerse quaesiones, sit , ut diximus fonti qu in bivi discretae, si quidem nihil alteri explicandae ab altera asse essas fretur iberum erit tiaue de qua volemus primum disiis, δ' - pli'

re. Nissipigrauior amisa, quaeptus ad explicatam poscat iam ii. boris, reliquae vel ad dicendum tenuioressint, vel adapprobandumsciliores, tum recenti adhuc c nuta audiendi molestiastigato auditori, restissime obiicietur ea,cuius difficultas alacres requirat aures maxime, quod minoribuspo- seis velut appendicibus vel fessus etiam benignius intendet. Deinde quodpronior erit in istasiris,cum dicetis authoritas maioribin approbandisserit confirmata. Cumfueris enim animis accepta ex oratione priorepersuasio,incipiemus deinde non idtioni modo crederected homini. At cum ouae latςr quaestio

sionualteri aes alteri 'saepioni innixa quomodolibet est, stra alteri de ea quae astruendae alterius in e continet momenta, prius si h e VP

eti dicendum. His quaeratur a prisca philosophia, an sit Ρή. - .

animus humanus immortalis sitisummi hominis bonum iv - 'virtus ei quidem qui vereris Academiae voluisset esse, id quodprius est, prius explicandum fuisset Ammortalem esse

animum deinde, quod iam hincprobari aliaua expartep te' virtutem esse ummum bonum quoniam manentibus post mortem ammis, multum videatur nostra interesst,recte

secuseue itam peregis. Contra vero dixisset Epicureus,

368쪽

RODO L. AGRIC DE INVENT.non irtutemsed voluptatemhimmum e se bonu, permagno ad id ibuisset adiumento,docere cum corporibin interire animos. Ideo enim stultistimum rideretur,s lendida virtvtsi nominasecitari cumque morssupra ceruicem immineret, tro nos praemori exiguis his vitae boni raudare nosmetipsos in ita Huic erto demfuisset ordo ruadus. At Stoico,qui cum virtutem non ummum modo bonum sed solum putaret, attamen credebat interire anima,quandoque quidesimul cum corpore, quandoque ut post corpus maneret, tanet

dem disi ari tamen atque emori, libera fuisset ei ratio,

utram harum aestionum praeponere maluisset Autsi quis ellendus ordo,prius de virtute dixisset, tum de interitu ani mi, re de isto praedixisse sequentis de virtute orationis detraheret Dei. Hinc est ciuilibus causis videmin quaestiones eas, quae magis ad inuidiam reorum quam adsummam iudicij pertinebant,quia ab eisfirmari causea, non eaefirmari a causa videbantur,o ab accusatoribus praepositaου esse, a patrono prius esse confutatas. Vt inMurenae causea,solutius eum iu a versatum esse alta fies Pauciora quidem haec. At in Coelium tam multa, mi longe maxima pars patrocini, sit de criminibus,quaesunt extra causam. Ergo cum in adiumenta cause istaerius a Cicerone deliniuntur Pro Cluentio contra,cluoniam crimina, defens corrupti iudici causea,liquide poterant ideri ab accusatorum odio profecta . ista autem cofutata nihil iudici corrupti causam adiuvissent, idcirco Cicero infinem ea coniecit orationis. Cum Pero ab una prima

quaestione,multas deducimus alias quaestiones,quod plerique diuisionem Rhetorum vocarunt . quam utilem quidem an'

te omnia neruis atque Osibus controuersiae inuent edis Euis'

tilianus rectomesimul P eruditi e dixit luminib-

369쪽

rant in I erbis. io tremas, qua ex cora ditionibus accedunt. Pp imum Ouod ita est accipiendum sit rerum de Gurbus quaeritur sit ea quaestiones natura,vtposint ex et omnia D C qua Silonum genera dedu de in oenerali

et Uuodsi res ipse aliquod horum generum non admittent, st)h44T 'in eis tamen quae scipient praeseriptus ordo quendus erit.

Primumque quaestiones eas quin secutur exa crbi quaecuu- aue demum erunt, recisiime excutiemus, ante' si quentiugenerum attingamus quae tiones. Hae ut enim quaestiones,

quibus ansit aliquid, quaeritur quas veluti in praesempto necesse est esse,priusquam quicquam' la de re quaereresto imus.

Deindepersingula averba quae continentur 'redestione duciminordinem quaentionum Primum quidem earum , quae embis inclusesknt,ut quaeque maxime generalis est,s cprimam facimus. Post quuntur quae minus late pate/it, sic, ut postr masit,quae cotraotissma.Tum coditionales ιbduntur, quas

c ipsas quoque per generales s eciali ue diuidimus uta

tim Conditionalium vero inter e nonfacile est dare certam

υllam ai1 ositionis legem, nisi i in eis quaestio, quaepsit alis quae twmfrmamet aliquid asserre, quemadmodum prςdixi

mus,fas' er prius erat tractanda quodsi non sit,iumprimam amm quaeritonem aliquam,quae maiori vi mentem auditoris occupet postremam vero,quae adprobandum plurimum possit in medium,quod solet in agmineseri, debiliores recipiuntur. Sumam in exemplum paulo liberius, quo facilius psimus haec omnia uua quae hone compliciti. aera' mussitne inter laudes Achilla numeridum, quod Penthem lsam ad Troiam occiderit. Primum enisuersin m Alsies, fueritne Troia ueritne Penthes lea. Nam quae de Amaea Aa

370쪽

RODO L. AEGRI C. DE INVENT.nibus Troiaque dicuntur,non defuerim authores, qui vetustatis haec c7menta potius, luam veritati m numenta puta uerint vis non omnino, maxima tamen ex parte scriptorii

libertate constare Deinde iam est, an occiderit Achiiles Penthesileam, an occiderit ad Troia Hincsequitur iam id quod ouaesitum est initio,ansit inter laudes ei ducedum. Certii est, aduersariis non posse de hoc opacito conuenire, nisi conuenerit privi de istis psae priora t. Ergo si quid istorum est quod in dubitum vocare velimio, necesse est praecedat id tractatu huius quaestionis, te psa ιmma cotentionis est. Et haeqιιide auaestiones tu verbi sui. Post hae inclusit verbis tracta miti in quibusfere obseruatum est apud authores, ut ex ordine proinde umquodque verbum, ut primum est per omnes quaestiones explicent generales primum,deinde conditionales Mihi recisiime ordo ex occidendi verbo incipere, debitur ut,anfuerit cui quam offendere aliquem deinde, an occidere post, an occidere Penthesileam mam per conditiones iam diuidimus,an occidere mulierem,an mulierem armis conlicuam,an nobilitate memorabilem,an auxilium iure ferentem patriae, amico, regi, afflictaefortunae. Iam

an nefuerint haec Achissis,cuius generalem quaestionem praeposuimus,cum diximu ,auserit cui qua Ergo jsum per conditiones diuidemus an occidere hancseminamsuerit viri fortis, an Graeci,an praestantistimi inter eos, an his maioribiti orti, an hoc pactio instituti Postremo iam sequitur quia multum interest excusees tantu aliquo a iii, an laudem e acto vindices ausit propter ista laudandus. Nec

haec eo pertinent, quo credam has omnes quaestiones, vel Pallas multo plures,quae ex lusione ista possunt deduci,en tiendas esse dicenti sed, in eis quas visumserit, quasi σ