장음표시 사용
151쪽
patae tutelae, haut non inferatur inu, denti majus damnum, quam sit nocesse ad declinandam invasionem, Milioquin non esset de sensio , sed ultio; secundo, ut invasus probabiliter credat se graviter laedendum, si vim non repellat; non enim possumus in serre grave malum alteri ad declinandum
leve malum nostrum. Tertio, ut Occisio non fiat neque ante. neque post
aggressionem injustam, sed in ipsis Metu aggressionis ; quia ius naturae sinium concedit vim vi repellere, dum adtia vis insertur. Hinc sequitur primo, ut notat ΜωIin. . non esse licitum occidere eum, de quo vehementem sulpicionem habemus, quod nobis paret mortem, nisi forte admonitus aut nolit desistere ab iis actionibus. quae talem siuspicionem ingerunt. aut non reddat sutificientem cautionem, qua timor repel
Secundo, neque est licitum prae v nire asgresserem. propriae Vitae, antequam inceperit moraliter ipsum aerum aggressionas ; Unde adultera, quae mortem sibi a marito timet, non potest illum occidere , si maritus nondum separavit ad illam occidendam. verbi gratia. aut parando venenum, aut collocando pugionem sub cervicali ad eius necem, aut mandando illius o cisionem Sicario. vel maleficae. &c.; in hoc enim casu potest illum occidore , antequam injuste occidatur, si non sit alia spes evadendi. Tertio, non postum occidere illum,
qui postquam me percussit, fligit desistendo jam a percussione haec enim est et ultio. non defensio; & ideo damnata est ab Innoc. XI. propos 3..dicens: Fas es viro honorato occidere invasorem , qui nititur ealumniam in ferre. A aliter bae ignominia vitari neqvit e Idem quoque dicendum, se qui νm Mat alapam, vel fuste Percutiat, eh post impactam alapam, via ictum Arrisulus Lostis fugiat
Quarto, tunc possitnt occidi satellites, quando injuste invadunt innocentem . oc ipsis constat eum esse innoce tem ; si enim bona fide suum munus obeant, non possunt occidi; nam bonum publicum postulat, ut ministris bona fide publicum osticium obeuntibus injuria, aut damnum non in
Neque dicas, prohiberi in scripturis occisionem in propriam de sensi nem ; Etenim Christus Dominus Mattho 26. Petro volenti se . di ipsiim Dominum desendere dixit; omnis, qui a ceperit gladiώm, gladia peribit; Et aclRoman. ra. dicitur x Non vos defendentes charissima, sed date loeum ira o Nani haec loca intelligenda sent de Vindicta, aut de de sensione non necessaria, aut de aggressione, ut ait S. Α gust. apud Lessium; Vel importane consilium , non praeceptum. Neque dicas secundo ; plus tene mur diligere aeternam salutem proxia mi , quam nostram vitam; ergo invadens non potest occidi in de sensi nem propriae vitae, dum est in disci
mine mortis aeternae. Nam antecedens tunc est verum
quando proximus est in extremo dic crimine , nec potest se ab illo, nisi mea Ope liberare, puta si infans esset moriturus sine baptismo; Non est a tem verum . quando proximus liberaeponit se in discrimine salutis, & p test se libere ab eo eximere, di ex malitia sua vult in eo versari. Dico tertio; omnibus, etiam Cleriacis , licitum pariter est occidere cum moderamine dicto invasorem suarum facultatum. dummodo sint magni V loris. Ratio est, quia licitum est vim vi repellere non solum a propria vitase sed etiam ab iis . sine quibus comm de , aut convenienter sustentari vita non potest, ut habetur in cap. Diti .
De sentemia Exεommuni Damnara a tem
152쪽
De Restitutione ab Homisidium, ct Mutilationem. Ie Item est ab Innoc. XI. propos 3I. d, cens, Regulariter occidare possum furem
pro eonservaIione unius aurei Molin.
tamen, Reginald. , & Bonac. hic docent, quod si rem parvam quis seretur, faciendo vim domino, vel custodi, possit occidi, quia invasor non solum aufert rem, sed magnam insertcontumeliam, quae potest per vim repelli ; Damnata etiam est ab Alex. VII.
propos. 8. dicens : Licet interficere a cusatorem , falsos testes, ae etiam Imdicem . a quo iniqua certo immines sen-rentia, si alia via non potest innocens damnum evitare; Et ab Innoc. XI.
damnatur propos 3 a. dicens: Non solum licitum est defendere defensione occsua , qua actu possdemus . sed etiam ad qua ius inchoatum habemus, σ qua nos possessuras oeramus: Ne
non 33. dicens: Lacitum est tam hare. di. quam legatario contra iniuste impradientem, ne hareάιtas adeatur, vel le sata solvantur, se taliter defendere ; SLeuti ius habenti in Cathedram , vel Praebendam contra eorum p essorem 1 - Ue impedientem.
