장음표시 사용
111쪽
Ubi, ct cujus expensis Restisatio fieι γ Iosmalae fidei; Exempli gratia, si dominus in Indias perrexit . teneorne ad illum transinittere gladium suum meis expensis pN avari, Caieti, Valent. apud Vasq.
cap. IO. num. 27. amrmant; Sed communius cum Less, Molin. negant. R
tio est, quia dominus in tali casu regulariter loquendo non censetur rationabiliter invitus , quod differatur restitutio , quousque sine tanto debitoris detrimento fiat ; Iustitia enim non adversatur charitati. 'uae non Patitur , quod debitor gladii valentis decem argenteos debeat impendere mille aureos. verbi gratia , ut transmittat gladium in Indias; Nisi sorte majus etiam damnum creditor subiret ex carentia rei suae; nam in pari grvdu dainni melior dcbct esse conditio creditoris , quam debitoris injuiti ;Universim ergo creditor non debet exigere, ut restitutio fiat expensis m,ioribus , quam res ipsa valeat nam per restitutionem poni debet aequalitas inter creditorem. & debitorem ;In hoc autem casu magna poneretur inaequalitas.
Quod si debitor non speret sore , ut possit rem alienam fine tantis expensis restituere, non potest illam sibi retinere , sed debet in pauperes , &in Pia opera erogare pro anima domini , aut dare illam consanguineis illius, praesertim si sint pauperes haec enim censetur rationabilis voluntas do mini : Vel pollet uti beneficio Bullae
compositionis . ut notat Tambur. ,
adeundo Eeiscopum suppresso nomine ad compositionem obtinendam . Idemque dicas de illo debitore, qui prinpter magnam inopiam non potest ne mediocres quidem expensas sacere ad rem domino transmittendam , vel ad dominum admonendum , quamvis consultius esset restituere quod potest.
tu. Qiueritur secundo. Ubi, di si
jus expensis facienda sit restitutio .uando eius obligatio non oritur ex elicto, aut contractu, sed praecise ex re accepta, seu a possessore bonae G
dei νRespondeo, satis esse, si fiat in loco, ubi est ipse debitor , vel ubi estres restituenda . & dominus admoneatur, ut sibi illam capiat ; Si tamen ad dominum transmittenda est, Potest expensis illius transimitti, suta possessor bon e fidei debet in restitutione facienda servari indemnis , ex legerisDr bo Ade . F. De praition. bar
ditat. . Si tamen sine magnis expem sis. suae rei valorem superent. trans
mitti non potest ad dominuin , quippe qui longissime abest , nec potest
admoneri, nec spes est , ut unquam adveniat, aut possit rem suam. ejusque pretium recuperare , non solum potest ea res dari pauperibus , vel pro ea peti Bulla compositionis , sed etiam probabiliter ex Tambur. g. 8. num.
. potest debitor illam sibi retinere . Ita aequiparatur res illa rei habenti
IV. Quaeritur ultimo, Ubi, &. Cinius expensis facienda est restitutio orta
ex contractu pRespondeo. &dico primo; Quando obligatio restitutionis oritur ex contractu , vel quali contractu, idest ex officio , iacienda est restitutio in eo loco, in quo res accepta fuit, nisi aliter sit in contractu expressum. Ratio est , quia restitutio est repositio rei in prillino statu; ergo in eodem loco res restituenda est , in quo suit accepta; Nec potest in ipse contractu apponi onus, ut alibi restituatur. nisi tale onus aut libere a debitore astumatur , aut justa mercede compenset , cum sit pretio aesthnabile . ut notant Bonac. . Lessi, va'. , ix alii communiter contra NaWar. Λliquando tamen tacite delignatur
locus, tu quo restitutio iacienda est,
112쪽
ut si mutuum petas ab amico in via, di ibi tradatur , non est credibile . quod debeat in via talis restitutio fimri, sed in ea domo ubi mutuator habitat . Ratio est , quia in tui gratiam voluit in via mutuum tradere , cum potuisset tibi dicere, ut domum adires. Ita Rebel. V. Dico secundo. Quando contractus cedit in utilitatem solius debit
ris , ut mutuum, commodatum, &c.,
tunc restitutio facienda est expensis debitoris r Si cedat tamen in utilit tem creditoris , tunc hujus expensis fieri debet restitutio. ut depositum , &c , Demum fiet expensis utriusque. si contractus in utriusque utilitatem cedat , ut locatum , dic. Ita Tambur. hic; AEquum enim est, ut qui sentit commodum, & utilitatem contractus,
sentiat etiam onus expensarum.
