장음표시 사용
71쪽
' cristia ILLlio patratum fit, & deinde esticae iter
restitutionem persivaseris, si revera haec non sequatur , sive ex impotentia, mve ex malitia iuris , adhuc tu ad restitutionem teneberis , quia damnum originem habuit ex pravo consilio , ideoque tibi imputatur. III. Qiiaeritur nunc primo, An teneatur ad relli tutionem Consulens , quando damnificatio etiam sine tali consilio fieret ab executore pRespondeo, ex dictis art. I., quod teneatur, si executor etiam a tali consilio motus suit ad damnificandum ;Sicuti enim si decem rapiant, verbi
gratia, navem alienam, Omnes tenentur ad restitutionem , quia omnes sunt causa injusta damni, etiamsi navis adhuc sine ullo ex illis raperetur a reliquis novem, ita in casu nolito tenetur conssilens, quamvis etiam sine tali consilio damnum fieret ; Et ratio a priori est , quia est vera concausaethcax damni . Si tamen executor erat jam determinatus ad damnificati nem. & nullatenus ad illam motus fuita consilio superveniente , in tali casu consulens ad restitutionem non tene-hitur . ut communiter docent cum Lest.. Medin. . va'. IV. Quod si dubium sit, an executora consilio motus fiterit ad damnificandum . tres sunt sententiae apud Tan bur. lib. s. cap. 3. S. 7. V. Sus gium; Prima Rubel. , Sur. . Dian. d. cens , quod consulens non teneatur .
quia in tali dubio videtur stare in possessione libertas. Secunda Merol. , quod teneatur. quia videtur 1lare in pollessione destinim, quod certe commistum est; sicuti si duo jaculentur sagittam, & occidant Petrum, quam Vis certum sit. quod primus illum occiderit, ct dinbium sit de secundo, videtur tamen et iam secundus ad retia tutionem obligandus . Tertia Μolin. , de Lugo, & aliorum obligantium consulentem ad reli tuendam partem damna pro rata dubii. Aniculus III. V. Si tamen Titius determinatus occidere inimicum, a consulente non moveatur ad subitantiam delicti , sed solum ad circumstantiam , puta quod veneno potius, quam gladio. hoc potius loco, vel tempore, quam alio itulum occidat, diximus art. I. Probabilius consulentem ad restitutionem teis neri, ut docet Molin. . Rebel. . & alii, quia de iacto ad mortem illam concurrit: Quamvis Gym. , Lug., &alii illum excusent, eo quod non concurrat ad subitantiam damni, sed ad circumstantiam, quae non fert novum damnum I parum enim, aut nihil imterest ad damni illationem, quod fiat, verbi gratia, hoc, vel illo loco . hoc, vel illo tempore. quando homicidium absque dubio ponendum est; & ideo
Hurtad. liberat hunc etiam ab irregi laritate : Sicuti enim communius o cent cum Lum.. Less. , & aliis co tra Adrian. , & Molin. , quod qui determinato damnum minus inferre, iurando, verbi gratia, centum aure S. consulit, ut inierat maius . verbi gratia, centum quinquaginta, tenetur solum ad rellitutionen excelliis damni , quod consuluit , videlicet quinquaginta ; ita qui consilie circumstantiam tantum non asserentem novum damnum. non videtur ad restitutionem ullam obligari. VI. Addit Laym. cap. I. cum Les . cap. I . dub. q. contra Va'. de Re - 1litutione cap. s. g. I. dub. 3. , quod etiam ab onere restitutionis liber sit , ut tantum materialiter cooperatur adamnum, nullo modo influens in illuci . quando scilicet sine tali cooderation cadhuc damnum ab alio inferrctur , verbi gratia . si iura scalas teneas . quas etiam ille conscenderet ad furandum, si nemo illas teneret , vel si ancilla dominae asportet ciliam furtivam, ut ei obediat , quam caeteroqtili pia domina asportaret. Verum de hac re rccurret Iterum sermo . cum cie Parti-
72쪽
De Consule e participante de art. I. sententia opisolita Vale. visa est nobis probabi-
VII. Quaeritur secundo , An teneatur ad restitutionem solum ille . qui male constitit ex dolo. puta si confessarius ex malitia dicat te non esseo, ligatum ad restituendum , cum vere tenearis, ) an etiam qui male consulit ex culpa gravi; verbi gratia, si confessarius, vel advocatus ex ignorantia graviter culpabili deobligent a restit undo eum qui obligatur νRespondeo cum Layin. cap. s. distinguendo ; nam vel considens est petasona. quae ratione sui status, vel muneris doctrinam , & peritiam praese-
fert, ut advocatus, consessarius . consiliarius, medicus, Sc. ; & tenebitur saltem de culpa lata; immo etiam delevi iuridica, quando proprium commodum, verbi gratia, stipendium recipit ex contilio dato; Vel consiliens non est talis , ct non tenebitur ad restitutionem . nisi ex consilio doloso rEtenim ex regul. 61. in 6. nullus ex
consilio, nisi fraudulentum sit, obligatur . Ratio discriminis est , quia qui peritiam , & doctrinam praesesert , si illa careat, hoc ipso decipit eum, qui per simplicitatem ipsius consilium, de
auctoritatem sequitur ; Contra vero . si talem peritiam non profitetur; n mo enim prudens ejus consilium si quitur , cuius peritiam prius non e ploret.
