Secretorum agri enchiridion primum, hortorum curam, auxilia, secreta, & medica praesidia inuentu prompta, ac paratu facilia, libris tribus pulcherrimis complectens autore Antonio Mizaldo ..

141쪽

terant. Sed hoc loco in mentem mihi uenit secretum multo argento oenopolis comparandum , quod gratis libenter illis impertiam . Si dissectum in particulas raphanum dolio uini immergas, foetore omnem ac graveolentiam siquς insit) adh c acorem in se recipiet ac contrahet. Qui ne ibi tabescat & uitium trahat, cofestim eximedus est:&si opus fuerit, recens iniiciedus. Quod monuisse, multis profuturum mihi polliceor: tametsi ad uinorum Enchiridio& secreta transferri poterat. est sane secre- tu hoc & miraculum summe admirabile, cum raphano pernicialia sint cum uitibus odia a Plinio, Galeno, 8c Palladio diligenter adnotata. Quae adeo infensa esse tradui, ut in brassica ostend i mus, quod si iuxta serantur, adsensum diffugere uideatur, occulta nescio qua naturam discordia i imo uero si permutatis scrobibus pangantur, nullo modo comprehendant. Ex quo Αndrocides medicinam cotta ebrietatem esse dixit raphanu &brassicam: quam uetus Graecia aperte cum raphano cofudit,sicuti in historia brassicae ostendimus. Vnde mirum eme non debet, si communia habeant multa. Fuit sane apud priscos in lato hono-

de corrupta uina emina dare.

Pulchra Aenotatu digna Raphano ec se oditi perniciale eum uia

Raphanu In summo M.

142쪽

nore suisse pud priscos. Raphanum ebora polire,&salem eli

phreticis calculosis summe utile.

ANΤONII MIZAL DIre raphanus, ut Moschion Graecus de eius laudibus unum scripserit uolumen. In quo illum caeteris cibis in Graecia usqucadeo praelatum fu i Vc tradit, ut Delphis in teplo Apollinis ex auro dicaretur, bcta ex argento, dc raptim ex plumbo. Sed ne, obsecro, omittamus quod ebora perbelle expolira fertur, 3c salis cumulos in aqucam salsuginem transmutare & redigere, si illis consepeliatur. Festinas ad finem pene omiseram quod initio dictum oportuerat) raphanu transplantatione acrimoniam deponere, M summam gratiam in cortice habere, modo recens fuerit & non inueteratus: idcirco multi exemplo parum imitabili, illum temere a corpore exuunt ac deradunt . Et ne

quid dissimulem quod uel legerim, uel au

diuerim, uel obseruauerim, ex raphano acetum fieri posse, autor est Petrus Crescentius in suo de Agricultura opere . Radices raphani, inquit, siccato & in puluerem redigito, deinde in uas quod uinum habeat infundito, mi secto, ac dies aliquot quiescere sinito, M accium tibi comparabis rapha-

natum ad renum calculos atteredos & dc turbandos, aliaque multa, summopere utile.

143쪽

Medica.

FLorentinus Graecus in suis de Agricul

tura commentariis scribit raphanum pituitosis ualde comodare,&nephreticis calculo uexatis apposite mederi: m xime si quis partem illius externam cum uino albo M aqua cocta, uel tu iam necnon percolatam, ieiunus diluculo hauriat, de dies aliquot id facere perseueret. Vacuo stomacho exhibetur ut meatum uomitionibus praeparet ex aqua tepida: in qua rem medici potius semine ututur quam carne. Si cum oleo manducetur, eructationes de uentriculo, quas solet, ciere non potest: naeas exhalare non sinit oleum . Succus ex passo potus regi u m morbum curat, & cum melle potus tusses sanat. Quae res etia su Dpiriosis& anhelosis medetur. Radix tota uenenis usqueadeo aduersatur, ut praesumentibus ieiunis non sint nocitura. Et qui eius succo infectas habuerit manus, ut libro primo adnotauimus, serpetes impune tractabit. Addo,quod scorpionibus impositus raphanus illos confestim emori cogit. Sed illud de multis uidetur memorabile,

quod qui raphanu praegustaverit, si a scor

pione seriatur, citra uitae aleam ad integra

Pituitosi, ne phretici, α

calculosi. Vomitiones de ructus. Icter ς, tun

uenenum

scorpius,ui bices,cicatri ces, tetigines alopecia dc .

quartana.