Ex dictis sequitur primo, posse occidi furem, duin fugit, quia tunc censetur aggressio adhuc durare ; Si tamen fur se in tutum recepit. & rem incepit quiete possidere, non possum illum occidere, quia non dicitur vim inferre, sed intulisse ; unde non esset de sensio, sed ultio. Notant tamen Leis, Regin. , Vasq., Bonac. hic probabile esse , quod possit dominus ingredi do. mum iuris, & rem suam in individuo
extantem per vim contra furem resistentem recuperare, quando dominus non potest illam ob Reipublicae perturbationem aliter recuperare. Ratio est, quia haec non videtur aggressio, sed defensio rei propriae; nam quain diu fur retinet rem meam in individuo , videtur res meas invadere. In
Praxi tamen id est periculosum, discandalis obvium. Sequitur seeundo, non solum non esse contra iustitiam. sed aliquando
neque contra charitatem occidere s rem invadentem res meas, quaS non
possim deinde recuperare . nisi magnis molestiis; quia ordo charitatis non obligat ad negligendas res Pr prias valde conducentes ad corporis Scanimi quietem propter proximum non existentem in necessitate. Dico quarto. A sortiori licitum est occidere invasorem inserentem injuste ignominiam , quae aliter vitari nequit;
Nam melius est bonum nomen, quam Δυilia multa, ProVerb. aa. Quare Pinteit occidi, qui alapam impingit, aut magnam inseri ignominiam; Nec tenemur fugere, quando fuga est ignominiosa, ut notat Molin. . & Lell. apud Bonae. hic : Immo qui sapam a cepit, pote st speculative loquendo re percutere , di insequi sugientem, quantum satis est ad recuperationem hinnoris, quando aliter recuperari nequit; hoc enim non est ulcisci, sed hon rem desendere; quia dum adversarius fugit. & percussus insequitur, durat congressus, ct invasi'. ut docent terque Nauar. . Rodriq., Bonac. hic contra Lesis, Molin. , AZor. . contra uos idem Petrus Navata, & Rodriq. ocent posse etiam occidi, qui aliquem allicit contumeliir atrocibus sive per verba, sive per signa. quat do honor aliter desendi nequit. Cominmuniter tamen docent, doctrinam hanc esse nimis liberam , praeterii in quia contumeliae illae possunt aliter rcpeblii Immo si inserantur Clericis, Relisiosis, aut personis intimet note. quet non subeunt ignominiam fugiendo, aut patienter sultinendo, certum est, quod peccent contra justitiam, si occidante unde ab Alex. VII. damnata est prin pol. II. dicens: M licitum Religioso.
vel Clerico calumniatorem occιdere ,
quando atius modus defendendι non βρ-
peiu. Nec laicis ad impediendam im
153쪽
i x cuinis VII. Aniculus II. amiam licitum est acceptare duellum, uia hoc non est medium ad id or-inatum , cum potius Trident. scis. I 4. cap. I A. decreverit perpetuam infamiam certantibus in duello. Unde damnata est ab Alex. VII. propos a dicens rHir ωue ris ad duellum provocatus p aes illud acceptare. ne timiaisaris a tam apud alios incurras.
Dico quinto, pro defensione pudueitiae licitum est occidere invasorem , si vociferando, aut aliter defendi non potest. Ratio est, quia praestantius bonum est castitas , quam facultates. Molin. tamen notat, posse condonari vitam invasori patiendo violationem sui, si non extat periculum consensius; nam teste D. Lucia, non coinquinatur corpus nisi de consensu mentis. Dico sexto, Etiam pro de sensione vitae, pudicitiae, aut bonorum prox, mi, possumus invasorem occidere, si ea aliter de findi non possint. Ratio est, quia possumus suscipere partes innocentis innocens autem noc loco dicitur, tam qui gratis invaditur , quam qui licet dederit causam inua. sioni, aut invaserit a principio, tamen deinde vult desistere. Rogabisprimo, tenemurne sic proximum defendere ρRespondeo cum communi Doctorum contra Less, nos teneri, quam do possumus sine nostro notabili incommodo, quia tenemur ex charit te diligere proximum, di suscipere causam innocentis indigentis noltro auxilio: Verum sicut non tenemur secun dum se occidere invasorem ad defendenda bona propria, ita nec tenemur illum occidere ad defendenda hona proximi . Rogabis secundo : An teneamur deis sendere proximum, qui non vult d
Respondeo, quod cum invasus non sit dominus suae vitae, non potest iulam alteri donare, unde tenemur ibi ius vitam, etiam eum morte invalia ris, si opus est. defendere. quando possiimus sine notabili incommodo :Contra vero . hona proximi non reis nemur, nec possiimus defendere, si ipse nolit cum possit ea donare invasori; Demum possumus, & non tenemur defendere alicujus conjuncti pudicitiam, etiamsi ille nolit defendi; quia ipsius injuria redundat in nos; unde possumus illius infamiam a uobis avertere.
