장음표시 사용
81쪽
ybrietas. conorrhaea. Somni eo ei liatio.
Sed uereor ne apud medicos nostros , M pharmacopoeos, bene dicendo male audia: Lactucam itaque meam repeto, dc mcdica aliquot secreta, a Graecis geoponicis summis striplum obseruatoribus, de illa diligenter scripta Sc celebrata in medium profero: non praetermissis , aut neglectis his quae a praestantissimis medicis Arabibus, Graecis& Latinis tradita ac probata sunt. Idem postea facturus in reliquis, ut pauperibus pro meo modulo consulam: quibus per rei familiaris angustia , A facultatum
tenuitatem, non licet mcdicum acccrsere,
nec pharmaca ingenti pretio coemere . Ad rem uenio. Lactucae succus febricitantis Schinc uigilantis fronti illitus, somnum accersit, quemadmodum scripsit Floretinus rerum agri interpres ad unguem fictus: qui ctiam tradit eum qui ieiunus lactucam praegustaverit, ebrietate no sentire. Adhςc
semen eius tritu δc epotum, geniturae profluuia cohibere: quapropter aduersus crebra Veneris ludibria in somno utiliter propinatu D. Nec omittit quod eadem aegris nescientibus, stragulis supposita, hac praesertim ratione, ut ante Solis exortum sinistra manu radicitus euulsa sit,somnum si
82쪽
let conciliare. Qui ctia accersetur, eodem autore, si solia quina, terna, aut unu, ceruicali clanculum supponantur: sed ita, ut quae imo caule decerpta fuerunt, ad pedes, summo uero, ad caput spectent. Caeterum hic nec tacedum, nec dissimulandu puto, quod effusus&assiduus lactucarum usus, Vsus lactuca cane peius & angue fugieudus eli, his qui eoiugatis fu- procreandis liberis dant operam, sicuti tra giondus.
didcrutrusticae philosophiae doctores Graecorum quam plurimi. Nam tacunditatem non modo minuere scribtit, scd quos postea sustulerint partus, uelut ametes, ineptos ac stupidos a progenitorum ingenio degenerare promittunt . Hactenus Graeci geo-ponici, a quibus ad nostros deficio medicos : apud quos lego,lactucas neq; sanguinem improbum creare, neque undiq; perfectum: multo tame caeteris oleribus prae' gigna Lactu stantiorem . Ex quo factum arbitror, ut ς- Galenus lactucam de oleribus solam in homine temperato cuchima dixerit. Quae ut calidis uentribus sumpta mire auxiliatur, ita usu crebro oculorum aciem retundit , δί caliginem inducit, ut mox dice ' his mus,Venerisque alacritatem hebetat. Ad- eeat lactura.
do quod suspiriosis de sanguine excrean-
83쪽
ANTONII MIZALDItibus, ac pituitosis summe nocet. Pr terra, quod tam crudae, quam coctae usus largior non minus est periculosus quam cicutae. Restate ea utimur ut medicamento potius. quam alimento: nimirum ad humectandum & refrigerandum. Porro, cum frigida esse censeatur , iure quis dubitet quomodo probum dc purum sanguinem in nobis gignere possit: substantia, inquam, nostrae familiari, quae illi plane est lactea& dulcis, adhaec moderate cocta, & proinde in sanguinem prompte ac facile mu- aluum ubii - Aluum ideo lubricare dicitur,cet lactueai quod humiditate Sc frigiditate sua immo-α cur uis deratum hepatis calorem refrigeret ac tem
peret. Qui ob celerem , uehementemquc. potus ac cibi distributionem 3c direptionem, aluum resiccare plerumq; solet. Visionem insuper turbare dicitur, & oculis nocere ac caliginem inducere, quod spiritus uisorios denset Jc incrasset, humorem que crystallinum turbidum efficiat, & animalem spiritum sua frigiditate offendat. Nam ex Hippocrate , frigidum cerebro, spinali medullae, neruis, ossibus, ac denticbus summe inimicum esse solet: ex quo sit ut soporifera etiam censeatur esse lactuca,
84쪽
DE sECRET. 14 OR t Lia. 1 I. 1 quod suo experimento confirmat his uer- Lactucam sobis Claudi Galenus; post Hippocratem tacrin xubique summus. Plerique lactuca utuntur perimento.