Hinc sequitur primo, quod si plebejus inconsiderate , sed sine fraude
det noxium consilium, quamvis gravi ter peccet ex ignorantia crassa, Immo licet peccet contra charitatem , non per noc ad restitutionem tenebitur .
Ratio est, quia qui ejus consilium sequitur, debet id suae potius, quam ab terius temeritati, de imprudentiae imputare .
Sequitur secundo,' quod si advoca. tus, conseilarius. mcdicus, dic. ad
hibeant diligentiam . quam solent alii ejusdem conditionis in dando consilio
apto , non teneantur ad ullam rest,
tutionem, si ex confilio dato damnum sequatur ; quamvis non secutum fuisset tale damnum, si majorem diligentiam adhibuissent, ut sanius consilium d rent; Si tamen eam diligentiam non adhibeant, peccant graviter ; de ad restitutionem tenentur . etiamsi sino fraude male consulant. VIII. Diximus tamen . quod qui st pendium accipiunt, teneantur non ibis tum de culpa lata iuridica, sed etiam de levi , non quia peccatum veniale satis sit ad inducendam obligationem restitutionis gravis, sed quia Medicus, Parochus, Advocatus. Sc., qui suo munere lucrum reportant. obligantur ad adhibendam majorem diligentiam in dando consilio apto , quam alii . qui solum ex charitate dant consilium omnino gratis; unde si illi non adhibeant majorem diligentiam debitam, peccant graviter , , ideo ad restitu. tionem tenentur e Facilius itaque ex negligentia. & ignorantia graviter peccat, & consequenter ad restitutionem
tenetur Medicus, qui lucrum reportat.& Parochus, quam medicus, vel comissarius, qui ex charitate tale munus . exercet , ut notat Bonac. quaest. a. punct. 7.
IX. Quod si Consessarius. Μedicus. Theologus, Concionator. & alii sine culpa gravi dederint consilium noxia una, dicendo, verbi gratia, quod non obligetur ad restitutionem, qui revera obligatur . aut econtra; quamvis non teneantur ad resarciendum d mnum , cum non peccaverint gravia ter , tamen ubi errorem advertunt , tenentur facere quantum possunt ne
damnum sequatur , etiamsi cessaverit eorum ollicium ; puta si absoluta sit consessio, aut si non amplius exerceatur munus medici: Ratio est, quia quil, bet tenetur non solum ex charitate ,
73쪽
ut putat Sanch. lib. 2. Consi l. cap. 4.dub. F., sed etiam ex iustitia . ut communiter docent Doctores, procurare, ne ex actione se a positive iura alterius
laedantur; Et ideo qui inculpabiliter Lgnem accendit in rebus alienis, tenetur ex iustitia illum extinguere . si commode potest, ut notat Lug. disp. 3. sect. 7. Et qui inculpabiliter alium infamavit. tenetur ex iustitia, ubi id
advertit, famam restituere. X. Quaeritur tertio. An teneatur ad restitutione na, qui parato in serre damnum majus consulit . ut inierat munus ἰ vcrbi gratia, determinato ad o cidendum Petrum consulit . ut illum Percutiat pRespondeo cum communiori apud Sanch. de Matrim. lib. 7. disp. s. num. I ., & Bonac. punct. 7. negative . Si uti enim communius concedunt Dinctores . quod volenti omnino facere malum majus. puta adulterium, lic, tum sit illi consulere malum minus .uta sornicationem quia tale consium non est absolutum . sed saltem implicite conditionatum, quatenus si contra castitatem omnino velit ille peccare , potius peccet sornicando . quam adulterando; ita pariter ita casu nostro volenti omnino occidere
Petrum, sicitum eli illi consulere, ut potius percutiat. Ratio a priori est , quia utiliter asit negotia in alterius . qui volenti ab illo. verbi gratia . Q.
