장음표시 사용
161쪽
16o cudlia VII. Aniolus III. versim tamen similiaris conversatio non est indicium, quod qui iniuriam
accepit, illam remiserit, nisi adsint expresia indicia talis remissionis; quia familiaris conversatio potest accidere vel causa indigentiae, vel causa scanduti vitandi, Sc. III. Quaeritur secundo de Restitutione ob derisionem. & subsannationem
facienda. Respondeo, per derisionem, ut diximus. violari nonorem alterius cum intentione confundendi illum, & in. ducendi erubescentiam: Λ contumelia
differt derisio . quia haec fit ioco ad inducendum erubescentiam, illa fit serio : Differt a subsannatione, quia derisio solet fieri verbis irrisoriis, se, sannatio vero signis derisoriis, ut naso rugato, dcc. Ex genere derisio est mortale, praesertim ii adsit intentio graviter confundendi proximum. vel si manifel etur Erave vitium; ut si quis objiciat Petro
ixoris adulterium, vel quando praevidetur derisius graviter contristandus a inducitur proinde per illam onus compensandi damnum illatum. IV. Quaeritur tertio de restitutione facienda ob Susurrationem . Respondeo, Susiurrationem esse manifestationem desectus proximi ad seminandas discordias inter amicos rQuare Susurratio vel continet detr Sonem, si manifestetur crimen occultum in absentia, vel contumeliam, si in Praesentia. Ex genere suo est mortale contra justitiam . & obligat consequenter ad restitutionem e verum licitum est manifestare clerius vera crimina ad dissolvendam amicitiam pernici iam . verbi gratia concubinariorum ;Nec est peccatum dirimere aliquorum amicitiam, ut sibi illa concilietur, dumis modo non fiat modis illicitis, ut do.
Azor. . & Salon.; sicut non est peccatum orare aliquum, ut legatum, quod
vult facere Titio, saeiat sibi.
propter judicium temerarium , di Q.
Respondeo , iudicium , & suspici
nem temerariam reduci ad detracti nem , tanquam actum internum ad externum . Differt autem judicium a
suspicione temeraria , quod judicium hoc habetur, quando quis ex levibus indiciis assentitur firmiter malitiae proximi ; Suspicio vero , quando ex levibus indiciis assentitur cum sormidine
oppositi s vel ex Leg. cap. 9. dub. 2. .
quando ita quis dubitat ex levibus indiciis, ut inclinet potius ad unam partem, quam ad aliam .. & hujusimodi sinspicio dicitur etiam opinio temera ria e Utrumque in materia gravi est Peccatum mortalo contra justitiam itum quia quilibet habet jus, ne grave malum de ipso aut firmiter iudicemus . aut suspicemur . seu opinemur
sine aulicientibus indiciis; unde quil, bet existimat sibi gravem injuriam fieri, si gratis credatur improbus ἱ tum
etiam quia judicium . & suspicio temeraria inducunt malam Opanionem, di contemptum proximi; tum demum quia sicut eandem malitiam habent v luntas occidendi, & occisio exterior,
ita judicium temerarium, &detractio, cum se habeant invicem , sicut actus internus, di externus. Judicium enim temerarium laedit famam proximi apud se, & detractio apud alios; damnum autem quod insertur proximo per judicium , & suspicionem temerariam , cum sint actus interni, compensatur per actus internos oppositos, deponen do illos.
tali suspicio . quam iudicium temerarium , quia per illam non tam graviter laeditur fama proximie Caeterum siquis de viro integerrimo suspicaretur
haeresim, vel adulterium . &Q. Procul
dubio peccaret mortaliter : Quod si quis Di iti eo by Gorale
162쪽
riis ex indiciis valde probabilibus im
icet de altero, aut ex indiciis dubiis dubitet, re opinetur rem esse probabilem , certe non peccaret . Non Pineest tamen aliis communicare suum d hium, aut malam suspicionem , quia bonam proximi Opinionem laederet ;nisi tamen indicia essent manisesta, ct ad bonum finem illud communicaret. VII. Rogabis r An teneamur dubia interpretari in meliorem partem νRespondeo regulariter loquendo mdubiis posse nos suspendere iudicium, verbi gratia. si videam C um bene
comedentem , & dubitem , num C medat ex gula , an vero ex necessitute non teneor judicare, quod com dat ex necessitate , sed possum sitspen. dere judicium ; etenim proximus non habet ius, ut de ipso bene opinemur, sed solum ne male opinemur, seu ne poenam certam inseramus ob culpam incertam , quod est contra justitiam. VIII. Verum si agatur de damno vitando , positimus interpretari dubia in pejorem partem, non judicando a Blute, sed conditionale . di per quandam iuppositionem et Verbi gratia , fixeeipiam in domo hominem ignotum, quamvis non possim iudicare illum esse furem,possiim tamen custodire res meas, perinde ac si esset iur. Ratio est, quia si licitum est cum damno famae alte rius aperire delictum ad vitandum damnum proprium, Vel proxiini, a foristiori licitum est ad vitandum damnum interpretari dubia ista in pejorem partem oer quandam siuppositionem; cum hoe nat sine detrimento famae e Cave, dum autem est, ne ex hac cautela ori, tur aliqua sumicis mala de proximo . Hinc potest Pater videns adolescenistem ante portam removere occasio. nem, ne cum filia colloquatur, perinde ae ille esset .rnicarius; quin p inde iudicari possit prudenter , quod ille sit λrnicarius : Si tamen indicia sint ita dubia, quod ille sit fornicarius, Para IV.