De Restitutione propter detractionem
I. In quo disserat detramo a contume lia, susurratione, σ dari lane pn. Detrahit directe Imponens, Amgens. Manifestans, in mala vc tens ; Indirecte vero Qui negat, aut minuit, reticet, laudatquer misse. III. Quanam in detractione dicatar mariteria gravis m. Num licear uni . vel alteri viro
prudenti verum crimen alterius mam festare citra moriati ν Quod flab ea deinde aliis manifestetur imis erimen, quid faciendum a priamo detractore pV. Num sit mortale citra assevera utiam referre alterius crιmina audiιa pG. Ad vitandum grave damnum in nocentis occulta erimina delinquemiis detegi polsunt. VII. Num cura marιale possit delictu, Petri publicum in uno loco, aut tempore publicaro ubi , σ quanda
VIII. Infamatus in uno genera n m possis citra mortale in alio genere imfamari pM Regulariter non es mortale sestsu infamare . Nec est de se mortala imponere Hi falsum crimen citra periurium ad νιιanda gravia tem
154쪽
De Restitutionemmea . Verum autem alterius crimen occultum detegere possumus ad vitandum grave damnum. Num quam tamen cstra mortale potes grave crimen alteri imponere ad sed endendum.
x. Ad quid tenetur qui audis detrahem
ag. Quonam pacto fama resiluenda Ilai praesertim si famosis libellis si s.
XII. Octo de causis potest quis a res euisone fama excusari , nempe sideris impotentia pusica . s moralis , si compensatio, A Condonatio .
A crimen βι oblitum . I infamia sublata. β crimen factum es p. bticum, se detractio fuit ine ax.
XILL Impetens famam restituere non tonetur illam pecunia compensare ;quamvis probabiliter puss in amarus clam accipere aliquid ab illa in compensaιionem.
nem contumeliae, & inhonorationis , quae non fit occulte, sed coram objicitur alteri aliquod crimen, unde Detractio tollit famam, seu bonam ops mionem apud alios, Contumelia vero tollit nonorem, seu reverentiam qua quis testatur, & manifestat verbis, vel lignis bonam opinionem . quam habet de alterius virtute, & excellentia. Differt etiam Detractio a Susurratione, & Derisione; nam per Susurrationem non solum laeditur 1 via, sed etiam seminantur discordiae, seu narratur alterius crimen animo di solvendi aliquorum amicitiam et per inrisionem vero intenditur, ut Proximus, cui detrahitur, pudore suffundatur, vel animo perturbetur. Porro
detractio alia est formalis, qua ouis intendit tollere famam proximi; Alia vero materialis. quae fit absque intentione auferendi famam; Et utraque Pars Iu
est peccatum mortale nisi excuset materiae parvitas, vel indeliberatio; utraque enim per hoc, quod sit imjusta laesio famae, infert notabile damnum proximo. Demum octo modis
fieri potest detractio, oui duobus liblis versibus comprehenduntur. Imponens , Augens. Manis an s.
in mala vertens , Qui negat, aut minuis . reticet,
laudatque remisse. u. Primis quatuor modis tollitur fama directe, videlicet imponendo alteri falsum crimen, amplificando v rum crimen'. manisestando crimen o cultum . & interpretando in sinistram partem factum honestum . Aliis m dis tollitur fama indirecte . videlicet negando, aut minuendo recte facta, laudes, & bona alterius, vel reticendo , quando reticentia accipitur pro tacita Vituperatione, aut demum la
dando Haide. unde id potius cedat
in vituperium laudati. III. maeritur nunc primo, Quaenam sit materia gravis in Detractione pResipondeo esse id, per quod graviter laeditur fama proximi; unde quia narrando de milite . quod commiserit duellum, habeat concubinam , &c., de adolescente. quod sit deditus amor hus , ut plurimum non laeditur notabiliter istorum fama ; Contra tamea quia aliquando dicendo de viro probo , quod fit solitus mentiri, graviter laeditur ejus famar idcirco alaquando
non habetur peccatum mortale detractionis narrando peccata mortalia alterius . aliquando vero habetur peccatum mortale etiam narrando venialia; Immo etiam desectus naturales animae,
vel corporis; ut si quis vel objiciat MEcui, quod sit imprudens. parvi jud eii , nothus , vel natus ex Hebraeis.&c., vel aliis id dicat, quando res est occulta, de manifeste fert perierulum notabilis contristationis proximo.
