장음표시 사용
81쪽
ν Misi. III. Arrieulus V. veneri ad restitutionem parentes , si
negent filiis alimenta ; quia non exiuilitia , sed ex pietate tenentur illa subniinistrare Econtra tenetur ad restitutionem dominus , si deneget famulis alimenta, ad quae ex contractu se obligavit . Praeterea probabiliter nec tenetur ad restitutionem Conses rius, si ex malitia omittat monere Poenitentem, ut restituat. Ratio est, quia probabiliter ne Parochus qui- lem tenetur ex justitia prospicere bo- No temporali aliorum, sed solum bono spirituali sitarum ovium , ut dix,
mus quaest. I. art. ult. cum Bonac. ἐςuamvis onposita sententia utriusque Navarri, & Lessii lib. a. cap. I 3. dub. io. visa nobis sit probabilior. Ull. Insertur quarto, famulos non ceneri ad restitutionem, si non impediant furta , quae a domesticis & a consamulis fiunt , quando ipsis non est demandata cura illarum rerum . Ratio et t. quia quamvis ad id teneantur ex charitate, quando iacile, &sine suo gravi incommodo possunt , Non tenentur tamen ex justitia: Econtra ad restitutionem obligantur , si non impediant furta extraneorum, quibus comparatur fur domesticus, si congreget res domini , ut noctu cum iliis iugiat :) Etenim ex contractu famulatus , atque adeo ex iustitia ad id obligantur, ut notat Navar. cum alii Sapua LVin. hic, & Bonac. Insertur quinto , Custodes vineae , saltuum , ve Calgalium, &c obligari ad restitutionem damni, quod dominus patitur, si non impediant fures , venatores , Piscatores , & fraudantes ve-
Migalia, cum ad id ex justitia, seu vi Pacta . & ollicii teneantur ; etiam Italiquando ipsi . qui fraudant vectigatia , aut venantur , ct c., non Peccent.
Dubium hic est. Λn hujulinodi cu
stodes teneantur etiam ad restituem Ham PGenam, quam delinquentes ta Muciat. si accusati citaue Amrmant RebeI. . ΜΟlin. Na v. .
Sed probabilius negant Vani, & alii
communius apud Bonacin. hic ; tum quia non est ea praxis ἰ tum quia custodes videntur ex pacto solum obligati ad impediendum damnum , non vero ad locupletandos dominos talubus poenis; tum demum quia ad has poenas non habent domini jus ante sententiam judicis ; ergo custos impediens, ne domini eas poenas coinsequantur, non violat ius ab iis acquisitum; atque adeo non peccat conistra tuititiam, nec tenetur ad rus it tioncm . Demum Laym. hic medius inter utramque sententiam oppositam putat. Custodes non teneri ad res ututionem poenae, si reos deprehendere intermittant , aut negligant et Contra
vero, si postquam illos deprenderint. negligant ex ere mulctam debitam quia in tali casu jus magis propinquum ad poenam acquisitum est a dominis. idque custodes ex ollicio suo exequi
Vul. Insertur ultimo , non teneri ad restitutionem , qui alium induxit suo malo exemplo ad furtum. vel homicidium . Ratio est . quia quamvis hic peccet peccato scandali contra
charitatem , non violat tamen directe legem jultitiae ; sicuti eam violae qui influit in damnum alterius suo
consilio, aut non impedit damnum .
cum teneatur ex coturiatu , vel ollicio illud impedire . ita Bonac. ex Mn-ch. lib a. cap. 6. num. 3. Additque neque teneri ad restitutionem , qui aliquid facit intcndens suo malo exemplo induc cre alios ad surtum. vel homicidium. Ratio est, quia obligatio restituendi non oritur ex ullo actu pravo interno , sed selum ex opere externo in juilo. Utrum autem Episcopi, vel Iud ces, qui malo suo exemplo alios ii ducunt ad furta , vel homicidia , t iactauur ad res monem t Lis et
82쪽
De Cooperantibus ne arave ad damnificandum . D. pud Doctores: Sanch. , & Sal. apud eundem Bonata negant, quia quamvis Episcopi teneantur ex ollicio, a que adeo ex justitia pascere subditos hono exemplo, verbis, & sacramentis, atque adeo peccent contra justitiam erga subditos , si pravo suo exemplo illos inducant ad culpas : At non tenentur ex justitia conservare vitam, bona , & facultates ullius, sive
subditi, sive non subditi ; Unde non
peccant contra justitiam adversus iblos, qui occiduntur. aut damnificantur ratione mali exempli praestiti iSicut propter eandem rationem multi, ut diximus, probabiliter docent, non tenerI ad restitutionem Parochum, si
ex malitia nolit monere poenitentem,
ut restituat ; quia ex justitia solum
tenetur bene exercere munus Parochi,& prospicere bono spirituali poenitentis , non bono temporali aliorum. Jindices etiam juxta hanc sententiam exincusantur a restitutione, si malo suo exemplo inducant alios ad damnificandum ; quia quamvis ex iustitia teneantur impedire volentes inferre damna, & eos ad satisfaciendum inducere , non tenentur tamen ex justitia, Sexotlicio praebere bonum exemplum aliis, cum non sint Pastores I unde non tenentur ex iustitia impedire , ne alii suo pravo exemplo inducantur ad damnificandum ; atque adeo si alios sic inducant ad damnificandum, non tenentur restituere.