rari centum, aut equum , suadet, ut iuretur quinquaginta. aut oVem; cum non possit aliter illum divertere a v Iuntate inferendi damnum maius: Immo , ut notat Bonac. loci cita in his
casibus non solum est licitum Gadere damnum minus, sed etiam quomod libet ad illud inducere . atque etiam cooperari, verbi gratia , adducendo
vem, quamvis cooperari non possit damno minori, quando actio est intrinsece mala; mare possumus, verbi gratia, contalere, ut mutuet Petrum,
Arriolas IIT volenti illum occidere. non possumus
tamen ad mutilationem cooperari . cum non sint facienda mala, unde eveniant bona . Consilium autem non sertur absolute in mutilationem malam.
sed solum conditionale . & proindet
solum intenditur desectus majoris mali. videlicet mortis; atque adeo co filium cum teratur in bonum . seu ita desectum majoris mali, licitum est rCooperatio tamen . quae directe sertur in mutilationem malam est illicita.
Addit Sanch. Ioc. cit. contra Lug. νquod si quis eonfulat damnum omnino aequale , neque ad restitutione nateneatur, quamvis Brte peccaret et Et ratio est , quia nullo pacto laederet iustitiam . seu ius alterius, quandoquidem damnum iam exequendum erat in uno genere, & consilium fuit . ut damnum omnino aequale in alio genere fieret.
Dubium maius est , Utrum Ileeat
adere damnum minus relate ad P trum parato inserre majus Paulo λ ve bi gratia . an liceat considere mutilutionem Petri parato occidere Paulum Communiter Doctores docent pud Bonac. loci citi non licere, ac t neri ad restitutionem , qui tale conli lium daret. eo quod esset injurius Petro , qui nec mutilationem, nec alius
damnum estet passi irus . seciuis tali consilio. Solum licitum est in genere illi se adere. ut potius minus malum .uam majus faciat, quamvis ille hinc educat. quod potius debeat a Petroclivite, quam a Pauis paupere surari ostendendo tantum directe majorem malitiam illius latit, ut ab ea abstianeat: Docere etiam potest minus m Ium esse a Petro divite, quam a Paulo paupere iurari, non vero inducet
do illum ad malitiam furti minorem illati diviti, quamvis indirecte hoc quatur . Immo si quis velit iurari a
Titio , potest illi dici, quod potius
furetur ab alio, neminem in Particiniat
74쪽
De aliis 3 ιλο eooperantibώs ad damnificandam . II lari nominando, quia sic avertitur ab
illo delicto. & nulli particulari personae fit injuria. ARTICULUS IRDe reliquis positive cooperantibus ad
damnificationem. L. Positive ad damn ficationem e cum runt etiam Consentiens. Adulator, Receptator, O Participans, praeter Mandantem , ct Consulentem . H. Consemiens , nempe v proban3. O vens , aut ferens suffragium in delicto, ad resiturionem tenetur, si
se sis ea a damni . At quid 1n dubio an sufetium in Areu in
damnum pHI. Qui ex osscio tenetur fifragium ferre, ad νesitutionem tenetur , sillud omissat, quando ex tali omisi ne sequitur damnum. IV. Adulator. aut irriser se sic damnum causet, ad restitutionem obligabitur, si ad id advertar, quamvIs iure cte illud non intendat. V. uuinam dicatur Recursum praebens, ae Receptans λ Et quando hic adressitutionem teneatur λ Eliamsi rationabiliter dubitet, quod ex furis receptatione damnum sis hecuturum. adhuc ad restitutionem obligabitur. n. Cavones , qui chartas , fedilia , tamen concedunt iis , qxi aliena pecunia ludunt, ad restitutionem tenentur ; non tamen A permittant iLus domi sua palam ludere. VIL. Qui furem receptat amicula camsa. ad restitutionem non tem - ,
'se H At causa , quod res furto
sublata non re uatur, aut quod noυum damnum causetur . Quo
aliis facile receptaretur, aliam ἀδiuvando ad fugiendum , oe non
concurrendo ad injustam retenti nem , num tenearis ad restituti
. Participantis nomine venit, qui silo auxilio formaliter ad damnum
a. Excusantur participantes, qui gravi
meru adguntur ad opus non m tum intrinsece ne qui remi aut capti a Turcis in triremibus adver sus Christianos ' aut qui metu mor
tis prabent furi clavos ad furam
M. Quid A quis adiuvet 'rem,' quisne taIi auxilio adhuc idem furtum facturus est λXII. Praυ3dens quod furtum, aut hmicidιum fit immandum alteri innocenti. tenetur etiam huic damnum, quod inde reportat , com pensare
I. URaeter Mandantem, &Consulen-I tem, positive etiam ad damnuficationem cooperatur Consentiens , Palpo, Receptator . & Participans . de quibus sigillatim agendum. H. QuaeritΠr primo. Quisitam die tur , & quando teneatur ad restituti nem Consentiens νRespondeo , Consentientem dici. qui approbat damnificationem, aut lavet, aut seri sustragium in delicto; Verbi gratia, si quis e Magiltratu . vel Capitulo suffragium, vel consensum prautet ad decernendam lesem damnosam , aut ad eligendum indiagnum , & Ecclesiae perniciosum. Ut autem consentiens ad reititutionem teneatur, requiritur, ut damnum ex vi suas approbationis, vel Qtfragii sequatur, ut diximus de mandato, &consilio; aliter non dicitur causa esticax damni. Quare si Princeps , verbi gratia, decernat firmiter legem injustam, & deinde advocet Senatores , ut illam approbent. peccant quidem
