장음표시 사용
51쪽
donata secit maiores expenias, quam secisset, si cognovisset ea bona ad se
VI. Qii aeritur secundo, Quid dicen dum de fructibus rei alienae, qui a Posisessore bonae fidei restituendi sunt, & de Iucro cessante pRespondeo, quod non debeant restitui. nili fructus extante S. sive naturales, live mixti jam percepti, & nondum consumpti. Quod si inqui ex his fructibus immixti sint cum propriis bonis , itaut separari . se aiscerni non
Possint, cum totus cumulus evadat Proprius , ut diximus ex leg. Si alienι ,
f. De se ionis. ideo reliituere selum debes id . in quo factus es ditior :Quare si illos consumpsisti etiam culpabiliter, puta in fornicationibus, dic., nihil debes restituere, si in nullo factus es ditior. Adverte tamen , ita restitui debererem alienam bona fide possessani cum fructibus naturalibus . dc mixtis , ut detrahi semirer debeant expense, aest, matio laboris, S melioramenta quaecumque, non solum necessaria, dc utilia, sed etiam voluptuaria facta a possessore bonae fidei, eo quod ita debeat restituere, ut servetur indemnis. Quod si melioramenta voluptuaria magnam pecuniam exhauserint , dc dominus nolit illam compensare, tenetur saltem iusto pretio vendere rem Illam pollecsori bonae fidei, ut sibi illam habeat
Hinc sequitur primo , non esse restituendos fructus . quos dominus ex illa re percepisset. etiamsi ressessor b nae fidei ex propria negligentia eos non perceperit: Nec esse reuituendum i crum , aut interesse sive orditauium , sive extraordinarium, quod cessavit d mino, per hoc quod re illa caruerit; aliter possessor bonae fidei res huendo non servaretur indemnis: Contra vero haec omnia restituenda sunt a posse
iure malae fidei, quia hic debet dom,
VIL Sequitur secundo , quod cum non debeant restitui seu tus mere imdustriales. si quis in tela aliena pingat
pulcherrimam picturam, Non tenet
telam hona fide possessam cum pici ra restituere, sed totum rest uere debet valorem telae , quia pretium picturae longe lunerat pretium telae, nec potest una ab alia separari; unde fit. ut tota tabella evadat posse floris bonae fidei. qui solum rellituere teneatur pretium telae. In casibus vero, in quibus dubitatur, quaenam res sit principalior , telane, verbi gratia . quae est domini, an pictura, quae es possessoris bonae fidei: uterque habet dominium in solidum
in tabellam. ut notat Tam r. cap. I xled videtur electio competere postessori bona fidei , num velit reddere pretium telae. Spicturam conservare, an Vero velit tabellam totam dare do mino, ut sibi pretium picturae rellituditur. Ratio est, quia in pari causa semper melior est conditio possidentis b na fide: Contra vero, si possessor esset in alae fidei, haec electio competeret do
VIII. Sequitur tertio. quod si quis hona fide in agro alieno suum frumem tum seminavit . debeat re itituere d mino totam segetem, quae est fructus agri , dc sibi compensare expensas , dc laboris aestimationem : Contra vero si alienum frumentum in proprio agro seminavit. debet Mum reddere domino valorem frumenti, & segetem sibi reservare. Ratio est , quia seges est fructus agri potius, quam frumemti, 3c sic debetur domino agri, ut noetat Dicas lil. trin. a. disp. 3 . dub. 3. Sequitur quarto, quod si quis bona fide domum alienam , verbi gratia , locavit, sed in pretium locationis plus accepit ratione ornamentorum a se domui additorum, quae sint domui e trinseca, & non illi ai fixa, non debeat restituere excessum pretii responden
52쪽
Θ d restimendum a Possessore dubia fidei o
tem his ornamentis: At si melioraretur ager alienus per arbores plant vias, debent omnes fructus restitui domino, detractis expen fis factis in illis melioramentis . Dis aritas est . quia fructus percepti ex illis arboribus sunt fiuctus domini ipsius agri ἐν Econtrastuctus percepti ex illis ornamentis additis domui non sunt fructus ipsius domus , sed sunt stuctus ornament rum possessoris ; Ouod etiam militat in possessore malae fidei. equitur quinto , eum, qui rem abieti hypothecatam tuerbi gratia viginti aureis , ὲ emit centum aureis , teneri illi dare viginti aureos , in quihus erat obligata illa res , quamvis regressum poli ea habeat contra venditorem . Ratio est , quia res illa se cundum partem viginti aureorum non erat venatioris, sed creditoris ; ergo secundum illam partem tenetur reli
tuere creditori ex re accepta, ut nintat Tam bur. cap. 3. u. S.
