장음표시 사용
91쪽
tur. Ubi notandum non dici causam principalem, quae majorem partem damni intulit, sed quae totum damnum intulit principalius ι ergo haec non debet restituere majorem pariem damni . sed totum damnum principalius.
Demum alii cum Lug. etiam Prinhabiliter putant causas damnificantes negativas. videlicet Mutum, Non O, stantem, Non mani se stantem teneri ad restitutionem post omnes causas positivas, ct in earum defectum. quin illae quinque cauis positivae, videlicet Consulens, Consentiens, Palpo, Receptans , Participans ullum ordinem servent inter se. sed omnes aeque principaliter teneantur: Alii vero Din res docent, quod Consulens, & Consentiens prius teneantur, quam Palpo. ει Receptans, quia consilium, & com sensus movent directe damnificatorem, adulatio vero, & recursus Indi recte.
Verum prima sententia Lessii, & Vasq. videtur probabilior, & expeditior. IX. Insertur ex dictis primo; Restituente principali totum, alios ad nuhil teneri, verbi gratia restituente i dice, ministros elle liberos ab onere restitutionis, & rellituente totum possislore, sive bonae, sive malae fidei. ce sare in aliis quamcumque obligationem restituendi, cum jam posita sit aequalitas cum proximo, quam exigit lex
iustitiae : Quamvis si postessor bonae mdei restituat rem alienam extantem in individuo, verbi gratia equum bona fide emptum , debet ille a damni Gratoribus reddi immunis a damno. atque adeo debent huic compensare
Insertur secundo, quod si plures ad
surtum concurrerint, verbi gratia mam dans. exequens, consciens, custos, &c- deinde exequens restituat totum, hic
in tali cassi habet actionem repetendi id, quod solvit, a mandante, qui principallier tenebatur; configens vero, di Articulas VII. custos ad nihil tenentur Eodem mei do si custos inducatur ad non impediendum damnum. quod ex justitia
tenebatur impedire, restituente custode, inducens ad nihil tenetur, quia, ut diximus, custos respectu inducentia habet rationem exequentis, quamvis non ut instrumentum illius, i c per consequens custos principaliter tenetur restituere: Contra vero si princia palis non restituat totum. aut partem. tenentur alii, & si plures sint aeque principales, tenentur pro rata influxus restituere omnes: Singuli tamen tenentur in solidum. si alii aut nolint, aut non possint, cum hoc quod haheant deinde ius repetendi a sociis, quod ab ipsis debebatur. Insertur tertio. quod si tres aeque principaliter furati sint. & consumpserint triginta aureos, ita quilibet tene tur restituere decem, ut si alii duo nolint, aut non possint restituere, tertius teneatur restituere omnes triginta .
habeatque ius repetendi decem a sinisgulis aliis . quod si alter tantum e dum hus illis velit deinde restituere, non
satis est, quod det decem illi. qui reis stituit triginta, sed debet illi dare quindecim , ut notat Ledeis. unde uterinque habeat jus repetendi quinque a tertio. qui nihil rellituit; Ratio est, quia
aliter non restimerent aequaliter.
Insertur quarto, minus principalem non teneri properare ad aliquid rest inendum, nisi probabiliter cognoscat principalem nolle, aut non posse restituere, ut notat Sayri Ratio est . quia ille non tenetur restituere, nisi in defectum principalis; non secus ac fideis iustor, qui non tenetur solvere, nisi intelligat non solvisse principalem: Ee quamvis aliqui putent, quod quando plures in solidum aeque principaliter tenentur, tui plures ferentes suffragia injusta, tunc quilibet debeat restitu
re totum, non expectato altero; quidem tamen censeo, quod cum a - solum
92쪽
Quid . ct Quantum restιιui debeat ν di solute non debeant nili partialiter restituere, & solum conditionale . hoc est in defectum aliorum, debeant reinstituere totum. ideo ad partem, quam abiblute debent restituere, non possunt expectare alios, ut prius solvant; secus vero ad illud, quod debent co ditionale r Et ratio est eadem, quia
ad hoc tenentur solum in desectum,
X. Insertur ultimo , quod si laesius remittat debitum principali, reliqui remaneant liberi ab onere restitutionis, non secus ac si principalis resti, tuisset. Ratio est, quia condonatio aequivalet restitutioni: Et eodem modori creditor remittat debitum principali debitori, fidejussor ad nihil tenetur, cum sit debitor accesssorius; & ex re-gais juris in o. Accetarium sequi comgruit naturam principalis: Contra vero si remittatur debitum minus principali, non remanet principalis liber, ut patet , sicuti si minus principalis restituat, adhuc principalis restituere tenetur, & refundere id , quod minus principalis solvit . Si demum i fias remittat debitum uni ex pluribus aeque principalibus, hic remanet ibber tam a parte, quam absolute debet , quam a toto, quod debet conditionale, si alii non restituerent, alii vero non tenentur restituere nisi portiones suas.
