장음표시 사용
101쪽
portulaea pauperum ac diuitu mesis familiaris. Portulacae c5 dirura optifacili
ANTONII MIZAL DIcus Menander. Est hoc miru in betae seminc, quod non totu eodem anno gignat: sed aliquid sequente, aliquid tertio: celeriusq; proueniat uctere quam recenti, sicuti recte adnotauit Plinius . Nec omittendum quod clim a brassica uini sipor,ut antea monUimus, in dolio corru mpatur, odore bet , liis demersis, reparatur. Haec de beta. Portulaca quo diligentius colitur, eo latius uagatur, Sc carnosiore solio constat. Vna est cx hortesibus quς omnium sere iustulis innatat, & pauperii ac diuitum mensas oxel o dc sale excepta inchoat, imo uero hyeme primas dapes apud multos, condita illustrat. Fieri autem solet cius conditura hunc in modum. Crassissimi quique cauliculi exemptis radicibus legutur nam graciles,facilius tabescunt madefacti & aqua ab arcnulis emudantur, lecutiturq; sordes si quae inhaesit: ac tali spor in umbra siccatur, donec aliquantulti flaccescat: alioqui ob humoris copiam marcidi,aut rancidi evadunt. Post haec acerbarum uuam succo imbuti, substrato uiridis foeniculi spissa meto, fictilib' uasis,aut doliolis componutur,&sufficienti falcrcsperse, interiect6q; rursum sceniculo puas portulaca impletur: δί
102쪽
iterum spissamento sceniculi contegitur, quod miscellaneam deprimat. H is peractis ius quod est temperatum duabus partibus
aceti,& una omphach insunditur: ita ut ad summum fideliar, aut uasis labrum perueniat . Ea postremo conditura, penore siccissimo, & a Sole auerso diligeter seruaturme situ loci mucorem contrahat. Quem etiam Uitabis si portulaca non enaici, sed suo iusculo semper sit immersa. Dum usus exiget, aqua tepida, aut uino exemptum sal-gama cluetur, & superfuso oleo apponetur mesar, ad excitanda conuiuam appetentia. Blitum duorum est generum, rubrum seu nigrum, & album: rubro caulis & Ω-lia rubescunt, ut coccineo colore insecta uideantur, &si temporis tractu purpurescant, ac tandem nigrescant: cx quo etiam
blitum nigrum quibusdam dicitur. Album betaceis constat frondibus foliis, absque ulla acrimonia fatuis . Utrunque ex eorum est genere quς in horto celerrime proueniunt, ut tradit Plinius. Seritur solo qualicunque, sed culto: quod cum semel e natu fuerit, ipsum se per multa secula seminis deiectione reparare solet adeo ut si abolere uelis, uix possis. Vnde semel fatu,
103쪽
Auriu & dentium dolor. Lubrici & ie
pluribus annis restibili sertilitate prouenit, nec runcari, nec sarculari flagitans, quemadmodum scripsit Palladius . Sed hicno arbitror tacendum, Φ prisci betam cum blito confuderunt: hinc Martialis betam fatuam, seu insipidam appellauit . quae reuera sapore est nitroso, Sc non fatuo aut inspido ut blitum. Medica.
DIphilus medicus geoponicus tradit
beta candida aluos solui, & rubra urinas proritari. Galenus nitrosa facultate Olus hoc, dotatum censet: qua etiasordes eluit ac discutit, quae uis in candida efficacior: adeo ut uentrem ad eXcernendum excitet,& stomachii sensu exacto prς-ditum mordeat S uellicet. Succus naribus inditus, caput purgat: infusus, aurium dolores sedat, Sc illitus, dentium cruciatu S co-pescit. Coquitur nigra seu rubra cum lente, lubrico uetri cohibedo: quem , ut diximus, candida soluit: quae cocta, cu allio crudo sumpta, intestinorum tineas abigit. Iecoris obstructionib' quam malua aptius accommodatur : maxime ubi cum sinapi uel aceto estur, Lienosos similiter mandu
cata, mirifice iuuat. Vnde quis ipsam meis
104쪽
dicamentu potius,quam alimentu dixerit, ubi hoc modo maditur. Huius, ut alioruolerii, exigua est alimonia: quae si largius sumatur, stomachum infestat 3c mordicat. Portulaca frigida constat natura: quapropter fluxiones biliosas ac feruentes, cΟ- mutando& refrigerando amolitur: febrique ardente conflictatis opitulatur. Dentibus qui stupore obtorpescunt ab esu acriti, mansa remedio essc solet. Ignibus sacris auxiliatur di & Veneris impetus, somniaque refraenat . Animalia uentris rotunda pellit, & dysentcricos ex uino hausta liberat. Capitis dolores insolatione contractos, cum rosacco mitigat, & Vulneribus syderatione periclitantibus, efficaci ter cum polenta inungitur. Praeterea infantibus umbilico prociduo laborantibus salubriter apponitur : ac mobiles dentes commanducata stabilit: orisque ac tonsillarum ulcera , dc gingiuarum tumoreS, succo suo opportune sedat. Leontinus grς-cus, ex geoponicis unus, scribit folium portulacae linguae subditum , his qui siti cruciantur, bibendi desiderium restin guere : & uerrucas multorum dierum 1llitu tollere : quod non omisit Plinius:
Vulnera 3cumbilieus prociduus.