Verum probabilior videtur sententia Bonac., quod tam Episcopi, quam Iudices ad restitutionem teneantur in casu adducto . Ratio est, quia inducere aliquem suo pravo exemplo, ve hi gratia ad furtum , saltem pertude est, ac non impedire furtum; sed ibis, ad quem ex ossicio spectat impedire furtum, peccat contra justitiam, de tenetur ad restitutionem . si non
impediat; ergo Episcopi, & Iudices, quibus ex ossicio , atque adeo ex j stitia competit impedire furta, & alia
damna, peccant contra iustitiam, retenentur ad restitutionem , si suo pravo exemplo alios ad iurandum indu
Hinc fit, quod licet censurae, & i regularitas non incurrantur ab eo, qui non impedit, verbi gratia, percussi nem Clerici, S homicidium, nisi ad
id teneatur ex Olficio , ut communiter Doctores docent ἰ tamen Episcopi, & Iudices, si non impediant, aut malo suo exemplo ad id alios inducant, contrahunt censeras. dc irregu
laritatem ; quia iuxta probabiliorem sententiam Bonac., ea ex officio , &justitia impedire tenentur et Quamvis probabilis sit opposita sententia Sanis
cli. lib. r. Summae cap. 6. numer . s. .
quod censuras, & irregularitatem non contrahant ἱ quia non violant probabiliter legem justitiae, si suo malo exemplo alios inducant ad percussi ne in Clerici, &ad homicidium; cum non teneantur ex justitia impedire , ne alii suo exemplo damnificent. IX. Quaeritur secundo , An possit quis aliquid accipere a fure, ne se tum revelet, quin ad ullam restituti
Respondeo , quod si quis non teneatur ex justitia. sed solum ex charitate revelare . & res accepta non sit pars surti, quamvis peccet contra charitatem, si potest sine suo incommodo furtum illud impedire, & non impedit, non peccat tamen contra justitiam aliquid accipiendo a fure . ne surtum revelet; Unde ad restitutionem non tenetur. Ita communiter.
Eito Trullench. lib. 8. cap. 3. dub. 3. putet, quod universim qui potesculare, quamvis ad id non teneatur, non possit pecuniam accipere ne a cuset , quia hoc est quaedam gratia . quae non est pretio aesti inabilis; Pr babile tamen est, quod non teneatur
restituere, si quicquam accipiat.
83쪽
to ca is LV. Arrisivias n. Notandum autem itum Leg. lib. 2. cap 24. num. 68. ,& aliis apud Laym. . ARTICULUS VLquod si sur ob id factus animosior est, di securior ; itaut coeteroqui non es- Quantum singuli re ruere teneanruisti iuraturus , qui pecuniam accepit quando plures ad damnificati a iure . tenetur restituere damnum nem coperati sunt per fitrium illatum ; quia in tali cassi
obligando se ad non revelandum . I. Si plures ad damnificandum concuris centetur influere in iurium. Non te- runt, singuli in selidum ad rem mnetur tamen restimere pecuniam a iure tranem tene tur , quanis sngulis acceptam, nisi sit pars surti, quia ac- non cooperantibus tuum damnum cepta ob turpem causam retineri pos non causaretur . sunt post factum , quamvis non ante u Si vero singuli1 desieieκιibvit araseactum ; quia ante delictum quilibet damnum causaretur . tunc fluvii tenemr rescindere contractum , quo tenentur stum ad partem da ise obligavit delictum illud eommitto pro rata με in xus. ire, ut sussus dicemus quaest. sequenti Milites Urbem diripientes injuste, art. I.; Etenim obligatio ad peccam quamviι munιhil invicem ammen dum ipso jure est irrita. tur, non tenentur ad restitutionem, Quod si pecunia non sit data a ta uis id quod singula crapuerunt: re animo obligandi illum ad tacen- - ux ad restitutionem totius d dum, sedabsblute donata suerit animo mni ab exercitu causari obligatur Walliciendi illum ad tacendum . potest Sicut etiam Consiliarii, Exploratois pecuniam illam, si non sit surtiva. ροι, στ. retinere , etiam ante delictum com- IV. Si tamen fin/ tuo consilio adhue missum ', quia haec censetur absolute dam um