VI. Hinc secuitur , quod quae relicta sunt ex testamento , donatione , vel alio titulo gratioso, reddenda sint in loco , ubi erant , quando donata sunt: nihil enim testator, aut donans hie & nunc intendit, quam ut donatarius rem illam donatam sibi accupiat, si velit: Quod si haeres rem alio
voluntarie transtulit, debet suis expensis restituere in loco, ubi erat, quan do donata fuit, ut notat Bonac., cum
donatarius habeat jus ad rein sibi donatam accipiendam in loco, ubi erat tempore donationis; seeus vero si sine culpa haeredis, aut depositarii res alio
Sequitur secundo, quod Census reain Ies super rebus stabilibus, puta super domo . praedio, seudo, &c., solvi debeant in loco, ubi sunt res hypothecatae , nisi aliter conventum tuerit ;cum census sit quasi pars fructuum domini ; Et idem dicas de pension, hus, quae ibi debent uolui, ubi est beneficium , quamvis Opissime vel e presse, vel tacite conveniatur, ut sobvantur, ubi degit pensionarius . Articulm D. Sequitur tertio, quod qui contracta commodati, vel mutui accepit equum, vel pecuniam, verbi gratia Neapoli. debeat quidem suis expensis restituere illam Neapoli; Si tamen dominus mutavit domicilium . & se transtulte
rius . aut Μutuatarius suis expensis restituere equum Romae; modo per ipsos non steterit, ne dominus secum res Gas transtulerit I Nam tunc et iam debent equum, vel pecuniam Romam transserre, deduciis expensis. quas dominus lacisset, si secum ea transtulisset. Ratio est . quia sicuti non est aequum , ut creditor subeat damnum expensarum . quando recedit debitor e loco, in quo celebratur contractus commodati, dc mutui; ita nec econtra, ut notat Μolin. , di Reginaidis apud Bonac. hic: Qui etiam notat. quod quando debitor non potest alia ter, quam suis expensis restituere rem domino. si timeat eas sibi non esse reis sarciendas a creditore, prout tenetur,
potest expensas deducere ex re ipsa restituenda; Quae si dividi non possit
vendi potest totum, ut retineatur . quod debetur propter expensas . M residuum miptatur domino.
magnis expensis. quae rei valorem I petant, transmitti non potest ad dominum res debita ex Hilo contractu. nec potest dominus admoneri . non
solum potest ea dari pauperibus. sed etiam probabiliter potest debitor rem illam sibi retinere animo reddendi vel rem ipsam domino, si Drte compareat, ac nondum consumpserit eam. vel id, in quo factus est ditior. Ratio est, quia pariter res ii a sequiparatur rei habenti dominum ignotum. ut notat Navari apud Tambur. tractis A. caP. F. S. 3. num. 23. & ἶI. cum
113쪽
Quando Resituris faιioda est IrrARTICULUS III.
Quando facienda est Restitutio λL Restitinio feri debet patim, non pla-fice , sed moraliser . O humans mori ; praesertim si non flat ex δε-
licto . nee grave damnam asserast brevis dilaιio.
N. Censuam solutio non siet fieri sina
pravia creditoris monitione ; s immen hae non fiat ob vereeundiam, aut timorem, peccat . qui dis s lutionem dissere.
In Qui eulpabiliter solutisnem debitam differt. nec uvis solvere. nis evatur a rudice, tenetur compensre damnam . quod patitur creditor . A . In nonnullis casias potest creditor petere, ni ante ρ fixum terminumsteddantur res sua.
