Secretorum agri enchiridion primum, hortorum curam, auxilia, secreta, & medica praesidia inuentu prompta, ac paratu facilia, libris tribus pulcherrimis complectens autore Antonio Mizaldo ..

211쪽

DE sECRET. HORT. LIB. II. quatriduum, & amplius, uita uigorq; perseuerat. Folia insunt nonnullis quaterna, quinaue, aliis rota modo numerosa. Pro

digh simile est quod hic referam. Si ad ca

lendas Octobris, vettonicae, uiolarum M similiu plantulas cum radicibus, in uinaceis quibus cortices sint exepti sepeliveris, Quomodo aut in fimo equino identidem reparato, florespulcherrimos tibi edent lub brumam: rebit.

atque ita de fragis ae melonibus. Sed a frigore externo seruari debet: plurimlim uero cum foetibus emoriuntur. Autor Hieron. Cardanus. Hinc sane admirari desino, quod iuuenis soleba, dum vettonicam in uinariis cellis A subterraneis locis, totam fruticare per hyemen, S fauente loci tepore flores parere obseruabam . Olitores in hortis multo laetamine paleato illam munire solent, accircunuestire, ut ab iniuria gelantis, ningentis, aut grandinantis da noni coeli asseratur. Nam apricis plurimu gaudet,ac Solis illustratione summe exhilaratur . Est M admiratione illud dignu, ψ haec planta uno anno flore parit cadidum, altero purpureum, tertio colorum uarietate promiscuum . Et quod multo mirabilius dici possit: uidimus ramum eundem, ni.

212쪽

Quomodo

colenda ve tonica, quaruno ramo fores diuersos emittat. Acetum ex vettonica.

ANTONII M 1 et AI DIueum, purpureum, ac uermiculatum florem expromere . Quod cultus studio, aut soli comulantis ubertate, fieri selet. Qu

quam multos id assecutos uidi , defixis in

ovillam aut caprina baccam, uel cannula fragilem, detritum ue linteolum, diue sis uottonicae seminibus arte compositis,& terra ac stercore diligenter opertis.Nam semina illa in unam coalescunt radicem, quae ramos florum uarietate illustres emit tit. Hoc loco non arbitror praetereundum quod uettonicae flos, unguibus detractis, acetum iucundo sapore commendat, modo in Sole vitreis uasis macerctur. Sampsuchus seu amaracus uulgo maio- rana dici solet, nomine a Latinis mutuato: fortasse quod maiore cura ac diligentia seratur, colaturque, quam caeterae plantae.

Vel quod odore perquam iucundo com

mendetur, & perpetua vireat coma . Seri tur utroque genere, nimiru semine A ramo: estque magnopere uiuax, & cultura Donnunquam arborescens: cuius plantae transferri possunt. Diocles medicus & Sicula gens amaracum appellauerunt, quod

Aegyptus & Syria fampsuchum . Videos ne inter utrunque a poetis & oratoetibus,

213쪽

Dioscoride item & Plinio nullii, nisi ap- Core e sinpellationis nomine, discrimen positu fuiL Es, 'mi , se: licet in contraria sint sententia Cl. Ga- raco. lenus&Paul. Aegineta , mult1que recentiorum medicorum, qui longe aliter de amaraco sentiunt. Sed doctorti testimonio constat,hos Sc eorum sequaceis,amaracum pro parthenio usurpasse : quod & leucanthen dc amarachi appellari tradit Plinius. Sed lapsus is multo est euidentior, quam thenio con- ut reselli desideret: siquidem fampsuchus sedilist ama- iucundo placet odore, illorum uero amaracus siue parthenium magnopere uirota fastiditur. Vnde mulieres uuluae strangulatui illud saltibriter odorari solet. Ex quo matricariae nonacia ei indiderunt. Hic non licet omittςrei quod mures radicibus maioranae ualde insidiantur,ceu medicamentum 3c auxilium ab his deposcentes ζ i

HIc de Vettonica: mcdicis praesidiis ni- Vestonieahil a me expectabis: ψ prisci retsi a-Qli gri x medicinae doctores de illa hor 'g'' - -

tensi, inqua, A coronaria) ne uerbiurn qui- demultu fecerint. Venio itaq; ad sempΩ-chum siue maioranam, cuius uis excalfa-