causaretur , tunc pariter donatio i Sicuti si quis donet meretr, partialiter restiturionem iste ei aliquid praecise ad alliciendam illam ris pro rata in xus. ad peccatum, potest illud a meretri- V. uuando duo ingrediuntur domum ad ce retineri, etiamsi donans ita sit a L furandum erutum, haut unus με fictus , ut non donaret , si crederet altero non ivrederetur, tunc uteris illam ea via non esse inducendam ad que tenetur in selidum restituere. peccatum a Idemque omnino dicen- VI. Videtur diversmode disiumeniam. dum de eo, qui pecuniam accipit a s a piaribus suam dam-m causetur,
fure, ne in judicio interrogatus juridice ae se diversum. Nam si ad idem
revelet Hrtum Etenim quamvis men- concurrant, omnes restituere debenatiendo in judicio peccet contra just, in selidum , quamvis singuli Anetiam legalem, non tamen contra com- aliis totum damn- non inferrent: mutativam; unde ad restautionem non Seeus vero si concurrant ad da- tenetur. Ita ΜOlin. , Leg. Dian. pari. mnum diversum. 3. tract. s. resOL 13. contra ToIez , HII. Num pecces mstrealiter . qui m in Reginald. dicum furatur . adveneus . quod alii plurimi pariter modicum is eodem domino furentur. aut fur
n L. Ss excommunicatio feratur contrahas plurimos , si non restituant ma-dicum illud , quo/ abstulerunt .
84쪽
Quantam singuli restituanti quanda pluret damnifieam grtalis excommunicatio supponis ste carum mortale , si minus injusti iapropter modicum illud , quod retianetur, saltem auobedientia.
IX. Qui per plura furtula devenia ad
thaliter, si addaι aliud furtulum p . D Eliquum est examinare , in L trum quando plures ad damnifieandum concurrunt , singuli teneantur restituere in solidum, an vero solum partem suam ν Ac demum in sequenti articulo discutiemus, Quo. nam ordine restituere debeant . quitenentur in solidum restituere λ De o dine tamen servando inter personas, quibus facienda sit restitutio, quando bona debitoris non susticiunt omni-hus creditoribus , dicemus quaest. s.
Quaeritur itaque primo, Utrum quando plures vel physice, vel moraliter concurrunt ad damnificationem ea
ticipando in actione aliqua injusta ,
inguli teneantur restituere totum d mnum in solidum , an vero solum partem illam, quae ad eos perveniti Si
ut qui solum participant de praeda , ct non participant in damnificati
ne λRespondeo cum Tambur. cap. I. β.8., duas regulas adhibendas esse ad decisionem hujus quaesiti, quod varie, di confuse a Doctoribus Miratur. Prima regula est, quod quando quis ita
ad damnum concurrit , ut une illo non fieret totum damnum , tunc simguli teneantur illud resarcire in soludum, ita scilicet , ut non restimente alio partem suam, totum ipse debeat: Verbi gratia, si duo concurrant ad rupiendam arcam pecuniae, quam alter sine altero non raperet,quamvis dividant deinde pecuniam furtivam, adhuc uterque tenetur in solidum pecuniam
vestituere Eodem modo si tur sine
Para III. consilio Titii non esset furaturus centum . tam sur . quam Titius tenentur in solidum restituere centum . Rutio est, quia uterque in tali casu est causa totalis totius damni, non quia alter ponat damnum sine auxilio ab terius , sed quia alter poterat adaequate impedire totum damnum non conis
currendo ad injustam actionem; cum autem non impedierit. ipsi totum damnum imputabatur . di per hoc utetque dicitur causa totalis damni. Ex quo sequitur, quod si quatuor. verbi gratia, ferentes suffragium concludant sententiam injustam, suae non concluderetur . si unum ex iis suffragiis deficeret, tunc Omnes quatuor teneantur in selidum restituere: Comtra vero, si conclusa iam sententia imiusta tribus suffragiis , accedat Titius quarto suffragio non necessario ad comcludendum , Reccat quidem Titius .
sed ad restitutionem non tenetur, ut explicavimus art. 3.