Ubi notandum. nos loqui de remissione debiti, non de remissione actionis, sive in judicio, sive extra: nam si laesus nolit in judicio, aut extra judicium agere contra principalem,
verbi gratia contra mandantem, ut satisfaciat, non per hoc sequitur, quod non possit agere contra ministros exequentes, S ab iis repetere totum,
quod passus est , ut notat Medi n. quaest. quia damnificatus contra queml het habet actionem ad repetendum: In quo differe minus principalis damnihcator a fideiussbre: nam remis Iocredito debitori principali, nulla remanet actio contra fidejusibrem : At si laesus nolit agere contra principulem damnificantem, poterit immediute agere contra minus principalem e Immo per occultam compensationem.
si aliter non possit, repetere potest a
minus principali id, in quo damnis,
Quid , & Quantum restitui debeat '
PRogredimur ad discutiendas duas alias circumstantias restitutionis ; Et
primo inquiremus , an restituenda sint accepta ob turpem causam p Smcundo, an restituenda sint accepta ob causam honestam r Tertio, restitue dane sint bona incerta , derelicta , vacantia , &c. . dc animalia , quae piscatione, venatione , & aucupio capiuntur λ Quarto, an iterum facienda sit re- si tutio. quando res furtiva data alteri , ut rellituatur , non pervenit ad dominum p Demum , an rellituenda sit res ipsi domino nocitura P Ex quibus palam fiet , non solum quid . sed etiam quantum restitui debeat, quoties datur onus restitutionis ; Quautulti autem linguli restituere debeant, quando Plures concurrunt ad damniticandum, expendimus jam articulo sisto quaestio: nis superioris. Pars III. Μ Λ M
93쪽
ι An accepta ob turpem causam restituenda sint L Contractvis de re illisita facienda να
seindendus est . Quod si partim sit
de re sicisa, partim de illicita, s tum datur obligatio ponendi rem tia
II. Pro scelere patrando nihil promitti, dari. aut accipi potes , antequam illud patretur . Et quod acceptum est, restituendum danti , nise datum esses absolute ad alliciendum. III. Post Deleris patrationem probabilius est, quod stoi debeat pretium pro illo promisum. IV. sui post factum accepit pretium pro missum pro scelere parrando , pr babilius potest illud retinere, es t Maiar satisfacere parat iast. V. Ex lege possiva resiluendum est pr rium fimoniacum vel paveribus, Cel Ecelsa in poenam delicti. n. Illicite se aequisita a Fuis, Uxore, servo , probabilius non debem restia tui Patri, Marito, Dom no . I. r 'Ertum est , contractum , vel L . pactum de re illicita facienda rescindendum este, nec ullam pro missionem , votum , aut juramentum
ad id obligare . Ratio est, quia jure
naturae unusquisque tenetur se retrahere a peccato; itaui non possit ad petacatum obligari neque ratione comtractus . neque ratione promissionis , voti, juramenti, &c. ergo contractus hujusmodi rescindi debet. Quando tamen contractus , vel promissio essent partim de re licita . partim de illic, ta . consurgit obligatio ponendi tantum rem licitam, quia ex regul. 3. ja'ris , Utile per inutile non vltratur. II. Quaeritur nunc primo. An dari,
vel accipi possit aliquid pro turpi ca se, vel pro opere illicito patrando
Et utrum post opus illicitum patrutum, verbi gratia post homicidium p situm ab assanino, vel peccatum a meretrice , promittens teneatur .lvere ,
uod pro eo patrando promisit δ Λeemum, num accipiens talem mercedem possit illam retinere , an debeat restituere pRespondeo, dc dico primo. ante factum neque dari. neque promitti potu st, neque accipi aliquid pro patra do quocumque opere illicito, sive sit contra justitiam , sive contra aliam quamcumque virtutem, & si quid acceptum sit, restitui debet. Ratio est, quia quilibet tenetur abstinere ab mpere malo , & a medio ad illud in ducente ; atqui pretium promissum datum . aut acceptum pro malo opere ante factum, seu antequam opus malum ponatur, est medium inducens ad illud ; ergo tale pretium nec promi ii , nec dari . nec accipi potest ante farium . Unde fit , quod promittens tale pretium ante factum non solum peccet, & non debeat solvere, sed etiatam debeat contractum rescindere ;accipiens vero teneatur statim restituere , & quidem ipsi danti, non pauperibus . Ratio est, quia dans non dedit, nec voluit transferre dominium. nisi ob causiam illam , puta, ut fiat homicidium ; ergo tali causa non subsistente dominium non tranSsertur: Tunc solum potest retineri datum ante δε- etuna, quando dans absolute illud ci nasset , ut alliceret ad opus malum . non vero sub conditione operis mali ponendi; etiamti illud non litisset clo- naturus, si praevidisset, quod accipiens non esset inducendus ad maluna; P test autem hoc retineri , dummodo ex eo nullum scandalum , seu incit mentum ad malum habeatur . IV. Dico secundo; Post factum, seu adimpleto opere illicito, pro quo Pr missium erat pretium, opinio comm nior
94쪽
Res ob turpem causem accepta num sit re venda pnior apud Bonac. seri, quod promittens teneatur lvere, quod promisit; quamvis Nauar. cap. 16 , Medita. quaest.2o. de Restitui. . & alii apud Lest lib.
