Secretorum agri enchiridion primum, hortorum curam, auxilia, secreta, & medica praesidia inuentu prompta, ac paratu facilia, libris tribus pulcherrimis complectens autore Antonio Mizaldo ..

111쪽

Quomodo

sereda Iuta. Ruri amicissimus ciniS: sed serro ta-gi non vult.

ctum ualde refugit.

ANTON1I MIgALDIadhuc clausa solliculis, manu debebis singulatim affigere: si iam minuta sunt δί exclusa, sparsim iactabis, ac rastro obducta operies. Caules eius qui ex seminibus inclusis cmergent, sortiores crunt, sed sero nasccntur. Planta hςc humorem odit ac fimum, solo cinere contenta, estq; hyemis impatiens: quapropter apricis locis & siccaneis seri debet, cupitq; per frigora cinere cotegi, ut naturali eius calorc gelicidiis resistat. Si salsis aquis irroretur, laetior prΟ-siliet, ut scripsit Theophrastus : sed ferro tangenda non es nisi perniciem illi accersere uoles. Seritur non sollim semine, ut diximus, sed cita surculo, &seipia . Nam

incuruato rami eius cacumine, cum terra

attigerit, statim radicatur. Tota plata traD lata, plerunque moritur: & ramuli cum aliqua parte corticis reuulsi uerno tempore,

pro plantis solent cosurgere . Annis pluribus frutex iste innoxius perdurat, nisi mulier quae in mestruis est, illum contigerit, aut excoluerit: nam paulatim arescit, sicuti adnotauit Florentinus , rei rusticae apud Graecos consultissimus, dc post illum Latinae agri culturae doctores diligentissimi, Columella, Plinius, Sc Palladius. Sut

112쪽

qui pertusae fabar, aut perserato bulbo, eius in faba ramulos pagunt, atq; ita adobruut, alieno uigore, succo&odore seruandos acenti- ueolenti triendos . Alij maledictis inter serendum d pQ prosequuntur, maxime in terra soluti lateris : quod cum Plinio prodesse affirmat Palladius. Sed melius & fertilius , iisdem ubinam odi

autoribus, furtiua prouenit: ac sub fici arta xima nast

boris umbra libentius acquiescit. Eamque ' μ ob rem Theophrastus optimam rutam ac probatissimam putauit, quae ficulneo cortici defixa, terra obruitur. Quod Pluta chus in symposiacis agnouit, hunc in modum scribens: Ruta quae sub ficu prosilit, Rutet eum Gaut illi adnascitur, suauior habetur & Ω- .s M a pore melior . A quo no loge recessit Dios 'ς 'corides, cam cibis commendans, quae prope arborem fici crescit, A quamcunque aliam ferculis abdicans. Hinc illa nimirum rutae cu m fico sympathia & amicitia a Plinio celebrata : & eiusdem rursum cum Ruin esi e cicuta mirabilis antipathia : probabili arta futa odiu αgumento, quod rutam colligentes, cicutς succo manus armat,ne perniciosis ulceri- strPentribus, ut paulo ante monuimus, ab ea infestetur. Mustela cum serpente dimicatura in murium uenatu, ut idem tradit Plinius,

113쪽

Rutam oculis nequaqua

nocere.

Quomodo seles ab auiariis arceantur.

Quomodo culices & pulices abigantur.

ANTONII MIZALDt rutam , ceu alexipharmacon quodpiam, prius edit. Ex quo ruta fascinationis amu-

letum esse, appositissime scripsit Aristoteles: falsoq; putauit PythagoraS, Oculis nocere, uel ob id quod scalptorcs dc pictores,

oculorum causa, in c1bo 1lla sceliciter utatur, ut docuit Plinius: non omittens , serpentes huius nidore abigi, & procul ab illa stabulari. Hac postrema sint. Feles ab aviariis arceri traduntur, pullis gallinaceorum succo rutae perfusis: aut illa, ut multis placet, undequaque armatis . Quod facili experientia, probabis : perinde atque id quod Democritus prodit, nimiru culices abigi, Sc ne accedant impediri, si rutae ui- reti ramo aquam per domu sparseris. quod multi ctiam ad pulices detorquent. Sed Millud mcmorabile est, quod scribit Arnoldus Villa nouanus. Ruta, uel chelidonia

albo accio pauco: autVino,uel rosacea aqua excepta & calefacta, uapidum fumum exhalat, qui si uase vitreo superposito guttatim colligatur, utilis est ad oculoru morbos. Quod sequentibus assuendum erat. Medica.

