장음표시 사용
131쪽
De erealta Compensatione excusante Ityrem ipsius debitoris, quia compensatio fieri debet ex bonis debitoris sine praejudicio alterius. V. Quarto. ut non possis aliter creditum tuum recuperare, vel certe non
sine notabili molestia, & expensis .
aut non sine amissione benevolentiae,& favoris. Putant tamen Dian. pari. 7. tract. 6. resol. 17., M a Part. a. tract. 6. reBl. I., Trull. se alii non esse mortale. cessante scandalo, hanc conditionem omittere; quia non fit
injuria Iudici, nec turbatur Respublica , quando id fit occulte. VI. Quinto, ut absit periculum scandali, vel infamiae, ne tanquam fur imfameris tu, aut alter, teneris enim ex
charitate vitare damnum tertii innocentis , quoties notabiliter excedit damnum illius id, quod tu patereris , si compensationem omittere4: Et erinpter eandem rationem peccas etiam contra jullitiam, si accipias a debitore rem diversam tibi debitam cum damno debitoris, quod longe majussit damno tuo; Cum enim m tali casu debitor non debeat restituere, sed possit restitutionem differre juxta dicta art. I., tu sine rationabili causia eris causa illius damni, atque adeo ad restituta nem teneri S . Demum ex charitate vitare debes,
si commode fieri potest. ne debitor, aut ejus haeres ignorans compensattinnem a te factam, vel iterum tibi debitum solvat, vel permaneat in peccato existiniando se teneri ad restituendum ; unde fingere poteris, quod illi debitum remittas , aut alia via id
vi L Ex dictis sequitur primo ex
Lessi cap I a. num 6 I. contra Joannem Medinam . quod si seratur ex communicatio contra eos, qui aliquid surripuerunt , talis excommunicatio non cadit in eum, qui aliquid in eo Pensationem accepit, etiamsi alia via
id recuperare potuerit 3 dummodo de-Pars III. bitum sit liquidum , di res surrepta siedebitoris; Quamvis enim non servando reliquas conditiones compensati nis peccarit, at non contra justitiam: Iudex autem per interminationem excommunicationis solum vult cogere iniustum detentorem; Et ideo nomnulli docent, quod si is interrogetur a Iudice . an aliquid acceperit, possit cum iuramento negare, quod acceperit, idest injuste, prout Judex intendit ; Probabilius tamen est, quod do
cet Nauar. cap. II. num. II . apud
eundem Less r quod si non recte accepit, eo quod via juris facile illud recuperare potuisset, quamvis iuste re tineat, juridice tamen interrogatus te
netur verum fateri; quia Iudex habet tunc jus interrogandi. sicut & de aliis delictis; unde non potest uti aequivocatione, & artificio praedicto . VIII. Sequitur secundo ex eodem Leg. . famulos non posse sibi compe sare ex bonis dominorum, dum conqueruntur de salario, quod putant e L se parvum , & opposita sententia damnata est ab Innoc. XI. in thesi I7.. quae habet: Famuli, re famula dom stica ρ sunt occulte heris suis surripere
ad compensandam operam suam. quam majorem iudicant salar o, quod rectis
piunt i Tunc solum possunt famuli sibi compensare, quando judicio prude tium aliquid iis debetur, non ex ob. ligatione gratitudinis , sed justitiae; Quod dupliciter potest contingere, Ptiino, si parvo quidem sit conventum a famulo, ea tamen mente. ut
dominus servitio diligenter praestito esset suppleturiis, & hanc mentem i, muli dominus satis adverterit . tunc enim dominus tenetur sepplere, seu salarium augere ex justitia; quia hoc tacite in pacto continetur. Secundo, si famulus pressus necessitate exiguo convenit, cum dominus amplius dare noluerit; tunc enim operam suam pluris valentem non sponte parvo locavit,
132쪽
r3o Disino VI. Ar lautas III. sed in voluntarie secundum quid . seu necessitate compulsius; Sicuti qui parvo , seu insta pretium infimum i ultum
vendit rem aliquam magni pretii , pressus necessitate, pariter compensi re potest sibi usque ad pretium in Gmum iustum t Quare dominus in casu nostro ex iustitia tenetur supplere sipendium ad aequalitatem. Hoc tamen intelligendum, si dominus tali servitio egebat , aut si magnum ex eo capit emolumentum ; aliter si ad tuas, vel alterius preces sine suo magno commodo in famulum te admisit, merito potuit minus offerre, &dare, cum merces ultroneae vilescant.