144쪽

ei,menstrua,

lumbrici de angina.

ualetudinem redigetur: & si quis a tormetis plagas ac vibices accepit, trito dc imposito raphano emendabit. Reducit etiam cicatrices ac livores ad colorem, lentigine'; in facie delet, ac quartanarios liberat si cotinuo usu uentriculus in uomitiones effundatur. Puerperis ac nutricibus ad lactis copiam augendam efficaciter exhibetur: dcructus primo cibo sumptus laxat, urina'; exhaurit. Hactenus meliori ex parte Fl retinus inter Graecos geoponicos admirabilis . Hippocrates, ut medica rusticis coniungam, capillos mulierum defluos raphanistricari iubet: ac super umbilicum poni contra Vuluae cruciatus. Praxagoras illosis dandos ceset: δc Plistonichus colicis. Cum melle non sollim menseis euocant, sed Mintestinorum animalia detrahunt: opitulantur etiam anginis cum aceto mulso gargarisati, ut uerbo utar medico . Sed in his Galenum audiendum esse quis dubitat 3

Radix raphairi inquit ex iis est quibus

assidue uescimur: estque obsonium magis quam alimentum . de rapham hactenus.

Cucurbitarum cura, auxilia, Asecreta. Cap. XII.

145쪽

DE internis sortibus terrae hortesis ha

ctenus sit scriptum: nunc demum agedum de his qui extra terram sunt, M cartilagineo generi ascribuntur. In quorum censi quia cucurbitae primas sibi uendicat, idcirco de illis primo loco dicemus:

quas nemo non uidet aut in longum prorogari, aut in breue crassamentum, collo prominulo; cogi olei in orbe intumescere. Priores suum nomen retinent, postrema

citruli aut turcicae dici solent: erumpuntq; omnes plurimum post sextum septimumve diem a fatu: reptantibus flagellis & capreolis dum adolescui, ceu cirrhis quibusdam A capillamentis, alicque scandunt, naturas blimitatis auida: sed absq; adminiculis stare nequcunt, leui umbra cameras,testudines ac pergulas opacantes, depe- dente a tenui pediculo fructu ponderis plerunq; enormis. Amant solii pingue, humidii, stercoratu &solutu,ut scribit Palladius. Quibus si copia aquae adfuerit, minore curam desiderat: na humore plurimu iuuantur: licet reperiantuear, quae sine multa rigatione conualescat,& hinc iucundioris gustus fructum pricteant. Si sicco fuerint c5

mista solo, fictilia aquae plena iuxta ponc

Cucurbitara distenti et de

Cueurbitae sublimitatis auidae Quaena terra cucurbiti

numore tu uentiar.

146쪽

ANTONII MIZAL DIda erunt: inditis fasciis, quae perpetim humorem stillent. Quod auxilium maxime proderit per aestus oc squaliores. Seminis parum habent longiores & tenuiores, a , que ob id cibis gratiores esse solet, Sc esculentae merci, cucurbitario ue soro aptiores. ' Quas si tibi coparare uoles,ex Columellς,

Plini j 3c Palladij cosilio, hac uia procedes.

Quomodo Semina decollo cucurbitae sumpta, recto Eueu bra' cacumine seres, stercorabis ac rigabis. Si adhaec uastae uastioris incrementi optas, de medio uen- si*- tre extractum semen, inuerso cacumine telluri depone . Tales, ubi inaruerint, cadorum uices supplebunt ad uina, olea aut grana condenda: quod aluo capaciore plus cartis. teris intumeat. Quare peregre proficisc tes, illis carne prius exinanitis, urceorum

loco uti solet : uinum& aquam infundentes, quibus se ab excruciante siti, Sc itineris molestia, opportune uindicent, collapsanque fatigatione uires actutum reparent. si latas Sc amplas habere tibi cordi fuerit, se leuesisti mina quae in fundo latitant, inuersis cacu- M minibus terrae mandabis. Quae si a pulici- ζ - '' bus infestentur, curabis origani ramulos iuxta pagendo . Nam uel insidentes enecabunt, uel nouos creari non patientur, si-

147쪽

Dt sic RET. HORT LI s. II. Meuti Graeca Quintilliorum testantur georgica. Ex quibus etiam quae sequuntur tibi libenter deprompsimus . Nascetur absque ullo seniliae cucurbita, uti etiam cucumis, si spargendum semen, triduum ante, sesamino oleo, uel sabino, ut legit Palladius, maceretur: aut herbae succo imbuatur, quq culex vulgo, & culix Plinio, Graecis uero quantum coniectare licet) conyza nuncupatur. Idem fiet, si uitium more, sarmetum primum aut uirgultum ita desodia

tur, ut solum eius caput exertum promineat : quod ubi adoleverit, repetedum erit,& tertio, si opus fuerit, faciendum . Danda

tamen erit opera, ut quae ad nascentur pro pagines, super terram extatites resecentur: seruato duntaxat eo sarmento dc uirgulto quod postremum fuit. Ita curatae cucurbi tae, cum cucumeribus , fructus absque intestinis seminibus creabunt, solis cartilaginibus contentae. Quod si Sc huius, Sc illius, pr maturos ac prςcoces fructus habe re uoles, cx eorundem Quintilliorum doctrina, ineunte uere terram cribro excreta,

fictilibus aut cophinis inutilibus impones, mistoque stercore, modicum praebebis humorem: deinde calidis diebus M insolatis,