105쪽
ANΤoNII MIZALDΙ docens insuper, mammarum M podagrete inflammationes, succo portulacae cumelle, aut creta cimolia sanari. Blitum stomacho inutile esse censetur, Cholera, tui uentrem adco turbans,ut choleram aliqui-
tus & totiui- busta Iat,dc alui fluXiones excitet: necnon n*- uomitioncs moueat , cum intestinorum
torminibus , mota bile dc cxcitata , quod de immodico dc assiduo eius usu dictum accipies. Fertur tamen aduersus scorpiones potum e uino prodesse,& clauis pedum claui pegu efficaciter illini. Hippocrates menstrua co& menstrua. cibo sisti putauit, queadmo tu scribit Plin. Asparagorum cura,auxilia,& secreta. Caput. V.
Asparagi so- Λ Sparagus altilis & sativus, gaudet solum & iatio. μ lo pingui, humido dc subacto. Seritur, ut Didymus tradit in suis Grςcis georgicis, uerno tempore, fossillis trium digitorum, in quibus bina,tcrnaue graOa,semipedis spatio discreta, ponutur. Quae nullo cultu uexari dcbet anno Drimo solaru-ςeptiones M. Catonis, Columellae, Plinu,
catione, herbarumq; extirpatione colenta. Sed de asparagorum satione &generatione consultius fuerit audire consentientes prae-
106쪽
ac Palladij. Semen, inquiunt, quantu treS digiti prehendere possunt, pingui δc stercorata terra, singulis scrobiculis ad lineam directis, imprimatur & leuiter obruatur. Post quadragesimum diem radiculς sic inter se implicabutur, ut in unitatem coiisse uideantur: spongias prisci olitores nuncuparui . Si sicca fuerint loca quibus dicta semina committere satagis, fimo macerata imis sulcorum partibus ita crunt dispone-da, ac si in alucolis manerent. Contrario fici modo in uliginosis: na in summo porcae dorso collocanda crunt, ne nimio laedatur humore: qui suo transitu tantum rigare debet, & non mora inebriare. Sic consita semina , anno primo asparagudabui: quem infringi oportebit. Si enim ab imo tentes euellere, tenellis adhuc, inualid1sq; existentibus radiculis,tota spogiola sequetur. Quae per biennium in suo seminario,
stercore dc assidua runcatione nutrienda est. Reliquis annis non erit decerpendus asparagus, sed radicitus uellendus: ut suae germinationis oculos aperiat. Nam nisi ita fiat, stirpes pr fractae, spongiarum oculos augebunt, & quasi excaecabunt: nec patietur asparagum emittere. Illum seruabis de
Vera asparagorum fatio, antiquis pro bata. De locis quibus committenda sunt asparagoru se-
Quomodo rite tractari debeant asparagi.