violationem Seerati. Is Iut propter talia indicia possit prudenter timeri , quod ad finem sornicandi stet ante portam , debet talis occasio removeri, etiamsi detur susticiens fu damentum suspieandi, quod ille sit so nicarius, propter rationem adductam. Immo potest etiam Superior ob indicia dubia coarguere. & punire subdiatos tanquam malos ad cautelam , &emendationem ipsorum, perinde ac si aliquid mali commisissent ; etenim quamvis sint sorte innocentes, tamen
m iis circumstantiis se posuisse, in quibus dubitari prudenter potest de eorum innocentia , reddit illos dignos
aliqua poena , ut notant Molin. , Samcli., & alii apud Bonac. quaest. 7. IX. Et Les. lib. a. cap. 29. dub. q.
docet, Superiores posse aliquali poena punire sebditos ob mdicia dubia, quia subditi debent abstinere non QIum in omni malo. sed etiam ab omni specie intit . ut loquitur Apost i Quia
tamen iste simi innocentes . adeo Superior internam aestimationem. & a Liectionem erga tales sebditos , quos puast. minuere non debet.
De Restistione facienda ob secreti
violationem. I. Peccat contra institiam commmatiis
vam , qui revelat, qua sub sigillo
II. Num sit iravis culpa ea uni, vesatieri Oim p-denti revelare PILI. Violans sigiliam naturale tenen reo-pensare damna , qua inde sequuntur , etiamsi cum pacto tacito
. Num, σ quando graviter peccet . vi aperis literas Agillo muniras pH. Non νεας, Pi ad vitanda gravia tormenta jecretum revelae a nisi id cedat in damnum pablicum, aut ex. io ad sinuum tmeatur .
163쪽
De Restitutisne ob furtum, oe rapinam. Issmunitatis, aut Innocentis. Solum it, que secretum sacramentale in nullo cani revelandum est; Secretum vero naturale revelari debet in casu dicto . etiamsi committens secretum dicat illud manifestare sub sigillo Consessionis, quando revera non habet animum confitendi. nec recipiendi Sacrame tum Poenitentiae.
De Restitutione facienda ob furtum . rapinam , necnon ob spiritualia damna alteri illata I. Furtum specie disere a Rapina ; bacenim severadait furast violentiam, ct iniuriam persualem . n. Excusatur a mortali, qui rem ali nam accipit , quando dominus est solum invitar quoad modum, non quoad substantiam. III. Ranhabitis de futura , seu licentia prasumpta excusat a furto , O Religi um a vitio proprietatis Sed ea non socii ad sacrament liter absolvendum , ama ad dispensandum IV. Motum pauperratis comparatur cum licentia, tanquam eum conditione; Io vero comparatur eum dispensa nonst , tanquam eum eius dej sim a
V. amitas requisitae ad furtum momtale varia est pro varietate Pers narum , qua damnificamur . Ali. quando acus a sartore ablat s fert damnificationem gravem. esto fumrulam stud in ratione furti non fit
grave, nec trahat excommunicationem fatam contra furanteI. n. Num peeret mortaliter, quipost eo pleram materiam notabilem, parum
aliquid iterum furatur pHL. Num teneatur ad restitutionem sub gravi, qui advertir se per plurima furtula venialia pervenisse ad materiam notabilem, quin se factus disior VIII. Quid si piares modιeum quid sum
ripiendo damnum notabile eidem inferant , advertendo dumtaxat , sed non concurrendo ad aliorum fumtula λ Si asiemus istis feratur emeommunicatio, quare bis gravi r neantur restituere modicum . quod surripuemur pM. In gravi necessiva e differri probabiliter psest rastitutio; sed non Itacet furari, nisi necessitas sit extrema, aut valde gravis, seu extroma a nis.
X. Famuli, aliique inserviemes non possunt Oeeulte ab Heris suis surripere . quod ipsi sudicam deberi ultra
salarium . nisi id sit manifestum .