FLorentinus Graecae agriculturae intem pres, ut dixi, diligentissimus, tradit

obturatas

114쪽

cius surculo, capitis dolores finire. Adhaec tilia ' succo inunctos oculos cum melle Attico, uel lacte mulieris masculum enisae aut lactatis, caligine&suffusione liberari. Quarem etiam praestabit succus solus, tactis oculorum angulis : non solum hominibus, sed etia pecudibus ac iumentis. Idem cum uino potus serpentium uenenis resistit, Acomitialibus auxiliatur. Quin ruta ipsa cu drops ficu ad dimidias parteis decocta, hydropicis salubriter exhibetur,ualetq; plurimu ca 'φ'

decoctio ad pectoris, lateruac lumborum rum,lumbo- dolores; necnon cotratust eis, ac pulmonu Ium,pulmo

febrium horrores. Eadem cum uino, hys rmina, sopo Maniso cocta, torminibus sedandis, a.M. ἡ μhaustu, uel sotu, mirandum in modu opitulatur,ac naribus indita fluente sanguine sistit,&collutione delibus prodest. Aiunt generationes impediri eius cibo : idcirco Ruta mulie-

mulieres coniugalem sobolem suscipere tu,

fatagentes, rutam, cane peius & angue uitare debent. Trita folia cum uino, antido ii locum habent: prosuntque ad uenenatos morsus omnes , etiam si rabidi canis sue ub se, frarint: modo cum melle Sc sale morsui im- bidi canis.

115쪽

ponantur , uel cum accio & pice decoquantur. Non desunt qui affrment succo rutae perunctos, uel rutam ipsam gestates, a maleficis animalibus feriri non posse. Quid amplius 3 Genitale semen tam cibo Vuluzει-- quam potu sumpta , restinguit, maxime. uiris: Vulu questrangulatus aperit, cum btita melle trita, & toti pubi usque ad anum inlita. Quae res plurimum etiam ualet ad dolores articularios, 3c cum oleo, ad expelle-da uentris animalia. Si cum laurinis foliis suisti hes coquatur, testium inflammationes appolichene, & ut sita mitigat: lichenibusque cum molle Melligines. alumine utiliter affricatu r. Praeterea , cum pipere S nitro uitiligines cadidas cmaculat . Folia pcr sic cibos antecedetia, aut cum arida fico, uel ueteribus iuglandium nucleis, uenenorum uires hebeta ni,&corpus contra tales iniurias tutissime muniunt: trapestem mucro contra pestilentem cotagionem ieertissima. si in mediam ficum , rutae solia quinque,

aut septem cum nucc ueteri includantur,&uiuis carbonibus superposita, a ieiuno edatur. Quod Mithridatis est inuentum, ut postea dicemus, mihi Sc multis stelici . optatoque successu opportune probatum,& expertum. Theopompus uires nec di

116쪽

DE sΕCRΕΤ. ΠORT. Li B. II. 1s1miles nec impares rutae attribuit, quam citrio, contra toxica : tradens Clearchum Heracleoti tyrannum multos aconito intere misse . Quod dum rescivissent subditi, ante degustatam rutam domo no egrediebantur: quo praesidio, ceu praesenti alexi- pharmaco , ab aconiti virulentia sospitescuaserunt. Non dcsunt qui citrio id ascribant, quemadmodum in eius historia, libro tertio adnotabimus. Sit hoc postreinu: Ruta δί menta uirides, ex Hippocratis ScGaleni sententia, flatus ac Veneris pruritu excitare solent: siccatae uero, uel frictae , dc pr cipue semina, cosdem discutere, ac Veneris impetum compescere, seminisque profluuium c quod gonorrhoeam nuncupant) sistere. Oxalidis ac spinaceorum cura, auxilia&secreta. Cap. VII.

X lis,oetella Gallis dicta, ab acido

succo nomen habet unde apud inultos acetosa etiam dici solet. Duoruest generum, maior nimiru & minor. Semen utrique idem , praeterquam Φ maius maiori, minus uero minori inest. Rumex

satiuus Latinis , & Lapathon nomine a GHcis mutuato appellari solet. Licet mul

Mira rutae effieaeia cotra

uenena.

vis alia uiridis rutae qua

siccata

117쪽

ANTONII MIZAL DIta sint lapathorum genera & disseretiae, de quibus hoc loco agerc non constitui. Tam Vivax oxali. uiuax est Oxalis ut semel fata nunquam ui-μ in id hi tietur in terra, maxime iuxta aquas. Huicctura pul- caulis est subteres humiliter fruticas,& Ω-ςhςxxim lia tabens in cacumine acuta, sed minusquam Oxylapathum. Semen rubrii in mucronem acuminaxur, & foliaceo uestitur inuolucro. Planta haec iuribus affatim insis & com natare, dc in acetariis ungularem gratiam

