장음표시 사용
71쪽
antiquis ualde obseruata& krmidata pro rebus
Nulla ecelestis iniuria aequiparada
ANTONII MI E ALDIdiationes cum luminaribus 8c planetis. In quo naturae, uel potius Dei optimi maximi benignitatem ac bonitatem erga genia Shumanum plane admirabilem, quis non admiretur quis non suspiciat ξ quis non
uenerctur Caeterum , ex connumeratis
paulo ante syderibus, dc aliis quae coelo infinita sunt, diligens antiquitas tria summe sermidabat, atque obseruabat, sicuti adnotauit Plinius. Vergilias propter fructus, Aquilam ob segetes, Caniculam propter vindemias: eaque sydera ob id decre toria nuncupabat. Quorum diebus, si pii, Ius atque mitis aer genitalem illum lacteumque succum in icrras transmittebat, heta adolesccre sata certum erat: si uero Luna roscidum frigus aspergebat, admista amaritudo ut in lacte puerperium necabat . Verum de his hactenus: quς erunt ueluti praeludia instituti ca de re a nobis opusculi. Sedo me obliuiosum i pene praetcriera rubigini Sc carbunculationi, neque pruinas, neque grandines, neq; procellas, neq; tepestates,aequiparari posse,i certoruagroru particularia sint mala: ex quo an nonae stcrilitatem & penuriam nunquam adferunt. Carbucu latio uero dc rubigo,
72쪽
quod sint regionum late patentium flagella & incommoda, publicam calamitatem dc praesentem caritatem, comitem plerunque habent. Quare cominus Sc eminu S, ceu pro aris 3c socis, quod dicunt, imo uero pro uita,hic cum antiquis aduersus illas nobis pugnandum ac repugnandum est. Si itaque instanti & praevisae rubigini ac Auesilia ad pruinae obuiam ire uoles, paleas multas, si uersus insta- adsunt, aut horti uel agri evulsas herbas, em Rhygmς frutices, & spineta, pluribus locis combures : maxime qua parte uentus spirabit: ita enim impendens malum auerti scripsit Diophanes in suis rerum agri praeceptis. Berytius in Graeca geoponicon schola celebris, ubi illam in aere congregari animaduertebat, bovis cornu sinistrum, cum bubulo stercore illico incendebat, & fumum multum per horti uel agri ambitum eXcitabat, uentoque opponebat. Apuleius fumum trium cancrorum ustorum cum bubulo, uel caprino stercore, aut
paleis, auxilium praesentissimum esse scripsit. Quod si illa anticipauerit, rubigo, inquam, damnum hoc modo Iesarcies, ut tradit Berytius. Cucumerum sylvestrium, aut colocynthidis radices uel folia contun-
73쪽
himellasse rubigine pellenda. Iuxilia a J
ANTONII M IZAL DIde, & aqua macera : indeque a rubigine prehensa ante Solis exortum irrora acrC-
sp erge . Idem assequeris ficu in eo, aut que cino cinere , aqua infuso , Sc quo dictum est modo, asperso . Proderit, eodem Apuleio teste, ramos lauri multos per hortum uel agrii defigere ac plantare: nam in illos, sicuti Si plurifaria obseruaui, rubiginis noxa omnis transit& abit. Quae frequentis sima solet esse in roscido tractu, convallibusque, ac locis perflatum nescientibus. Scd hic cximium illum hortorum magistruin Iunium Columcllam de amolienda rubigine scribcntem audire, nec graue
Hinc mala rubigo inquit uirides ne torreat herbas, sanguine lactentis catuli placatur & extis. Uinc caput Arcadici nudum cute fertur aselli Tyrrhenus fixisse Tages in limite ruris.
Hactenus de rubigine frugibus inimica. A lucr sus carbunculum qui uitibus peculiatis esse solet, Plinius tres cancros uiuos cremari iubct, uitibus aut arboribus appensos. Grsci contra pruinam in horto uel agro fabas intus δί extra serunt . Haec a me habcbis in praesentiam de instituendo horto, SI a noxiis ac iniuriis repurgando , ut laeta ibi adolescant sata quaevis & plantata.