Senatores approbando, sed ad resti,
75쪽
tutionem non tenentur , quia eorum illum ad injustam vindictam , dc d, approbatio non influxit in legem im mni illationem concitet. Tenetur au-justam, utpote jam antea decretam. tem ad restitutionem Palpo , etiamsi Quod si dubitetur an influxerit appro- non laudet, aut irrideat animo. ut batio. dubium decidendum est, sicut damnum alteri inseratur ; Satis enim diximus articulo superiore num. q. de est, si praevideat damnum ex tali lau- Consilio, in dubio an influxerit ad d, de , aut irrisone secuturum; Si tamen avniflaationem. Quod si damnum de- inculpabiliter ad id non adverteret , cernendum sit a quinque sumasanti- certum est , quod ad restitutionem hus ad plura suffragia, oc poli tria Qς non teneretur ob defectum voluntarii.
ficientia addatur quartum non neces Requiritur etiam ut alter sine tali adu- sarium , art. 1. num. s. resolvimus , lλtione damnum non esset illaturus ad an teneatur ad restitutionem, qui de- hoc , ut palpator ad restitutionem tedit hoc quartum siuifragium, sive se- neatur, ut diximus de consentiente .cretum fuerit, & incertum, sive Pu- mandante. consulente. blicum, & certum. V. Quaeritiir tertio, Quisnam dic, III. Illud hic dumtaxat notandum tur, dictuando teneatur ad restit cum Molin. , Dian. pari. 3. tradi. a. tionem Receptans presol. 6. . quod non totum qui seri sus- Respondeo. quod Receptator, seu fragium injustum ad restitutionem te- recursum praebens dicatur ille, qui I neatur, si sit causa esticax damni, sed troni, verbi gratia. antequam furtum etiam qui non seri suffragium , ad committat , praebet habitationem, e- quod ex ossicio tenetur, quando tale quum, pecuniam , honores. Ollicia , suffragium in bonum alicujus, vel Reu favores apud principes. & Magistra- publicae redundaret. Ex quo inseri tus necnon qui retinet illum in , Dian. , quod quI ex Oilicio tenetur, micitia , aut defendit in judicio, &non potest licite abesse. veluti renui)- similibus aliis auxiliis quomodocum. ciando favori, quem habet serendi sus- que fovet, ac nutrit , lacuritateInque. stagium, sed debet omnino illud fem praestat ad damnaficandum , aut adre . itaut si ex desectu sui suffragii da- non restituendum. Hujusmodi autem mnum aliquod sequatur , non solum Receptator procul dubio ad restitu- peccet non serendo sententiam , seu tionem tenetur, eo quod sit causa ess uffragium, sed etiam ad restitutionem ficax damni. teneatur , quippe qui ex justitia tale Ut autem ad restitutionem tene damnum impedire tenetur, cum ex o tur, requiritur Primo, ut damnum scio suo debeat suffragium ferre, a secutum sit ex tali recursu, quia ni- quo damnum impediatur. mirum fur ex tali recursu movetur
IU. Quaeritur secundo, Quisnam di- vel ad damnificandum simpliciter, vel catur, & quando teneatur ad restitu- ad damnificandum cum majori secutionem Palpo, seu Palpator 3 ritate; ut si quis furetur, quia habet Respondeo, Palpatorem dici . qui Advocatum, vel Iudicem, a quo de- Iaudando , vel adulando alium, aut fendatur, vel liberetur; aut si occidat. econtra irridendo, & notando illius i- quia amicus promisit recipere illum gnaviam, est cauta efficax damnifica. domi suae , vel commodare equum . tionis: puta si quis commemorando quo sugiat; vel quia habet amicitiam hominis injuria affecti nobilitatem , Principis , a quo protegitur; aut si corporis Vires, Sc., vel exaggerando quis ossicialis ferat sententias injustas acceptam contumeliam, dedecus, &c- Proptu osticium sibi datum a Princi
76쪽
De aliis positioe eooperantibus ad damnificandum II pe. Secundo requiritur, ut talis rece- post tactum sertum recipit domi staptans credat . aut dubitet probabiliter rem, aut illum adjuvat, ut fugiat radaintrum isturum ex tali reoursu, aut tione consanguinitatis, vel necessitatis. quod id ignoret ignorantia crassa ἰ vel ob metum mortis, aut humanit haec enim ignorantia in cala nostro iis, vel hospitii causa, neque teneatur aquiparatur scientiae; sicuti etiam ae- ad destitutionem; modo non concur qui paratur stientiae rationabilis dubi- rant haec duo; primum . quod talis r tatio de damno; nam qui rationabi- curses non sit probabiliter causii noviliter dubitat, an sit laturum damnum damni , aut causa ne resarciatur da- ex sua receptatione seris. & adhuc il- mnum illatum ; tunc euim recursus tum receptat. Geonit se periculo cau- estet causa efficax hujus novi damni et sandi damnum iniustum: Ex Ecclesiast. atque adeo reciperetur iur non solum enim uas amas periculum , peribis in materialiter , sed etiam sormaliter;
illo. ut loquitur Sayrus lib. I.. trach. a. cap.