XI. uuia possint sitii a Parentibus occultare surripere citra mortasse tam de bonis Profectitiis, quam de Adven.
risiis 3 Etenim Castrensia. seu quasi Castrensia ad filios spretant.
XIL Uxor quandonam martariter peccae
surripiendo aliquid de bonis marisi . aut de bonis communibus, qua sciaticet percipiamur de fructibus dotis, ct Arrharum rXIII. Qisi sine vi . s fraude induxis
aliquem ad culpam , aut retraxis
illum ab in ressu in Religionem .peccavit dumtaxat contra charitatem , at peccat contra sustitiam. Oad restitutionem damnorum ten
1kr . si id faciat per vim, aut fraudulenter , aut si quomodocumque imaucat alium aά damnifican m -
1. V intum est Ablatio rei alienae Γ invito rationabiliter domino ;Rapina vero est Ablatio rei alienae per violentiam , sive quia dominus o. mnino dissentit , sive quia per vim & metum consentit. Specie differt sur- tum a rapina, quia diversa est injuria, quae irrogatur domino, auserendo illi rem si iam Occulte, ac auferendo pex X a vimia
164쪽
vim. Ex genere seo utrumque est moditate , nisi excuset parvitas materiae, aut indeliberatio . aut etiam si dominus rei. quam quis furatur, sit solum inviatus quoad modum, non quoad se, stantiam; Verbi gratia . si non aegre
serat, quod res . ciuae aufertur , eva
dat iurantis, sed solum aegre serat rem illam non peti. vel accipi ad ludum;
II. Ex quo fit, quod filius clam accipiens aliquid a Patre, & uxor a ma
Tito . amicus ab amico, &c., non Pe Cat mortaliter , quando verosi militer
ob iustam caulam creditur dominus iuIud concessurus , si peteretur, quia stuticet dominus in tali case non censetur invitus quoad substantiam , sed quoad modum . Ita Rebel. . Μoltu. , ba, Nauar. , di alii apud Bonae. hic
quaest. 8. num. 6. III. Gerunda pag. IAS. ex Suar. tom. . de Relig. lib. 8. cap. II. advertit,
ratiliabitionem hanc ae laturo excinsare a mortali tam eum , qui sibi liquid vindicat a domino tantum quoad modum invito. quam Religiosem , qui propter hujusmodi rati habitionem Superioris aliquid sibi arrogat, dummodo . ut advertit Lug. disip. 3. de Iustitianum. Ias. Superior ratione mindi, qui displicet, non sit etiam inubtus quoad substantiam, seu quoad modum non sit invitus notabiliter in non
vero eum , qui sacramentaliter ab uveret Putans probabiliter , quod S perior iurisdictronem concederet, si peteretur ; aut eum , qui duceret co sanguineam in quarto gradu credens.
quod Pontifex facile dispensaret. Disparitas est . quia in primo cassi actio non est absolute prohibita, de contra legem , sed est tantum prohibita , si fiat sine voluntate domini , aut superioris . atque adeo est solum prohibita secundum quid : In secundo verocata actio est prohibita simpliciter ; de in primo cata tantum requiritur Anicarus R. licentia, in secundo requiritur eossati iurisdictionis, ae dispensatio : Per licentiam autem lex non destruitur, secliab tali conditione obligat ; Per dispensationem vero lex veluti destrutitur . unde ad dispensationem . sicut etiam ad conserendam jurisdictionem requiritur ratiustitio de praesenti; ad licentiam vero fatis est rati habitio delaturo, seu licentia selum praesumpta,
ut constat ex usa, dc consiletudine et Et ratio ulterior est ex eodem Lug. . quia ad vitandum Hrtum , & ad via tandam in Reli ossi transgressionem voti paupertatis sufficit . quod dom, nus , aut iuperior non sit invitus a Contra vero ad conserendam Sacerdoti jurisdictionem. & ad dispensandum
in lege requiritur positivus consenses S perioris i & ideo sicut declinatur is tum , si dominus non sit invitus , ita declinatur transgressio voti paupertatis, si separior non sit invitus, seu si non aegre serat rei usurpationem; quod tamen ad valide ista endum . & ad dispensationem in lege non iusticit.