Sequitur ultimo , quod filius post
acceptam lavreditatem paternam tene νtur restituere debita patiis; quia bona anteces ris transeunt ad haeredem cum onere restituendi, quod aliis debetur . Excusatur tamen si haereditas non susticiat ad omnia debita solvenda , etiamsi non fecerit iuventarium. IX. Dubium est , An teneatur ad
restitutionem, qui mala fide consimie fructus ex praedio. quod invincibiliter putat esse Pauli inimici, & revera est Petri amici λ Ratio dubitandi est . quia
talis consumptor neque est injurius Petro amico. cum non sciat praedium illud esse Petri, neque est injurius Paulo inimico, cum praedium non sit Pau. li , sed Petri; ergo non videtur obligatus ad restitutionem ex injusta a ceptione . seu ex damnificatione. Neque tenetur ex re accepta, cum fructus
Respondeo , Doctores communiter hunc ad restitutionem obligare ex ra-Pars III dice injustae acceptionis, quia, ut notat Lug. disp. II. de justitia num. T . . revera vult consumere fructus illos , quos cognoscit esse alienos , nec e
rat circa substantiam actionis. sed solum circa circumstantiam cum putet Paulum esse dominum illorum fructuum, quando revera Petrus est dominus . Diximus tamen quaest. I. art. q. num. Ia . . ubi de ignorantia comitante , si volens occidere Pamlum Clericum inimicum, casu occidat
Petrum clericum amicum , quem invincibiliter putat esse Paulum , a non nullis contra communiorem apud Dian. pari. s. tract. q. resol. 3I. doceri, quod nec onus restitutionis, nec irregularitatem , nec excommunicationem incurrat; quia, ut notat idem Lug., in tali casu error est circa substantiam actionis, nam non vult occidere hunc hominem, quem Occidit: Contra vero , in primo cassi vult consumere hosfiuctus, quos consumit, licet erret in
dominio illorum , & ideo error est circa circumstantiam. Sed in utroque casu faciendam esse restitutionem , &propter occisionem Petti clerici amici
contrahi irregularitatem, & excomminnicationem , cum communi sentiendum est.
Quid restituere teneatur Possessorduin
I. Diei vir pesse or dubia fidei, qui rempos et, quin pum certo a mare illam die suam , sive de hoc dia
ter. Ave etiam id opinetur . LI. Multipliciser autem tale dubium seve negativum, sue positivum comtingere potest. III. Ad quid tenetur Di bona fide ea pis rem possidere , σ deinde inc pu dubitare, an fit aliena pM. Qui magis inclinat ἀή dicendum .
53쪽
quod res . quam bona fide ear apos ere , si aliena , Λώm ad ali. quam resilutionem faciendam oblia geruνὸν . Regula illa , In dubiis tutior pars eligenda est, quomodo interpreιan
n. Ad qnia teneatur, qui possidens rem bona fide incipiι dubitare , an H
deinde incipit dubιι are an sis sua,
debet ne antegram rem remsuere ,
an pro rara dabit VIII. Ad quid tenetur, qvi incipis possidere rem a nemι ne posesam ambia Me . dubitando Icilicet , sine
rapis . dubitans, aut opinanι, qΜod fit stua . tenetAr ad integram eius restitHionem. Su pariιer restituere integre tenetur , qui in ludo per fraudem vincit, quamvis dab/tet. ntim ob fraudem . an casu vis
a. Non solum in materia linula . sed
tum militat axioma illud, In dubio melior est conditio possidentis. M. Ad dignoscendum autem , quando i in possessione libertas , quando vero praceptum, Prior re Via, qua
sisione flet id , quod tempore prece. dit, si libertas, libertat; se prae pium , pracept m i quod in plurimis exemplis βι perspicuum. XII. Altera regiaa, quam Melores asHηaηι . es , Pro eo stare possessi nem in utroquε foro, pro quo stat nasumptio ; Hoc vero sat pro ea
parte, qua ad alteram transfert uul probandi imentum. Aniculus VI. Ubium ab opinione discrimia
natur in hoc, quod Dubium dicatur . quando intelleAus non m gis in unam . quam in alteram parte ni inclinat ; Opinio Vero , quando
ad la aeret uni part non tamen certo.& ui fallibiliter, sed cum formidine oppositi ; Verum posses br dubiae fidei
dicitur quicumque rem aliquam posmdet, quin possit certo affirmare illam esse suam, sive taninni dubitet . sive alteri parti adhaerendo opinetur . Proinde quando in stirsit tale dubium. tenetur inquitare veritatem, aliter e ponit se periculo retinendi rem alienam cum peccato ἱ Etenim qui amat periculum , peribis in silo. Eccles. I. et Post factam vero inquisitionem, si rem illam possideat, potest julte retinere, ct consumere . quousque non certo constet illam esse alienam : Quod si deinde inveniatur dominus ante terminum praescriptionis , vel usucapionis, satis et . quod tanquam bonae G dei pollessor restituat rcm . ejusqu fructus naturales , & mixtos, demptis expensis si extent, aut si non extent. id in quo factus est ditior. Si ta incuinqua sitione in illam debitam omiserit, non solum peccat, sed etiam ad illam restitutionem tenetur , ad quam obI,gatur possessor malae fidei; atque adeo comparente domino non solum restituere debet rem ipsam, & id, in quo factus est ditior . sed etiam fiuctus consumptos, di omne damnum iccutum.& lucrum, quod domino celsavit ex eo ecmpore , quo coepit ille dubit re , & debitam diligentiam non adhibuit, ut notant Leli. , Molin, & alii