IV. Dubium est apud Doctores a
155쪽
An sit mortale manifestare uni, vel alteri viro prudenti crimen alterius rAmrmant communius, quia aliquando magis displicet, quod crimen ma- niselletur uni prudenti, praesertim su-nriori, quam multis externis. Negant tamen Cajet. , Petrus Nauar. . A MEOri apud Bonac. , quia haec videturiscundum se parva detractio, S leve detrimentum in fama. Neque obstat, quod iudicium temerarium de se sit mortale, quam Vis aud solum temere judicantum laedaturona existimatio proximi . Nam Per judicium temerarium ex levibus indiciis imponitur alteri false in crimen . di ideo est gravis injuria ; Econtra per hane detractionem manifestatur
viro taciturno crimen verum . Unde
fit, quod qui resert alteri injuriam mbi factam , probabiliter non peccet
mortaliter, u solum manifestet iis . a quibus vel consilium capiat, vel solamen ; Durum enim videtur, 'uod injurias non possimus cum amico Prudenti conserie ad dolorem mitigantium.& leniendum . Et ideo communius docent licitum esse inanifestare complicem in consessione , quando Oeus est vel ad integritatem consessionis , vel ad consilium a Consessario capiem
Dubitatur secundo. Num qui revelavit crimen alterius Caio , teneatur non solum restituere famam apud CDium, sed etiam apud illos, quibus CDius tale crimen manifestavit Respondeo cum communi non teneri, si Cajus habebatur taciturnus, &prudens, quia damnum secutum cenissetur omnino casuale respectu primi revelantis ; Contra vero si revelans sciebat, vel dubitabat, quod Cajus esset aliis illud reVulaturus , tenetur e
iam apud illos famam restituere ; quia sua detractione censetur causa efficax infamiae apud illos. V. Quaeritur secundo , An sit naO Ani υι ratale reserre citra asseverationem eri mina alterius audita Respondeo cum Less, S aliis communiter, tunc solum non esse mori, te, suando reserens non est tantae auctoritatis. ut facile credantur ea est evera, nec audita auget, aut confirmati
nec resert audisse a persona fide digna, nec restri coram iis, qui eadem sint aliis mani se staturi. exaggeraturi,
nec narrat crimina valde enormia, ut
haeresim, sodomiam, Sc. Nam suspicio, quae ingeritur det crimine atroci. poteth esse peccatum grave. Quando
autem omnes illae conditiones concurrunt, non est Peccatum mortale d
tractionis, & contra iustitiam, narrare aliena crimina audita sine alleveratione: Quod si narrentur coram iis. qui ex sua levitate sunt ea credituri. non peccatur contra justitiam, quia talis narratio non e it de se laesiva isnaae proximi, sed peccatur contra clivritatem. eo quod suilibet ex charit,
te tenetur cavere sine suo ineomm
do , quantum potest . notabile damnum proximi.
VI. Quaeritur tertio. Utrum liceat manikitare alterius crimina ad vitandum damnum notabile proximi tRespondeo cum communi licere ;sicut enim licitum est ea manifestare ob bonum ipsius detractoris, ita a sortiori in bonum Tertii innocentis . Immo tenemur illa manifestare , qua
do damnum, quod impeditur, est ma- ni momenti, nec potest aliter vitari.
c damnum , quod sequitur, ex rev latione , non praeponderat damno ,
quod impeditur. Ratio est, quia i nemur consulere bono publico, & hono innocentis, & delinquens non habet jus retinendi famam cum damno gravi alterius. Ex quo sequitur, Αὐvocatum . aut Medicum imperitum ,& Pharmacopolam infidelem in pharmacis dandis esse revelandum iis, quibus damnum impendet: Sicut qui nin
156쪽
D. Rostitutisne mi aliquem esse furem, debet admonere eos, cum quibus habitat . ut sibi caveant et Et capientibus in .rmati nem de aliquo, ut ad dignitatem aliquam provehatur, vel ut ineat matriamonium . manifestandi sunt ejus de sectus. quando nec per correAionem fiaternam, nec aliter damnum impediri potest .