IV. Constat hoc etiam, quia vinum paupertatis comparatur cum licentia. tanquam cum conditione, & circumstantia ; nam non fit votum nihil habendi, sed nihil habendi sine licentiar
Econtra lex cum dispensatione comparatur tanquam cum destructivo I gis prohibentis, ut proinde dispens, tio dicatur esse vulnus legis. V. Quaeritur nunc primo. Quaenam quantitas ad furtum mortale requir
Respondeo , illam quantitatem requiri , quae infert prave damnum, aut privat notabili utilitate . Haec autem varia est pro varietate personarum , quibus tale damnum irrogatur: Regulariter in personis, quae vivunt ex reditibus , ut stat communes diviteri Pr babiliter quatuor regales circiter se magna quantitas . quia deserulant actcomparandum proprium victum t
165쪽
De Restismisno Ob furiam, ct rapinam . Isinuem unius diei; Dixi circiter , quia aliquis potest pati notabile damnum
etiam a tribus regalibus , & aliquis sorte nec a quinque I Unde Lum. hie.& Marchant. apud Dian. in summa cum aliis apud Croti Putant, univerissim quantitatem sufficientem ad furtum mortale esse victum unius diei ejus pedisonae . a qua quis suratur . Quare in personis , quae se sustentant suo artificio , & opera , sunt probabiliter duo regales circiter, quia isti sunt pretium laboris unius diei , & sufficiunt ad comis parandum victum pro uno die; In iis
vero, qui mendicant, unus dumtaxat
regalis, & aliquando dimidius potest esse materia gravis. quia potest iis imservire pro victu unius diei. Unde fit, ruod respectu Regis, vel personae prae
ivitis duo, vel unus aureus possit esse materia gravis, quatenus sufficiunt ad victum ias consentaneum unius diei , aut ad stipendium menstruum unius militis. aut infimi famuli. Notandum tamen, quod si quis auserat acum, verbi gratia a sartore, ex cujus ablatione Sartor magnum habet damnum , eo quod multos dies ab opere desistat, in tali casu iurans acum non peccat mortaliter ratione surti . etenim furatur materiam secundum se parvam respectu sartoris sed peccat mortaliter ratione injustae damnuficationis; unde peccat graviter comtra kistitiam damnificando, non vero furando: Eodem modo si quis auferat fructum valde charum domino , ex cujus ablatione magnam capit tristitiam, - peccat solum mortaliter comtra charitatem ἱ Et ideo non incurru tur in his casibus excommunicatio, si sorte lata sit contra furantes. Notandum secundo , quod maior requiratur quantitas. videlicet dim,dio major ex Tambur. lib. 8. tract. R.
cap. 3. , & aliquando duplo major si quis a pluribus aliquid furetur, vel si pluribus vicibus paulatim ab eodem; Et major quantitas requiritur, si quis paulatim ab eodem aliquid iuretur
rost longum tempus , quam si post
reve. ut patet; quia minus damnum infert sic furando. Pariter major quantitas requiritur in furtis filiorum. &Religiosorum, praesertim circa escule ta. quia domini respectu istorum sunt minus inviti. Unde Sancti. apud Taburi lib. 8. tract. 3. caP. 4. . & Dian. Part. I. tract. 6. resia. i6. in furtis Re .ligiosorum requirunt quatuor argemteos ; & Ledeis. Octo, vel novem . si semel, aut bis in anno sumantur ,& Monasterium sit locuples: Et Henriapud Dian. par . tract. s. resol. 3 permittit uxori , ut possit vigesimam partem redituum mariti expendere ;quod etiam docet Bannez apud Tam-bur. lib. 8. trin. a. cap. 3., cui tamen id laxum videtur . Praeterea Molin. ,& Less. apud Larm. hic putant nota esse mortale, si filiusfamilias a Patrdidivite duos, vel tres aureos furetur; Et Sil docet, filium unicum a patrα habente aureos annuos mille, & qui gentos posse absque mortali furari ub inti, vel triginta quotannis, ut notat
ambur. lib. 8. tract. a. cap. 3. num. 3. Et eodem modo Lum. num. 6.eTSanch. , Molin. , & aliis docet, quoasi quis per temporum intervalla , ν, delicet per quatuor annorum spatia absque ditescendi proposito furetur vel
duos, aut tres aureos a pluribus, vel aureum ab eodem, non videatur devenire ad mortale . Quamvis autem Rebel. apud Tambur. lib. s. trin. a. cap. I. 9. 1. num. 3. Putet magnum reputari intervallum quatuor annorum, Sanch. unius anni, alii sex mensium.
alii unius mensis, alii quindecim dierum, tamen regula Prudentiae est melior . spectata quantitate furtuli , α conditione personae. VI. Quaeritur secundo, An qui saepius furatur minima, peccet mortalia
ter , di obligetur ad restitutionem e Diqiliaco by Corale
166쪽
1 - aestio VII. Anuutus V. Respondeo, certum esse, quod pe
rei mortaliter in quovis minimo fuditulo. si furetur animo perveniendi su cessive ad materiam notabilem . M- ndo , quod teneatur sub mortali ad restitutionem, quando per Uenit ad surri mam notabilem, & oppositum damna tur in pro p. 38. ab Innoc. XI. , quae habet: Non tenetaer quis sub poena Re rati mortalιs Nwtuere , quod ablaι- es per pauca furta , quanιumcumque sit magna su ma totalis . Tertio , quod ultima acceptio non sit mortalis, quando fur non est memor praeteritorumsuriviorum. Dubitatur solum. an talis
acceptio sit mortalis, si fur sit illorum memor λ Aliqui apud Sancti. lib. 7.