II. Notandum ulterius , quod dubium, an res aliqua sit propria, Pos sit multipliciter contingere a Primo , si quis dubitet possidens bona fide . Secundo , si dubitet possidens mala fide. Tertio, si dubitet, quando rem aliquam primo occupat, unde incipiatulam
54쪽
Quid resiluendum a Possessura bia Mei 8 stillam possidere dubia fide. Quarto, si
dubitet . quando rem aliquam au serta possessore bonae fidei, α in his mnibus dubiis examinandum est , an dubitans ad restitutionem teneatur plII. Quaeritur itaque primo. An t neatur ad restitutionem, qui rem bona fide coepit possidere, verbi gratia titulo emptionis. donationis, haereditatis. &c., si deinde incipiat dubit re an sit aliena
Respondeo, & dico primo. Qui sic dubitare coepit. si polita diligenti in.
quisitione non comperit rem esse alienam . potest deponere practice dubium , & sic rem illam sibi retinere, ct conse mere ; dummodo paratus sit restituere id, in quo factus est ditior, tanquam possessor bonae fidei, eo parente domino. Ratio est, quia in dubiis melior est conditio possidentis , ex regul. juris in o. Immo propter
eandem rationem potest rem illam alteri vendere , modo admoneat empto-xem de tali dudio . nisi omnino
desperet sere. ut dominus compare at a st Et ratio . cur debeat monere emptorem, est, tum quia res minoris valet cum tali dubio . tum etiam quia non admonendo emptorem , venderet illam rem vitiosam. quippe cum Periculo . ut emptor damnum pati Lur comperto domino. ut notat Less- apud Bonac. Non est itaque Verum , quod docet Cordub. , quod scilicet possit rem illam solum retinere . non vero consumere, aut vendere. Ratio est . quia jus possessionis certum, utpote favorabile. ad omnia haec se extendit; aliter possessio esset inutilis, &onerosa potius, quam favorabilis pos sessisti. quippe qui potius esset culto S de politarius, quam dominus . Dico secundo; Possidens bona fiderem aliquam, si incipiat dubitare, an sit aliena. N post debitam inquisiti riem adhuc in tali dubio persistat. non Hlum non debet rem tuam integram dare illi, quem dubitat esse dominum, ut docuit Adrianus in eo nixus , quod In dubiis tutior pars eligenda
sit, ex cap. Ad Audientiam. De bomiae dio. verum etiam nec tenetur cum
illo dividere ; quod docent Sori, Λ-ragon. . Ledeis. putantes, quod stante aequali dubio, aequale sit jus utriusque partis in Probatur communiter conclusio. quia si atque dubitatur, utrum res, quae possidetur, sit propria. an aliena, lam par est causa utriusque: In pari autem causa potior est conditio possidentis. ex re 33. 1uris in LUnde enatum est illud axiomar In dubiis melior est conditio possidentis. Confirmatur. quia in quolibet soro majusjus praesertur minori, & plura iura paucioribus; In casu autem no itio pos sessor dubitans habet duplex ius , v, delicet ius certum possessionis, & jus dubium proprietatis. Alter vero, de quo dubitatur, an res sit illius, non habet nisi ius dubium proprietatis ;ergo possessor illi praeserendus est. IV. Dubium tamen est . an saltem aliquid restituere teneatur. qui magis inclinat in eam partem , quod res , quam possidet sit aliena, quam quod sit sua λ Sancta lib. 2. disp. 6 I. alli inat, dicendo, quod iuxta maiorem,
vel minorem hanc inclinationem, teneatur plus, vel minux restituere; E
enim quamvis in pari causa melior sieconditio possidentis, at quando pos dens magis inclinat in eam partem quod res sit aliena . non dicitur pareisse utriusque causa ; & ideo ratione istius inaequalitatis. & inclinationis debet aliquid restituere. Va . tamen ,& alii communius cum eodem Sanchia in Summa lib. I. cain IO. num. 9- ω ubi, ut notat Bonac. . priorem sei tentiam retractaVit a negant restituti nem ullam ella faciendam; tum quin postessio certa praerat et rationibus ita contrarium non fundantibus assensum certum a tum etiam quia, ut notu
55쪽
Vasq. . in soro externo non obligaretur hic ad restitutionem ullam; ergo neque in foro interno.