a. cap. 18. num, a O. Putent, quod ne
post factum quidem teneatur selvere ;quia datio . cc acceptio pro re turpi videtur esse velut approbatio peccati
commissi , atque adeo novum peccatum . Ratio tamen communis sententiae est, tum quia promissio rei licitae facta sub conditione turpi adimplenda est . quoties adimpleri pote it sine peccato ; sed promissio solvendi pretium. sub conditione homicidii ponendi , est promissio rei licitae laeta sub
conditione turpi. quae tamen post factu in , seu posito homicidio adimpleri potest sine peccato ; ergo debet adimpleri homicidio patrato et Tum quia sicut alter implevit, quod promiserat , verbi gratia eommisit homicidium, ad quod se obligaverat, ita parest , ut alter etiam servet suam prinmissionem solvendi pretium , quam sine peccato servare potest post fa
Adde . quod res illicita est pretio
testimabilis , vel ratione periculi , la- horis . aut damni . cui se exposuit il-
Iam exequens, vel saltem ratione Vo Iuptatis. aut utilitatis perceptae ab eo,
ut illam fieri curavit; Nam qui manat, Verbi gratia . occisionem sui inbmici, utilitatem, & voluptatem habet a tali homicidio, & exponit sicarium laboribus, damnis, & pcriculo se pendit; ergo par est, ut haec pretio compensentur. quando sine peccato com
sensari possunt, videlicet post factum:
ac etiam de causa communiter dincent cum Vari. , Sanch. , Molin. , conistra Angel. . Vald. , & alios apud Α-χor. , & Bonac. , quod qui promisit
Pretium conjugatae , vel moniali pro co-Pula, teneatur illud solvere secuta copula , seu post factum , quia scemina veluti locavit corpus suum alteri , ex quo ille voluptatem percepit pretio aestimabilem. Neque dicas: qui solvit pretium sicario pro assassinio commisio, illud iterum approbat; ergo non potest sine peccato tale pretium solvere ne pol hsactum quidem : Nam falsum est antecedens; potest enim solvi pretium non solum sine approbatione peccati Praeteriti, sed etiam cum detestatione illius
IV. Dico tertio , qui accepit pretium pro opere illicito jam patrato . sive contra justitiam fuerit, sive contra aliam virtutem , non tenetur iulud restituere ; quamvis si commiserit peccatum contra justitiam . ver. bi gratia homicidium , teneatur damnum resarcire. Ita communius contra Ioan. medita, & alios apud Leg.
