Secretorum agri enchiridion primum, hortorum curam, auxilia, secreta, & medica praesidia inuentu prompta, ac paratu facilia, libris tribus pulcherrimis complectens autore Antonio Mizaldo ..

181쪽

scriptu uoluit. Nec omisit, quod uicissim Muariis temporibus flores parient lilia, si bulbos corum ita scueris , ut ex iis aliquot duodecim digitorum altitudine obruantur : ali octo tantu, ath quatuor duntaxat. Nam ita diu crsis diebus ac teporibus sitos dabiit flores. Quod cliam in aliis fieri potulicctur. Medica. Iliorum radices cotra serpentiti ictus ex uino potae plurimum ualent: dc ex mulso propinaue, inutile sanguinem cum aluo trahunt. Lichenas & furfures in facie emendant, ac corpora erugant- Cum adipe & oleo decoctae,adustis pilos rcddut. Folia in aceto cocta vulneribus efficaciter imponiitur: & succus ab iisdem expressus, ad molliendas vulvas utilis est , mouendosque sudores, excoquendas suppurationes . Prosunt etiam serpentium morsibus imposita solia,& adustis feruefacta. Radices tome cum rosaceo ambusta sanant, Mulcera cicatricibus claudiit. A dmotae cum melle neruis praecisis V luxatis partib' auxiliantia r ac uitiligi nes emaculat. Testium inflammationes cuni hyoscyami foliis,&tritici farina leniunt ac mulcent. Fit u D

Ultiones,vulnera, Vuluae, sudores &suppuratio

Ambust,'

nerui, uitiligines, testiuinflammatio

nes.

182쪽

ANTONII MIZAL DIribus aqua ad facies mulierum erilgam. das & niueo candore illustrandas summe Prosectemu expetita Cui si radix plant cuiusdam mi- cognitae, una nocte infundatur , uernaseo nitore il- culum genarum pallorem , genitiuatque ivmU vultus maculas pulcherrime occultabit: ac nitore plus quam roseo, elegantique purpurisso faciem commendabit. Cuius rei experimentum multis sceliciter innotuit.

Violarum cura, auxilia,& secreta.

Cap. XVIII.

'Iolis honor fuit summus apud anti-

violis maximam inesse

quos post xosam & lilium. Quarum genus omne hodie in hortis ac sene-L T. I stris frequentissimum ubique uisitur,infiis gulinis aut ligneis uasis, a mulierculis studiose excultum. Flores cum uarietate coloris, tum suauitate odoris, tantam cum oculis & naribus ineunt gratiam, ut in c ronamenta, cum caeteris, omnium maxim Eueniant. Itaque uiolas hic paucis per violassi eula stringemus: quas qui facturus erit, ex Co-lura μ saxis. iumellae consilio terram stercoratam & r pastinatam,minimum alte pedemi in puluinos redigat,atque ita plantas hornotinas

factis scrobiculis pedalibus, circa uer in il-

183쪽

DE SECRET. HORT. LIR II. 7 lis disponat. Semen , duobus temporibus in areis seri potest, uere &autumno: sed postremum nobis ineptum habetur, qui ccclum tenemus frigidum . Colitur uiola eo ron omnis

fert omnia

modo quo caetera Olera : catur, larritur, tellus.

& dum tempus inuitat rigatur. Quae nigracst,uersicolor spectatur.Quod sic in Rustico pulchre expressit Politianus:

Nigraque non uno uiola est contenta eolore: Ni ra uiola Albet enim, rubet,& pallorem ducit amantum. multicolari.

O mnes cubitali altitudine prosiliunt, floribus quadrifoliis, ut est apud Pliniu : necia nitis coloris sed multorum: nam alij purpurei sunt, ath niuei, dc alij lutei. Albae uita trimatu peragitur .: ab eo senectam sentiens plerunque degenerat. Gallis genera omnia innotescunt, partim uioletae nomi- ne, partim garyophylli odore . In quorucensu non modo praedictae continetur vio- 'lae, albae, inquam,coerulcς,pallidae, uariegatae M luteae, sed etiam purpureae, quas violam Martias nuncupamus, uer plerunque no- xN bis aperientes, odoris suauissimi, &colo- ris sanest iucundi. Si omnes Omnium cO- δε . 'res unam platulam referre cupis, singu- un Nolaesilarum semina cossiti, i ta tenuem canulam, plata, omnia

aut detritum linteolum include , M ter ' fς

184쪽

Purpurea uiola omnibus suis pam

rare.

tus mortuus.