Sicut etiam potest minus offerre, quando ob multitudinem famulorum pretium famulatus decrescit. Sequitur terti posse famulos retinere de victu sibi a domino praestito, quod sibi ex eo subtrahunt, alias comesturi; non tamen suod iis superest poli saturitatem; Si tamen certa portio iis
assignata sit, possunt de illa libere diseponere, ut notant S anch. . Lug., Dian. Part. 7. tract. 7. re l. 22.
IX. Sequitur quarto, posse Sacerdotem , qui pecunia credita decem missas celebravit, si non possit pecuniam hanc recuperare, oblatis deinde docem carolenis pro aliis decem missis, pecuniam hanc retinere, & alias decem missas non celebrare, ut notat Petrinus apud Tam r. lib. 3. de Sacris Missae cap. I. u. 3.; dummodo tamen vitet damnum tertii, videlicet aut animae purgantis, aut infirmi, &c.;
Si enim missae pro illis petantur, &non pro ipso gebitore, non videtur id licere, quicquid dicat Puente. Hurintad. in propos Π damnatam ab Innoc. Xl. Non enim est aequum, ut illi patiantur tam grave damnum ob delictum debitoris. quamvis ad eumdem debitorem pertineat. X. Sequitur ultimo ex Dian. pari 6. tracti . resol. οε ., Lum. , Leff., S aliis contra Molin. . Petrum Navar ,& alios communius, probabiliter exiscusari filium cauponis, mercatoris, Sc., si velit a patre salarium, quod alteri extraneo debcretur. adeo ut si ob metum reverentialem illud non exigat, possit clam a Patre accipere. demptis tamen expensis, quas in eo alendo pater insumit.
compensatio non solum in facultatibus, seu in bonis fortunae eo modo, suo diximus, sed etiam in delictis, seu in actionibus, quae ex delicto nascuntur: Verbi gratia. si Titius, . Cajus se mutuo infamarim, & T lius nolit, aut non possit famam rein sarcire, poteritne Caius uti compensatione, itaui nec ipse famam rest, tuat λRespondeo, Petrum Nauar. negare; hinc enim sequeretur, quod sicuti qui potest compensare sibi pecuniam, P test non solum non restituere , sed etiam cia in accipere pecuniam debitoris, ut sibi compenset; ita si Titius posset compensare sibi famam injuste ablatam a Cajo, possct pariter non solum non restituere famam Cajo, sed etiam positive illum insamare, quod
nemo dixerit. Verum communius cum Bonae. hic docent, licitam esse hujusmodi com- sensationem, non quidcm ante fi-um, quia esset vindicta, sed postf ctum , dummodo servetur aequalitas delictorum. Et ratio est, quia paria delicta mutua compensatione tolluntur ; Unde fit , quod quando uterque conjux commisit adulterium. neuter privetur jure petendi debutum, cum detur compensatio ; Quinimmo nonnulli Doctores volunt Ctis iam in delictis diversi generis liciatam esse compensationem; Verbi gratia, si maritus occidit adulterantem cum sua uxore, potest consonam comis Pensationem facere cum injuria ab o
133쪽
De Oeenita Campensatione exeusaniel 3Ieiso sibi trita per adulterium . quam- opinio probabilior staret pro credit
vis homicidium. & adulterium sine re: Nam regula illa, In pari causa diversi generis . favendum est potius reo, locum habet Addit Less. cap. I. dub. as.. pro- in causa dubia dubio negativo, vel
babile etiam esse, quod possit fieri saltem in dubio probabili circa iachim.
eompensatio infamiae cum damno ser- quia findatur in alia regula, quod tunarum a Unde si Titius, qui te in- Acitore non probante reus absolvitur. amavit, nolit, aut non possit famam At si Actor sendet opinionem Gam restituere, possis tu illi denegare pe- in probabiliori sensu legis. non dicitur cuniatn, quam debes in ea quantit, non probare, nec dicitur esse par cauiste , quam prudentes existimabunt. fa actoris, & rei; ergo si non potest Communius tamen id negant apud creditor sine gravi incommodo adju-Bonac. disp. a. quaest. q. punct. I9., dicem recurrere, poterit sententiam.
sui a pecunia, & sama sint in diver- quam judex proferret, amplecti, & genere. & unum non porcst aequi- uc compensare sibi debitum probabuvalere alteri; iustitia autem selumo, te probabilitate juris; quamvis id inligat, ut restituatur ablatum, vel alia praxi sit valde periculosum. quod aequivalens; cum ergo pecunia Hinc primo multi Doctores cum non possit aequivalere famae. quia ex Lest cap. I 3. disp. as. , Molin. , Le-
Ecclesiast. M tius est nimen bonum , desin. , Dian. pari. a. tract. s. resol.