II. Secunda regula est, quod quando quis ita ad damnum concurrit . ut sine illo, & nullo alio subrogato, adhuc a reliquis totum damnum fieret, non obligetur ad restituendum, nisi partem damni, mensurandam ar bitrio viri prudentis iuxta mensuram inuisus praestiti ad tale damnum . Ratio est, quia cum obligatio reliis tutionis oriatur ex damno illato , α in tali casu qui ita concurrit, non sit causa efficax totius damni; t quand . quidem etiam sine ipse, & nullo alio superveniente totum damnum fieret a reliquis sequitur, ut non debeat restituere totum damnum , sed istunt Partem , juxta mensuram sui inst
inne insertur primo cum Nauar. . Less, Valent. contra Molin. . & alios
apud Lum. cap. 6. num. f., milites
gregarioS probabiliter non obligari ad restitutionem totius damni, quod
fit ab exercitu in bello injusto. Ratio L est, Diuitiac d by Corale
85쪽
g, ' III. - - VI. est, quia ita singuli concurrunt ad in,
quam expugnationem urbis , ut etiam
singulis sublatis, dc nullo alio luperassidito, eodem modo Urbs diriperetur. S praeterea nemo ex illis procuravit,
ut alius urbem expugnaret: Contra vero Dux tenetur ad restitutionem
totius damni. quod fit ab exercitu; quia dux est causa , ut fiat a militubus totum damnum injustum . Et idem dicas de Consiliario. Exploratore .ct aliis, sine quibus totum damnum non
Neque dicas . quod etiam singuli
milites sint causa totius damni, quia invicem se animant; ergo sit cui dux, ita milites gregarii tenemur ad totum insolidum. Nam contra est, quia vati de exigua, ct sere nulla est animatio concepta a militibus ex prassentiata gulorum seorsim, de etiam seclusa t, Ii animatione. qiue habetur a lingulis seorsim, eodem modo Urbs dirip
retur: ergo ex tali animatione non
fit, quod singuli sint causa efficax t tius damni. Ubi e contra sine duce non eodem modo Urbs diriperetur, nisi subrogaretur alius dux; ergo dux dicitur caiisa esticis totius damni. Ecconsequenter dux . non milites ad re situtionem totius damni tenentur.
III. Infertur secundo, quod quando
tuo consilio. aut hortatione ita fructum est totum damnum, ut adhuc sine tuo consilio, & nullo alio subr
fato totum damnum fieret , solum
ebeas refluuere quantum damni prudenter judicabitur commensurari ad tale consiluitn . vel ad hortationem. ut notavimuS art. 3. Et idem prob hiliter diccndum cum Lug. contra Vasu. . et Leis. lib. a. cap. I3 dub. q. , si tuum consilium fuerit causa solum, ut aliquando citius totum damnum fiat. Ratio est, quia in tali casu tuum consilium non cst causa totius damni; quandoquidem etiam secluso consilio Idem damnum sequeretur secundum substantiam. V. Intertur tertio, quod si duo infrediantur domum ad iurandum, veri gratia, centum aureos, itaut alter sine altero non ingrederetur, obliga tur in solidum re itituere, atque adcoad totum , altero nolente . seu non potente siram partem restituerer Et idem dicas. si duo invicem se an ment, itaut sine hac malua animatio ne damnum non sequeretur, ut nomtat Sanch. lib. I. Summae cap. o.