74쪽
Quae nisi a ueteribus δc recentioribus reruagri scriptoribus, Afris, Graecis δί Latinis, ingetis ud io, Mindefesso labore quaesita, probata, de obseruata fu isse intellexis
sem,manu tabulae,quod dicunt, nunquam Amoris mi- ad nnoui siem . Imo uero , nisi parte bonam ti be ad cuniam icis meiS, rerum agri apprime stu- rara.diosis, cxperiundo in rem contulisscm, neu crbulum qui de hic adnotare sategissem.
Monluciani de hortorum cura, auxiliis&secretis, Liber siccundus. Xcurso utcumque instituti mci primo curriculo, secundum nunc de-mu sceliciter ingredior. In quo curam, studium, ac diligentiam, quae debentur potioribus hortorum oleribus, & Autoris pro sic lectarum plantarum fructibus,tam supra Iliuium.' quam intra terram nascetibus, esculentis'; radicibus, necn5 floribus,& odoratis herbis, breuiter ac dilucide perstringere sata -
75쪽
Breuitas perspicuitati iu- Aa,autori familiaris.
ANTONII MIZAL DIgo, proseroque ex foecundissimis Asticanorum, Graecorum & Latinorum rei rasticae professorum thesauris, nostrisque Mamicorum quotidianis obseruationibus, hortensiu auxilia & secreta, uitae humanae utilissima, dc cuique iucundissima. Quod ut dimina, ita famam uideas & agnoscaS, ab ea planta, coque olere fundameta mihi pono, quo in hortis tam urban is quam rusticis, nihil est notius , nihil frequentius, nihil familiarius. A Lactuca, inquam, quς priscis usqueadeo placuit, & tanta, tamq; sedula cura exculta fuit, ut ab ea Lactucinos in Valeria familia appellari, nihil puduerit. Illa, illa est, inquam, qua Diuus Augustus, adnotante Plinio , in aegritudine, prudentia A ntonij Musae medici praestantissimi, onseruatus fuit. Sed omisso lactucae encomio, ad rem, si placet, acce
Lactucae cura, auxilia &secreta.
LAstuc hortensis de qua hic potissimum agimus dicta est , quod lactis
copia cxuberet. Amat solum subactu,
EMAlr' pingue, humidum &stercoratum, quarto
Imp. lactuca in aegritudine ieruatus.
76쪽
a satione die plurimum erumpens , modo exuctum non fuerit eius semen , solum infoecundum. Anno toto seri potest, si locum nacta fuerit laetum , stercoratum ac irriguum. In latitudinem sese diffundet, si uel rarior pagatur, uel cum caulem faciet,co leniter inciso, gleba aut testa prematur, quo minus in scapum erumpat. Nam copodusculo uelut coercita, cum no possit in altum surgere, in latum perreptare, effundique cogitur . Autores sunt Florentinus
Graecus in suis Georgicis , Sc post illu Columella: ad hςc, Plinius Palladius . Illa eadem candida fici, si fluminis, uel littoris arena frequenter spargatur in medium, Mcollectis foliis alligetur. Quod Plinius
duntaxat illi ascribere uidetur, quae seminis est albi: cuiu s ea est natura, ut hyemem de omnib' maxime perserat. Si uitio loci, temporis aut seminis durescat,vulsa &. de . nuo posita teneritudine consequetur . Seiasilem facies, quae nec caulem promat, sed conuolutis soliis in globum extuberct, uel in orbem circumagatur pomata nostrates nuncupant si translatae radix , ubi in palmi altitudinem adoleverit, ablaqueata,
bubulo fimo recenti oblinatur, & congesto
Quomodo sessilis fiat lactuca, seu PQ
77쪽
Philosoplii Iielluonis pulchra histo
ANTONII MIZAL DIaggere irrigetur: dumque ad incrementuuenerit erumpens germen, ferri acie praescindatur:& ei fictilis testa, no picata, imponatur , ne longitudinis sed latitudinis augmentum capessat: ut tradit idem Florentinus , rerum agri apud Graecos interpres ad unguem factus. Suaviores habebis, si cocrcitis caulibus, restibili pullulatu prodire compulcris . Quos cohibebis , si cum iam aliquod incrementum acceperint lactucae, testulam, ut diistu est, aliudue pondusculum adhibueris . Odoratas nasci idepollicetur Florentinus, si illarum semen in citris semen imponatur , 8c ita teme committatur. Quam rem etia praestabit lactu- carium semen diebus aliquot in aqua odorata praemaceratu . Sed hoc loco mihi peropportune in mentem uenit, memorabile Aristoxeni Cyrenei commentum . I S, ut prodit Plinius, a patria desciscens philosophia,& heluonum uoluptati subscribens, natas in hortis lactucas, Vespcri uino mulso rigabat: eoque potu donec satis ebibi Dsent, satiabat: ut postridie cum illuxisset, placentas uirides a terra missas se habere uenditaret. Dignum helluone inuentum,