quam divitia multa; ideo qui non po- 3o. docent, 'uod liceat infamato comis test famam restituere, non tenetur ex Pensationem facere negando pecunias. iustitia illam pecunia compensare . quas debet Petro . qui non potest , Xl I. Dubium est secundo, An poc aut non vult resarcire famam . eo quod
si fieri compensatio ob debitum pro. probabilis sit sententia docens mis-babile miam compensandam esse pecunia , Respondeo. Doctores apud Dian. quando non potest in proprio gene
pari. 7. tract. ID. resol. I 6, & parti re restitui; mamVis opposita sentem p tract. 9. reset. ψε. negare; quia est Lia sit communior.
veluti axioma in materia iustitiae, quod Secundo Sylvius , Malder. . & alii A non liquido ad liquidum non da. docent, quod si duo se mutuo infatur compensatior Ius autem probab, rnarunt, possint, quando damnum est te ad rem non est liqvidum, ergo non aequale, compensare sibi, itaui neuter potest fieri compensatio ad rem liquiis teneatur restituere, donec alter resti. dam. Ita Sanch. lib. 6. ea 3. Suar. tuat; quod fundatur in opinione pro-
de Legibus lib. s. cap. ig. Pal. , L, babili. quod licita sit in infamia com-ym. . Dicastit., & alii communiter . pensatio. Quamvis opposita sententia Uerum Joannes Lugo Card. dita sit probabilissima. Ιε. de Iustitia se 2. s. distinguit, clu Tertio, docent multi cum Less cap. eendo, quod quando opinio prob, I s. dub. ΜOlin. , Granad. . & Dbilis lavens creditori versetur circi liis , quod qui ex testamento minusius, possit probabiliter fieri compere Blemni habere debet legatum, possit satio. secus vero si versetur circa s, illud sibi recinere , vel compenatiochum. Ratio est, quia si probabilitas nem facere , eo quod probabilis sit versetur circa jus, sudex proferre pos sententia, quod jure naturae hujusin set sententiam pro creditore, non O, di testamentum sit validum , atque stante possessione debitoris; Immode. adeo in sero conscientiae debeanturberet talim sententiam proferre, si legata in eo facta et Quamvis contra-
134쪽
ria opinio sit satis communis, S probabilis . Quarto, docet Leg. ibidem, posse haeredem ab intestato uti compens
Itone occulta contra eum , qui bona
de iuncti possidet ex tellamento minus solemni ; quia probabilis est sententia. quod ea bona debeantur haeredi ab intestato , cui opinioni potest se
Neque obstat ratio adducta . videlicet iniquum videri , quod debitum incertum , & non liquidum cum liquido compensetur. Nam si quid probat hoc argumentum , pr barct non klum contra compensationem , sed etiam contra solutionem . Probaret enim, quod qui habet creditum solum probabile. non possit vetere, nec ac cipere solationem a debitore i quia res certa solveretur pro debito ince eo, di probabili; Unde etiam seque-Tetur, quod neque in iudicio liceret agere, vol exigere. nisi cum evidenti iure ; Quare iniquum dumtaxat est , debitum non liquidum , seu dubium cum liquido compensare , non vero robabile probabilitate juris potiori . t ratio a priori est . quia sicuti so Iulio , ita compensatio licha est eo ipso . quod nititur ratione probabili xi; sicuti in aliis materiis, verbi gratia. in jejunio . in recitatione horarum, &c. . si probabile est te excusari, poteris certe omittere jejunium, ct recitationem horarum ob rationem probabilem, de sic incertam; quam vis ob merum dubium non excularis; ad licitam enim operationem unive sim satis est probabilitas. Qua de re Plura congerit P. Andreas raccherius an suis value eruditis Decisionibus P tavinis de Restitutione Casu 2. Men. sis Martii. Hinc Franciscus Lugo apud Dian. Ioc. cit. ad quaesitum , An si Petrus possideat equum, quem tu probabiliterpulaa cile tuum, possis illiun eo spin Articulus In. liare ρ docet, communiter Id negari, quia quamvis propriet 3 pos identis