cap. I. . dub. 8. Putantes , quod debeat restituere : Quam sententiam Leg. etiam putat probabilem . Ratio comelusionis est, quia, ut diximus, opus illicitum, ratione laboris, periculi, aut damni, cui se exponit, qui illud exequitur , est pretio aestimabile ; ergo iuste retinetur pretium pro illo acceptum, quando illud jam est commil-sium. Unde fit , judicem non debere restituere, quod accepit pro serenda iniusta sententia, aut testem pro falso testimonio serendo, aut militem Pro bello injusto ; quamvis teneantur resarcire damna illata parti lasae . U. Notandum tamen , quod si lex aliqua efficiat aliquem incapacum dominii, seu inhabilem ad acquirendum aliquid pro turpi causa, in tali casu neque secuto e ficctu potest quicquam retineri , ut patet. Et ideo acquilita per limoniam retineri non possimi, quia . moniacus est incapax rei acquirendae, ut notat Bonac. hic. V R., & alii communiter ; Unde rustitui debet, quodcumque acceptum est r Et universi in restitui debet danti, cum dominium non sit ab eo translatum in accipiem hi a tem,
95쪽
sa ψιo IV. Articulus ntem, nisi aliquando siter in poenam trocinetur illi ius, quod habet ad hi delicti decernatur a jure ; ut de facto de- jusmodi fructus , ita in casu nostro .cernitur in casu simoniae. quod pretium Equidem tamen communiori sentenis acceptum pro beneficio, pro collatim tiae oppositae adhaerendum censeo. ne ordinum, & pro admissione in religionem, restituatur pauperibus , ve, ARTICULUS II. Ecclesiae , cui facta est injuria , non vero danti, idque in poenam delicti, An restit nenda sint accepta ob causam ex Lest . , & D. Th. a. a. quali. 3 a. honestam
I. Quaeritur secundo , Utrum illi- I. Resitui debent accepta ad prestan-cite acquisita a filio , servo , uxore , dum opus debitum ex sustitia; nec-ctc.. restitui debeant Patri. Domino. non pro omissione esiam ex iustis Marito, &c. , an possint illi ea sibi G- debita I Non tamen Meepta pro o-tinere λ pere honesto, aut pro omisone, qus Respondeo, Nauar., Reginald, Sot., ex iustitia non debeantur de alios apud Bonac. probabilius pu- IL Num psis etiam aliquid aeeipi protare, eodem modo discurrendum est. opere debito ex charitate . quod non de iis , quae licite a praedictis perso- si laboriose m , puta pro depone nis acquiruntur, verbi gratia laboranis do odio do , ac de iis , quae illicite acquirun- IIL Si opus ex iustitia debitum Tisiditur , verbi gratia ob committendum ponii r in Dratiam Caii, num pos homicidium , fornicationem , dic. . quia At a Cajo aliquid accipi νPeccatum non debet patrocinari delin- M. Cur in foro externo non datur actio quenti: Quare sicuti acquisita licite a ad reperendum, quod traditum ess filio pertinent ad Patrem, saltem quoad pro opere ex sustula debito p Ee si usumfructum, seclusis castrensibus, ve, mul compellitur ad resilutionem , quasi castrensibus; ita illicite acquisita vi aliquid accepit pro non patran-Ob turrim causam retineri non pos- do peccato. iunt a filio. sed pertinent ad eundem V. Non seiam protium , sed etiam mv. Patrem. Verum Bonac. quaest. 3. punct. nus involuntarie donarum pro ope-3., & alii putant, praedictas personas νe debito ex iust tra universm re- posse sibi retinere acquisita ob turpem stitue dum est ' non tamen se detur causam . Ratio est , quia cum hujus liberaliter modi lucrum sit odiosum Patri , do- n. Mum pusim famuli Iudicis aliquid mino, marito, non debet dici, quod . ac Vere a Titio, ut his ante aliον isti habeant ius ad tale lucrum acqu, introducatur , ct ejus causa prius situna a filio, servo , uxore , ob ludi expedratur ppem causam quia jura decernentia , VII. Qua dεnam pusηι O tales γυ- quod acquisita ab istis pertineant ad , dicιι munera flos donata retinere λPatrem, dominum, maritum, non lo- VIII. Leges civiles fi serum prohibeant . quuntur de tali lucro. Neque hinc se- non irritent acceptionem munequitur , quod peccatum patrocinetur rum , non obligant ad resisti iocelinquenti; Sie uti enim si fur nego- nem ; Sicut nec suramentum de itatietur pecuniam alienam , potest sibi sis non acceptandis . retinere laudius hujusmodi mere indu- IX. Si lex aliqua irruet Anationem -- striales , quin illi in tali casu dicatur nerum, hac reintuenda sunt danti,