gant , quia nunquam ex plurimis veni libus coacervatis pervenitur ad mortale Sed communius at firmant, quia dum memor praeteratorum surtulorum vult surari materiam parvam, quae cum reliquix facit materiam notabilem , eo
ipso habet animum damnificandi notabiliter ergo, peccat lethaliter Qui enim sciens, quod ex actu suo levi sequitur damnum proximi notabile , vult talem actum facere . peceat mortes ter, puta si quis mentiatur stiens iis
tutum ex mendacio damnum proximi notabile; ergo etiam in casti nostro. In tali autem case datur obligatio sub mortali restituendi id, quo re- situlo dam ruficatio proximi non remanet gravis; unde si altem restitu tur, quod ex ultimo surtulo sublatum
est, non est peccatum mortale, ut d Cent communiter cum Sancti. contra
Dubitatur etiam , An si post minimum furtum complenς materiam notabilem committatur aliud minimum ,. iterum Peccetur mortaliter e Aliqui apud Ilebe l. docent peccari solum V
nialiter e Sed communius cum Sanch. Bonac., quod mortaliter, quia tale furculum continuatur cum praece lentatas, dum veluti renovatur voluntas damnia
sicandi proximum notabiliter ; Si tamen post ablatam notabilem quant, talem fur doleat de Brto. & dum expectat opportunitatem restituendi, committat aliud iiirtutum, puto cum Bonae. , quod peccet venialiter; quia in tali casu quantitas surtulorum non co
VII. Dubitatur tertio, Num qui commisit decem sertula nunquam Peccam do graviter, eo quod non advertit ad praeterita furtula, cum qu ibus ultimum
sartulum complevit materiam gravem
teneatur sub gravi ad restitutionem . etiamsi res iis furtulis sublata non ex tet , nec ex iis fur sit factus ditior λVidetur quod non , quia in casu neque tenetur ad restitutionem ex re a Lepta- ut patet, neque videtur ten
ri ex injusta acceptione, eo quod ex culpa veniali non oritur obligatio gravis restituendi, ut alias dictum est. Respondeo, communiter cum Lug. , Carde . . Tamburi , ct aliis contra nonnullos apud Moyam tract. 6. disp.
6. quaest- Φ Putare, quod in tali caladetur obligatio gravis reminendi, non quidem oria ex culpis venialibus praeteritis, sed quia dum fur advertit se per plurima lartula deliberata pervenisse ad notabilem quantitatem , advertit se damnificasse graviter cum plena deliberatione, dc eatenus teneri ad resarciendum grave damnum illatum quod si non relarciat , tunc graviter peccat. Et ratio ulterio ex Lug. est iaut diximus quaest. Prima art. q. num. 6. quia fur furando, verbi gratia quinquies singulis vici S singulos caro- lenos. singulis vicibus contraxit obligationem restituendi singulos carole- nos; quando autem advertit se contraxisse obligationem restimendi qui que carolenos ,. quae supponatur materia gravis. tunc advertit se sub gravi teneri ad hanc summam gravem
restituendam, di ideo si non restituat.
167쪽
De Restitutione ob furtum. ct rapinam. I 67 Peccat graviter.
Neque dicas, legem justitiae non
imponere poenam gravem pro culpis venialibus adversus hanc virtutem, di ideo si quis incendat domum alienam cum culpa levi ex semiplena deliberatione . non tenetur damnum hoc grave libere causatum compensare; ergo neque in casu noltio.
Nam contra est , quia in casu o Dro non datur ex iustitia obligatio restituendi in poenam culparum venialium , quas fur commisit in singulis quinque Hrtulis, sed tenetur ex jullitia sub gravi compensare damnum gra-Ve quinque carotenorum ex vi contractus miti cum damnificato in singulis furtulis coinpensandi tale damnum , Raut ad restituendos singulos carci nos solum obligetur sub levi ratione
parvitatis materiae: Quando autem ad vertit materiam , quam tenetur restituere, esse graVem, puta quinque ca-rOlenorum, tunc Vi contractuum Prae- .
teritorum advertit se sub gravi teneri ad talem restitutioinem; Quod non habetur in casu adducto de damnifica tione gravi causata cum culpa levi ex semiplana deliberatione. VlH. Quaeritur tertio, An si plures iurantes modicum notabiliter danan, ficent alterum, peccent singuli morta liter pRespondeo iuxta iusius dicta quaest.