v I. Rogabis: Si duo ingrediantiit
domum . de furentur centum aureos squos alter sine altero etiam iuraretur ,
tenenturne illos in solidum restituere νRespondeo juxta secundam regulam quod probabiliter non teneantur in s lidum illos restituere, sed solum pro rata
influxus; sed prodabilior videtur sententia Lessii cap. II. dub. Α- . quod diversimode discurrendum sit quando Plures concurrunt ad idem individuum damnum interendum, dc quando plures diversum damnum causant rSi enim duo cooperentur ad idem d num, neuter, ut Mandans . Considilens, Consentiens. laudans, ReceptanS , sed uterque ut participans, seu ut se invicem adjuvantes. in tali casia probabilius est, quod uterque teneatur restituere in solidum , etiamsi alter solus totum damnum inferret: dc idcirco in solidum tenentur restituere duo eandem domum simul incendentes, aut idem pondus ferente S. euniam gregem abigentes. aut simul mittentes sagittam ad occidendum Petrum , dc in casii adaucto duo furantes idem marsupium, in quo sint centum aurei. Ratio est, quia in his calibus quilibet est causa partialis immediata totius, id
non partis damni;non secus ac si plures
eandem navim rapiant, atque adeo
singuli tenentur in solidum resarcir totum damnum: Contra vero, si plures concurrant ad inferendum d
86쪽
cuantum singuli restituam, quando plures damnifieani ramnum diversum, non tenentur in sol, dum , sed solum pro parte sua. Ra tio est, quia quisque est sola causa partis damni a se illati, non tamen
causia totius damni. aut partis, quam
alter surripuit; nisi forte se vicissimani marint; in quo casu singuli cense tur causa totius damni . Unde fit, quod si plures diripiendo urbem ,
vel devastando vineam, notabile damnum singuli intulerunt, singuli teneam
tur tantum restituere partem suam, quando non se vicissim excitant, ut notat Bonata punct. Io. ex AZor, &Rebet; Et in casu adducto. si duo
illi serentur non illos centum per modum unius . sed singuli quinquaginta sine mutua ulla animatione . non tenentur restituere, nili suos qui, quaginta, si neuter alterum iuvarit, nec alter furatus sit in confidentia, quod ab altero juvetur. VII. Quaeritur secundo acriter apud Doctores, An qui furatur parvam aliquam materiam non causans, sed solum vidcns, & cognoscens aliorum surtula, quae simul sumpta magnam quantitatem conficiunt, ut accidit. quando plures eandem vineam ingressi, linguli botrum uvae accipiunt) peccet
mortaliter surando illud modicum,& teneatur sub gravi ad illud restia
tuendum 8 Et eodem modo quaeritur, an qui modicam quantitatem furatus est, non advertens ad aljorum fimula , ac proinde peccavit venialiter, si deinde advertat ad aliorum furtula nondum restituta, teneatur sub mo
tali restituere furtulum suum pRespondeo, iuxta dicta qu. I .art.
q. n. T. communius Doctores docere,
quod in primo casu ille peccarit mo taliter, & in utroque casu uterque ad restitutionem teneatur sub mortali. Ita Bonac , Molin. , Rebel. , Suae , Vas , Henr. , Sayri, Medi n. quae 1 o. qui ita rigide loquitur, ut putet peccari mortaliter, etiamsi unusqui re nonnisi unum granum acceperit. batio illorum Doctorum est , quia singuli scienter concurrunt ad damnum notabile domini illius vineae, de
cum non sit major ratio, cur uni potius , quam alteri imputetur, omnibus
imputandum est ; & ideo singuli sub
mortali tenentur notabile illud damnum resarcire, restituendo furtulum suum. Si tamen facta ab uno restia
tutione, pars, quae a caeteris retineis tur, non sit notabilis, ceteri non tenentur sub mortali restituere . quia non sunt causa damni notabilis, cium
Verum Sot. . Sancti. . Lug. disp. I 6. sect. 63. β. a. , & alii apud Dian. parci
. trin. s. resol. S . . ut diximus quaest. I. art. 3. excusant in primo casu a
mortali it Ium, qui suratur modicum , verbi gratia, botrum uvae, videns, quod socii etiam suum botrum accipiant, itaut omnia surtula simul si impia notabilem quantitatem conficiant;
Et negant dari obligationem gravem restituendi modicum illud, quod quis
furatus est, sive tunc viderit, sive deinde adverterit ad surtula aliorum . Ratio est, quia qui modicum furatur. non concurrit ad sertula reliquorum,
per hoc praecise , quod illa videat;
Unde non dicitur concurrere ad inserendum damnum notabile: Quod p tet a contrario; Si enim quis det modicam eice mosynam, per hoc quod videat ab aliis etiam dari eleemosynam eidem pauperi, non ideo meretur magis . nec magis sublevat illius miseriam, quam si non videret alios dantes eleemosynam a ergo eodem modo qui furatur modicum per hoc , quod videat alios surantes, non ideo peccat gravius, aut majus damnum infert domino, quam si alios non videret. Nec verum est, quod docet Petrus Nauar. . quod iste in tali casia interna voluntate conseiulat in grave
87쪽
otio III. Aniculus VII. per omnia sertula simul sumpta, & causavit, etiamsi rem furatam non ha-1deo peccet gravius; Nam contra est, beat apud se. Quod si non compe quia potest sicuis ita furari modicum, set . tunc dicitur injustus detentor, &ut simul sibi displiceat damnum, quod ex mortali injustae retentionis c quae
dominus ab aliis patitur . est continuata acceptio tenetur ad VIII. Neque dicas, quod possit iam restitutionein ex prima radice restiari excommunicatio contra non rest, tutionis, videlicet ex injusta accepti tuentes modicum illud, quod acce- ne, ut dixitnus quaest. I. art. q. n. 6. perunt; Excommunicatio autem serri IX. Utrum autem qui postquam non potest, nisi supponatur peccatum Per quinque furtula suratus est, ve mortale; ergo in casu adducto, qui bi gratia, quin quo carolenos, unde modicum iuratus est. peccavit modi ad matcriam gravem pervenit, si de- taliter. inde alium carolenum furatur, pec-Nam aliqui cum Soti censent posse cet graViter, an leviter ν Dubium est serri excommunicationem majorem apua D'ct'res. probabilius puto cum etiam pro veniali, non ratione ipsius communiori contra Nauar. , quod ve- culpae, sed ratione mali mergentis: nialiter solum peccet, quousque alΑlii communius censent, in tali casu aliam quantitatem notabilem deve- non servi excommunicationem pro niat. Peccato mortali surti, aut injustae retentionis, sed pro peccato mortali ARTICULUS VII.