Quomodo

nascatur eu

curbita absque ullo semine,3e item e camis. Quomodo fiat praecoxeucurbita, α

148쪽

uel imbrem leuem spargentibus, sub dici

statues,&Solis occasu ad tectum referes: idque tandiu facies subinde aqua irrigas dii frigora, tempestates δί gclicidia discutientur. Postea cum primum opportunitas uocabit, totos cophinos & fictilia labro te-- nus in terram subactam& exculta demittes, ac rςliquam diligentiam impendes: Mita cucurbiri ac cucumeris praecocem fructu habebis. Res eadem facilius & minore cum temporis, tum laboris impendio fiet,

si luxuriatcs cucurbitarii, uel cucumerumiliticulas putaueris: nam sic scelus suos ce- Quomodo terius edent. Si formas uarias M characteti di , , Et res diuersos in cucurbita, uel cucu mere re res cucurbitet prisentari desideras, florem uel primum RVxςψςumς utriusque rudimetum, uti erit in sua vite,

'ξ - - inessidato, ut uoles, intus fictili aut conceptaculo alio claudes ac deligabis . Nam qualem vultum impressa figura pr stabit,' talem cucurbita, uel cucumis praeseseret. . Tam cnim nouae sormae utrunque est auidum , ut uasis cui indideris, a mula facie imaginem reptaesentet: quemadmodum in Quintilliorum georgicis adnotatum reperi. Quod Gargilio Martiali cur ascribat Palladius, non uideo. Itaque qua cogetur

149쪽

sub draconis intorti imagine, ut tradit Plinius. Si longas & angu stas tibi fieri colendis, nuper editos in lucem cucurbitinos Quomodo partus cum uiticularum capitibus fistula: 'ita .

aut a rudini insere, cui prius omncs nodos curbim.

per raucris: ibi in prodigiosam logitudinem procedere animaduertes. Nam quod latitudini per teretem fistulae angustiam demetur, paria faciendo , longitudine pensabitur: adeo ut libertate pensili concessa, Plinio uisa sit cucurbita nouem pedum l5- Cucurbita logitudinem coaequas. . Nec ignorandum 'I' quod quae postea nascentur ex istarum semine , longitudinem eandem absque ullo

mangonio & artificio retinebunt. Similes omnino efficies, si in patens vasculum , a Modus alimquam quinque uel sex digitorii interuallo, ς-p x Edipendentibus cucurbitis subieceris. Nam ante posterum diem ad aquan , ueluti ad- sita repentes, descendisse, & sese in tantum extendisse obseruabis. Destitutis uero sua aqua uasis, decuruabuntur, ac inflectentur: usqueadeo humore gaud cnt, dc siccitates refugiunt. Secus de oleo sentiendum: nam

illud tam infense oderiit ut scribit Plinius, Riςsi cucur quod si loco aquae illis subiiciatur, aut ap-

150쪽

ANTONII MIZALDI ponatur, in contrariam partem vergant.

Si minus id possunt sese intorquent, do

uelut indignatae, in modum hami recur uant: quod nocte una deprehenditur. Caeterum, summe cauendum est , sicuti Co-Mulierς lumella, post F loreu tinum Graecum ata Mehah h5 mone , ne ad cucurbitarium , cucumer

debere: nee riuinue, mulier accedat, uel quam mini

Misit: 'S' mς admittatur: nam contactu eius lagueiacunt uirentium incremeta. Quae si in men struis fuerit, uisu quoque suo tenellos Rctus necabit: aut insuaues, uel tabidos reddet . Seminibus destinatae cucurbitae, ad hyemem usque in sita vite pendere debet, ut tradit Pallad. ex qua sublatae, uel Sole, uel fumo siccabutur: alioquin semina marQV' ω' core putri cosecta uitiabuntur. Diu recen- .utabunt eu tes durabunt & cucurbitaemcucumerςs, si eurbitae& cu in albi uini secem non peruersam , picatis φ doliis demergantur & operiantur. In mur' ria itidem incolumes percnnant. Sed illis uita , uigorque longo tempore permane-

bit, ut Quintilliorum georgica fidem se

ciunt, si in cadis paucum accium cotinen-Opplexnga tibus, ita sublimes pendeant, ut acetu nul-ectu se - lo modo contingant. Verum , Oppicanda