VI. Ex dictis sequitur primo , quod a. Unde recursem praebens ad restit
parentes, consanguinei .r amici. ele- tionem tenetur 4 Secundum est, quoaemosynarii, aliique, qui domi retinent talis recursus non impediat, ut dixi. filios, consanguineos, amicos , hospi- mus, damni illati restitutionem. V tes, illisque tribuunt necessaria eorum de Medin. quaest. a. dub. a. ad resti statui , non peccent, nec teneantur tutionem obligat eos , qui pro iare ad restitutionem , quamvis advertant apud Principem. vel Iudicem inte
Qx negatione talium rerum necessari, cedunt, ne mala ablata restituere corum eos cessaturos a damnificandor gatur; aut alias lavorem impendunt, Ratio est, quia quamvis sine his rebus quominus possint aliena recuperari. iecessariis non fieret damnum , sicut factum exeuando, & reum delandet, neque sine conservatione divina, ) t do, ut passim . inquit, Advocati iace-men neque ex natura rei, neque ex re solenta Quamvis ΜOlin. disp. 73I. . intentione operamis haec iunt ordis, Dicast. , & alii ex ant Advocatos ,rie media ad damnificandum; neque & Procuratores. quando defendunt in
enim ideo quis occidit, aut Bratur, iudicio ines , exculando eos in iis quia in hae domo habitat, vel quia dumtaxat , in quibus ipsimet lares comedit, &c. a Dixi, ordinarie . nam possent se iuste in iudicio defendere. si aliquando ea essent media ad d, ut possum, quando delictum est occul-mnificandum, ut si quis haberet hinc tum , aut semiplene pisatum, aut majorem opportunitatem iurandi , quando injuste vexantur, iuris ordinerranseundo, verbi gratia, ex hac in non servato. Ratio est , quia in his aliam domum. in qua seretur, certe casibus Λdvocati non defendunt fures non possent ea praestari sine culpa, & inquantum iures, sed inquantum ha- onere restitutionis . Hinc lBonae. bent jus se defendendi in praedictis.
punct. s. num. 3. cum Molin. . N. aliis VIlL Eodem pacto Leg. Lug., Bo. ad restitutionem obligat Cauponarios, nac. punct. s. excusant eum, qui post qui concedunt sedilia, mensas. lumen. commissum delictum a sere . hunc abG chartas iis, qui ludunt aliena pecunia. condit. & adjuvat ad iugiendum; Sinon tamen si illis nihil necesurii prae- enim non dat spem reisu in posterum. hent ad Iudendum . sed solum per- nec alio modo concurrit ad injustam mittunt. quod in sua domo ludant , retentionem rei furtivae . non censetur nec illos occultant, &c. caula emcax damni; Unde sicuti l
77쪽
74 , Cucstis III ter licitum est aliis illum adjuvare ad
fugiendum. Aliam etiam excusationem dat Rebel. apud Tambur. , quando st, licet si non reciperetur a te ser, aeque ab aliis in suo diversorio reciperetur ; Etenim cum in tali cassi damnum a iure certe inserendum sit, non censeris tu causa esticax damni per hoc, quod iurem abscondas. Ex quibus patet . quomodo intelligendast excommunicatio in Bulla Coenae contra receptatores haereticorum; inteli genda est de receptatoribus haeretic rum fornaciter, seu inquantum haeretici siunt, non materialiter. Sequitur tertio. Maenates, Parentes, dominos teneri ad restitutionem damnorum, si vasalli, filii. servi damnum inserant, fidentes eorum p tentiae . & protectioni; dummodo illi hoc advertant, & dissimulent. Ratio est, quia censentur causa enicax damni. Sequitur ultimo. eos, qui res furi, vas receptant , & quomodocunque Conservant pro sere, teneri ad resti. tutionem, quamvis nihil ex iis rebus sibi retineant i Etenim receptatio rei alienae ad hoc . ut dominus non possit Illam recuperare, est evidens damnificatio proximi. Quare si quis abscondit domi suae furem cum spoliis iugientem, potest quidem, ut diximus cum Less. iurem non manisestare, sed tenetur, si potest, sine gravi incommodo, aut metu non dare illa spolia finxi , sed domino ; etiamsi proinisisset . iurasset , & vovisset dare illa iuri iquandoquidem votum, di juramentum de re illicita non obligant, cum non sint vinculum iniquitatis . ut notat Noar. lib. 3. cap. q.