inobedientiae. & contumaciae in retunendo, aut non re arciendo modico Quonam ordine restituere debeant illo damno illator Etenim grave da- Concurrentes ad damnificationem,mnum, quod dominus vineae passias est, quando tenentur restituere potest esse grave, & sulficiens moti- in solidum vum, ut Praelatus sub poena excommunicationis. & consequenter sub ob- I. Damn cans prine alis tenetur Iigatione peccati mortalis praecipiat. rum damnsm resercise , ct in ejus ut quilibet restituat botrum uvae, quod defectum Hii minus principales. furatus est, & cesset a tali peccato II. Principalis damnificator inter omnes veniali injustae retentionis; cum non damnificantes est Possesor mala εpossit aliter reparari damnum notab, dei. Si tamen res aliena extet in Ie domini vineae, quam per hoc . quod individua, quamvis apud possesso- singuli restituant modicum . quod ao rem bona fidei, ab eo restituenda est.
ceperunt , di sic desistant a peccato III. uuid μ iurei sint mala fidei posveniali retentionis injustae . sessores pQuod si quis successive plurima m. IV. Post postiserem mala fidei inter δε-
dica furetur, quae simul conficiant m mn cantes aenetur Mandam, σteriam notabilem , ubi ad hanc pedi quidem etiam ante E xecutorem, venitur , peccat mortaliter, si fur assi aut Iaductorem; necnon ante silum vertat. quod ultima materia parva qui consutu alteri , ut damnifica- simul cum reliquis praeteritis consti- tionem mandet. tuat materiam notabilem Si vero ad H. Nomine Mandantis non venit γ id non advertat. peccat solum ve- cunque alteri dicit, ut damnificet. nialiter ; sed quando ejus recordaturi sed μι dicit AEActoruatiis. tenetur sub mortali compenstre da- n. Post mandantem tenerur Executormnum notabile, quod per tot furtula damni ante Consutiatem ; as hic
88쪽
vuoram ordine refluuam, qui dederis eansilium fraudulenter . id de inducente alterum, ut suo nomine damnum inferat, vel in
Π. Si plures sint executores, puta imvaserer, omnes principaliter tenenis
sis, verbi gratia, rnvasum percu riae ; nis tamen aliquis sit prae pvur, sine quo alii non invade
VIII. Post Executorem leuentur aque principaliter alia conca sa , eum positiva , t m negativa in s L m restituere, itaΛι una restituente torum , alia huic debeant paritem Dam reponere prst rata ν fuxus . Abi tamen diser ade
IX. Ex praeiacta doctrina varia corollaria deducuntur. a. Si damnificatus remittat debitum principali. reliqui ad nihil tenenatur ; Non tamen si remistat debitum
minus principali. Quod si nolis agere contra principalem, non perhoe non potest agere contra minus principalem .
I. Uaeritur, Quando plures insolidum tenentur idem damnum restituere, quonam ordine preis cedere debent λ seu quisnam debete se primus, haut in eius d sectum , lii debeant restituere Respondeo cum communi, quod ante omnes restituere debeat principalis damnificans, itaut solum in ejus defectum alii teneantur damnum reis sarcire. Ut autem sciatur, quisnam sit principalis damnificans , accipe soquentes conclusiones. II. Dico itaque primo, inter omnes causas damnificantes, praecipua, &principalis est possessor malae fidei:
Unde hic ante omnes tenetur. Ita
communiter: Ratio est, quia posse sor malae fidei non solum damnisi. in solidum restituere tenentur ν aseat ratione injustae acceptionis, uir liqui omnes damnificantes, sed etiam
ratione rei acceptae, quae semper et mat ad dominum: adeo ut si ea re
periatur apud possessorem bonae fidei, prius hic ad restitutionem teneatur, re postea quilibet alius damnificans;
Etenim quando res extat in individuo, semper remanet ad dominum obligata, & si ea restituatur, nulla remanet praeterea inaequalitas resarcienda.