1 mus quaest. I. art. ultimo; sicin ut etiam art. a. ubi explicavimus , quot peccata committat, qui oblata opportunitate restituendi, illam negligit, & restitutionem culpabiliter differt. Quaeritur nunc primo , An debitor differre possit restitutionem debitam per breve tempus sine gravi culpa 3 Respondeo, Dicasti l. hic apud Tam-huri putare, quod dilatio unius . vel duorum, immo trium dierum non fit gravis. si domino damnum grave non Emergat. Ratio et , quia rei titutio de-het heri statim, eo quod praeceptum restituendi includat praeceptum negativum non retinendi alienum . unde obligat semper, di ad semper. Attamen ly statim non accipiendum physice , sed moraliter , & humano mindor Immo si restitutionis obligatio nascatur ex contractu, non ex delicto , P. Molina apud eundem Tam bur. putat non peccari graviter , si solutio
non fiat die in contractu praescripta,
etiam quando intercessit iuramentum Ratio est , quia juramentum intelligiis tur humano modo: Quare quando dialatio nullum damnum inseri credit ri, sed eerto est futura solutio , non est censenda dilatio mortalis. II. Eodem modo nonnulli excusanta gravi culpa illum, qui cum debeat, verbi gratia . singulis Kalendis centum aureos , eos non setvit , nisi a domino moneatur . Ratio est , quia hie est modus ordinarius humanus
solvendi tales census. Notandum tamen , quod si creditor sit rationabiliter invitus , quod differatur solutio, nec audeat exigere illam propter nobilitatem, aut potentiam deis bitoris, procul dubio peccabit moris taliter debitor . si expectat, ut a creditore moneatur; nam dies in conistractu definita interpellat pro domino. ex cap. fin. De locato , ct conducto. Verum quidem est , quod si creditor sciens, & volens solutionem non petat, censeatur dilationem differre ; Unde non peccat mortaliter debitor non restituendo; at si creditor non petat ob timorem , ct impotentiam . vel oblivionem, debitor dicitur alienum retinere iuvito domino, di censetur esse in mora non restituendo, ut notat Reginald., & alii communiter apud
III. Addit Molin. apud eundem Bonac., quod non facile damnandus sit de lethali culpa renitens, quando differt restitutionem debitam ex comtractu, quamvis creditor saepe peti rit solutionem, dummodo debitor imtentionem habeat solvendi, nec creditor periculum subeat amittendi rem suam; praesertim si debitor non potest commode rei ituere. Ratio est . quia hujusmodi dilatio non videtur adeo injuriosa creditori, ut debitor facile judicetur reus gravis culpae . Qui t
men non restituit, cum possit, tenetur
restituere damnum secutum ex dilatio- Diqiliaco by Corale
114쪽
m sη stis V Articulus m. ne solutionis, quia differendo solutio.
nem, peccat contra iustitiam cum damno creditoris p Universim enim ex peccato contra iustitiam cum damno alterius oritur obligatio rellitutionis. Eodem modo, qui sciens se vere debere , non vult solvere . donec a Iudice cogatur, non solum peccat, sed etiam tenetur restituere expensas suo creditori. Demum, ut notat M lin. apud Laym. lib. I. tract. a. cap. I a. si mercator multis debitis gravatus restituit paulatim per partes incommodum etiam creditorum, ut interim augendo bona sua possit omnibus satis iacere . tenetur pariter compensare illis interesse proveniens ex dilatione; nisi forte pia sumat, quod relaxetur, eo quod sic consulat bono
IV. Quaeritur secundo, Quandonam creditor possit petere . ut reddatur sibi res ante terminum praefixum in contractu λRemondeo, tribus in casibus . Pr,mo si debitor vergat ad inopiam. Secundo, si fugam paret. Tertio, si incipiat esse suspectus de non solvendo; tunc enim cogetur vel reddere, vel cautionem praestare.
ARTICULUS IV. Quomodo facienda sit Restitutio p
r. Potest restitutio fieri per alium . At quid . si ad dominum non perveniat , quando sit per Confessarirum pH. Quod ex delicto debetur, totum μmul restitui debet; Et in quali. bet pecunia seri ροιest resimilo,
nisi abier δει conventum. III. Debitor ad infamiam declinandam potest restruere privaιim. At qui publice alios fandavιt, tenetur ex charitate publice resiluere ad scan.
IV. Potes debitor ad infamiam visamdam sivere, qu/d debisari Laelid. quod debet remisere. Uuod hae intuitu aliquid redonatum est, resilia debet.
tum Grio, ammemor talis debiti ei donet centum p AH Beneficiarius.
masinas erogat ignorans, aut non advertens , quod debera resiluere
nem fieri posse sive per se. sive per alium; tum quia sius per a tium facit, per seipsum facere vide.
rur, ex regul. juris in S, tum etiam quia utroque modo tollitur inaequaliatas inter debitorem, & creditorem.