sit solum probabilis , polluuio tamen est certa , & ideo praeponderat tuae probabili proprietati in contrarium . Deinde addit , Ioannem Sauch. disp. 3. distinguere dicendo, quod si probabilitas ct oria circa iactum , scilicet ex probationibus , bc testimoniis, non possis ea respoliare possidentem, nisi per auctoritatem judicis ; secus vero si probabilitas sit circa ius, verbi gratia , quia tibi debetur legatum ex te os amento minus solemni, aut ex alI probabili titulo. Ratio est, quia posilamo praevalet tantum contra dubium negativum , non vero contra probabilem opinionem circa ius ; Iinnio Sanctus num. 16. addit, aliquos viros doctos a se consultos putare , probabile etiam este , quod talis compen
satio fieri possit . etiamsi opinio probabilis . quod res sit tua, ni circa foctum, seu orta ex probationibus . Sctestimonias ; quam tententiain ipse e iam Franciscus Lueto ut probabilem amplectitur . quia sive opinio prob, bilis fit circa factum, si ve circa jus , possessio in utroque calu nititur pro-Prietate , quae Blum est probabilis ; unae non impedit usum contrariae optinionis . His tamen non obstantibus, dico cum communi Doctorum, in praxi ab hac opinione abstinendum esse. etiam
cessante scandalo , sed juridice expectandain es le sententiam Iudicis Rutio est ex Cardinali Ioanne De Lugo
disip. I 6. num. I 6. . quia scandalosum
est, quod quilibet in re dubia sit I
dex in propria causa: Hoc enim serintis immeniam ostium aperiret . quod confirmatur ex propositione illa dec, ma septima ab Innoc. XI. damnata . ut scandalosia . quod famuli possint o cultu heris suis surripere ad compensandam operam suam , quam maj
rem judicant salario, quod recipiunt; Quae Disilirco by Corale
135쪽
De eompositione, O Iudicii inire opinio non suis et damnata ut scandalosa, si vera esset opinio add eri Ioannis Sancti, quod pol sis tu sp liare Petrum re , quam possidet ob solam probabilitatem , quod ea tibi
Adde. quod tenuis probabilitas non satis est ad licite operandum, ex pr pos 3. damnata ab Innoc. XI. Atqui in opinione Ioannis Sancti daretur si Ium tenuis probabilitas; ergo non subsiliit. Probatur minor, quia probabilitas probabilitatis est tenuis probabilitas; in ea autem sententia daretur solum probabilitas probabilitatis I nani probabile est, quod possit fieri com- P satio, quando probabile est . quod K S . quam Petrus possidet, sit tua ;crgo ex probabilitate, quod sit tua . oriretur probabilitas compensationis Uliae haberetur probabilitas probabilitatis , S sic tenuis probabilitas, quod non accidit in casu. quo quis non jejunet ex probabili opinione . quod non teneatur jejunare; Certum enim est in tali casu, quod non teneatur.
ARTICULUS IV. De Compositione . & Iudicis
auctoritate excusantibusa restituendo. 'I. Libarat a rein utisne debisorem cstmin. postio , qua sat a Pontifice , vetab Episcopo in propria Diorces pro
II. Quid requiratur, aia possis Pontifex
pro debisis cenis compensaisonem , auι dispensationem concedere λ Siσαπι potes Pomifex in poenam pr3νa re reum bon/s te aratibus , ita potes deobtigare debitorem a res rimone facιenda alicui criminoso .
III. Mallipticiser potest Iudex eximere desitorem ab pnere resimonia, prinauctoritate exeusmibus I 33sertim in poenam delicti a credis re ραι ra ιε; Vel A ex aquitate alia quid alicui adiudicet. 'uod ex riagore iustitia illi non debetur.
positio a Praelato obtenta liberet a restitutione debitore me Respondeo, procul dubio excusare compolitionem obtentam a Pontifice, si tamen dominus rei alienae ignor tur ; videtur enim Pontifex in tali c, sit habere causam disponendi de robus alienis; cum enim debita incerta ex jure tantum politivo restitui debeant pauperibus . dc Ponti sex possit in jure tantum positivo dispensare .