Pr. arr. q. num. 7. di quaest. 3. art. 6.Dum. T. Indubitatum esse, quod pe cent mortaliter , si constaruant unam
causam , seu si de communi consensu damnificent, unde in solidum ad restitutionem tenentur; Si vero non de communi consense, sed quilibet sciat, quod alii etiam ea modica iurentur ,
Nanch. lib. 7. Summae cap. a I. num. 23. Putat, quod non peccent morta-
Ister ; cujus sententiam putat probab, i m Tambur. hic, eo quod unus nullo modo est causa iurii alterius . Comminius tamen docent eos mortaliter peccare , quia quilibet ut caussa par. tialis sciens , & volens concurrit ad damnum notabile proximi, unde puriter quilibet sub mortali tenetur rest, ruere id. quo restituto tollatur not hilis damnificatio proximi: Et nisi restituant , excommunicationem incumrunt, si qua lata est contra damnis cantes : Immo si quilibet ignarus si rum leviter damnificaverit, & feratur
excommunicatio contra non restituentes, peccant mortaliter non restituendo, non ratione retentionis illius m
dicae quantitatis, sed quia transgrediuntur grave praeceptum Ecclesiae, quod juste imponi potest, quamvis materia restituenda sit levis, eo quod intendatur compensatio gravis damni illati proximo a pluribus, ut diximus quaest. I. quaerendo an pro veniali detur obligatio restimendi. Ita Bonac. hic IX. Quaeritur quarto. An liceat iagravi necessitate iurari Respondeo, sententiam amrmativam olim docuisse utrumque Nauar. , Ansel. Sylves . , Sa r Etenim cum dives in tali casu ex lege charitatis te vrer largiri sic egenti , videbatur irrationabiliter invitus, quod sibi clam auferretur, quod opus erat ad tolle dam gravem necessitatem, squam sculicet patiuntur ii, qui non habent necessaria ad statum suum Verum haec sententia merito damnata est ab Innoc. XI. propoc 3 6. quae habet Per-mdum est orari non solum in extrema necessisate, sed eιιam in gravi: Etenim quamvis dives teneatur lege charitatis largiri , at non tenetur lege justitiae ;. in debitis autem ex sola justitia licita est occulta compensatio, non vero indebitis charitatis, aut alterius virtutis, unde vere iuratur, & peccat, qui Invito domino se eripit ea, quae sibi d minus debet ex alia virtute, quam , justitia : Exempli gratia . si quas vinveat dare pauperi centum , & noliti Votum servare , non proinde licitum C st
168쪽
est pauperi ea serripere i In extrema autem necessitate, squam scilicet patiuntur ii, qui non habent necessaria ad sustentationeni vitae quilibet potest aliena surripere, quamvis dominus debeat solum ex charitate ea subministrare; Et ratio est , quia in tali necessitate omnia sunt communia, haut quilibet habeat jua accipiendi propria auctoritate, quod sibi est necessirium,&sic comparare dominium rei acceptae, quin possit accipiens impediri a domino; &si impediatur, potest se tueri, & illum cum moderamine occudere, ut notat Less cap. ra. dub Ia. apud Bonac.; Nisi tamen dominus sit in pari necessitate , etenim tunc me lior esset conditio possidentis. ut diximus quao super. an. I. . Et ratio radicalis est . quia divisio rerum imtroducta iure gentium non potest adimere ius naturae iure autem naturae quilibet habet jus utendi rebus ab auctore naturae positis ad hune finem , ut possint homines per illas vitam suam conservare; ergo iure naturae quilibet Potest in extrema necessitate usure re ea, quibus extreme indiget. Leuius putat hunc discursum etiam militare In necessitate valde gravi, verbi gratia morbi . nuditatis , quia haec videtur esse allinis necessitati extremae . cum vita listaec miserrima deterior ipsa morte reputetur ; unde possit homo cum Iona cap. 3. dicere : Melius es amhi mori, am vivere . Neque pr Positio damnata loquitur de necessitate hujus odi valde gravi, sed solum de gravi necessitate, perquam scilicet quis deberet a suo statu aecidere. in
qua solum implorari potest officium
udicis Ecclesiastici, ut cogat divites ad largiendum . ut notat Laym. hic num. 3. ex Abbati, Sylvest. , & N, var. . Potest enim Iudex compellere ad largiendum , quod solum ex charitate debetur.