ad quod dirigitur restitutio: Quod si
restitutio fiat per alium, puta per Consellarium , qui tamen rem domino non reddit . utrum nova restit
tio facienda sit, diximus quaest. superi
II. Certum est secundo, restitutionem debitam ex delicto , vel ex re accepta fieri debere totam simul . quando fieri potest; debitam vero ex contractu fieri debere vel simul, vel Per partes, juxta conventionem, de pactum contrahentium, cum fides servanda sit. Certum est tertio, restitutionem fieri posse in quavis pecunia , sive argentea , sive aurea , &c. . nisi aliter conventum sit; Si enim mutuans auream conveniat cum mutuatario, uereddat etiam auream, ne subeat alia quod incommodum in numerandia monetis minutis , non potest restit tio aliter fieri, quam in moneta au
Ill. Quaeritur primo, An restitutio fieri Eossit semper privatim Respondeo, sive publice, sive pria
vatim fiat restitutio, eodem modo
satisfieri debito restituendi; cum e dein Diqilir by Corale
115쪽
Qkomodo restitutis sι farienda ris lam modo tollatur in aequalitas. Verum quando debitor dubitat, quod ex publica restitutione subire possit infamiam, debet illam facere occulte; Si enim ad vitandam infamiam potes restitutio vel omitti . vel differri, cum melius sit nomen bonum . quam divitiae multae . a sortiori fieri potest occulte: qui tamen publice alios framdavit, sui publicus usurarius tenetur ex charitate ad tollendum scandalum publice restitutionem facere: Quod si illam fecerit occulte, non tenetur ad vitandum scandalum iterum restituere, sed satis est, si alia media adhibeat, quibus ostendat restitutionem iam esse factam. IV. Quaeritur secundo, An satisfaciat ille, qui ita occulte restituis, ut ne ipse quidem creditor advertat f etam esse restitutionem; puta si fingat donare Titio id, quod furatus est. ne prodat latrocinium λRespondeo cum Tambur. trin. q. cap. 1. g. s. rite fieri sic restituti
nem , quando aliter fieri non potestanam si ad vitandam infamiam potest restitutio omitti, ut diximus, a se tiori potest eo modo fieri; quamvis certo moraliter sciam, quod Titius ex gratitudine sit mihi aliquod aliud
redonaturus, quod caeterocissi non facturus esset ς cum enim redonatio sit ex liberalitate, nec induxerim, aut obligaverim Titium ad redonandum, non dicor esse causa, sed occasio, ut illa fiat; ad vitandam autem infamiam sum sussicienter excusatus, si praehendo talem occasionem. c peror ad novum detrimentum, quod eati tur amicus redonando in gratitudinem mei ficti muneris: Si tamen potest aliter restitutio fieri, non est ibcitum talem occasionem praebere rein donationis; vel debet deinde quod redonatur restitui. V. Quaeritur tertio. Utrum qui im
memor sui debiti aliquid donat cr Para Iu
ditori suo, possit deinde memor debiti praeteriti compensare illud per donationem factam, & sic de ligari a restituendo
Respondeo, assirmare Sanch. lib. r. cap. II. num. II. . Trul. . aliosque pud Tambur. loc. cit. . & apud Dian. Part. s. tracti 13. resta. 9 . ob voluntatem interpretativam, quod nollet ille donare, si adverteret ad debitum; unde hi Doctores putant, quod Beneficiarius , qui leuetur ob horarum omissionem restituere fructus perceptos, satisfaciat, non quidem per mleemosynas erogatas aute horarum Omissionem, ut constat ex thesi tragesima tertia confixa ab Alex. UILsed per eleemosynas postea erogatas.
quamvis tunc esset Gebiti immemor. Communius tamen negant cum Pal. trin. 3. disp. 1. Punci. I7. g. 8. . Bonac. de restitutione disp. I. quaest. ultima putast. a. num. 26.; quia rest
tutio debiti, quae est actus iustitiae,
non potest esse actus liberalitatis, &he encii, & consequenter nequit esse donatio.
Quo ordine facienda est Restitutio Creditoribus p
. Praeter ordinem servandum inter Perisseaas, sua debent restituere, at tenden us es ordo servandus inter Personas. quibus steri debra res rut o , quando bona debitoris nonsu cium ad sntegre solvendum Φω
n. stata sis ius in re, quod habens
Creditores Realia , quad vero jus ad rem, quod habent Creditores Persenales, oe Chirographinis III. In quo disserat Pignus ab 'ρο- theca, qua multipho est p
disidua restitutre illam debet, a
116쪽
I t sequam aliis Creditoribas satisfaciat: etiamsi dominus tenoretur. dando tune illam pauperi s. V. Ss adhue extans apud emptorem Heredito vendita , praserendus est venditor aliis creditoribus: Non tamen si ab amptore D revendita
VI. Debita certa praserenda sum im
VIL. Probabilius neque debita ex deliacto praferenda sum debitis ex comtratu , neque ista illis, sed pro
rara utriusque satisfaciendum . VIII. Debita ex conιractu oneroso pr ferenda sunt debitis ex contractu ratioso . uuid tamen de legatas , de expensis 'neris, aut factss camsa resamenti p . Creditorιbus realibus habentibus θώροιheeam, vel pignus prius μιι faetendum , quam Chirographari/s. Et 'ior Dynheca praeferenda po- seriori. exceptis nonnullu casibus. X. Prior emptor praeferendus est secumdo , nis rei sit huic tradιta, exceptis etiam nonnullis casebus.