Si tamen possessor ita probabiliter
iudicet rem esse alienam . ut nullum
probabile iudicium habeat, quod sit
sua , censeo cum Sancti. & Bardi. quod restituenda sit; quia talis probabilitas in moralibus actionibus eli quaedam certitudo moralis; qua de causa dicemus in de Poenitentia, quod poenitens teneatur subjicere clavibus peccatum , quod solum probabiliter judicat esse commissum. Ad nullam habet probabilitatem, quod illud non commiserit; & sic in similibus casibus. V. Ad regulam illam juris ab Α-driano adductam, quod In dubiis i lior pars eligenda sit, respondet Suar. de Censit r. disp. o. secl. 6. illam esse de consilio . non vero de praecepto Inisi quando dubium est practicum .
Verbi gratia, si dubitetur an haec operatio sit hic & nunc licita, necne . vel quando superior praecipit tutiorem partem eligendam esse, ut in cap. SLgnificasti amponitur ceria irregularitas pro homicidio dubio. Dico tertio . Dubium superveniens possidenti rem bona fide, non intem
rumpit possessionem bonae fidei, si interim adhibeatur debita diligentia ad assequendam veritatem; ut proinde si dum debita diligentia adhibetur , Ω-
Perveniat terminus prefixus ad prinscriptionem , possit dubitans retinere sibi absolute rem illam, nec debeat restituere domino comparenti poli ta- Iem terminum . Ira Mediit. de Rest, tuti quaest. Isi , & alii communius contra Adrian. , & Sol. Probatur, quia in cap. Si virgo 34. - Τ. I. dicitur r In iure radiorum tamdiu metus
quisque posessor bona fidei dicitur, quam diu posiuere se ignorat alimum. Qui
autem dubitat, certe ignorat, an resse aliena . ergo perseverat in possessione bonae fidei a unde poterit rem
Ar ἰωlus V. illam retinere, de fructus colligere . non tamen consiimere fructus, qui possunt conservari; aliter frustra interim quaereretur dominus, ut illi res sitia restituatur ; Nisi tamen velit pecunia compensare alienationem talium se ctuum, vel etiam ipsius rei, si quando expediret alienare. Ita Sancti. a. pud Bonac. punα 3. quaest. . Notandum tamen hic, diligentiam adhibendam ad reperiendum dominum talis rei non debere esse extraordinariam . sed moralem & humanam ; nec adhibendam esse diligentiam ullam, si rationes dubitandi sint leves, sed solum si sint graves , aut probabiles; quia tunc solum prudenter timeri potest, ne res illa sit aliena: Sicuti autem superior non debet, &forte non potest, ex levibus conjcetaris moveri ad inquirendum contra subditum, ita multo magis nemo ex iisdem conjecturis tenetur inquirere contra seipsum. VI. Dico ultimo. Possessor bona fidei, si post dubium superveniens neglexit veritatem indagare, itaui prinpter omissionem diligentiae debitae non possit amplius dominus inveniri, praeter peccatum, contraxit onus restitutionis. tanquam possessor malae fidei. ex eo tempore, quo dubitans omisit veritatem inquirere. Ratio est . quia ex eo tempore coepit possidere rem
mala fide, & peccare contra justitiam;
atqui peccans contra iustitiam tenetur restituere damnum, quod irrogat; ergo hic tenetur restituere , vel domino,ia sorte compareat , vel pauperibus, tanquam malae fidei possessor. BOnac. tamen. & alii cum Pal. a-Pud Dian. pari. q. tract. q. resoL 29. putant probabilem esse sententiam oppositam . quod hic ad nihil teneatur; quia posito, quod non possit amplius dominus inveniri , quamvis commissum sit olim peccatum contra iustitiam in non inquirendo illum, tamen nunc
56쪽
Q-id restituendum a perseverat dubium sitne res aliena, an propria; Cum hoc autem dubio stat In eo certa possessio, quae initio coepit bona fide; ergo cum in pari causa melior sit conditio possidentis, ad nihil tenetur. Haec tamen ratio non videtur efficax , quia quamvis possessio coeperit bona nde, at deinde se, orto dubio, & omissa inquisitione debita, possessio coepit esse mala fide; Possessio autem mala fide nullatenus suffragatur possidenti; ergo non po'
test propter possessionem sibi rem tu
Aliam rationem nonnulli adducunt apud Bonac. sic discurrendo: Posito, quod possessor nunc dubitet . an ressit aliena, non constat an damnum al-
Iatum intulerit omittendo diligentiam debitam in inquirendo domino': qui
autem dubitat an sua actione, vel o missione fiterit aliis causa damni, non tenetur ad rei itutionem; ergo in casu adducto hic non tenetur rellituere.