Ix Quaeritur quarto. Qui sitam di.
catur , & quando teneatur ad restitutionem Participans e Respondeo , nomine Participantis non Venire, qui quomodocunque ad damnificationem cooperatur i sic enim Artic lus IV confunderetur cum mandante , consulente, & aliis, sed venare. qui praestito auxilio. vel subsidio ad damnum inserendum sermaliter cooperatur; ut esset Notarius conficiens in lirumentum usurarium , & testes subscribentes in gratiam mutuantis, faber serrarius subministrans clave in ad iurandum, qui scalas seri tenet . qui comitatur, eique assistit animi augendi causa ,
qui vigilem , & exploratorem agit rItem qui simul surtum exequuntur , necnon mediatores , seu proxenetae ,
vulgo Saniari, o qui ad contractus
usiurarios in gratiam mutuatoris inducunt. & pecuniam virariam exigunto Vel qui vendunt, aut dii rahunt res, quas alter furatus est; omnes isti ad
restitutionem tenentur. tanquam Par.
ticipes iurii , cum sint pariter causaeiticis damni. X. Excusantur primo non selum ab onere restituendi, sed etiam a cul-Pa, qui gravi metu coacti participant in opere non intrinsece malo; Sic exincusantur Christiani capti a Turcis, si metu mortis . vel gravis incommodi coacti remigant in triremibus adve sus Christianos; talis enim aftio non est intrinsece m2a, cum Turcae possint
eis bene uti, ut communiter docent Doctores apud Bonac. hic contra N Var. cap. 17. . & alios ; Contra vero, neque a peccato, neque ab Onere re
stitutionis excusantur iidem Christiani , si metu mortis compulsi ignem hombardis admoveant non ad terrendum solum , sed ad occidendos Christianos; aut si sagittas emittant, dcc. talis enim actio occisiva innocentis , S injuste damnificativa est intrinsece mala, ut notat Ua'. cum aliis; Immo
nec excusantur a remigando ex B naz, quando ex remigatione magnum
Reipublicae Christianae incommodum oritur; quia bonum publicum Praes rendum est privato. Exculantur Pariter, qui metu mor.
78쪽
De aliis positive eooperantibus ad damni andumtis compulsi praebent seri claves, aut instrumenta ad serandum , scalas tenent, &c. , quia hujusmodi actionessent indisterentes; & quamvis proxime ad peccatum concurrant , metus
tamen mortis sesticiens est ad excusandum , qui materialiter peccato alterius cooperaretur. Nemo autem po
est arcas alienas effringere immediate. aut res alienas e senestra projicere, metu injecto, nisi faciat animo compem sandi damnum. aut nisi credat domunum non sore rationabiliter invitum.