Quod si res non extet in individuo. restitui debet a possessore malae fidei
ante omnes alios id, in quo iactus est ditior : Ac praeterea, si res plane consumpta sit. aut donata, posses sor ille malae fidei, qui eam consum sit, aut donavit. restituere debet ii us valorem , priusquam Mandans, Consiliens. aut alii damnificantes; Et ratio est . quia semper de illo verum est, quod concurrerit tam ad injustam acceptionem, quam ad injustam retentionem: Ubi econtra Mandans, Consulens, dcc. solum ad injustam a
III. Rogabis: Si plures sint posse
fores malae fidei, quonam ordine procedere debent in restituendo Rui pondeo , universim quemlibet pol florem malae fidei restituere debere id, quod mala fide possidet, Quando tamen possessores malae fidei sunt plures, quia, Verbi gratia, unus rem suratus est. & donavit alteri. qui advertenter illam donavit tertio. in tali casu tertius, apud quem res extat, dicitur principalis damnificans, utpote qui damnificavit etiam retiisnendo rem alienam . quo acto non damnificarum alii duo . Si vero res neque in se, neque in aequivalentiextet, sed consampta sit a tertio, in tali casu principalis damnificans inter istos non est primus, qui illam fur tus est. sed est tertius ille, qui mala fide consumpsit, advertens, aut duinvitana illam esse alienam, ut docet Disitirco by Corale
89쪽
Less. cap. 23 dub. S., & alia comis muniter. Ratio est, quia quod comsumpserit rem illam mala fide . non Iaberat eum, quin primo loco teneatur restituere, perande ac si res extaret 'alioquin nova illa injuria consumenvixem liberaret illum a restitutione rSi vero res pereat sine culpa teriti, in tali casu debet restituere ante inmnes primus, qui illam furatus est. Demum si duo sint pollessores malae fidei, unus vendens, & alter emens rem alienam mala fide. in quo casu uterque positive damnificat, venden&retinendo pretium, & emptor retinendo rem; tunc res debet restitui
domino, & pretium emptori; iniodsi emptor rem non restituat. pretium dandum est domino rei
IV. Dico secundo I post possessorem malae fidei magis principalis inter reliquos damnificantes , & qui prius tenetur restituere, est Mandatis; ct quidem ante ipsum Executorem: Quare si damnificatio fuit lucrativa. ut in furto, primo loco tenetur possestor malae hdei, seu is, apud quem res aut in individuo , aut saltem in aequivalenti extat; S secundo loco
tenetur Mandans: Si vero dananificatio non fuerit Iucrosa, ut in occisio. ne, combustione , &c., ubi non rein peritur possessor . tunc primus omnium est Mandans . seu qui auctoritate sua imperat damnificationem. Ita communiter cum D. Th. a. R. quaest. 67. art. 7. contra Nauar. , ct alios dicentes, primum Omnium esse Executorem , deinde Mandantem , tertio . Consulentem, Sc.; Et contra utrum. que Medin. dicentcs, primum Omnium esse inductorem . Ratio conclusionis
est, quia executor est quoddam tim amentum licet liberum ) Manda tis; ergo Mandans se habet ut camia principalis et Et hinc est , quod posita damnificatione magis quaeratur de Mandante , quaru du Executore ,
verbi gratia magis de iniusto sitisee .