Sed neque haec ratio ei enicax, quia ex ea sequeretur. quod qui dubitat .an res, quam alius possidet, sit siua, solum peccaret contra justitiam, si il- Iam sibi assumeret, nec teneretur deinde ad restitutionem, quia etiam incertum est, an fuerit illi causa damni, cum non constet cujuseam sit res illa: Quare sicuti in hoc secundo casu. quia possessio, in qua alter est, praevalet dinhio tuo, ideo peccas contra iustitiam,& teneris ad restitutionem, si rem illam tibi assumas, quamvis dubites fidine possidentis, an tua; ita in casu nostro, quia rem illam prius bona fide possessam coepilli possidere mala fide,
ex eo tempore , quo omisisti veritatem inquirere . non solum peccasti contra jultitiam, sed etiam teneris ad restitutionem, quamvis dubites an ressit. aliena , si tunc dominus poterat probabiliter inveniri, & nunc non potest amplius. Quare communis sentcntia tenenda eit, ne detur furibus an-
sia retinendi res alienas. VII. Quaeritur secundo, An ad plenam restitutionem teneatur, qui possidens rem alienam mala fide verbi gratia . per hoc quod credens illam esse surtivam emerit . aut dono habuerit deinde dubitat sit ne aliena . an propria Respondeo, quod si mala fide ea
pit rem possidere, peccavit contra iustitiam ; sub orto tamen deinde dubio
tenetur veritatem inquirere ; quod si veritatem assequi non potest, teneturrem illam, eiusque fructus tanquam poς sessor malae fidei restituere, non tamen
adaequate , sed pro rata dubii , itaut si aeque dubitat, quod sit propria, vel aliena, possit sibi retinere dimidium,& dare dimidium alteri, quem Putat esse dominum, aut pauperibus, si d
minus non inveniatur. Ita communiter cum Less., Sanch. apud Bonac.
tant debere rem totam restituere . Et
sane, quod peccet contra justitiam non inquirendo Veritatem, patet; quia ex lege iustitiae unusiquisque tenetur nouexponere se periculo injustitiae, cui tumen ille se exponeret, si non inquireret dominum talis rei a se mala fide possessae. Deinde quod teneatur rem, ejusque fructus omnes tanquam poς sessor malae fidei restituere . si dominum inveniat , etiam est manisellum ex leg. Quaesitum , F. De acqu/rendo domini. 3 cum mala fide rem illam possederit. Praeterea quod teneatur etiam ad restitutionem tanquam possessor
malae fidei , etiamsi post diligentiam
debitam non assequatur veritatem ,
nempe ad quem spectet talis res, est etiam perspicuum ; quia in dubio non est melior conditio possidentis mala
fide, sed solum possidentis bona fide; possessio enim non potet stragari possidenti mala fide, quia possessio sine iure vero, vel praelum o non est
57쪽
assio re Arriculus m. Demum quod in tali casia non teneatur hic ad integram restitutionem, ut putant Medin. , & Villae . , sed Qtum pro rata dubii. Probatur. quia ex una parte sic dubitans non est causa . cui non possit amplius inveniri dominus talis rei: Ex altera parte fieri potest , ut res illa non sit aliena iased propria; ergo sicuti si dubitetur. sine res illa Titii, an Caii. debet duvidi inter Titium , & CGum; ita si
dubitetur, sitne propria . an aliena , debet cum illo dividi; cim nemo te ne atur magis considere aliis, quam sibbi i S consequentet non debet inteire restinxere , sed solum pro rata du-UIII. Idem itaque dicendum in cula . quo quin rem aliquam a nemine adhuc possessam primo occupet dubia fide , seu dubitans sitne res illa pro,pria , an aliena: Quamvis enim in truli casu nota peccaret , si illam aeciperet ad inquirendum verum dominum . tame re si post debitam diligentiam noα assequarer veritatem , seu Verum domi. mim, non potest rem illam integram, sibi retinere, cum non coeperit illam
possidere bona fide , sed dubia fide ; unde debet pro quantitate dubii restituere , ut notat idem Bonac. Quamvis si. domi nux sit incertus , probabia Ie sit , quod non debeat illam, cum
pauperibus dividere . sed possit sibi recinere , cum non occupaverit illam mala fide sed fide dubia . animo inqui
rendi veritatem, atque adeo, sine culpa. Ex quibus eouilat in quonam casu Possessor dubiae fidei comparetur posset 'ri mesae fidei, quando sicilicet
omittit inquirere veritatem culpabiliter. IX. Quaeritur tertio, An teneatur ad integram restitutionem . qui aufert a possessore bonae fideli rem aliquam ,.