puta si projicienda: non sint gravis
momenti, & metus injectus sit valde gravis , ut notat Less apud eundem Bonae. Proscripta tamen est ab In-
mulus , qu3 submissa humeris scienter adjuvat berum suum assendentem per feneinas ad stuprandam virginem, remutioties ei subservit, deferendo scalas,
aperiendo ianuam, aut quid iis, coeperando non peccat mortaliter, s id fa
ctas metu notabilis detrimenti, puta ne a domina male tractetur , ne torvis
culis aspiciatur , ne domo expellatur rin qua plura notavimus in Trutina damnatarum thesium illam exponendo. Excusantur demum . qui materialiter cooperantur ad damnum , quam do cooperatio est remota , & etiam sine tali cooperatione damnum ab austro fieret; Εxem tum inert Paludam
apud LMm. de famulo virarii. qui pecunias jaesu domini numerando, Mliud non facit, quam suas manus dein nigrare; quandoquidem etiam secluso auxilio famuli ab ipsonaci domino pecuniae numerarentur; S praeterea actio
numerandi pecunias, ad quam faminius concurrat, est de se indifferens , ct non intrinsece mala, nec immedi te concurrens ad uaram: Aliud eriemplum ancri Lam. de ancilla, quae dominae sear Obediens asponat cillam urtiVam, quam caeteroqui ipsa dom,
XI. Quod si sine auxilio famulae do
mina cluam asportare non posset. s, mula non liberaretur ab onere restia tutionis, etiamsi non deesset alia famula. a qua asportaretur, ut notavit Λ-drian.; quia vere eoncurreret ad sumtum esticaciter ; Neque enim sur ex. satur a restitutione, quando furaturrem, quaim alius iuraturus esset, nisi praeveniret, ut notat NaUar. loc. cital bi etiam docet ex D. Th. , Partic pantem non teneri ad restitutionem, unando non se it causa, sine qua non rVerbi gratia, quando quis comitatur serem . qui sine tali comitatu adhue sine dubio tale furtum esset commissi
rus, tunc comitans ad restitutionem non tenetur: Immo si Petrus ad juvandum Brem rapientem centum, ipse rapiat quinquaginta, quamvis as
suvet furem , tamen non tenetur re
stituere, nisi solum quinquaginta, qua do sine suo auxilio adnue fur esset rapturus illa centum , nec uterque ad totum sertum concurrit, sed singuli ad partem suam. Haec probabiliter . sed probabilior videtur opposita sententia UaR., ut diximus articulo seperiori. XII. Quaeritur ultimo, An quando damnum, puta surtum, vel homicidia um factum a Titio, putatur facturna Cain, qui proinde in carceratur, iacit
multas expentas, non lucratur. &α.
teneatur Titius non selum reparare damnum illatum tertio per furtum . aut homicidium, sed etiam reparare damnum Cali innocentis, cui tale fur tum, aut homicidium imputatur. Respondeo tunc istum teneri ad reparanda damna Caji innocentis, quando ante factum praevidit delictum siuum imputandum Cato, ut docet Card,
nal. lib. 2. quaest. 3I. arti . . quia tunc
damnum C i innocentis esset a se νωlitum, saltem in causa ; ct ideo sibi imputaretur ad culpam contra iustiatiami Non tenetur autem in his lGhus casibus. primo si uoa pravida. c. a quia
79쪽
Quin malum non praevisum in sua causa non potest pertinere culpabiliter ad Peccatum, & volitionem causae . S cundo . si damnum Casi innocentis postea cognitum placeret quia hoc non esset peccatum injustitiae exteri ris , sed interioris, quae non trahit o. nus restitutionis. Tertio. si Titius damnificator praevidet ex suo facto secuturam legitimam condemnationem Crii vere nocentis i tunc enim est Peccet contra charitatem , at non comtra iustitiam. cum Caius meritas poenas luat; Sicuti non peccat contra justiciam . nec restituere tenetur, qui contra charitatem non praemissa cor rectione fraterna accusat, aut denunciat aliquem delinquentem. qui nihili uste patitur.
De Cooperantibus negative ad amnificationem
L Ad restitasionem tenentur Minus , Non astans, Non manifesta 3 . si contra fusiliam peccent non imp diendo damnum proximi.
II. In his oritων obligatio ex iustitia , non solum ex contractu, sed etiam ex ' si coniram , seu ex o eis. III. uxi emistit impedire dam--, quod
etiam posito impedιmemo sequeretur, ad resiturionem non obligatam, ne peccaι, quamvis ex iussitia secum dum se impadire illud tenearur M. Testis. legitimo inererogat , qui non detegia veritalem. proue debeto sustitia legali. non tenet V pr habiliser ad restitvitionem damni . quod inda sequatur iam Nec ranetur Confessarius. immo pr babilirer nec Parochus , qui e ilitor omittit monero paenitentem de restitutione facienda . Nec P .
ter, si Atiis deneget aliment , qua
VII. Custodes Oectigabam, sala um. vianea ia resistitionem damni tene
ramea ad restitutionem parua. 3 am deberet solvere delinquens.