ANTONII MIZAL DI optime subactae ac stercoratae, ut fieri solet,depone. Experimentu mihi saepenu naero probatum, summa cum uoluptate, M pari admiratione miraberis. Sed hic tacendum non est, quod spectatissimus uiolarum flos,nisi quotannis situm loci mutare condiscat, in humilem ac degenerem flosculum , miniisque odoratum deficere solet. Medica .

TAxentinus in rustica Graecoru agri

cultura δί ite medicina exercitatiusmus, scribit folium purpureae Violae refrigerare, M ob id inflammationibu accommodum esse: perinde atque oleum ex ipsa uiola compositum: quod etiam febricitantibus suo refrigerio summe auxiliatur. Crapulam dc capitis grauedine efficaciter discutiunt, occipitio impositae uiolarum coronae , Valetque illaru aqua mitigandis anginis . Lutea: & aliam omnium a purpurea frutex, tenuium es partium, Minaxime flos: qui siccior, si uiridior,& antiquior, si recentior magis calet. Ex qu0 decoctum illius menses efficaciter mouet, ac secundas, sectumq; mortuu elicit. Reliqua ex medicorum libris petenda sunt.

185쪽

Ocimi & Amaranti cura, auxilia,& secreta. Cap. XIX.

narias, tam edules quam non edu- les cum fruticibus nunc demum aggredior, gradum mihi faciens primum ab hortensi ocimo nam aliud est pabulare o- Οeimum cymum & segetarium ) quod usque adeo plς notum est,ut perrarς ubique sint qdium se nestrae quae illo longe lateque non redoleant. Huius tria uisuntur genera: unum so o. liis amaranto maioribus: alterum, liis tensis genera ramulis multo minoribus: tertium minu-xx ' :tis & angustis: quod ab odoris fragrantia dc , suauitate Italis basilico gcntile nuncupari vulgo solet: & a Serapione garyophyliatu ab in signi odore. Vnde ctiam orimum re- μ':'cte dici ac scribi posse contendunt multi,ut ophyllaci, iit ab oeto quod est redoleo. Recentiores Graeci qui de re herbaria scripserunt, Psellum sequuti, basilicum id est regium appellat,quod nomen apud nos passim usurpatur. Sic fortasse dictum quod in solis regum hartis aleretur olim: uel quod regibus ob odoris praestantiam dignum esset. QuomodqTeporem haec planta ddsiderat: cuius se si ςndu' α

i men ubi obrutum erit, pavicula uel cylin- ocimum.

186쪽

ANΤONII MIZAL DIdro, aut aliter, sedulo inculcari debet. Nas ei terram suspensam relinquis, ad corru ocimu aqua ptionem inuitas,ut scripsit Columella. Sa.

Druenti&a' torum omnium celerrime prouenit: pu-

V tantque maturius erumpere 11 inter initia

feruenti aqua fuerit conlpersum . Quidam aceto perfundi iubent, si hyeme inclinante seratur : nam illius imbre rigatum, citius nasci creditur. Plinius ei tantum aqua meridianam dandam praecipit: cum c teris Ο-leribus horae rigandi sint matutina atq; uespera, ut libro primo admonuimus. Vbi ad palmi altitudinem uenerit, recte praecidia Oeimuserro tur: licet ferro cum ruta, menta δί cunila, mgi cuiati tangi diligenter uctuerit Sabinus Tyro libro Cepuricon seu hortensium quem Me- 'coenati dicauit. Sub canis exortu ac si mor- i bum sentiret, aut astrobolian expallescere

deprehenditur. De quo rem miram narrat

apud Palladium Gargilius Martialis qui

ta a Scruio in Georgicis Virgilianis,de re hortensi librum scripsisse traditur nimirum quod modo purpureos flores, modo albos, modo xoseos pa rit. Sed maiore adin i ratio- ocimi cu ne dignum arbitror quod scribit Pluta Iiges stella chus , succinum solos ocimi surculosa sequos lx hqre abigere, clim leuissima quaeque, &quis-

187쪽

quilias omneis, attritu excalfactum, repen iste moueat,& ad se pelliciat. Est &prodigio non se inore dignum quod Theophrastus prodidit, ocimum i lius prouenire, si cum maledictis ac probris seratur. Quod etiam Res mira αn Pliniuit assirmat, &fortasse Persius hoc se nariolo testatum uoluit: B