dubitans esse suam pMspondeo , quod tanquam possessor malae fidei ad integram restitutionem teneatur ia Ita. Leo. , Sancti L α alii communiter eontra Medin. Ratio est , quia cum alter bona fide possideat retri illam , & in dubiis melior sit conditio possidentis bona fide. ideo non potest illi sine iniustitia res tolli; & consequenter qui eam tol. leret dubitans, quod sit sua . tenetur ad restituimnem plenam. cum injuste spoliet alterum re, quam juste possidet Adde . quod ad integram restitutionem teneatur . & contra iustitiam peccet, non solum qui rem ab altoro bona fide possessam sibi ustirpat dubitans, quod sit sua , sed etiam si probabiliter opinetur, quod sit sua
ut communitet etiam docent cum Sa eh. lib a. de Matrim. disput. . I. num. 34. contra nonnullos apud Dian. partiasia tractat 9, re l. qq. Ratio est eadem . quia sine injustitia non potest quis spoliare alterum re, quam bonande,. de juste possidet,. nisi sibi certo constet, quod res illa sit sua ' quandoquidem jus certum , quod habet . qui rem possidet bona fide, non Po est tolli. nisi ab eo , qui habet cem tum ius proprietatis . Qui autem opinatur quod res. sit propria , habet tantum jus probabile . non certum proprietatis ; ergo Peccat contra ju-ltitiam , si rem illam sibi accipiat a
possidente bona fide ; & ideo fere
communissime Doctores docerit . in compensatione facienda requiri certitudinem . non probabilitatem, ut sua loco, dicemus. Hinc est, quod conjux, qui opin tur matrimonium esse invalidum . teneatur reddere debitum alteri conj
gi petenti bona fide , ut dicemus inde matrimonio; etenim injuste illum privaret ob solam probabilem rati nem iure suo certo , quod habet ex possessione bonae fidei ; ergo Pariter qui opinatur rem , quam alter bona fide possidet. esse suam , non potestillam sibi usurpare , ne possidentem privet jure suo certo
58쪽
ίώid restituendum a Posses ore dubia fidei e s
Hinc etiam certum est, quod si lindas cum Titio . & facta fraude vincas , ita tamen, ut dubites ex fraudene, an ex sortuna viceris . tenearis integre restituere , ut notat Filii uc. trin. 33. cap. I.; Cum enim coeperis pos sidere cum dubio rem . quam alterhona fide possidebat, aequipararis possessori malae fidei . & ideo ad integram restitutionem teneris.
X. Rogabis hic. Utrum axioma illud . In dubio melior es conditio pusiadentis , sit universim verum in qua- Cumque materia , itaut quoties dubitatur de aliqua obligatione, sive orta ex vino , sive ex praecepto . sive expromissione , aut iuramento , aut ex contra tu , aut aliunde, decidendum
sit dubium in favorem possidentis bona fide, it aut si libertas stet in pos.sessione, nulla sit obligatio; secus vcso si stet in possessione votum a P
ceptum, Promissio, Sc. Respondeo amrmative cum communi apud Sanch. lib. a. de matriin. disp. qi. , Tambur lib. I. cap. 3. I. o. contra SOt., UaR., AZ . . & alios
apud Bardi de Conscientia dubia disp.