prius quam in caulem assurgat, aquae autiusculo) illam incoquentes. Quod ego nuc nimirum in senectute) cx quo dentes mihi male habet & facti sunt ob aetatem imbecilliores coepi facere. Quidam meorum sodalium conspicatus, olus id iam olim ab
adolescentia mihi esse consuetum, nunc tamen ipsius esum esse permolestum , autor mihi fuit ut ipsum coquerem . Aetate autem iuuenili cum mihi uetriculus assiduabili infestaretur, cruda lactuca, ut eum refrigerarem, utebar. Clim uero ad aetatem declinante perueni, hoc olus fuit mihi re- mcdio aduersus insomniam Sc dormiedi impotentia . Tuc enim, cotra ac in iuuentute, somnu mihi dedita opera coiiciliabat nam graue erat praeter uoluntate uigilare. Quae res mihi accidebat, partim, criniu- Galenus ul- uenit ite meapte sponte ui illis,st udiorum lilii Rφ' gratia, allueuera: partim, Q declinantium do eas uic aetas ad insomniam est ad modii propensa. xi Itaq; , lactuca uespere in coena, uel somni hora , cocta &comanti unicum mihi insomnia: erat alexipharmacon & remediu.
85쪽
stremis epulis stimeretur lactuca.
Hactenus Galenus, ex quo hanc historia, V pulchra sit, ad uerbii, si parentheses cxcipias,pr senti loco accomodare uisum fuit. Veteres, initio inest, primisue epulis lactuca no proferebat, sed postremis, sicuti poeta Martialis pulchre indicat hoc disticho:
Claudere quae coenas lactuca solsbat auorum, Dic mini cur nostras inchoat dia dapesὶ
Quod non temere, nec citra rationem factum fuisse constat: cum enim lactuca frigidae humidςq; sit naturq ut diximus, a cinna sumpta, dc summis epulis ingesta , somnii efficacius conciliat, uiniq; fumos halituosos promptius reprimit,ac ebrietati, inducta cerebro humiditate, facilius pugnat& obsistit. A t nostra aetas ab cius csu coenas&pradia auspicari salubrius esse duxit, ex aceto, sale, & oleo, condita illam cibis aliis praeponens, ut appetentiam per calores la guidula excitet, sanguinis'; feruorem temporci,& hepatis ac cordis aestum mitiget.
Verumcnimuero , ea caute utendum cst:
na immodicus usus, sicuti pr monuimus, Veneris ignes extinguit. Quare his qui matrimonij capistris sunt alligati, parcus ac sobrius debet osse lactucarum usus: nisi calorificis, ut cruca, nastiirtio, metha, sam-
86쪽
psucho 3c similibus, frigiditas obtudatur. Qui uero coelibatui addicti sunt, sacerdotes, monachi,uestales, dc alij,calorifica cxcludere debent,ut pudicitia illaesam tueam turin prurire, urique desinat. Sed de medicis lactucae facultatibus hcc satis: uel γtasse plura quam opus fuerit.
Brassicae cura, auxilia, &ssecreta.
Cap. II. TA metsi Marcus Cato oleribus omnibus brassica anteposuerit, dc Plinius hortoru principatum eide ascripserit, nihilominus de illa secundo loco hic agemus : qua Latinorii pleriq;, ab insigni tru-co dc brachiatis uirgis, caulem diXerunt. Huic ea inest natura, ut nullam coeli conditione respuat: unde toto anno terrae cre
di potest. Quam pinguem dc bene subacta
desiderat, non argillosam, glareosam aut arenosam: nisi fortasse perennis unda succurrerit. Austro obuersa laetior cvadit, se plentrioni,contra quanquam de sapore δίrobore ibidem uincit: estque per gelicidia dc pruinas gratior ac tenerior. Clivis delectatur, de stercore gaudet, sarculatuq; proficit, ut adnotat Palladius. Cum sex crit so
Brassica an liquis celebrata. Quae terra brassicis accommoda.
87쪽
Quando trassereda br ias a Tres brassicae species. Quomodo fiat uasta brassica. Quomodo fiat brassica
liorum, aut quinque, transferenda est: ita tame ut radix liquido fimo prius illinatur.
Quod fiet die tepido, si hyems erit: si ςstas,
cum Sol ad uesperam inclinabit. Graecoruantiquissimi brassicam in tres tantum species diuiserunt, crispam, quam siclinoidea nuncuparunt, a similitudine folioru aph.