paῖrocinari peccatum, cur revera P, nisi aliter statuat ipsa lex; σ trunc
96쪽
Num aecepta ob eausam honestam restitui debeant λ 93 requiritur etiam sentensia Iudicis,
I. Uaeritur primo, An teneatur ad restitutionem , qui accepit pretium ad iaciendum opus liculum , verbi gratia ad ferendam sententiam iustam , ad administranda . vel suscipienda Sacramenta , ad jejunandum. &c. 3 Respondeo cum communiori apud Bonac. contra Medin. , Reginald. , &alios, accepta pro Taciendo opere honesto, debito ex justitia , restituenda esse: Contra vero posse retineri accepta pro faciendo quocumque alio mpere honesto: Et similiter restituenda esse accepta pro omittendo aliquo Pere illicito , cujus omissio debita est
ex iustitia, verbi gratia si quis aliquid
accipiat, ne occidat, ne seretur; sed retineri poste accepta pro omittendo opere illicito, cujus omissio debita est ex alia virtute; verbi gratia , si quis aliquid accipiat, ne blasphemet , ne fornicetur. Ratio horum omnium est, quia obligatio restituendi oritur dumis taxat ex violatione iustitiae ; atqui si aliquid accipiatur pro faciendo opere debito ex iustitia , haec violatur ,
quia quilibet habet jus, ut gratis sibi praestetur , quod debetur ex iustitia ;verbi gratia , si quid accipiat Iudex
pro serenda sententia iusta, violat virtutem justitiae; quia habet stipendium a Republica, vel a Rege . ad hoc ut fratis sententiam justam proserat, de ideo quilibet habet ius, ut gratis sibi praestetur sententia justa r Secus vero non violatur virtus justitiae, si quid a cipiatur, verbi gratia, a Titio, ut baptiZetur, ut missam audiat, ut jejunet; vel a medico, ut indGentibus medeae
tur; quia nemo tenetur ea opera praesare ex justitia . Similiter Violat Iusti. tiam . qui aliquid accipit, ne occidat, ne iuretur, quia ex justitia tenetur ea Omittere i non vero violat justitiam, si quid accipiat, ne fornicetur, aut blas. phemet , quia ea omittere non tenetur ex justitia , sed ex alia virtute ;ergo solum accepta ob Opus , vel o inlisionem debitam ex justitia restitui debent . II. Less tamen cap. Iq. dub. 9. pro habiliter putat, non polle pretium exigi , aut accipi pro faciendo opere debito ex charitate, quod non sit laboriosum, putapro deponendo Odio, pro revelando fure , Sc. ; tum quia communi hominum judicio haec non censentur pretio aestimabilia. tum e iam quia cum valde intersit proximo, ut haec fiant. si detur pro iis pretium, tale pretium non censetur liberaliter donatum , sed coacte datum Pro re
nullius pretii; Unde si quid acceptum
sit pro tali opere debito ex charitate, restitui debet non secus ac acceptum pro opere debito ex justitia: Contra vero putat retineri posse pretium acceptum Κο opere , quod cedit in honorem et , vel in commodum ipsius accipientis, puta pro audienda missa, pro abstinendo ab ebrietate; Et ratio est, quia cum nemo emat hujusinodi res, censetur liberaliter donatum, quod pro his faciendis datur. Uerum communior sententia contra Less docet , posse pretium accipi etiam pro opere debito ex charitate , verbi gratia pro deponendo odio; aliter medicus teneretur ad restitutionem . si accipiat pretium , ut medeatur indigentibus, quibus ex charitate tenetur mederi ; quod communiter non admittunt apud Bonac. quaest 3. punct. 3. : Falsium autem est, ut notat Vasq. , quod tale pretium censeatur datum
coacte, cum non d turper Vim, nec
danti sequatur ullum incommodum ;Et quamvis qui pro iis operibus dat Pretium, det invitus, non per hoc fit illi injuria; sicut non fit injuria eme ti per hoc, quod invitus det pretium rei, quam vellet habere sine pretio .