s. cap- Α , Putantes titulum possessionis este lotum in materia iustitiae. Ratio cli , tum quia legitima possessioeli titulus communis omnibus viri tibus ; ergo non solum in materia i stitiae , seu etiam in materia aliarum
virtutum possessio dat jus certum , si sit legitima, & bona fide ; & consi quenter melior eli universim conditio possidentis . dicitur autem pol- sessio esse legitima , quando nec iuris dispositio . nec praesumptio illi resistit,
ne spoliato m in o. Tum etiam quia idem debet esse judicium sori interni.& externi, quoties externum non nititur in talia praesumptione , ut com muniter docent apud Sancti. ; atqui quando in foro externo coniurgit dinhium, sitne aliquis obligatus, necne, semper in quacumque materia decidiatur dubium in favorem libertatis , si ea stet in pol sessione; in favorem vero legis , si haec stet in possessione rergo ira etiam in foro interno . M nor patet exemplificando primo in materia iustitiae , Si dubium sit , anuis teneatur ad solutionem alicujus eblii, quando stat in possessione libertaes. deciditur , quod non tene tur solvere; Contra vero, si debitum sit certum, S concirgat dubium, an revera illi satisfactum iit, quia stat in postessione obligatio, de caditur. quod
teneatur 2 Eodem modo sertur sudi. cium in materia rcligionis, Sc. nam ii dubium sit, an emaseris votum, audetur lex obligans , non teneris tali Voto, aut lege t Econtra si certum sit Otum, aut curta lex, verbi gratia de recitandis horis, S dubium an sati feceris. teneris satisfacere . Similiter
si dubium sit. an elapsa sit media nox post diem Iovis . quia possidet libe
era, poteris carnem comedere : Contra vero si dubium sit an elapsa sit m dia nox post diem Saturni, quia POL
sidet praeceptum . non poteri S com
XI. Verum in assignanda regula generali ad dignoscendum quandonam stat in possessione libertas, quando VC-ro obligatio , insudant Doctores , &in aliquibus materiis regula , quae assignatur, non facile applicari poteti. unde in multis casibus variant Doct
res . & aliqui putant stare possessio. nem pro libertate, alii pro praecepto. Prima regula , quae assignari solet , est hujusmodi et Si prior tempore sit libertas, quam obligatio, stat in po sessione libertas: Contra vero, si prior tempore sit obligatio. Hinc quia die Iovis prior est tempore libertas coismedendi carnem, quam obligatio a
stinendi ab illa die Veneris ; hinc in dubio an sit elapsa media nox post diem Iovis possidet libertas , atque
59쪽
adeo poteris earnem comedere : E.
coiitra die Saturni , siquidem prior tempore est obligatio abitinendi a carne , quam libertas comedendi illam die dominico; Eodem modo , si dubites , an tenearis ad solvendum d bitum , ad satisfaciendum voto , ad confissionem peccati mortalis, Sc. .s libertas praecedat obligationem . non teneris. Contra vero, si certo scias . quod contraxeris debitum , emiseris
votum . commiseris mortale , Sc. ,& dubites an satisfeceris , teneris ;quia prior tempore est obligatio, quam libertas . Item si dubites, an compleveris vigesimum primum annum, non
teneris ad jejunium; Sin dubites, an
attigeris annum sexagesimum, teneris
jejunare et Si dubites . an jurisdictio expirarit , poteris absolvere ; sin dihites an illam habueris, absolvere non
XII. Si vero certus sis de voto, sed dubites an emiseris illud ante septennium, putat Pal. contra Sancti. . quod non tenearis , quia prior est libertas, quam ut obligeris a voto: Sanch. autem putat votum stare in possessione, quia certus es de illo, & dubius an emissum sit tempore , quo postes o, Iigari r Probabilior autem videtur sententia Pal. , quia dubium est , an sit emisium votum obligans, re praece die tempore libertas: Ideo si dubitetur .an vota filii fuerint emissa ante aetatem requisitam, scilicet personalia ante decimum quartum annum , & realia ante vigesimum quintumo probabiliter poterit Pater illa irritare , quia pra cedit tempore libertas, ut irritentur :Econtra si dubites, an habeas aetatem requisitam ad Ordines , non poteris illos suscipere, quia praecedit tempore obligatio non suscipiendi Ordines ante legitimam aetatem . Similiter si dubites nocte Nativitatis Domini, an elapsia sit media nox, non poteris c lcbrare , quia non praecedit tempore
Iibertas celebrandi, sed obligatio non celebrandi, nisi post mediam noctem: Econtra si dubites an comederis post
elapsam mediam noctem. poteris mane communicare, & celebrare , quia
post elapsam mediam noctem prior luit tempore libertas celebrandi, quam obligatio non celebrandi post sumpti nem cibi . Quia tamen alii eum Lug.
apud Dian. pari. a. tract. q. resol. 29. putant, in tali cana praecedere tempore hanc obligationem , ideo com sequenter docent. quod non possis
mane communicare , & celebrare .