potest pariter sit per istis debitis compositionem permittere ; itaut qui, Verbi gratia, debet centum aureos creditoribus incertis . solvat tantum viginti pro sabrica Divi Petri, aut aliis
pauperibus, ct sic liber maneat tot liter a debito , ut diximus quaest. 3.art. 6.; Ubi ostendimus, quod si post compositionem compareat dominus , probabile sit rem illam non esse restituendam , cum compositio aequi valeat praescriptioni. & restitutioni: ostendimus etiam, compositionem prinbabiliter posse etiam ab Episcopo fieri pro sua Dioecesi. IL Addimus nunc . quod si creditores sint certi, & cogniti, Pontifex non possit liberare a restitutione d bitorem . nisi tamen gravis causa Q, sit ; quia non potest Pontifex , aut Princeps absque justa causa donare bona unius alteri, cum non sit dom nus bonorum siubditorum, sed tantum defensor juris illorum, & judex, vindexque criminum: Si tamen causa justa subsit . iaciens ad spirituale regimen , potest dispensatio Pontificis a
restitutione eximere debitorem, cum habeat Pontifex potestatem indirectam in bona temporalia subditorum; quatenus icilicet ad bonum illorum spiri
136쪽
r34 mo n. Articulas V. male conducunt; inde sicut potest
pro criminibus mulctas pecuniarias imponere . ita potest condonare restitutiones criminosis faciendas, ut notat Less cap. I 6. num. 82. . Si enim potest Pontifex in poenam alicujus crimunis , puta haeretis, privare reum domunio rerum tuarum , & eas addicere
fisco; Si potest aliquando eximere sit ditos ab obIigatione serviendi , obediendi . solvendi tributa , & ab aliis
vinculis etiam jurejurando confirmatis, quare non potest pariter debit res eximere ab obligatione restituendi, cum hoc sit multo minus, Quam
Ill. Quaeritur secundo. Quandonam Iuris . aut Iudicis auctoritas excuset deditorem a restitutione e Respondeo cum Lest hic excusare , Primo , quando res debita legitimo modo est praescripta. ut dicemus art. sequenti - Secundo , quando judex in poenam alicujus delini per sententiam imponit hanc mulatam, ne scilicet siluatur creditori, quod ei debetur. Verum in tali casu sententia debet nitiveritate , & non falsa praesumptione delicti. Tertio. quando aliquis privatus est officio, beneficio, vel haerediatate per sententiam juras ordine latam. tunc qui ea postea obtinet, non tenetur restituere , quamvis cognoscat condemnarum fuisse innocentem; dum modo non fuerit ipse causa talis inj star contamnationis . Quarto demum,
quando judex ex aequitate adiudicat alicui aliquid . quod alias in rigore j sitiae ei non deberetur. qui hoc percepit. non tenetur restituere
De Praescriptione , quatenus a rest,
tuendo excusat. I. Procrinia legis ima etiam pro fora imremo a res tu/ndo deobtigat ; concessitur tamen uris piis , O mis ribus resisutio in integrum. II. Lex nascriptionis non es instituta is poenam negligentia eradisorιs. sed
ad lites annumeras vitandas . Nec
niιitur in falsa praesumptione culpa .llius . III. Quinque sine Praeseriptionis conditiones, Possesso eontinuata , Capaeitas possedendi. Bona Mes . Tituis Ius probabititer praesumptus. CV L Uus temporas a tege desiniti . IV. Ad prascriptionem requιritur . orsus it possessio civilis rei , quam vis sit sine naturais possessiane . V Prascribere non potest Laicus res EGelesiasticaso Nec religiosus aliquid rescribere potest . Quid de pupillo ν
ematur, πιι accipiatur, pos annos
'L. Si bona Me per aηnos trisinta possideatur sus non solvendi desitum, ascribitur. Non praesembry tamen νε-i dubia Me coepis yossidere, aut qui bonam sidem interruit per ma iam sidem et Dubium tamen super
meniens bonam sidem non incerrupit.
VIII. Num possint barer, ct Iegatarius praescribere , s bona fide babeant
res, quas testatur , qm mala fide eas possidebat να. μ- νοἄν prodese ad prascrstbem diam bona fides orta ex unorantia iuris clari, salum post semium tria
a. Ignorantia iuris, qua non proris ad prasicribendam rem inalienabile, is proris ad prascribendor fructus -- lis rei, relate ad queι gnorantia es potius facti. XI. Tutilus probabiliter praesumptus manu dem modo requiritur ad prascria
137쪽
De Prascriptione excusante a Restiastione. 33 3bendum, quam sona μει; fine uti quina prascribitur spatia ariginta
AEnnorum , vel quadraginta contra Ecclesiam, aut centum contra Ecelsam Romanam r G s ius com munε repugnet ad prae cribendum, ad esu is tempus immemorabile , in quo titutus praμ-imr r Numquam tamen sene bona Me legi λεprascribitu . XII. Usucapio praιer titulum, oe bonamsdem requirit triennium inter prais semes. σ quadrienniaem inter abia sentes ; Sine titulo autem requirit sarium triginta annorum. Procria prio vero sessis decem annos smer prasentes , vigimi inter absentes , oe sine titulo triginta . At contra Ecclesiam quadraginta , ct contra Helesiam Romanam centum. XIII. O consuetudo conera legem pr
Icribaι, satir est, via quod passim
a conrea legem conscis Superι re , vel quoa inscio Superiore comara legem flat per decennsum.