Vll. Quaeritur quarto, Sitne mo tale contra justitiam crimen in uno loco. vel tempore publicum mani se stare ubi, vel quando est occultum Respondeo cum communi apud Dian. pari. q. tract. re El. D8 , &part. l. tradi. s. re sol. II neSative atum quia per criminis publicitate nat quae per notorietatem iuris, aut per notorietatem facti , aut per famam
publicam habetur, j delinquens amisitius ad famam; tum etiam quia consuetudine receptum est . ut eclicta publica historiis commendentur . Peccari tamen graviter potest contra e ritatem . quando scilicet ex manifesta. tione delicti delinquens graviter contristaretur; nam qui est causa gravis maeroris proximi, peccat graviter contra charitatem , ut docent communiter apud Bonac. hic punct. 6. Prete ea peccatur contra justitiam , si reveletur crimen praeteritum alicujus . ostendendo quod etiam nunc iste sit improbus, quando vere resipuit. Unde historiographi narrantes peccata
publica mortuorum tenentur narrare etiam emendationem, si vere resipue
Fagund. tamen 2. praecept. lib. Dcap. 3. num. Iq. haec habet : Vera sententia docet , non esse peccatum mortale , neque contra charitatem . neque contra justitiam detegere notorium crimen facti, vel jWris hoc est vel per rumores. & famam publicam, vel per sententiam Iudicis, in alio I eo. & regione , ubi ignorabatur. &Personis , quae nihil de illo sciebant ;
sive sam illue brevi, sive post Iongum tempus, sive nunquam perventura sit : Esse tamen veniale contra charitatem refricare vulnera alterius
nemo dubitat; Immo probabilius ecse, quod sit mortale . docet Nugneae apud eundem Dian. , si id fiat ex levitate , & non ex bona fide. VIII. Quaeritur quinto, An insem tus in uno genere possit citra mortale in alio senere infamari' Respondeo, si delicta habeant connexionem , non peccari mortaliter. puta si de concubinario dicas, quod miserit literas amatorias , de fure . quod rapuerit aurum : hoc tamen intelligitur, modo non manifestetur criamen atrox, puta, quod expilarit aer rium Regium, quia graviter fama laederetur. Si tamen delicta non habeant connexionem. Sylvest. putat, quod non peccet mortaliter, qui infamatum
in delicto graviori unius generis infamet in leviori, aut etiain simili alterius generis , puta si de publico h micida dicas . quod fornicatus sit e
Communius tamen docent esse moditate , quia fama, seu bona opinio non consistit in indivisibili . sed constat
ex multis partibus, quarum una Potest amitti sine alia; Sicut potest alia
quis amittere vestem non amisso e
IX. Quaeritur sexto, An sit mortale se ipsium infamare pRespondeo regulariter non esse modi tale , sicut non est mortale secundum se disperdere, aut donare sitas iacultates ; etenim quilibet ita dominus est suae famae, sicut est facultatum , nam sicut acquiruntur divitiae propria industria. ita &fama; ut communiter docent contra Caiet. . & Valent. ; qui putant , in mantem seipsum peccare mortaliter, quia sicut nemo elidomunus suae vitae, sic nec suae famae. Dixi. regulariter non peccari mortaliter .
nam quando infamia redundat in coitis V a. PIL
157쪽
plicem, in familiam. In Religionem,ctc. . vel quando est causa scandali , aut periculum . quod injuste delinquens occidatur, procul tabio est mortale. Ex dictis infertur , ex rationabili causa licitum este manifestare propria peccata , ut secit D Augustinus in suis confessionibus , D. Antei mus , qui suam virginitatem amissam scripsit . D. Ambrosius, qui, ut Episcopatum fugeret, foeminas in cubiculum ad sevocatas venire finxit, & alii ; Sic etiam licitum est prodigere suas lacu,
Rogabis r An sit mortale imponere sibi falsum crimen sine perjurio ad vutanda tormenta gravia λRespondeo negative, quia nemo tenetur cum tanto cruciatu vitam custodire: Ita S , Tolet. , Less , Nauar. , Molin. . Regin. ; Communiter etiam docent . quod possit quilibet crimen suum occultum manifestare , non s Ium Iudici interroganti juridice, quod est certum, sed etiam injuste interroganti , ad vitanda etiam levia tormenta , quamvis inde mors secutura sit ;Etenim cum vere crimen commissum sit, quod meretur mortem, potest illam sibi juridice procurare propter finem honestum. Rogabis secundo, An peccet mortaliter filius. qui imponit sibi salsum
crimen. puta homicidium, ut libereta morte , vel a tormentis amicum . vel patrem, cui imputatur λRespondeo . peccare mortaliter .