Adde, qωd quamvis non liceat in
'L. Aniolus V. gravi necessitate furari , probabiliter tamen potest differri restitutio. ut iadem Laym. notat lib. 3. tract. a. cap. 23. ex Less, Nauar. contra Riccard. .& Μedin.: Quod ex illis duabus regulis evincitur. Prima est ex utroque Navari, quod nemo tenetur restituere cum suo detrimento notabiliter majore , quam sit commodum credito. ris. Secunda est Scoti . Gabrieb , &aliorum, quod quoties creditor rati nabiliter contentus esse debet, ut restitutio differatur. potest differri. li
X. Qinitur quinto, An famuli possint occulte surripere heris suis ad compensandam operam suam, quam maiorem iudicant salario quod recipiunt pRespondeo. sententiam allirmativam damnatam esse ab Innoc. XI. in propoc37. quae habet : Famuli . oe famula domestica palsum oeculte raeris suis sum
ripere ad compensandam operam suam,
quam majorem iudicant Malario , quia Mettium I Docuerunt quidem Molin. .
Leli., ct alii apud Laym. , quod si I, uido conflet de inaequalitate stipe
ii, possint uti occulta compensatio in ner Sicuti enim qui necessitate, verbi gratia, coactus minoris justo vendidit mercem . potest in soro conscientiae
exigere deiectum pretii ; ita famulus exigere potest defectum stipendii, si
ob necessitatem, vel errorem, dic. soperam suam minoris justo locavit ἔSicut etiam si manifestum sit , quod
dominus considerato eorum Iabore , de consuetudine laci, non praebeati, lis victum sufficie utem. Uerum laud ti Doctores docuerunt, quod hoc dein beat esse manifestum , nec satis sis.
quod ita ipsi judicent; hoc enim iure
merito damnatur a Pontifice et Ramautem est id manifestum, nam primosi dominus non indigebat opera famuli, sed rogatus illum conduxit, non potest hic conqueri de pretii exim, lata ,
169쪽
De Resitutione ob furtum. r pinam. 153tate . siquidem merces ultroneae vilescunt. Secundo, si multi reperiantur. sui non eadem necessitate coacti, sed libenter cum eodem stipendio ine virent; nam sicut merces vilescunt ex multitudine vendentium, ita operae ex multitudine locantium . Tertio. quia dominus forte promisit famulo remunerationem, quam deinde daturus est, ut diximus quails super. . ubi de occulta compensatione.
XI. Quaeritur sexto , An filii eeecent mortaliter peccato furii accipiendo occulte bona Patris e Respondeo praenotando bona fili
rum esse diversi generis, Castrensia , quasi Castrensia, Profectitia , di Λει ventitia . Primo itaque Castrensia sunt, quae acquirit filius militando , aut quae ratione militiae illi traduntur ; S ad haec reducuntur . quae filius in palatio Regis, vel donatione Regis acquirite
Et norum bonorum tam dominium ,
quam usuSfructus, & libera administrutio pertinet ad filium invito Patre , tinde potest de iis donare , & test
Ti. nisi aetas impediat. Secundo, quasi Castrensia sunt, quae gaudent privilegio Castrensium, quamvis non acqui-xantur ex miluia; Ea autem sunt, quae acquiruntur ex officio publico, ut Ad vocati , Medici . Tabellionis . dcc , aut eκ proseisione alicujus ex septem artibus liberalibus , aut Theologiae , vel Juris Canonici, aut Caesarei, &c. Ad haec reducuntur, quae Cieridus a quirit ex officio, vel beneficio Ecci fiathico ; item alia bona , quae respectu laicorum sunt adventitia, respectu
Clericorum sunt quasi Castrensia . si post clericatum acquisita sint. Tertio,
Λdventitia hona clicuntur ea. quorum
proprietatem habet filius , de Patertisumstudium, re ea sunt, quae filius a quirit suo labore, industria, fortuna,
vel jure haereditario . aut a Μatre , Avis maternis, consanguineis, amicis, ecc.. modo non sint bona castrensia.
Quarto demum Prosectitia sunt, quorum tam proprietas, quam usii tiructus pertinet ad Patrem ; Et ea sunt, quae dantur filio principaliter intuitu Patris .
Bona autem, quae a Patre assignantur
filio ad orvines Sacros , aut filiae in
dotem , aut causa nuptiarum , sunt Profectitia, quatenus computautur iapartitione haereditatis cum fratribus ;sed eorum proprietas, & useffructus pertinet ad filios . In dubiis autem. an aliqua bona fini profectitia, an adventitia . aut Castrensia , iudicandum
in favorem p sidentis , de si neuter
possideat, dividatur . ut docet Tam h . lib. I. cap. 3. S. P. V. Peculium sitiorum. In quibus autem casibus possit filius testari, de in quibus donare
Causa mortis, aut exponere ludo talia bona. consule eundem Tam missi, 3. cap. q. S. I. His praenotatis Dico, filios tunc peccare mortali ter peccato iurei. α teneri ad restia tutionem, quando accipiunt notis,lem quantitatem ex bonis, quorum possessio, vel usuuructus pertinet ad Patrem, videlicet de honis profectatus, aut etiam adventitiis. non vero de castrensibus, aut quasi . Ita Lese. Cap. a.dub. I 3. . Ac alii communiter apud Bonac. hic. Ratio est, quia acincipiunt rem alienam accipiendo bona
non solum profectitia, sed etiam asVenticia; etenim usu ructus istorum ad patrem pertinet .