modi xς - habere solet. Quin Sc carnibus intingendis iucundum succi uiridis accrementum subministrat: nec aliud in obsoniis ma-o iri, o torQmm uendicat autoritatem . Omnesmnium me- fere quod gratum acorem palato repr seniis famili xis tet, acetosam, ut diximus, nuncuparunt quo per aestatem nihil iucundius, 3c diuitum ac pauperum mensis frequentius esse consueuit. - . Spinacea ueteribus incognita fuisse det v, iue mirandum est: cum & pauperum A diuitum mensas onerent, adeo ut etiam uerna

ieiunia saturent. Non sum nescius quose da illa chrysolachanon dixisse : alios scutiomalachon quasi dicas maluaceam be- tam) alios uero atriplicis H ispaniensis nomine donasse. quam uere&recte, iudicet

118쪽

eruditi. Spinacca Latinis dicta puto,q, tam Spmaceadn- glabrae& mollis herbς semeia spinas occa 'μμςRPlescat: quae nomenclatura postmodum in recentiorcin Graeciam uenit. Planta haec iciuniis est aptissima: ideoq; per Ichthyophagiam scit quadragesimam freques esse solet. Nullum solum respuit, quocunque loco hetissime prouenies. Scritur Septebrimense & Martio: cxitquc septem diebus a Spinaceoru

satu: solio primum triagulo & molli, mox z tis

intubacco,&plcrunque qua haeret pedicu- ria. lo, laciniato: inerti sapore, exigua radice, tenuibus capillamentis fibrata, caule cubi, tali δί nonnunquam altiore, intuS caUO, foribus in uertice rotundis & racematim coeuntibus ac semine spinulis horridulo, necnon minacibus aculeis armato. In huius genere spem ina quide floret, sed semine sterilescit . Olus hoc abiectis radicum capillametis citra aquam elixari postulat: Di ηδ ς0xu

dum cssundit: aspernaturque ius alienum, proprio contentum: aliter si coquas, natiuum genitalem illius succum perdis, ac temere inebrias. Abacto ictore post clixa tionem, quibusdam ligneo gladio, aut ali-tcr, percutitur &subinde uersatur: postea . H iij

119쪽

lada delicatulis. D sentem, coeliaca, stomachi fasti-ἡium& impetigin pruritus,detium dolor,

Tumores &suppuratio.

in manuales globos & sph rulas herbaceas expressa penulus sanie, redigitur, & patinis in oleo optimo uel butyro frigixur, addito omphacio dc piperis tu si momento,ut magis palatum titillet. Sod hic olitorem

non coquum agimus. Medica.

DE medicis istorum olerum faculi

tibus pauca scriba . . Oxalidis semen tritum, cX aqua aut uino, utilitcr bibitur contra dysenterias , dc coeliacoru aD sectus, ac stomachi fastidia. Radices ex aceto coctae. aut crudae illitae lepras & in petigines lanant: sed antea locus aceto Mnitroin Sole cst perfricandus . Earundem decoctum pruritus corporis sedat, si eo se-ueatur aut confricetur corpus in soliis balnearum, mulcet insuper dentium dolore cum uino. Nonnulli in strumis amoliendis radicum gestamine utuntur, eaS col'lo appendentes. Tritς dc admotae,sermin*rum profluuia sistunt: dc cum uino potae rogio morbo auxiliantur . Quae omnia em

cacius pr stare solet oxy lapathi radix. Sed illud non praetereundum , quod Oxalidis

radix cum aqua cocta aut macerata ru

belli uini colorem mentiri solet, grata re

120쪽

falutari febricitatibus impostura . Folia papyro inuoluta,&sub calidis cineribus u

cunque cocta , necnon pauco rosaceo trita& excepta,quosvis tumores ad suppuratio- nem mouere solent.

Spinacea aluum emolliunt & corpus hv 'l'imςctant: flatusque colligunt nisi excreme iv in litius humor abiiciatur, & calidis admotis emendetur. A b oleribus transeo ad esculetas hortoru radices,& foetus qui intra terra aluntur: hinc mihi gradufacturus ad herbaceos fructus qui extra terram sunt & so-

uentur.

Porri cura, auxilia & secreta.

Cap. VIII. R Adicos hortorum esculetas descriptu

rus porrum imprimis tractabo, quod porri uo&seri debet loco laeto,&maxime cam- locus. pestri,ut scripsit Palladius: adhaec area plana, alte pastinata, diu subacta, dc rite stercorata. Huius genera duo signauit antiquitas: capitatum, quod in caput, ut cepa, extuberat: §ivum, longum ac rectum: cui frondens coma solo tenus amputari solet, unde nomen. Postremum qui compa- semuli pomrare uolet, post duos menses quam satu est rum quom illud in sua area siccare debet. Durabit au- ὰ6-μΡ