I. Uaeritur primo , Quandonam Praescriptio a restitutione dein obliget ρRespondeo, Praescriptionem, & msucapionem . ut diximuS quaest. R. arti I., non istum in sero externo . sed etiam in interno excusare a restituti ne, si adtint debita requisita . Ratio est, quia nemo tenetur rem suam restituere . atqui possidens rem alienam bona fide per continuationem temporis a lese conitituti, facit rem suam, ut conitat ex definitione Praescripti nis, quae est Acquisitio dominii utilis,
vel directi rei aliena per continuationem
possesson 3 θαι o temporιι a lege eos μιι, ex lege Usucapio , F. De Uuca. piombus, ergo non tenetur ad restitutionem et Quamvis verum sit, quod i cis piis. Ecclesiis . di minoribus concedatur rellitutio in integrum audi
ritate judicis ι Sicut etiam majoribus aetate in prae2riptione decem, & τι ginti annorum conceditur spatium
quatuor annorum ad repetendam rem suam, dummodo probent, praescripti
nem suisse factam ipsis iuscus, & abiaque sua nestigentia , ex lege E. De prascriptianisus apud Less. lio. A. cap.
IL Opponitur primo ex Gabriel. , Medi. , Adrian. apud Less diib. 27. . Lex praescriptionis viderur instituta in poenam negligentiat domini ; ergo si nulla domini intercessit negligentia , nec culpa in inquirenda re tua , non debet dominus per praesicriptionem ea privari; & consequenter praescriptio . Iicet excuset debitorem a restitutione in Hro ri. non tamen in sero poli. Respondeo, nego antecedens ἱ lex enim praescriptionis instituta est ob b num commune ad lites innumeras vitandas a Quare etiam sine culpa . &negligentia domini potest res praescribi, itaui non teneatur Possidens unis quam illam restituere. Opponitur secundo; Is, cui res adiniudicatur in poenam Per sententiam Iudicis nitentem falsa praesumptione delicti . tenetur ad restitutionem , ut modo diximus ard 4. Atqui leges praescriptionis nituntur salsa praesumpti ne culpae . re negligentiae domini in inquirenda re sua ; erso is . cui res per legem praescriptionas adjudicatur. tenetur semper in sero conscientiae ad restitutionem. Respondeo, concessa majore , nego minorem ; diximus enim legem praescriptionis non nisi in praesumpti ne negligentiae domini . sed ordinari
ad bonum commune . Verum concessa etiam minore, nego consequenciam .
Disparitas est . quia Iudex per illam
sententiam non intendit transferre d
minium. sed solum declarare quisnam sit dominus rei ; Unde si falsitim sit fundamentum , in quo nititur sententia Iudicis, ipsa quoque corruit, nec
138쪽
est servanda in eonscientia r Contra vero per praescriptionem vult Princeps transferre altera dominium . ut dixi
III. Quaeritur secundo. Quaenam sint conditiones legitimae praescriptionis λRespondeo esse quinque. Prima est continuata possessio; Secunda, Capacitas activa respectu possidentis , repassiva respectu rei. quae possidetur .
videlicet quod possidens possit possidere, & res possit possideri ; Tertia,
bona fides; Quarta, titulus probabiliter praesumptus; Quinta , tempus a lege definitum. IV. Circa primam conditionem . dubium est, quaenam possessio requiratur ad praescriptionem, civililae, an naturalis ρRespondeo cum communi requiri.& sufficere possessionem civilem, qua scilicet quis nomine suo rem aliquam possidet . quamvis careat possessione naturali, seu quamvis rem illam apud se non habeat . Unde fit . quod hahens rem aliquam apud se depositam. aut commodatam non possit illam praescribere a quia quamvis illam possideat naturaliter, non possidet tamen civiliter, seu non possidet nomine suo , sed nomine ejus . qui eam deposuit, aut commodavit: sic Tutor, qui rem
possidet nomine pupilli. Colonus, qui rem possidet nomine domini: Et eoisdem modo si rem indivisam communem pluribus aliquis apud se habeat, non potest illam praescribere . quia possidet saltem partialiter nomine ,
V. Ex secunda vero conditione sequitur primo, Laicum non poste praescribere res Ecclesiasticas. &jura sp, ritualia, verbi gratia ius cognoscendi causas Ecclesiailicorum , ius decimarum, primitiarum, oblationum , jus- Patronatus relate ad Ecclesiam olim
non subditam tali juri , re alia jura
spiritualia , ex cap. . de Pra Articulus V. scriptioni si Laicus enim caret capacitate activa. qua possit eau res , &jura possidere . Pariter Religiosius non potest aliquid praescribere . cum sit incapax dominii , nec possit quicquam
suo nomine possidere t Econtra Pupillus potest praescribere . quia potest aliquid possidere nomine suo, si mentis compos sit; Sicuti etiam si mentis sit impos . dummodo incipiat possidere auctoritate Tutoris; Furiosus e iam praescribere potest, si ante furo
rem coepit possidere, cum habeat capacitatem activam . & per furorem posscssio non interrumpatur.