Lean, latis foliis e caule exeuntibus , unde cauloden quidam uocauerui. Et eam quae proprie crambe appellatur, foliis tenuiori
bus &simplicibus, densissimisq;. Vastior
euadet, si xerra continenter operiatur. Marcus Varro Nestoris sapientissimi carmin quae in Alexiccpo, hoc est auxiliari horto, scripta reliquerat, interpretatus,brassicam salsis locis seri iubet cum trium foliorum
fuerit, nitro aut salsi terra cribro excreta,
& illi pruinae cadentis modo respersa: ita ad coquendum habiliorem tradens, uirore seruato. Quod in Graecis Praxa mi Georgicis confirmatum uideo . Sunt qui cinere utatur nitri loco: uel ob id q, erucas,' a quibus summe infestatur, perdat dc perimat. Tradit Columella illa in coctura celerius madescere, & uiridem colorem absq; nitro seruare, si radix tribus algae taeniolis inuoluta pangatur. Plinius algam duntaxat pe-
88쪽
diculo subdit,du transfertur:eamq; in rem Apiciana utitur coctura,oleo & sale macerata brassica prius si decoquatur: sed dum coquitur parti salis admittit, ob nitrosam& salsam substantiam. Caeterum & sapore&magnitudine prςcipua reddes, si omniuprimum in pastinato seras : dein si terram sapore & mafugientes cauliculos seces , dc a terra proce- Lim imi ritate luxuriosa attollentes se, exaggerado 'S'' 'aliam, accumules: ita ne plus ῆ cacumen emineat. Saepius sarrita δί stercorata melius conualescit, pleniorisq; incremeti cauliculu facit & cymam. Toto anno secatur, quia toto , ut diximus, scri potest : semini
tamen destinata secari non debet. Cymosum eius cacumen acetariis summe proba tur , subferuefactu 3c oleo ac sale suffusum. Plinius incomparabilis ille rerum naturaepcrscrutator, tradit uasa in quibus aquae Crustae ii feruent, induratis crustis intus obsessa, ina modo abste-
tantum ut eas avellere non liceat, brassica
in his decocta statim ac facile abscedere. Tradit insuper Athenarus ut brassicae m racula aliquot paucis persti ingamus) uineas in quibus nascuntur brassicae, languidius uinum creare: usqueadco illis perni- cialia sunt cum uitibus odia . Hinc nimiru
89쪽
uino. Brassica contra ebrietate summe eiB-
Theophrastus uiuam uitem oleris huius odore fugari rectissime admonuit. Et Plinius uinum in dolio saporc huius de odoro corrumpi, sed betae foliis demersis restitui. Quo argumento Androcydes, sapientia clarus, ut idcm scribit Plinius, brassica co- ira ebrietatem maxime pollere dixit. Ex
quo factum puto, ut Aegyptij qui uini ma
gnopere sunt amantes, Omnibus esculentis. brassicam coctam, in cibatu praemittat: ad inhibedam uini noxam. Sane hic non arbitror dissimulandum i caules, qui tantopere a Catone celebrantur, no admodum probati fueriit a plerisq; antiquorum : qui pulmentaria damnabant quae cgerent alio pulmentario. Id erat oleo parcere , inquit Plinius. Nam gari desideriti etiam in. summa exprobratione erat. Hoc loco inges Mnon vulgare naturae miraculii mihi tacendum non est, nempe hoc olus quo uilcm fugari diximus, cyclamino Sc origano aduersum, perarescere : naturali δc occulto odio, quo plantae illa: brassicam no minus prosequuntur, quam uitem brassica,&cotra. Vnde rccte scripsisse mihi uid tur Pa-Xamus, ex Gnecis geoponicis unus, quod
si fervescenti de ebullienti brassicae paululu
90쪽
uini quis guttatim instillauerit, non am- Vinumbran ius coquetur: sed suis uiribus defuncta, siphesis '' mutato colore corrumpetur . Quibus ex rebus apposite colliges , eos qui uinum multum biberc uolunt, &potadi certami-
ne uictores coronari cupitlt, cruda brasSi- ....cam cibis anteponere debere, ne temulctia tententur . Sed philosophantem ea in re M. Catonem, hominum ut scribit Plinius summum in omni usu, hic audire pulchrui erit. Si uoles, inquit, in conuiuio multumi bibere, coenareque libenter, crudam brassicam ante coenam esto quantum VoleS cx aceto: & item ubi coenaveris, esto quinquefolia, reddent te quasi nihil ederis ac bibe- η; ic poris: bibesque quantum uoles ' mirabili Ole- te; eoron in ris huius cum uino antipathia, ut dictum facit est:& adnotauit Agrius apud M. Varronem . Addo ex Paxami Graecis geηrgicis, quod si brassica uiti uicina fuerit, luxuriates eius palmites potius repandi curuabu-tur, quam recti ad illam propius accedant, i intestinae discordiae non im memores. Por-
l ro, scitu indignum no est quod Athenςus
commemorat, Athenis ol1m brassicam cibo parari solitam puerperis mulieribus, a- yx Sica pu'