XI. Creditores Chirographarii priores probabilιαι non uent praferendi ρο- sterioribus,
XII. Inter aquales creditores videtur praserendus praens , etiam extra iudicιum , alus non petentibus . Peccat tamen contra iustitiam δε-bitor, s praeferat creditorem, qui non est praeferendus. XLII. Num Credisor, qui 1njuste a d bitore praefertur aliis, post i r rinere, quod sibi debetur pXIV. Num pust Creditor pauper os
is titulo paupertatis aliis praeferrι pre. Qui titulo aut gratioso, aut on
rino , he bona, sive mala Me ae cepit aliquid ab eo, qui non est Disendo suis ereditoribus , ad quid
XUL Debitor, Di suis creditoribus non est soluendo, peccat contra iustic Arriculus Vtiam , si repudiet donationem, aurha editatem, qua posse sui ace
quae restituere debent, itaut omnium primus rei ituere debeat posselsior . deinde mandans, tum exequens, &post executorem aliae caulae, sive positive, sive negative ad damnificati nem concurrerint: Αgendum nunc de ordine servando inter personas , quiabus restitutio facienda est; Quaenam scilicet aliis praeferendae, quando h na debitoris non susticiunt ad extinctionem omnium debitorum ; nam si sulticiant, nullus ordo necessarius est in rei ituendo. II. Notandum tamen primo, Cr
ditores alios dici Reales, qui scilicet habent ius in re, seu habent actionem ad rem debitoris r alios vero dici Pe sonales, seu chirographarios, qui non habent ius in re, sed ad ren , eo quod habeant directe jus , & actionem inperisnam debitoris, non vero ad ipsius bona, nisi indirecte ratione ipsius debitoris. In eo itaque differt ius in re a jstre ad rem, quod jus in re tribuit actionem realem in rem ipsam, jus ad rem non tribuit actionem ad rem, sed in personam, quae mihi tra de re debet rein ς Verbi gratia, si ego aliquid a te emam, quod nondum mihi tradidisti, habeo jus ad rem, idest contra personam tuam. non vero jus in re, exceptis quibusdam casibus, de quibus sermo erit, cum de Contractu venditionis: Econtra post quam mihi tradideris rem, quam a te emi, habeo jus in re . Unde fit,
quod si poliquam mihi rem vendidisti.
antequam tradas illam mihi, alteri vendas, non habeam ego actionem nisi contra te , qui me defraudasti tradendo alteri reni mihi venditam Eode in modo concurrentibus duo huS
117쪽
cuonam ordina fieri debeat Restimιio Creditoribus p rasbus in causa beneficii. dignior ante
collationem dicitur habere ius ad rem, seu actionem contra Episcopum, qui tenetur illi tale beneficium conferre; post collationem vero beneficii dieitur habere ius in re , seu actionem in ipsum beneficium. III. Notandum secundo. quod quando res aliqua traditur Creditori pro securitate, talis res dicitur Pignus, ut si detur torques: Quando vero res aliqua non traditur . sed assignatur rex creditori pro securitate, talis res diacitur tapotheca. ut si assignetur ager: Hypotheca autem alia est Generalis. quando scilicet omniae bona debitoris assignantur pro securitate; alia est specialis, quando scilicet obligatur res ipsa particularis, verbi gratia talis domus. vel ager L Rursus alia est Expressa, quae scilicet ex conventione partium verbo, aut scripto apponitur; alia est Tacita. quae scilicet imponitur a jure ab ue conventione partium , qualis est hypotheca dotis, ratione cuiuSO'mnia bona mariti obligantur pro dote uxoris; & ideo dos solvenda estante alios habentes tacitas hypothecas absque alio privilegio praelationis, ex
Iege Assiduis . Cod. Qui potiores in pia
gnare ; Non tamen ante alios habe tes hypothecam expressam Priorem, cum non sit aequum , ut isti damnum patiantur ob nuptias debitoris super venientes; Similiter ex Bonac. hic contrahitur tacita hypotheca ab eo , qui co rahit cum fisco, ipsius enim bona remanent tacite huic hypoth:
cata, ex lege M, Cod. In quibus casi- θαι pignus, vel hypo heca coruralitur -Τacite etiam hypothecata dicuntur bona de fimcti pro omnibus Creditoribus . & legatariis . His explicatis, IV. Quaeritur primo, Quinam Osedo servandus a debitore . qui habet rem ipsiun alienam restitutioni obnoxiam Respondeo cum communi illam primo loco restituendam, etiamsi dominuSignoretur; cum enim possessor non