VI. Sequitur secundo, quod homo liber praesicribi non possit . itaut fiat servus. quia deficit in eo capacitas
passiva a Propter eandem rationem
non potest res furtiva praescribi tempore consueto, quamvis si bona fide ematur, vel accipiatur , possit spatio triginta annorum praescribi. ut notat AZor. apud Bonac. hic. Sequitur tertio , nec posse praescribi, nisi spatio triginta annorum res ,
quae prohibentur alienari , quia pariter deficit iis passiva capacitas, ut ab illis possideatur; unde res mobiles praetiosae alicujus Ecclesiae , quae servando servari possunt, usucapi triennio non
Ull. Tertia conditio est bona fides.seu credulitas, qua quis prudenter j dicat rem esse suam, vel saltem ignorat esse alienam, dummodo ignora tia non sit crassa . Ex quo sequitur primo . debitorem , qui triginta a nis debitum non solvit malande, non
posse illud praescribere ς si tamen bo.
na fide triginta annis possederit jus non solvendi, eo quod crediderit se nihil debere, vel debitum esse aut lutum . aut condonatum , vel si nihil de tali debito recordatus sit, in tali casu iblud praescribit, ex lege Sicut in rem. Cod. De praescriptione apud Bona , di Less . num. I9., & 36.
139쪽
De prascriptisne excusante a Resuatione . 137 sequitur secundo, non posse pr. IX Dubium est secundo, Quaenam scribere eum, qui in principio Posses- ignorantia prodesse possit ad praesti sonis dubitat, an res sit sua . Ratio bendam rem bona fide possessam pest, quia hic occupando cum tali du- Respondeo, Μedin. apud Les cap.
hio rem, aequiparatur possessori malae s. dub. s. . putare . quamlibet igno- fidei. ut diximus suo loco; Nec podi rantiam inculpatam tam juris , quam
est praescribere, qui non habet bonam facti sufficere ad praescribendum in s.fidem continuatam , sed interruptam ro conscientiae . verum communiter
per malam fidem : Qui tamen post Doctores cum eodem Leg. docent . potassionem rei bona fide, dubitat an ad praescriptionem prodesse solam iares sit aliena , de post debitam dii, morantiam facti, & ignorantiam im gentiam non potest dubium depone- ris dubii, quando scilicet sent opini re, bonam fidem non interrumpit . nes utrinque probabiles circa jus . VIIL Dubium est hic primo; An non vero ignorantiam iuris clari . haeres . vel legatarius , u bona fide Ratio est . quia sic sancitum est in i haereditalcm . vel legatum accipiat . ge Iuris. F. de Iurii, oe facti en Possit praescribere res, quas mala fide rantia; Unde fit, quod si quis sciat. tectator possidebat verbi gratia , non posse aliquid emi
Respondeo cum Molin. , Bonac. , a fure, ignoret tamen Titium esse fi
ει aliis , haeredem immediatum , seu rem, & ab eo aliquid emat. praeseri- qui succedit in omnia bona desuncti, bere possit, quia haec est ignorantia non Posse praescribere, quia talis hae- facti; Et idem dicas in ignorantia jures Censetur una persona cum desum ris dubii, verbi gratia si dubium sit.