quanta Judex iuridice procedit; quia
Per mendacium impedit executionem dignae mortis . & deludit publicam potestatem; . Quando vero Iudex non procedit juridice, non videtur pecca-xe mortaliter, dummodo non pejeret: Etenim saepe licitum est pro amico, vel parente vitam exponere. Rogabis tertio, An ad vitanda gravia tormenta possis alterius Peccatum Occultum aperire, praeserturi si mors Artieuias II.
Respondeo cum Leg. cap. II. di. . alfirmative ; Etenim nemo tenetur cum tanto incommodo famam alterius servare: sicut nec alterius pecunias penes se occultatas. Hinc etiam Doctores docent cum Bonac. hic punct. ulti m. ad instingendam auctoritatem in-samantis licitum esse ejus occulta crimina pandere; quia nemo tenetur sa-mam alterius servare cum iactura propriae famae. Peccat tamen mortaliter,
qui salsum crimen alteri imponit, ut suam justitiam. & honorem defendat. unde merito damnata est ab Innoc XI. tam propos q3. quae habet: Quirini veniale sis detrahentis auctoritatem
magnam Abi noxiam falso crimine etiadere ρ quam M. quae habet: Probab le est non peccare mortalis er, qui imponit falsum erimen alicui. ut suam imstitiam, oe honorem defendat . X. Quaeritur septimo, An mortaliter peccet. qui audit detrahentem ρRespondeo. audientem posse audiendo movere detractorem ad detrahem dum , & posse tantum in eo delectari,& posse etiam dumtaxat non corrige re. Certum est primo, quod si audiens detractionem aliquo modo moveat ad illam . peccet gravius, quam peccet ipse detractor ; peccat enim tum
contra justitiam, quia est causa injusta talis damni, quod a detrahente inseris
tur, unde ipse etiam ad restitutionem famae tenetur, tum etiam Peccat peccato scandali contra charitatem inducendo detrahentem ad detractionem Qui tamen sua interrogatione est ca sa, cur manifestentur aliorum desectus. invincibiliter ignorans futuram detractionem gravem, excusatur a culpa fide consequenter a restitutione propter invincibilem ignorantiam. Certum est
secundo, quod si audiens nullo modo incitet ad detractionem, sed solum d lectetur, non quidem de auditione rei novae, sed de malo Proximi. quod re seu
158쪽
De Restitatasne ab detractionem. Is resultat ex detractione, peccet mort liter contra charitatem, non tamen
contra justitiam, si ipse nec sit causa
damni, nec teneatur ex officio impedire detractionem, secus vero peccabit contra iustitiam, & ad restituti nem obligabitur . Certum est tertio, quod audiens detractionem, si non codirigat detrahentem . per se loquendo
peccet mortaliter contra charitatem ;facit enim contra prRceptum co rectionis fraternae in re gravi . Excusatur tamen . si res sit publica, aut si non speret correctionem profuturam, aut si timeat sibi grave damnum cor rigendo , puta verbera, injurias; aut si habeat rationabilem verecundiam , ut si sit audiens famulus, aut nullius auctoritatis: In his enim casibus d het audiens vel discedere, si comm de potest . vel sermonem divertere , vel vultum non hilarem, sed tristem praeseserre, habetur enim Proverb as. Ventus aquilo dι sat pluvias, oe facies eripis linguam detraιentis . In dubio autem, an res sit publica, & an detrahens peccet graviter detrahendo , non tenetur audiens illum corripere, quia praesemere non debet, quod peccet graviter, nisi sufficientes coniecturas habeat in contrarium. Verum qui ex ollicio tenetur custodire famam subditorum, de detractiones impedire, si non impediat , peccat etiam contra iustitiam . dc tenetur ad restiriationem, ut communiter docent. P
tat tamen Rebell. apud Bonac. hic , quod Praelatus non peccet contra j 1titiam committativam , nec teneatur
ad restitutionem, si non obstet Libebiis detrahentibus, quia ex ollicio tenetur tantum curare salutem subdit
riun . non Veto conservare famam alienam.