acquisierit illius rei dominium , coninsequenter nec Creditores talis posse foris poliunt in illam rem ullum jus habere . Quare fi dominus ignoretur, danda est res illa pauperibus pro Mnima illius. ut notat Lessi, aliique con muniter; Si vero dubitetur sitne Titii. an Cati , dividenda est inter illos. V. Dubium hic est , an si ego vendiderim credito vestem Titio,& postea Titius non possit omnibus debitoribus
fatisfacere . debeat vestem illam ashuc extantem mihi ante alios restituere pRespondeo affirmative cum Caiet , Μedin. , & Bonac. , DC dub. x hic
contra Va'. cap. a. dub. I., MCdin. , Nauar. . aliosque. Ratio est, tum quia videtur contra rectam rationem , ut res adhuc extans apud emptorem no
dum soluto pretio tradatur potius extraneo. quam illi, qui eam vendidit; tum etiam quia qui credito vendit rem , censetur ita transserre dominium rei in emptorem , ut velit poste habere recursam, ®ressum ad rem suam. si pretium non perBlvatur ; Unde censetur habere aliquam hypothecam iarem venditam , donec pretium accipiat. Verum quidem est, quod si Titius ire proposito casu vestem a me credito venditam alteri vendidisset, ego nec possem illam repetere a secum do emptore, nec possem mihi vindia care pecuniam . quam Titio habuiea secundo emptore ς Non tamen sequitur hinc, quoa si vestis extet apud Titium, non possim illam mihi vindicare . Ratio est, quia vestas illa, quam
vendidi credito , est solum mihi impersecte hypothecata , non persectec uti sunt omnes hypothecae speciales introductae iure positivo; st Pecunia
Vero, quam Titius habet a secundo emptore, nullo modo est mihi hyp thecara ; ergo solum quando vesti Lextat apud Titium , cui credito illam
118쪽
vendidi, possum mihi illam vindicare;
haut caeteris creditoribus Titii praeserendus sim. VI. Quaeritur secundo, Sintne debita certa praeserenda incertis e Respondeo cum communi assirmatuve; Et ratio est, tum quia debita ce in soli enda sunt creditoribus iure naturae, debita vero incerta solvenda sunt pauperibus solum iure positivo. ut communius Doctores docent ; nam si iura naturae deberentur pauperibus, non posset aliquando Pontisex in alia opera erogare ' Ius autem naturale prae
serendum est positivo: Tum etiam quia
minus aegre terunt personae indetem,
natae quod sibi restitutio noci fiat ,
quam personae determinatae. Vii. aeritur terito. Sintne praeserenda debita ex contractu licito debitis ex delicto Respondeo, Medin. , Salon. . & ω hos apud Bonac. asserere . quod habens plura debita , alia ex contra licito, alia ex delicto, puta ex fimo. usura, dic. . prius solvere debeat debita ex delicto . Nauar. econtra . &Caieti putant prius solvenda debita ex contractu licito. At communius Doct res cum molin. , Vsq. . Leis, quod neutra debita possint aliis praeserat . quando non extat res aliena in induviduo ; Unde debent omnia per ratam restitui. Ratio est, quia bona dehat ris non sunt magis hypothecata creditoribus ex contractu, quam aliis.
Dices r Μajot iniuria irrogata est creditoribus , quibus facienda est restitutio ex deliato , puta ex iurio debitoris, quam aliis . ergo illis prius testituendum es Respondeo , nego consequentiam psicuti si quis abstulerit Titio centum, α Cajo quinquaginta, majorem inj
riam irrogavit Tatio, non tamen illuadebitum tenetur praeserpe huic is VIIL Quaeritur quarto , Sintne prae- fcrenda debita ex contractu onerolo . Ani Iur H puta ex emptione, debitis ex contractu gratioso, puta ex donatione. Iega
Respondeo cum Couar. amrmatiνe .
Et ratio est , quia semper in promisissione gratuita subintelligitur illa condiatio . Si decet. Si potero sine magna
di multate , Nisi status rerum mutetur ; Quare quia superveniente inopia debitoris, qui non est omnibus solve
do, status rerum notabiliter mutatur.
nec potest sine magna dissi Itate debitor stare promissis, ideo tenetur priorellituere debita ex contractu oner in . quam gratioso .