neduphilosopho : quo omisso institutum
78쪽
sequamur. Tenerioris sol ij euadet lactuca, si radix,ut diximus,optimo fimo illinatur,& fluuiali aqua opportune irrigetur: uel biduo ante quam uellatur, eius coma illigetur. Si & Qrma & sapore multiplici uarioque illam nasci cupiueris, Didymumque Graecum audire uolueris, id facili uia ab sipo e ει sersolues, si caprini, uel ouilli stercoris bacca, nia multipli- seu pillulam , sph rulamve stercorariam, ς subula subtiliter caecauaueris, δί in eam semen lactucae, nasturth, ocimi, erucae, radicis seu raphani, ut habet Palladius, immiseris: camque baccam fimo inuolutam, terra optime culta , breui scrobe demerseris, δί substrato molli heramine, lenitζr Alii eiu pulqua rigaueris. Raphanus enim in radicem chrum& innitetur, c tera uero semina in summo pro- Dς0 silient, lactuca pariter emergete, M seruato singulorum sapore . Sunt qui duobus, tribusue harum pecudum stercoribus contusis, ante dicta semina permiscet, δί linteolo deligata obruunt, reliquam , ut supra, adhibentes curam. Plerique Latinorugeoponicorurem eandem aliter alloquun Moah iliis tur. Avulsae lactucae folia carpunt quae ra' a superiore. dicibus iuncta sunt, dc in eisdem gradibus surculo punctis, praeter raphanum, ut est
79쪽
1actuc prodigiosae latitudinis. Iactucae conditura ad hy
apud Palladiu, uel apium, ut placet Rucllio, semina suprascripta deponunt,ac fimo
linunt faciuntq; ut sic obruta iterum lactuca, inclusorum seminum caulibus ambiatur & collustretur . Inuciatae sunt lactucariisqueadeo in latitudinem luxuriantes , ut ex his olitoria ostiola facta fuisse prodant antiqui adfirmatque Theophrastus casnonnullos usurpasse in hortorum ualuas. Si lactucam ad hybernos usus habere uoles, sic illa condiciatem Collumella auscultabis. Caules lactucae ab imo depurgatos,
eatenus qua tenera folia uidetur, in alueolo salire conuenit: diemque unu M noctem sinere, dum muriam remittant. Deinde muria eluere opportet, & expressos in cratibus pandere, dum resiccescant: tum substernere ancilium aridum & foeniculum: dein fasciculos lactucarum uasis reponere,
iiisque superfundere, quod sit aceti duarupartium, atque unius muriae: postea arido spissamento taniculi sic coprimere, ut ius supernatet. Quod ut fiat, is qui huic osticio pricerit, sepenumero ius diiuundere debebit, nec pati sitire salgama: sed extrinsecus munda spogia uasa detergere, & aqua fontana quam recentissima perfrigerare. Ha-
80쪽
ctenus Columella,cum quo praesente de lactuca narratione absoluo: ubi admonuero quod lactucam suapte natura latam , Pythagorici eunuchion, hoc est spadoniam nucupartit: q, maXime Veneri refragetur. Sed iam nobis reddeda est lactucae medicaratio: suntque pauperculae dc rusticae plebi proponenda eius S reliquorti hortensium secreta,ac praesidia, paratu facilia multorum certis experimentis probata. Medica eiusdem praesidia.
SVluae, ut scribit Plinius, horridiorque
naturae facies medicinis non carent, ac
pauperum agelli, A populares horti: sacra illa parcte rerum omnium nusquam non auxilia disponete homini. Ita est profecto, remedia uera Sc certa quotidie pauperrimus quis'; ex suo coenat hortulo, inuentu ac paratu facilia, & sine impendio, ex quibus uiuitur. Sed fraudes hominu , Mingeniorum captum officinas inuenere, in quibus, ut scribit ille, sua cuiq; homini uenalis promittitur uita : ubi copositiones demisturς inexplicabiles reperiutur. Quibus horteses platae 3c stirpes fatis essent, ruralipsa abunde satisfaceret, nisi ars uilesceret.