Ubi adverte, quod qui peccat comtra iustitiam mortaliter peccato detractionis, sive detrahendo, sive incitando , .sive non obstando ex ollicio ,
non solum teneatur restituere famam .dc damna, quae consecuta sunt ex ia-famia, sed etiam lucrum cessans, vide Iicet olficium, aut beneficium , quod ille propter infamiam non est consecutus; ut constat ex dictis de Rest tutione in genere. XI. Quaeritur octavo, Quomodo fama restituenda est νRespondeo, modum restituendi famam esse hujusmodi; Qui crimen sessum imposuit , tenetur retractare ,
quod dixit, dicendo se falsum dixisse;
immo tenetur addere iuramentum, si
opus est ; Quod si nec juramentum
suificiat ad famam integre restitue dam, tenetur ex Less adhibere testes,
da si publiee famam abstulit, tenetur publice etiam illam restituere ; Non
tenetur tamen dicere se mentitum e
se, de seipsum infamare, cum satis sit. si testetur, se salsum dixisse: Qui vero non imposuit crimen falsum, sed munifestavit injuste crimen occultum . non potest dicere se salsium dixisse
mentireme enim, nisi aliquando aequHVocaret dicendo , se non dixisse verum , scilicet Veritate publica, quae solum manifestari potest , ut notat Lug. num. 3o. Quare solum tenetur saepius honorare , de laudare in famulum apud eos . coram quibus detram xit. Si tamen probabiliter credatur , quod crimen mani se statum sit oblivi ni traditum, quia scilicet multum tem poris lapsum est sine ejus mentione, verbi gratia viginti anni , ut notat
ΛZor. , tunc non est opus resticare vulnus , nec famam renituere; sicut nec etiam si infamatus bonis actibus famam recuperavit: Λd eum modum, quo fur non tenetur ad restitutionem
equi , quando dominus sua industria
illum recuperavit . Pariter qui invIncibiliter famam alterius sustulit, ubi adveriit , tenetur famam resarcire ;Sicut qui inculpabiliter domum, aut νgrum alicujus incendit, tinctur ex ju
159쪽
is Quastio VIL Articulas IT. stitia impedire . ne damnum ulterius
protrahatur, extinguendo ignem quo ad poterit. Rogabis : Quomodo tamam rest tuat, qui consecit libellos famosos Respondetur, eo modo restimendam este, quo ad aequalitatem rest matur, videlicet vel scriptura publica, Vel voce praeconis. aut concionatoris. vel alia via, iudicio prudentis, &d et i consessoris. Sciendum tamen primo, libellum famosum dici scripturam, vel picturam , vel signum Ordinatum ad publicanda erimina infamatoria a terius , ut si quis schedulam, ubi nam rantur talia crimina, in loco Publico ponat, aut sinat eam cadere in te Gram in loco publico, aut si quis cornua ad alicujus ianuam depingat ad significandum conjugem esse adult ram . Quare non dicitur libellus f mosus , aut epistola missa ad privatum, in qua narrantur vitia occulta; aut scriptura publica, in quae narrantur vitia publica alicujus. Sciendum secundo , conficientem libellos famosos jure communi esse excommunicandum ; Et in sero externo damnandum esse poena capitis tam conficientem, quam scribentem , aut edentem, ut notat Molin. tractia 6. diis. 39 XII. Quaeritur ultimo; Quaenam sint Callis excusantes a restitutione lanaae 8 Respondeo esse octo . Prima est impotentia physica; nam ad impossibile
nemo tenetud. Secunda est impotentia moralis , puta si quis non possie famam restituere sine periculo vitae , aut sine jactura longe majori propriae famae, aut cum damno notabiliter m jori . quam sit damnum illatum, ut diximus de Restitutione in genere . Te tia est compensetio , quae fieri etiam potest in restitutione famae, modo servetur aequalitas . Quarta est condonatio obligationis libere iacta . & non in praejudicium alterius Quinta , si in lamia iam abiit in oblivionem . semia, si in lamia ui Nata est bonis actiabus infamati, aut proborum virorum testimonio. Septima, si crimen Occul
tum manifestanim iam iactum est aliunde publicum , unde ille amiserit jam jus ad famam. Octava, sit detractio fuit inefficax, vel quia audientes non crediderunt, vel quia similia jam