Mihi probabilior videtur prior sententia Laym.. Bardi, Medin. apud eundem Dian.; quia sive praecedat obligatio non communicandi post comestionem, sive praecedat libertas communicandi, tamen semper verum est,
quod si dubium sit , an fuerit appinsitum impedimentum ad communi nem ex comestione, semper praesumitur, quod tale impedimentum non sit apposituna , ut dicemus in regula sequenti , & sic stat in possessione I
Sed prosequamur in aliis materiis dubiis exemplificare e Si dubitas , an beneficium sit pingue, non teneris ad recitandas horas, quia praecedit libertas i Contra vero si dubites , an beneficium, quod erat pingue , evas rit tenue, teneris ad horas a quia praecedit obligatio. Si dubitas an data sit tibi facultas absolvendi hoc peccatum, non poteris illud absolvere, quia Praecedit obligatio . seu negatio facultvlis ; Econtra si data tibi facultate a diendi confessiones, dubitas an reis vatum tibi sit hoc peccatum, poteris absolvere, quia praecedit libertaS. seu facultas. Si certa sit censura, sed clinbium an sita usta . vel an a legitimo sit periore, Tambur. cum aliis pro b biliter putat, quod in foro interno ibi a non obligaris, quia praecedit libertas ; sicut diximus probabile esse , quod
60쪽
Qαid resis uendam a Pingore dabia fidei 3 s
praecedat libertas in dubio, an votum fuerit emissum ante , vel post septennium; Quamvis probabiliter etiam Ba di cum aliis putet, quod tali censura
lueris, quia probabile etiam est, quod
praecedat obligatio, eum superior stet an possessione praecipiendi: Et eadem est dim cultas , dum quaeritur an te Meatur solvere gabcllam, qui dubitat, an sit justa ; Et an teneatur respondere sine aequivocatione, qui dubitat, an legitime interromtur a iudice. Si dubites, an influxeris tuo consilio ad occisionem Clerici, quamvis irregularitatem incurras. quia haec incurritur etiam in dubio nomicidii, tamen quando dubium est prudens . docent probabiliter aliqui contra Sa ch. lib. a. de Matrim. di . 6 ., quod
non tenearis ad restitutionem . nec debeas te gerere ut excommunica
tum, quia praecedit libertas ; Eodem modo si aedificium eorruat sub artifice , si causa perdatur sub advocato . si aegrotus pereat sub medico, si de-Positum, commodatum, locatum apud te pereat, & dubitetur , an haec acciderint ex gravi culpa artificis , as vocati, medici, aut tua, probabiliter non datur obligatio restitutionis, quia
probabile est . quod praecedat libet.
Si certus de dispensatione impedi
menti obtenta, dubites an sit valida, non poteris ea uti , ut docet proba-hiliter Molin. , quia videtur praeced re obligatio; at probabiliter etiam ex Dian. pari. 4. poteris ea uti, quia in dubio temper iudicandum est pro valore actus, ex les. O tier, f. De r ous dubiis r unde si dubium sit, an pro
fessio religiosa fuerit valida , docent
communiter Doctores contra Caramuel. , dc Tambur. . quod censenda
sit valida; Et si dubium sit, an vat,
dum fuerit matrimonium iam contra cium , censendum est validum ; posisidet enim matrimoniam , unde nou
est sua possessione spoliandum prinpter dubium superveniens. Demum similes dubitet ae iustitia belli. Suar. . Dian. , & alii apud Tamburi lib. I. cap. 3. g. 7. Probabiliter putant, quoa possit pugnare, quia Princeps stat in possessione praecipiendi ; dc miles e samsi non sie vastallus, stat in possessione volandi libere servire in militia; Quamvis Vasq. , Lug., dc alii putent, quod pugnare non possit. quia vide tur stare in postessione lex non pugnandi contra iustitiam , de non exponendi se periculo alios occidendi injuste. XIII. Altera regula assignari solet ad dignoscendum, pro quo stet possessio, iuxta doctrinam Satach. lib. I.
Decalogi cap. 1 . num. 13. dicendor
Pro eo stare possessionem in utroque laro, pro quo stat praesumptio ' nam, ut supra diximus, ex cap. Ad decimas. in 6. , Legitima possessio dicitur illa. cui nec iuris dispositio, nec praesium. ptio resistit; Quoties itaque Praesumptio stat pro una parte, pro illa e 1am stat possessio et Ut autem digno. statur , Pro qua parte stet praesumptio, inspiciendum est, cuinam parti competat onus probandi , & pro altera parte dicendum est stare prinsumptionem ; idcirco enim uni parti competit onus probandi id, quod i tendit, quia pro altera parte uat prinsemptio, di possessio, a qua non potest divelli, nisi per certam rationem
in contrarium. Exemplificemus nunc a Dubitas , an compleveris vigesimum primum annum, unde tenearis ad je iunium I quia praesumitur te non compleviste illum, donec probetur oppositum, dicitur praesumptio , dc possessio stare pro libertate, unde poteris non jejunare: Ecoatra. si dubites. an attigeris annum sexagesimum , praesumptio dicitur stare pro praecepto jejunandi, quia donec probes te illum attigisse, praesumitur, quod uou M.