cto ; unde sicut defunctus ob malam an prohibeatur aliquis contractus tan- fidum praescribere non poterat , ita quam usurarius , eo quod sint utrii nec haeres. quamvis bona fide haere' que opiniones probabiles. Ratio est. ditatem accipiat, ex lege Si mala* quia tequens opinionem probabilem aes, Cod. Commama r Contra vero non dicitur habere malam fidem ;uuan-
legatarius praescribere potest, quippe do tamen jus est clarum, non potest qui bona fide rem non furtivam ac- prodeste praescriptioni ignorantia iucipit titulo donationis , venditionis , lius; unde non potest praescribere , Sc. Potest etiam praescribere haeres qui aliquid accipit contractu uturario mediatus , seu hares haeredis ; suia ignorans talem contractum esse inju- non censetur moraliter una persona itum a Nec potest praescribere , qui cum defuncto, qui mala fide rem pos aliquid dono accepit a religiose igit sidebat. Verum Sylvest. , Λχor. lib. a. rans religiosiam non posse largiri; E cap. 6., & alii putant, quod sicuti ror enim nunquam prodest in usuca gatarius in casu posito praescribere pionibus. ut dicitur in lege Nunquam. potes . non quidem spatio consueto. F. De usucapionibus. sed spatio triginta , vel quadraginta Probabile tamen est ex eodem Less. , annorum , ut diximus in tertia con- quod ignorantia iuris clari. si sit inditione , ita pariter haeres immedi, vincibilis, possit prodesse ad praeser tus, Cum uterque bona fide rem pos- bendum, non quidem spatio consuesideat Ubi notandum, quod si test, io, sed post spatium trisinta annorum. tor , & haeres . Vel legatarius possi- non secus ac possessio sine titulo. R deant rem bona fide, tempus utrius tio est, quia intantum error juris im-que possessionis computandum sit ad pedit praescriptionem, quia qui sic e Praescriptionem. rat, praesi itur habere malam fidem; Pars ILL S atqui
140쪽
atqui iure civili praesicriptio tricenaria
locum habet etiam in eo, qui praes mitur habere malam fidem. dummodo revera non habeat, sicut etiam in possidente sine titulo; ergo etiam in casti nostro. X. Notandum tamen, quod quamvis ignorantia juris non prosit ad praescribendam rem, prodest tamen ad pri scribendos rei fructus, ex lege Bona sidea emptor, ff. De acquIrendo rerum dominιo . Ratio est, quia
ignorantia circa fructus videtur potius ignorantia facti, cum posses t putet
percipere fructus ex re sua, quae t men non est sua. Ex dictis sequitur, ut notat Lest. cap. 6. num. I 8., quod si quid emas a pupillo, vel praelato, &c., ignorans requiri consensum tutoris, aut Capituli , &c.. talis ignorantia non prosit ad praescribendum, cum sit ignora tia juris: Contra vero si putes con sensisse tutorem, aut capitulum, &c.,
quia haec est ignorantia facti. XI. Ouarta praescriptionis conditio est Titulus probabiliter praesumptus; Etenim titulus est eausa, & radix, ex qua oritur dominium, & jus; quare
quando acquirimus rei dominium exemptione, donatione , testamento ,
dic., ex his titulis dicitur dominium
acquiri; Quod si isti tituli sint veri,
verbi gratia, si vera est donatio, non requiratur praescriptio ad acquirendum dominium; secus vero si titulus non sit verus, sed probabiliter praesium UuS. Videlicet quia ereditur hona fi-ae, quod donans sit legitimus domunus, cum revera non sit. Ratio est.
quia ad vitandas lites jura statuerunt. quod cum titulo praesumpto acquir
tur dominium rei alienae, modo adsithona fides, S tempus a jure praescriptum.
Notandum tamen, ad praescripti nem magis requiri bonam fidem, quam titulum praesumptum; nam sine bona fide nunquam res pra scribitur: Co tra vero siue titulo praesumpto . qua vis sine hoc titulo non praetcribatur testempore definito . videlicet decem annorum inter praesentes . & viginti inter absentes , at praescribitur post lapsum triginta, vel quadraginta a
norum juxta qualitatem materiae, qum
praescribitur, ex cap. Ss diligenti, Denascription. Hinc fit, quod privatus. qui per quadraginta annos praescripsit contra aliquam Ecclesiam, non debeat allegare titulum; Et idem .dicas
de spatio centum annorum contra Ecclesiam Romanam. Hoc tamen i
telligendum, dummodo jus commune non repugnet praescribenti; nam in tali case vel probandus est titulus.
vel ostendendum est tempus, quo res possidetur, esse immemorabile . seu cujus initii non extat memoria etiam apud seniores; nam ut bene Couar. cum tempore immemorabili praesium,
tur titulus. Unde fit, quod si Laici tempore immemorabili non solverint decimas Ecclesiae, liberi sint, ct immunes ab onere decimarum.
ouae est tempus a lege definitum ad pr scribendum, sciendum, ad praescriptio. nem rerum mobilium t quae proprie dieitur Usucapio in requiri praeter titulum,& bonam fidem inter praesentes, leu I ter eos, qui in eadcm Civitate, vel in eadem parte Regni habitant, triennium , quadriennium vero inter a sentes, seu inter cos, qui in diversis territoriis commorantur: Ad praestriaptionem Vero rerum immobilium contra privatos requiritur spatium decem annorum inter praesentes,& viginti littet
absentes; Dixi, contra privatos; Nam contra Ecclesiam aliquam, sive locum pium requiritur spatium quadraginta annorum, & contra Ecciesiain Ro
Si tamen desit titulus praesumptus ad praescribendas res mobiles, etiamsi sint