XIII. Dubium est. An impotens restituere famam debeat illam pecuniae compensere pRespondeo eum Leg. cap. I T. dubia Ιε. , ΛEOP. . Nauar. . Bonac., & aliis contra Sayrum, Sa, & alios, non toneri ex justitia famam Pecunia compenstre: Etenim, ut supra diximus ali. super. quaesit. I. , iustitia obligat ad rellituendum, quoa est ablatum vel aliquid aequivalens; atqui fama ablata non potest restitui in casu nostro.& pecunia non est quid aequivalens sa-mae; cum haec sit in ordine luperiori. nec sit pretio aestimabilis , juxta illud
Ecelesiast. Melius es bonum nomen , quam dιvisia multa; ergo non potens restituere famam non tenetur illam pecunia compensare : Sic impotens restiis tuere Pecuniam non tenetur orationibus illam compentare a nec qui vi, aut fraude aliquem induxit ad peccatum . aut occidit, tenetur pecunia rependere. Quia tamen opposita sententia ex Less. loc citi est satis probabilis , hinc probabiliter potest infamatus debens pecuniam in iamatori, illam sibi in compeniationem retinere, quantum judicio prudentis requiritur ad satisfaciendum; & consequenter potest per Oecultam compensitionem pariter sibi sitis lacere , ut diximus quaest super. art. 3. ubi de Compensatione excusa te a restitutione , inquirentes , num poisit compensetio occulta fieri propter dubitum probabile: Quamvis nim id un.vertim non liceat; admittitur tamen probabiliter ob rationem
160쪽
De Restitutione ob eoxtumeliam, deri nem, oeci specialem compensatio isthaec in casu
s. resol. 3o., ct in casibus similibus . de quibus diximus quaest. 6. art. q. Sed ab hac sententia in praxi abstinendum, ut advertit Lug. disp. i5. de Iustiti num.1Oε., eo quod sit periculosa, &contra communiorem Doctorum sensum.
De Restitutione facienda ob continmeliam, derisionem, susu rationem, judicium temerarium . di suspicionem .
I. Contumelia de se fere positisam inh
norationem , unde non opponitur Ob
servamia, sed Iustitia commutat va, oe ex suo genere es mortale. II. Compensatur universm dehonoratioi hac per petitronem venia. IV. Deram fera dehonorationem cum Mnimo confundendi derisum. Oseri solet verbis irrasoriis : Subsannatio vero M signis deriseriis . Utraque fert cu am mortalem, A pra δε-tur derisus graυiter contrastandus. IV. Susurratio ordinatur ad seminandas discordias inter amicos, manifesta
do eorum defectus; De se est mora
talis, ct fere onus restitutionιs. c. Iudicium, oe Suspicio remeraria reis ducuntur ad detraetionem tanquam actas internus ad externum et cum inducant malam opinionem, o contemptum proxima , feram de se momtalem cujam , ct onus resistitionis. VI. Facilius a mortalι excusatur suspiacto . seu opinio semeraria, quam 1
dicia sint probabilia, opinio non esset aemeraria . sed ea nequis sne
u sensum suspendere, quin tenta. mur bene opinari, sed filum ten
mur non male opinari de proximo. VIII. Si tamen agisur de damno νιtam do. poli mus dubia in deιeriore partem inrerpretari solum coniuιio nate, oe sic damnum ρ caνere
M. Superiores ob iudicia dubia pose eat naii pana subditos punire, ea quod no abstineant a Decie mala. I. Uaeritur primo, Quid pro con- tumelia restituendum sit Respondeo, contumeliam este iniimriam , qua alteri objicitur proprius desectus in sua praesentia ; non dicitur universim contumelia omissio quaecum. que honoris debiti, quia talis omissio opponitur Observantiae ; Contumelia
vero opponitur Iustitiae commutativae.& ideo importat positivam inhonoraetionem e Verum aliquando omissio h noris continet interpretativam. & vi tualem contumeliam, ut si trans eunte Praelato, subditus non aperiat caput . sed illum torvis oculis aspiciat, aliis asesurgentibus. Contumelia ex tuo genere est mortale, ut constat ex illo Chri sti D.Matth. s. Qu3 dixerit fratra μ' fatua , reus es geoenna linis . Verum excusat saepe a mortali materiae parvitag
vel quia in vincibiliter ignoratur laesi nem gravem inde secuturam, ut solet accidere, quando homines irati dicunt quicquid in buccam venit; cum enim eorum verbis non soleat fides adhibe.ri , non multum Iaeditur ipserum honor . Restitutionem faciendam esse pro contumelia, constat ex iis verbis, quae addit Christus Dominus; Si ergo offers
munus tuum ad altare, ct recordatus fueris, quod frater tuus habet aliqviid adversum te, vade prim reconciliari 'm
II. Sunicienter restituitur honor perpetitionem veniae; ad hanc tamen nota obligatur, qui potest aliter honorem
restituere, videlicet ostendendo extrais