97쪽
Neque dicas, disparitatem esse , quia
cinens dat pretium pro re pretio aestimabili; secus vero qui dat pretium pro opere debito ex charitate; Nam 1alsum est, hujusmodi opera non esse pretio aestimabilia , quando magnum
III. Opponitur primo, hinc sequi ,
quod etiam posset accipi pretium a Iudice pro sequenda opinione probabili, quae favet mihi potius. quam adversario , s cum ad id Judex non te ne atur ex justitia , quod tamen est falsum, clun damnata sit ab Alex. VII. propos 26. dicens: uuando lιtigantes
pro se habent opiniones aque prob.tbiles, potes Iudex pecuniam accipere proferenda sententia in favorem unius pra
Respondeo , nego sequelam ἱ vel, tum enim est Iudici vendere hujusimodi arbitria, non solum legibus positivis, sed etiam lege naturali r Et ratio est, quia Iudex ex jultitia tenetur assiiudicare litem ei, cui iura favent; Unde si utraque opinio est aeque prob hilis . seu li aeque jura favent utrique
litiganti . debet ex iustitia litem diu,
de re, ut sese ostendit Tambur. lib. I. Decalogi caP. 3. S. q. contra quam
Non me Iatet sententia Vasq. cap. 7. dub. 6, , Sol. , & aliorum docentium apud Bonac. , quod possit uni versim quilibet accipere pretium e iam pro faciendo opere debito ex j stitia, dummodo tale pretium non a cipiatur ab eo, in cujus favorem debet illud opus fieri ex justitia. sed ab
extraneo, cujus non intersit illud fieri. Leil tamen lib. a. cap. 1 q. dub. 9. cum communiori id negat, solum concedens . quod possit accipi, quod vere liberaliter donatur ob tale opus . Ratio est, quia quando aliquod opus est invendibile , tunc etiamsi in tui gratiam fiat, vendi non potest et Ete- uim apud homines tale obsequium non Articulus II. censetur dignum pretio, sed amicitia: aliter usurarius posset aliquid a te extingere , si in tui gratiam mutuet pec
Diam Petro; & Episcopus post et etiam
aliquid a te exigere, si in tui gratiam coniurat ordines , vel beneficium alteri ; quod nemo dixerit. IV. opponitur secundo. In scro e terno non datur actio ad repetendum id, quod traditum est pro opere debito ex justitia, ut habetur in lex. a. ff. De conditionibus ob turpem causam; ergo neque in foro interno datur obligatio restituendi acceptum pro tali opere dubito ex justitia . Adde, quod ex eadem lege sabetur . poste in s
ro externo compelli ad restitutionem. qui accepit aliquid pro non patrando peccato; ergo etiam in foro interno datur hujusmodi obligatio . & conseisquenter sicut tenetur restituere, qui aliquid accepit, verbi gratia, ne o cidat . ita restituere tenetur , qui albquid accepit, verbi gratia, ut missam audiat die festo. Respondeo, nego consequentiam ς
ruin enim externum non concedit
cam actionem , ne multiplicentur lites: Ad id , quod additur, nego consequentiam ; nam ex antecedente solum sequitur, quod vi illius legis detur in foro
externo actio ad repetendam rem traditam pro non patrando opere illicito , non vero sequitur, quod detur obligatio in ro interno eam restit endi , eum saepe leges obligent tantum pro soro cxterno ex praesumptione delicti. quod revera saepe abest. V. Quaeritur secundo . An restitui debeat non solum pretium, sed etiam munus datum pro opere debito ex
justitia pRespondeo , S dico primo, si tale
munus detur in voluntarie, verbi gratia, si detur munus ministro publico ad redimendam vexationem, quia scilicet probabiliter apparet talem minis strum sine aliquo munere non esse Prae
98쪽
9 Num aecepta ob eausam si iturum , quod ex iustitia praestare debet , cum sit negligens in negotiis expediendis; aut si prius expediat illos, qui munera osterunt, &c. tenetur
minister restituere munus acceptum ipsi danti; & quidem nulla expectata sententia Iudicis, & independenter aquavis lege positiva. Ita communiter: Et ratio est , quia in voluntarium impedit translationem dominii via donationis. quae essentialiter debet esse li. bera Unde eadem est ratio, sive deis
tur pretium, sive munus ; In neutro enim casu transfertur dominium , a que adeo tam pretium, quam munus involuntarie datum restitui debet. VI. Propter hanc rationem Molin. tOm. I. tract. a. di 3. 88. putat etiam
famulos judicis teneri ad res initionem,
si accipiant munera, ut prius introducant unum, quam alium, seu ut prius expediant negotium ejus, qui munus obtulit, quam alterius: Etenim vellamuli anteponunt illum, quem ex iustitia anteponere dc bent; quia, verbi gratia, prius Venit . aut e remotiori loco, aut quia periculum est in m ra, dic , & recurrit, quod munus detur involuntarie , & coacto ad redimendam vexationem: Vel anteponunt
alium ex iustitia postponendum; S tenentur fallem restituere damnum ,