Illud hic notat Bonata. quod si haeres post acquisitam haereditatem comtrahat debita ex contractu oneroso .
prius debeat solvere legata, quam ista debita. Ratio est, quia bona illa d functi sunt tacite hypothecata pro legatis . & fideicomminis, ex lege Quia , Cod Communia, De tegam ; quae lex intellisenda est . dummodo bona illa satis sint ad satisfacienda debita detuncti. Verum tamen est, quod expenta necessariae ad simus debitoris , juxta ualitatem defuncti . praecedant omnαebitum . ex lege 'euruis . Autlent. De reliqvitis, ct campesus funerum ' sicut etiam expensae factae caua haereaitatis, ut in testamento . inventario . &c. pquia non est aequum, ut haeres ex haereditate sentiat solum onus expens rum. & nullum commodum reponet,
quando omnia bona defuncti debentur
creditoribus, ex lege Sanciser, Codia De iure deliberanda.
IX. Quaeritur quinto, Sintne praeserenda debita creditoribus realibus habentibus pignus . vel ispothecam , quam debita creditoribus chirograph rus non habentibus Pig S . atat hypothecam Respondeo cum communi ammatiave , quod constat tum ex lege Eoa ἀ M. Qui portore1 in 'Iuore. tum quia
Pignus . & hypotheca ideo dantax
119쪽
ςω3nam strdine fieri debeat Restitutio creditoribus ri ereditori, ut in omni eventu possit ex iis curare sibi satisfieri; Si tamen e dem res seerit pluribus hypothecata. regulariter loquendo praeserendus est ille, cui prius fuerit hypothecata, e iamsi prior hypotheca fuerit tantum
tacita. aut generalis. &posterior erit expressa, aut specialis , ut constat
ex illa regula Iuris in s. Qui prior in
Dixi, regulariter loquendo, cum in iure nonnulli casus excipiantur. in quibus posterior tempore praeserendus est priori habenti hypothecam etiam expressam, &specialem. Primo enim si quis mutuavit pecuniam ad emptionem . Vel resectionem , vel conservationem rei. Verbi gratia . navis , aut domus alteri prius hypothecatae; aut si quis mutuavit pecuniam , ut fiatis fieret pro mercium vectura, aut pro conductione Atidium, in quibus me ces istae asservarentur . Et ratio est .
quia sine tali mutuo hypotheca illa non extitisset; Unde prior creditor nihil.
aut parum commmodi ex ea reportaret ; adeoque non debet aegre ferre , si postponatur illi, ex cujus pecunia res salva facta est. Secundo, hypotheca dotalis, per quam bona mariti sunt obligata uxori, eiusque descendentibus, praefertur aliis habentibus eadem bona obligata per hypothecam tacitam,
non vero expressam . ut notat Less. lib. a. cap. II. Qio. . . Ubi etiam notat
ex Sylvest, quod quamvis expressa hypotheca prior praeieratur doti poste-xiori. & dos praeseratur mutuo posteriori per resectionem . non tamen sequitur, quod hypotheca expressa prior
Praeferatur mutuo posteriori per reis Gonem, quia in iure humano non tenet haec illatio A. vincit B., & B. vim cit C. . ergo Λ. vincit C. Tertio, quam
do ex pecunia pupilli aliquid emitur, illud remanet hypothecatum pupulo .it aut aliis prioribus praeserendus sit .
Quarto , si quia contraxit cum fisto,
manent eius bona fisco obligata cum privilegio praelationis. Demum, Uando quas mutuat alicui pecuniam aci mDlitiam, videlicet ut equum . vel arma emat. aut in militia ue sustenter, h, het hypothecam iure praelationis etiam ante dotem , est dote sit posterior . Verum de his consule LM ioc. cit. .& Iuristas. X. Petes, An eodem modo, quando eadem res fuit multis in solidum vendita diversis temporibus, praeferendus sit primus emptor pRespondeo cum communi praesere dum esse primum emptorem , si res nulli fuerit adhuc tradita . cum non possit tradi securido emptori sine i iuria primi; Si tamen alicui ex emptoribus ruerit tradita, is praeferendus est. quia per traditionem translatum est huic dominium rei . itaut habeat jus in re, alii vero habeant jus ad rem . ut supra explicavimus . Excipiendum
tamen. tum quando primo emptori ressuit etiam expresse hypothecata, tum quando secundus emptor, cuI res suit traὸita, sciebat rem illam in fraudem primi emptoris alienari; tum demum, quando fuit vendita . aut donata E
clesiae, Monasteriis , Civitatibus. Hospitalibus, aliisque locis piis, quae absique traditione acquirunt rei dominium, ex lege ultima, Cod. De Sacrosan tis Eccles, ut notat hic Bonac.