VIII. IMices, oe Episcopi si mala suo
exemplo alias suducam ad sera dam, nebabiliter ad restitutionem damna uan tenentur. Sed probabilia sest, quod teneantur; Unae robabilias 'scopi censuras. σ irregularis ιem sucurrunt , s nou ampedιane percussonem Clerici, ct homicidia . M. Quo non tenetur ex institia reνelare
tar de suis pI. R AEUtus. Non obstans. Non m l 1 nisestans dicuntur negative ad
damnificationem cooperari. Est a tem mutus, qui loquendo, reprehendendo, clamando, consilendo potest impedire damnum proximi. & tamen tacet: Non obstans vero dicitur , qui potest damnum impedire obstando, seu praebendo situm auxilium, re operam , & tamen noci praebet: Demum dicitur nota mani sestans , qui potest
revelare , aut damnum inserenoum . ne inseratur, aut damnum illatum, utre relatur, & tamen non re vit. Quaeritur nunc primo, inando ad restuutionem teneantur isti, qui negati e cooperantur ad actionem injustaura Respondeo, ut ad restitutionem te ne antur . non satis est, quod peccarim contra charitatem, non praeben d auxilium, non revelando. sed debent
peccasse contra justitiam; atque adeo vili ex justitia teneantur impedire damnum Proximi , quamvis negative E
80쪽
De Cooperantibus negariis ad damnisseandum πgerant, de illud non impediant, non
per hoc ad restitutionem tenentur . Ratio est, quia ex dictis onus rest, tuendi contrahitur ex sola culpa gravi contra justitiam commutativam.
Adde , quod etiam qui ex iustitia
tenentur impedire damnum proximi clamando, Sc., si non possint id facere sine gravi incommodo, cum e cusentur a tali obligatione ratione gravis incommodi. nec peccant, nec Ο nus restitutionis contrahunt, si negative se gerant; Nisi tamen aliquid , Iiud exposcat pactum , ut m miliae , & in Parocho , &c., qui etiam cum gravi ineommodo tenentur ex justitia impedire hostium incursus, haereses, &L. I l. Oritur autem obligatio ex iust, tia non tantum ex contractu , sed e iam ex quasi contractu , hoc est ex ossicio a qui enim ex officio obligantur ad damnum impediendum , obligantur ex quasi contractu, seu ex comtractu implicito : Unde Princi es ex iustitia tenentur impedire in suis te ris damna a latronibus, a seris, So ;Tutor, Curator, ac Ministrator imp dire damna Rupillis, minoribus . Ecclesiis provenientia; Assessor , Consiliarius , Canonicus impedire iniquam constitutionem, electionem, &c. Pro inde si tacendo, vel se absentando ibiam non impediant, ad restitutionem
III. Praeterea liberatur tam a culpa, quam ab onere restitutionis. qui omiditu impedire damnificationem , quam Oo etiam posito a se impedimento damnum eodem modo aliunde sequeretur tunc enim positio impedimenti esset otiola, cte omissio non potest d, ct eausa esticax damni; quamvis pec
caret saltem contra charitatem , qui omitteret ponere impedimentum eo animo. ut damnum ex illo etiam cupite sequatur. Iasertur ex dictis primo cum com muni contra Angei. apud Bonacin. . quod si quis negative se habeat ex odio, ut damnum alteri sequatur , si non teneatur ex justitia, sta solum ex charitate tale damnum impedire, non obligetur ad restitutionem. Ratio est. quia illud odium , utpote internum , nullo pacto est causa externi damni; Ipsum vero silentium externum , de omissio auxilii , cum sint quid nes tivum . non sunt causa damni positu vi , quando non important omissionem actus debiti ex justitia ; ergo nisi ex iustitia aliquis teneatur impedire
damnum alterius. ad restitutionem non obligatur. Immo si quis ex pra. Vo animo. non tamen vi. vel seaude impediat Titium volentem obstare svri . & impedire damna Cati, ad quod
Titius ex charitate Blum tenebatur , neque ille est reus restitutionis , ut communiter docent contra Nauar. Ratio est, quia si non peceat contra imstitiam litius non obstando. a se tiori nec ille, qui impedit Titium, ne obstet, cum is sit magis remota causa damni, quam sit Titius. Neque t nemr ad restitutionem , qui sine vi . di staude, sed sola suasione obtinet . ne Titius det eleemosynam alteri . quam non debet ex justitia, ut communiter docent contra Medin. , quia non tollit ab eo aliquid, ad quod ha. at ius. IV. Insertur secundo cum Sylvest. .
Leis, Dian. pari. 3. tract. s. resoL I contra Tolet. . Rebes. , Reginald. , ex
cusari testes a restitutione damni s cuti, si iuridice interroganti verit,tem non mani sestent. Ratio est, quia licet testis obligetur ex justitia legali,
de ex charitate ad veritatem aperierudam . non est tamen certum , quod ad id obligetur ex justitia commut liva ; cum non obligetur ex conir ctu, neque ea quasi contractu. seu os. Mio V. Iasertur tertio ex Bonac., nota