quod infertur illi . qui postponitur ,
quando ex justitia erat praeponendus sicuti judex ferens sententiam injustam tenetur restituere damnum parti laeis: Immo ipsi judices, seu officiales, si tolerent hujusmodi famulos, tenentur in solidum ad restitutionem; quia ex ossicio, atque adeo ex iustitia illis imcumbit has famulorum injustitias pro hibere. Si tamen famulus sita gratia, industria, & precibus sine aliorum injusta mora obtineret expeditionem alicujus causae, procul dubio postet in
nus acceptum retinere . ut notat M
lin. Ioc. cit. ; quia ad hoc beneficium,
quod est pretio aestunc bile, non ten
honestam restitui debeam tbatur famuluS. Advertit hic Petrus Nauar. lib. I. cap. 3. , quod Iudex, seu ossicialis teneatur ad restitutionem talium munerum , etiam quando non est probab, liter certus, sed moraliter dubius de coactione donationis ex metu injustitiae ; quia exponeret se periculo accipiendi alienum , & fieret possessist d, biae fidei, qui, ut supra ostendimus ,
etiam ad restitutionem tenetur, non
secus ac posscssor malae fidei. VH. Dico secundo ; praescindendo
a lege positiva in contrarium, non icinnetur osticialis jure naturae restituere
munera liberaliter sibi donata sine ullo metu, sive quia dantur ab amicis aut cognatis, qui perinde donarent. ac si non esset osticialis G sive qui a d nantur post rem iuste obtentam ob gaudium, &gratitudinem, seu desiderium, ut in posterum ossicialis eodem modo se gerat; sive quia ita dantur ante expeditionem negotii, ut nullum periculum sit querelae, si sorte lis alic-ri juste ad judicetur, sed solum allie ant ossicialem ad illam diligenter expediendam pro merito causae; sive demum, quia dantur ex liberalitate ; ut si dives det Notario aliquid ultra taxatam mercedem pro opere iusto. Ita communiter. Ratio us quia jus naturae nulli prohibet donare res suas alteri ; ergo si quis donet illas ossiciali,
modo habeat libertatem requisitam ad donandum . seu dummodo donatio non fiat per metum, talis donatio non erit irrita ex solo jure naturae. Confirmatur, quia si jure naturae id esset prohibitum , non possiet lex humana permittere, ut iudex delegatus accipiat a partibus esculenta , di poculenta ex mera liberalitate oblata , sicut de facto permittitur in cap. Stain tutum , De rescripιιs in 6. & leg. S let , is De o so Proconsulis.
Neque dicas primo ; ista munera non darentur, nisi ille elset ossicialis ;
99쪽
c id de rinis incertis, derelictis, aut qua ex venatione, σc. 97que iuraret, εc non accipere, Sc non retinere munera. deberet quidem carestituere, non tamen ex obligatione iustitiae, sed religionis, ut notat M
IX. Rogabis hic r)Cuinam restitu. cnda sint munera, quando lex irritat illorum donationem pRespondeo . restituenda esse ipsi danti. Ratio est, quia per talem d nationem non est translatum dominuum a dante. Excipe tamen nisi lex aliqua propter inobedientiam privet illis ipso jure dantem . & praecipiat restituenda esse pauperibus, vel fisco; nulla autem datur lex t teste Molin. disp. 34. . Sol. , & aliis contra non nullos quae tollat dominium a dante ante latam sententiam; Nam lex a. TDe eonductione ob turpem causam, quae
saluit eum , qui dedit munera pro sententia justa, litem perdere, & lexa. subsequens, quae statuit, datum pro sententia injusta non posse repeti , sitnt poenales, & non obligant in conscientia, nisi post latam sententiam in
foro externo. Quare antequam dans Pretium , vel munus contra leges condemnetur ad amissionem dati, debet accipiens rellituere illud danti , ut nondum dominium amisit; peronationem enim non est translatum dominium in donatarium ex juris impedimento.
An Bona incerta, Vacantia, derelicta, ct Animalia, quae piscatione , aut venatione capiuntur, rest, tuenda sint λ
lino. restituenda sunt pauperibus . Qua tamen sine delicto retinentur, probabilius danda sunt etiam pauperibui , sed probabiliter retineri
lam bonorum incertorum, A rim nus compareat. probab liter ea non Ρηι restituenda .
IIL. Etiam Episcopus potes insua Diges compositionem facere aebitorum
IV. Bona vacantia , necnon derelicta sunt primo occupantis iure natura: Iure tamen postidio Aiad decernuur de bonis vacantibus . V. Animalia, qua venatione, aut pisc
tione capiuntur, secundum se suraraiam primo occulantis.
n. Potes Princeps με venationem , ac pscationem reservare , cst pates reddere subditos incapaces domimi istare ad feras in suo nemore captas . VII. Ad restitutionem tenetur, qui υ natur in loco. ωbι a Principe ait
ri eoncessum es ius venandi i non. quidem restituendo feras captas , sed compensando damnum . quod alteri probabiliter intulis hapentitus venandi.