XI. Quaeritur sexto , Sintne praeserendi creditores chirographarii seu personales non habentes hypothecam priores posterioribus νRespondeo cum communiori apud Leg aisp. 6. contra Gabriel. . Salom, Tolet. . Sanegative, sed restitutionem illis faciendam ad ratam quantitatis
debiti i & juxta proportionem debiti
ad debitum , ex lege 6. De Separa tionibus: Etenim Creditores isti aequae
te ius habent; Et regula illa, Qui prior
in tempore, potior in iure, valet solum
in creditoriinis res ex habentibus ist
120쪽
pothecam supra eandem rem , ut notat Less. quamvis opinio contrariaston sit improbabilis ob auctoritatem
Doctorum ἀXH Quaeritur septimo . An inter Creditores personales non habentes ullum ius praelationis . praeserendus , qui petit debitum , aliis non Petentia
Resipondeo cum communi affirmati ve , sive in iudicio, sive extra iudicium exigat debitum suum, ex lege Pupillus a I. Pui in fraudem Creditorum quam is Ua'. cae. 2 b. 3. id neget de illo, qui petit extra iudicium. Ratio est , quia diligentia posterioris credi toris facit illum melioris conditionis . sicut hypotheca. & privilegium. Quod si nemo petat. nemo potest praeserri, S peccaret Iethaliter contra iustitiam. qui aliquem praeserret; Sicut etiam qui praedictum ordinem in restitutione facienda nota observaret; quia ordo legis civilis , quae non nititur falsiae praesumptioni , obligat in conscientia , ut
XIII. Dubium tam ea est primo , An creditot possit sibi retinere id, quod debitor sibi non petenti ante alio&klvit pRespondet Lessi dist. s. cum Molin .
de aliis assismative qvia non retinet rem alteri hypothecatam, unde utitutture suo . retinendo quod sibi debetur . Communius tamen cum Bona
hic, Rebet, AZor. negant, quia facit contra jus aliorum creditorum . qui habent aequese jus in hona debitoris. XIV. Dubium est secundo, An debitor possit aliquem pauperem crediatorem praeferre aliis ex solo titulo pau-Pcrtatis ρRespondet D. Th. opust. 77. cap. cum I alent. , Medan. , Sa . apud Leis affirmative . quia plus laesis est pauper ablatione rerum viarum , &plus indiget. Communius tamen ne-Εant , quindo pauper uota est in e Articulus V. trema, aut gravi necessitate. eo quoa omnes creditores habent aequale jus in bona debitoris.
steri non hypothecatam accipit ab eo , oui non est solvendo omnibus suis creditoribus . teneatur ad restitutionem 3 Respondeo , si illam rem accipiat titulo gratuito donationis . ignorans acceptionem illam esse in fraudem creditorum . tenetur selum ad resti ruti nem ejus, in quo factus est ditior ;modo repetatur a creditoribus intrae annum a die scientiae . ex lege Ignati. Cod. De revocandis iis , qua in fra dem Creditorum apud Bonac. hic Si vero non accepit rem illam donatam iaignorans esse in staudem creditorum iased sciens . vel dubitans probabiliter donari in fraudem creditorum comis munius docent . quod teneatur rest, tuere omne id, in quo ter talem d nationem laesi sunt creatiores , quia culpabiliter cooperatus est actioni i justae damnificativae . At Molin. . Nais Vat. , & alii apud Bonac. negant, si donatarius non induxit donantem ad donandum , quia accipiendo rem iulam , videtur uici iure tuo , quamvix per accidens sequatur alteri damnum . Quod si non accipiatur res illa titulo gratuito . sed titulo oneroib. ve bi gratia emptionis , eodem modo distinguendum ; nam fi bona fide eo
traseus processu. nota tenetur quicquam restituere. neque ratione rei a ceptae. neque ratione intullae accepti nis . cum bona fide perceperit. nem ex contractu. cum non se obligarit a cipiendo rem nulli alicri ob :gatam alquicquam restitue naum, si vero processit mala fide, communius doce ut contra eosdem Mo in , S Nauar. pud eundem Mnac. , quod ad restia
tutionem teneatur , quatenus ex con
tractu laesi simi credatores. Ex quibuς Infertur primo, nihil accipi possie