107쪽
ANTONII MIZALDI quo sumpturus es semina: postea scopas e ius 8c scorpiones incendes : deinde circa hyemem spongiis cinerem,ac stcrcus adiicies. quod M . Cato ouillum csse debere,' alter screndi modus per spo-ragi per spo- gias quas post biennium in apricum & beasus, ne stercoratum locum transferri couenit. Fiunt sulci pedali mensura intcr se distanteS, non amplius dodrantalis altitudinis: in quibus spongiohe ita deprimuntur, ut facile superposita terra germinent. Vere autem priusquam emergere coeperint, bicorni ferramento quod capreolu uocant terra commouenda erit, ut stylus facilius cmicet, & relaxata humo radix plenioris Quomodo fiat crassitudinis. Idem M. Cato sarriri ac tunc Π runcari iubet, sed ita ne sarriedo vexentur
sparagi. radices , aut runcando : alloqui infarma conculcantur. Caeterum, per hyemem teneris stramentis asparagorum sylvula operieda erit, ne rigore pcruratur. Quae vcre nouo aperietur,& stercore saturabitur,ac exhilarabitur. Didymus in Graecorum Quomodo geoponicis tradit, &post illu Plinius , asia absque semi' paragos plurimos nasci tu sis agrestiti alie
crebro irrigatis. Quod licet Dioscoridi no
108쪽
placeat, verissimum nihilominus es e,experiundo fatcberis. Non desunt qui longe mirabilius tradant, nimiru quod integra
arietum cornua, non contusa, nec in par
ticulas secta, si perforentur & pangantur, asparagos producet. Quos si tibi in animo
fuerit toto anno edules inucia ire, ubi fructum legeris, ut idem scribit Didymus,radices quae summo cespite uagantur, circu- fodiens aperies. Sic enim tractata platula, nihil cuctabitur nouos cauliculos dc asparagos proferre . Qui aqua &iure pingui leuiter decocti, saleq; & olco , aut butyroco spersi, addito aceti Ino mcto, summa cuuoluptate manducabuntur . Sed hoc loco dissimulandum non arbitror, quod mO- dicam coctioncm postulant: nam diutius percocti in tabem abeunt. Ex quo Imperator Dru si s , celerem rei successum demostrare uolens, dicere solebat, citius fieri ciasparagi coquantur . Ad condituram uenio. Cauliculi sale conspersi δc in alucis compositi, biduo sub umbra sinuntur desudare: deinde suo iure proluuntur, modo satis humoris remiserint: si minus, muria lauantur, S imposito pondere cXprimun-pur. Postea in vase, aceti partes duas ta una
toto anno C-dules inu niatur asparagi.
ctionem p stulare. Asparagorii conditura,&repositio in hyemem.
109쪽
ANTONII MIZAL DImuriae continente, demerguntur: indito
foeniculi aridi spissamento, ut & cauliculi deprimi possint, & ius usque in summum fideliae labrum peruenire. Hic non Omittam quod Graeci herbarum &fruticu germina ante florem erumpentia,asparagos, nomine large sumpto, nuncuparunt. Medica.
Dyssuria, detes, & pectoris ac spinae dolor. Stranguria, dysenteria,
V Tilissimus stomacho esse traditur
asparagi cibus: qui cumino addito, alui inflationes, coliq; discutit. Vrina S ciet, calculos exturbat. Quidam ad vulvae dolores radicem cu uino dulci propinant. Sunt qui perunctum asparago cum oleo trito, ab apibus pungi posse negent. Radicis decoctum aegre meientibus prodest, ac dentibus medetur, si qua dolent parte, Ore contineatur. Plinius scribit pectoris de spinae doloribus summe prodesse asparagos: ad haec,Venerem stimulare , δίuentrem leniter emollire . Dioscorides ast scoctosue, urinae stillicidium, difficultatemque ac dysenterias mitigare tradit. Galenus uero renes ac iecur infarctu liberare, maxime radice semine. Non desunt qui canes necari scribant hausto asparagi dei.
110쪽
cocto. Quod an uerum sit, nec ne,eXperietia fidem faciet.
Rutae cura, auXilia, dc secreta.
Cap. VI. ET si planta haec ad esculenta olera pa
rum attinere uideatur, scribam nihilominus de illa, uel ob id quod nulli sint hodie horti ta urbani, quam agrestes, qui cius fruticem perpetuo uirentem , ac grauiter olentem non agnoscat. Itaque de illius cura & cultu hunc in modu m praeci cur Gpit Columella . Rutam autumno seminefatam differre oportet Martio mense in apricum, & cinerem aggerare, runcatique donec conualescat, ne herbis suffocetur. Quod suae Italiae, non septetrionali nostret Galliae scriptum uoluit. Vt, ut fuerit, fata semel uelata manu runcari debet: quam nisi contexeris, perniciosa nascetur ulcuscula, quemadmodum Plinius adnotauit. si x men per ignoratiam nuda manu ruti 'ε μῆ-0' caueris,&prurigo atque tumor incesserit, oleo subinde perunges. Id quod de florete ruta multi intelligenducensent. Locλ desiderat altiora, unde humor elabatur, ut tradit Palladius. Cuius semina si ponas