VIII. Animal alterius . quod damnum infera in tuo praedio, non potes oscidi , nisi aliter grave damη- - .pediri non possit.
1. Iximus quaest. 2. art. I., Bona incerta, utpote aliena, retineri non posse invito domino ; Unde quando dominus ignoratur, si ea a quilita sint ex delicto. Puta ex usura. hirto, injusta emptione, de jure positivo restituenda sunt pauperibus; Si
vero aut sint acquisita ex contractu justo, puta ex donatione. aut sint inventa, juxta communiorem sententiam, etiam pauperibus restituenda sunt , quamvis nonnulli cum Nauar. apud Leis cap. Iq. dub. 7. probabiliter putent polli: post adhibitam diligentiam retineri ab ipso detentore cum onere restituendi ea domino, si sorte deinde compareat; nam si pauperibus lantur, N non
100쪽
non potest ea dominus recuperare ;etenim neque is , qui dedit pauperubus, tenetur iterum ea dare domino comparenti, neque pauperes, quibus data sunt ἔ ut communiter docentiass, Vasq. . AZori apud Bonac. tum quia pauperes acquisierunt iam dominium rei sibi per eleemosynam traditaei tum etiam quia aliter eleemo-6na illa non prosuisset spiritualiter domino. si dominus adhuc retineret do minium illius rei, ipsique foret restituenda. Μolin. tamen censet, quod si res adhuc extet apud pauperem , restitui debeat domino comparenti.
II. Μajus dubium est , an si facta
compositione juxta Bullam compareat dominus bonorum incertorum, debeant illi restitui Molin. disp. 8 , & alii communiter astirmant, quia Summus Pontifex per Bullam intendit compositionem fieri juxta rationabilem do.
minorum voluntatem . quae censetur
esse, ut velint sibi restitutionem fieri comperta rei veritate ; Verum S , Trull. . Dian pari. q. trare q. resel. 1I . probabiliter negant ; quia talis compositio aequivalet praesicriptioni et Sicut enim Respublica transfert d minium rei a domino in possidentem hona fide post lapsum temporis re quisiti media praescriptione in bonum publicum; ita Pontifex transfert pariter dominium media compositione Propter bonum animarum, de publicum ; Est enim Pontifex administrator honorum temporalium, quatenus concernunt bonum spirituale.
l l l . Addit Dian. Ioc. cit., & Me do V. Bulia eampositioni31 posse etiam ab Episcopis pro sua Dioecesi concedi Bullam hujusmodi compositionis , tum quia nullo jure constat illam esse P
Pae reservatam; tiun etiam quia credi Potest, voluntatem creditorum esse .ut in debitis incertis Episcopus confiniat conscientiis subditorum, praesertim si non habeant facilem aditum ad PomArtie lus III. tificem. Ita Villsob. eontra Sylvest.
stitui debeant bona vacantia, &bona derelicta λRespondeo , bona vacantia dici ,
quae remanent post mortem domini . non relictis haeredibus, nec consecto testamento a Bona vero derelicta dicuntur , quae abjiciuntur sine intenti ne illa recuperandi ; ut sunt, quae jamdiu ex naufragio in mari amissa sunt. non vero quae ad navem sublevandam in periculo nauseagii ejiciuntur. His explicatis , dico cum Tainbur. lib. q. cap. I. g. 3., utraque haec bona tam vacantia, quam derelicta jure naturae esse primo occupantis , ut diximus
quaest. 3. art. I. etiam de thesauris i ventis. Notandum tamen in lege I meantiis, Cod. De bon/s vacantibus deis cerni, quod bona laicorum morientium ab intestato , di non habentium haeredes usque ad decimum gradum devolvantur ad fiscum , & in Auth. Omnes Peretrini, Cod. De Successoriabus decernitur, quod bona peregrini morientis ab intestato per Episcopum loci tradantur haeredibus, si fieri potest ; aliter in pias causas distribuantur. V. Quaeritur secundo, An animalia capta venatione, vel piscatione restituenda sint e Respondeo negative; ea enim sunt primo occupantis. dummodo in nutilius custodia detineantur ut serae ,
cervi, volucres; nec habeant consuetudinem redeundi in potestatem pri ris domini, qualem habent cane S, Pe S, columbae, &α : Sicut autem ita dubio, an consuetudinem redeundi ha
beant , si post diligentem inquisitionem perseveret dubium, praesumendum est, illam non habere . ita in dubii, EI illam amiserint . praesumendum est , non amisisse; quia in priori casu pose sessio stat pro libertate, in posteriori pro domino.