Cum benὸ distincto cantauerit ocima uemata

kefert ille idem Plinius Chrysippum me-

.dicum grauiter ocimum increpuisse, & ob id hominibus fugiendum praecepisse,quod Capra, oes- 'caprae illud aspernentur. Quae cum caeteris muni etiam

pabulis omnibus auidissime uescantur, ab hoc uno etiam famelicae diligenter abstinet. Quod & a Sotione geoponico Graeco adnotatum fuisse inuenio. Qui etiam ultra haec asserit, insanos fieri qui ocimo utun- tur: additque eum qui manducauerit, si eo die a scorpione feriatur, seruari non posse In quem de Chrysippum pugnare uidetur sotionis &Plinius,scribes capra libenter ocimu esse, nec cuiquam mentem motam qui illud moimprena manducaueriti quin & terrestrium scor ' pionu ictibus ex uino & pauco aceto su m-ptum salubriter mederi. Dioscorides ex Afrorum & Graecorum placitis aliud uid tur Proserre: nimirum eos qui ocimum

188쪽

ANTONII MIZAL DIderint si a scorpione feriantur, nullo conflictari dolore. Has controuersias nonnulli componere satagentes,omnia ad tertium ocimi genus referenda censent:-aa inco-

positum, profusumq; illius usum &csum. Vt ut fuerit, expertudo ueritas elucescet, alioquin obscura . Quam tamen arbitror te in dubio malle relinquere,quam periculum temere subire . A utor est ille idem Sotion commansum ocimu dc in Sole positu, scorpiones gignere: uel, ut legunt Diost rides & Plini', uermiculos aut uermes,qui fortasse in scorpiones tandem transeunt. Quod sane mirum est, cum dixerimus illud scorpionibus aduersari. Subdit idem Sotion foeminis ocimum tanta antipathia pugnare,ut si pultario aut patins inscia muliere integrum ocimum cum radice supponatur, futurum ut cib O nunquam manus admoueat priusquam subductii sit: cx quo misedulon uocari credit. Diodorus in Empiricis pedicu los creare tradit, si quis eo lar. gius utatur,ob excremetitiam humoris superfluitatem quo imbuitur. Quinctiam uolimi nonnulli, ut scribit Pi in ius, ad huius manipulum cum decem cancris marinis uel fluviatilibus tritum, scorpiones a pr

189쪽

DE SECRET HORT LI p. II. 8 ximo omnes conuenire. Caeterum, Galenus non censet eos audiendos qui promittunt ocimi trituram fictililouo inditam Moperculo uestitam, intra paucos dies scorpiones Minere: maxime si olla ad Solem quotidie incalescat. Sit pro capitis huius colophone quod apud Theophrastum legi,

nimirum ocimum quandoque degenerare in serpillum, aut sisymbrium. ut vult Palladius : praesertim si loco satum fucrit Soli exposito, aut transplantatum. Quae res etiam uetustate illi solet contingere. Hieronym. Cardanus scribit,ocimu prima Lu- Mira siqui&na tritum &in nouam ollam inditu, sub μ' ' plenilunio ab altero capite forcs emittere:

quod si duplicato tempore sub terra deso- .diatur,strifiones generabit: nescio an scorpiones scriptum oportuit. Amarantus pedali altitudine crescit, pilleliea d caule ferulacco & subrubente, soliis ocimo seriptio & pilongioribus, spica purpurea uerius quam qu fore, prorsus inodora, sed qua nihil aspectu gratius ac iucundius dari possit. Nam nitore uincit: adhaec coccum quodvis, siue saturatu fuerit, siue dilutum. Ex quo Gallis Passeuelutum vulgo nuncupari solet, Tyrias purpuras suo rutilanti Jc flammeo

190쪽

Auro No MIZRLDi Amaratim, quia cum holoserico coccineo, quod Ca x v vii mesinii dicunt, decoloris praestantia ce lare uidetur . Iis Floruelutio appellant. Spica purpurea Plinio uerius dicitur quam flos, solo colore commendabilis Absq,ullo, ut monuimus, odore. Gaudet decerpi; M quo frequentius legitur, hoc laetius renascitur: mirisimq; illud est, cum defecere cu-cti flores , madefactus aqua reuiuiscit, Mhybcrnas coronas pulcherrime nectit.Qua unge diebi, ratione in fictilibus seri selet a uirguncu-

amaratus, & lis, nomine Amaranti donatus,q, no mar-M cescat: ita Graecam nomenclaturam usurpante Latio. Puellae, furni tepore siccatum illum ad coronarios hyemis usus recondere non cunctantur . Philostratus ex Am ranto sepulturas coronari solitas affirmat:

idque Thessalos instituisse primos ad tumulum Achillis . Sed haec de Amaranto satis: qui licet ad odoratas hortorum plantas non attineat, his nihilominus illum ascribendum duxi, ob floris praestantiam coronamentis sane quam aptam dc ubique

receptam.

Medica.PA mucteribus de ocimo conuenire uideo, utile ne sit an noxium cibis.