Dubium est. An filius, qui gerit
negotia Patris, possit pro sea industria sis accipere quicquid daretur eXter no Respondeo cum Less., 8e BOnac. citatis allirmative. lnisi filius intendat id facere gratis cum non sit
.eterioris conditionis, quam extraneus, nec teneatur iure naturae laborare Pro patre, quando iste non eget. Tria tamen requiruntur, ut id licite fiat. Primo, ut uiamfructum istius lucri non sibi vindicet filius ante moris Y te in Diqiti eo by Gorale
170쪽
tem patris, cum numeretur inter bona adventitia. Secundo, ut constet Patrem non inventurum alium, qui
id faciat gratis, aut minori pretio. Tertio, ut filius saltem tacite oste dat, quod nolit gratis inservire; so lasse enim pater ubi alia via consulet,
si id sciat: Quod si prae verecundia
nolit id ostendere, dcbet saltem conissare . quod pater non sit sibi alia ratione consulturuS.
XII. Quaeritur septimo , An uxor Peccet accipiendo hona mariti pRespondeo, peccare, si absque e
Presso. aut pi aesumpto consentiu accipiat aut bona communia , aut bona, quorum administratio, & usu suu-ctus spectant ad maritum, eo quod rem alienam acciperet invito domi- .no ; Quare non peccat, si accipiat paraphernalia, utpote quorum adminis ratio, & usus fructus ad uxorem
spectat; Nec peccat, si elargiatur sive ad eleemosynas, sive adlionestas recreatione S, quae elargiri solent aliae mulieres suae conditionis; cum non ossit circa haec maritus esse ration iliter invitus: Sicut nec peccat mo
taliter, si accipiat aliquid, quod maritus rogatus facile concederet ex praesumpta ejus Voluntate. Et Dian. parti 6. trin. 8. resbi. 34 cum Bannea,
Naider. . Ledeis., Grania. putat posse uxorem inscio marito in eleemosynas, ac honestos usius libi decen. s disponere citra mortale de vige-hma parte proventuum annualium. Notandum it/que, alia bona esse solius mariti, alia solius uxoris, alia communia. Primo sunt bona communia, quae conjuges percipiunt ex jructibus dotis, S arrharum, quam vis horum administratio . & usu fructus pertineant ad solum maritum . Secundo , sunt bona tantum mariti, quaecumque maritus Possidet, dempta dote, &douatione facta cainia nuptiarum, atque adeo sunt mariti , quae maritus acquisivit haeredit te. aut propria industria, aut laborer Demum sunt bona tantum uxoris tam dOS, quam paraphernalia , seu quae mulier habet alio titulo, quam dotis , puta quae ipsa acquisivit donatione. haereditate , aut labore, aut industria extraordiiseria, praeter laborem, de
industriam debitam in adininistrati ne domus, juxta qualitatem familiae,& dignitatem uxoris . Illud tamen ii, terest inter dotem, dc paraphernalia, quod dotis administratio, & usus fructus ad maritum pertineat; Econtra paraphernalium ad uxorem. XIII. Quaeritur octavo, Utrum peccet contra justitiam, S teneatur ad restitutionem, qui alium inducit ad
peccatum, aut retrahit a bono opere,
puta ab ingressit in Religionem pRespondeo cum communi distinguendo: Etenim si id fiat sine vi, aut
1 raude, non peccatur contra justitiam.& ideo inducens ad culpam, quae non sit contra justitiam, solum ex charit
te tenetur curare, ut ille a peccato,
ad quod induxit, resipiscat; si enim
unicuique mandatum est de proximo suo, a fortiori tenetur, qui filii causa peccati, aut abduxit a bono opore ; Si vero id fiat per fraudem, aut
vim, certe ex justitia tenetur ille non solum fraudem aperire, aut vim tollete, si perseveret, sed etiam precibus, aut alia Via curare , ut alter a
peccato resipiscat etenim qui est causa injusta damni, ex justitia tene, tur damnum illatum resarcire. Idem dicas de eo, qui falso dogmate es ca fidem. vel mores aliquem deceis pit, quia per falsitatem, &. per fra dem illum induxit ad peccatum.
Qui vero alium movet, aut quin
modocumque inducit ad inserendum grave damnum alteri, procul dubioc tra justitiam peccat, & ad restis tutionem damni illati obligatur, ut constat ex thesi s. consxa ab Iono