quam de carnifice; Quod si quis coa-sulat alteri, ut mandet damnificati nem, adhuc mandans est principalior , quia licet consiliens primo m veat . tamen mandans non avit ut i strumentum considentis sicut exec tor agit, ut instrumentum manda
V. Notandum tamen, quod nomine Μandantis debet intelligi, qui habet aliquam vim coactivam respectu exe cutoris, ut sent iudices , domini, P
ter, maritus respectu ministrorum , i, mulorum. filii, uxoris, &c. ἰ Et universim quoties exectitor movetur odire verentiam . seu timorem alterius,
lac dicitur Mandans; alioquin si pria vatus dicat alteri, ut damnificet, &executor non moveatur ex atinorit
te illius, sed ex proprio affectu, ita tali casu executor deberet ante illum restituere, quia non damnificaret ut justiis, seu ut instrumentum illius, seu ut inductus ad damnificandum, es privatus ille non haberet rationem mandantis. sed potius inducentis, aut consissentis. Neque dicas, neminem posse deluctum imperare, nec ullum teneri pra,cepto peccandi obedire; ergo nemo exequitur damnificationem ut inta
Nam concesta antecedente, negatur consequentia ; subditus enim quamvis non teneatur Obedire praecepto superioris mandantis delictum, tamen quasi coacte illud committit ob revorentiam, & timorom superioris illva praecipientis, perinde ac si teneatue illi obedire, di ideo dicitur agere, ut instrumentum mandantis . VI. Dico tertio; post mandantem. tenetur restituere Executor ante considentem, & alios damnificantes. Ita D. Th. , dc alii communiter. Ratio est, quia Executor ex una parte non se habet ud instrumemum couIutarus, conse ει
90쪽
cus3- ordine restissem, emtientis, palpanti S, Sc.; Ex altera parte ita executor, & considens sunt causae insito genere principales, ut magis damnificet Executor, quam consulens, ct alii: Etenim executor immediate.
ει phytae causet ipsum damnum ἔContaeus vero nonnisi mediate, demoraliter. Praeterea Executor respod tu participantis in injusta actione, verbi gratia respectu ministrantis a ma, vel dantis pecuniam ad assassi. nium, aut resipectu explorantis, aut alterius mediatoris, se habet ut causa principalis, qua ex se. & immediate damnificat, non ut i strumentum alterius ; ergo universim post
mandantem tenetur Executor. Tunc solum Consae s tenetur ante executorcm restituere, ex LAE , &Leti , quando consilium datum est fraudulenter ; in tali enim casu consulens censetur causa principalis respectu exequenti non quali vero executor agat
nomine confluentis, sed quia executor per injuriam a considente conjectus est in obligationem restituendi. Pra terca si quis rogat alterum , ut nomine suo aliquod damnum inserat, vel
suadet, ut in sui fratiam id faciat, probabile est ex Lest.. & Rebel. , quod
Principaliter ante exequentem teneatur; quia videtur suscipere in se onus zettituimnis rogando, ut sui causa delictum committatura Quamvis oppositum videatur Bonacanae probabilius.
consensu delictum exequantur, verbi graua aggrediantur Titium, Omnes Prmcipaliter tenmtur, quamvis unus tantummodo illum percutiat, quia mmnc S integrant unam causam Principatum. & illi. qui non percusseruut Iitium, non se habent ut instrumentum illius, qui percussit; Si tamen inter alios sit unus adeo strenuus, ut sine illo nemo auderet damnificare, ille tenoretur principaliter rethatuere iuIero nos executorcs, cum alia viis suidum rein uere texentur deantur esse instrumentum illius. VIII. Dico quarto; mlh Exequentem tenentur aliae concauis. videlicet Consilens, Consentiens, Palpo. &c. Dubitatur tamen apud Doctores, num aeque principaliter omnes ista cauta teneantur p Nonnulli cum Lest. lib. a. cap. 13. dub. 6. . & Va'. putant, probabiliter esse omnes aeque principales, nec inter consulentem, consei tientem. S alias causas damnificativas tam posuiVas, quam negati asullum ordinem intercedere; Unde mno ex illis restituente totum, alii t nentur illi suam partem contribuere juxta ratam cooperationis ad damnum ἔ Cum enim unus non inserviat
alteri ut instrumentum, sed quilibet per se in suo ordine instuat in da.
mnum ἱ aequum est, ut non solum te neatur in solidum rei ituere in des ctum aliorum . sed etiam ut iuxta r tam influxus teneatur contribucre partem suam illi, qui restituit totum . Immo Petrus Nauar. lib. 3. cap. 44 putat, quod si mandans restituat i Ium , etiam exequens. consuens, &alii cooperantes teneantur pro rata
influxus contribuere partem suam ἰunde si damnum , verbi gratia, sit de
cem aureorum . mandans Leueatur re
s ituere quinque , exequens duo, considens unum , dcc. Etenim cum quilibet cooperatus iit ad damnum, a quum videtur esse, ut quilibet concurrat ad rellitutionem pro rata suae co perationis. Communiter tamen id negant. Ratio enim adducta solum ubdetur evincere, quod aliquae cauis te. neantur ad restitutionem dumtaxat in defectum causae principalis, non vero quod teneantur ad partem suam ,
dando principalis restituit totum ἔtenim qui principalis suit in damnuficando, ut solet esse mandanS, Pareth, ut sit principalis in relli tuendo,
atque adeo teneatur restituere totum.& solum in deiectum illius alii teneam