214쪽

ANTONII MIZAL DINydroph ciens esse obseruatur. Decocti iustulum ad dysvri* μ incipientem aquam intercutem potu utilis censetur: & iis quos loth difficultas, aut tormina discruciant. Folia arida ex melle illita, sugillata emendant: dc remoratos sugillata, menseis subdita in pesso trahunt. Oculo-mς' yr', rum inflammationes prohibent, A cum

tumortalo polenta tumores. Scorpionibus ex aceto Mxata tormi' melle perlita aduersantur: necnon cum cetari esu ra laxatis ac torminibus mict prosunt.Expressionis succus narium sternutamenta mouet, & ob id cerebrum expurgat. Reliqua erunt ex medicorum libris eruenda.

Bellij seu bellidis, A Phlogij hoc est ui

lae flammes 8c inodorae, adhaec Iridis,

cura, auxilia,&secreta.

Cap. XXIII. ETsi duae plantulae sequentes,&earu-

dem flores in censu odoratorum rite adnumerari non possint, scribam nihilominus de illis, uel ob id quod in cor namenta ueniant,& hortorum areas mira TH, Hleghia elegatia uestiant. Itaque Bellis seu bellius nera ludis. trium generum esse conspicitur . Primum

in hortis seritur, de quo hic potissimum agemus. Reliqua in pratis & campestri-

215쪽

bus nascuntur: de quibus nihil a me expectabis, qui hortensia &no campestria tra- . Venio ad rem. Bellius hortensis he bula est soliis logiusculis io procumben- Σ1Egiti, 'tibus, in cacumine subrotundis δί ad ro- historia. tae modum radiantibus, crassiusculis, per ambitum minutim serratis , e quorum medio cauliculi prodeunt uillosi ac flexi- , 'biles, fores anno fere toto gestantes in cacuminibus uersicolores ac inodoros, qui barbulis multis circinantur. Ex quibus Miluum coalij punicei spectivatur, alij emaculato can μ' mdore placent, a quo Gallis margaritae nomen adipiscuntur: alij uero mixtis colo- Autoris mi-xibus applaudunt. Bellides omnes no- rsi ingri N. stratibus Borboniis Pasquetae appellantur : quod circa Pascha ut opinor) oriri incipiant, uel quod oculos grato colore pascant.

Pli logio uiolia inodorae genus illud esse mihi uidetur quod Gallicum vulgus Penseam uocat, solio mercurialis herbae per ambitu crenato, cauliculo triangulo intus cauo, leniter striato & cx interuallis geniculatim soliato, prodeutibus ex alarum sinu pediculis longis, in quorum capitellis emicant uiolae figura purpurearu seu mar-

ψ iiij

violae inodoret destriaptio.

216쪽

leste lilium

tiarum, tribus flosculis summa parte latis, atraque purpura saturatis,& duobus inses ne luteis ac angustis , lineolis quinque ru- xil' ignis fulgore radiantibus exaratis : a quibus phlogij seu flammulae nomen illis, ut reor, inditum fuit. Vere statim post purpuream uiolam se prodit plantae huius

flosculus, estque coronis aptus, O , Ut diximus , nullo, sed colore ubique commendato : qui plurimum durat, nam in autumnUm. prorogatur : imo uero tepidioribus locis ubi coelum arridet clemen tius, ctiam hyeme spectari solet . Venio ad tertiam plantam, flore pulchram 3c radice odoratam.

I Ris cuique notissima est, foliis constas gladioli, sed maioribus, pinguioribus de latioribus . Vnde quibusdam Galliae partibus glaiulum , ac si diceres gladiolum, nuncupari solet: quod folium in gladij speciem mucronatum habeat. Cauale nititur recto δί semipedali ex cuius fa stigiis singulis inter se paribus,flores cXeui labioru mutuo inflexu recurvi, &coloris uarh: nimirum candiduli, pallentis, lutei, purpurei 3c caerulei . A qua uarietate coelo stem arcu e rimente, nome coelestis liiij

217쪽

apud herbularios sibi adoptauit: ac si rudi

menta quaedam arcus coelestis uersicolore linearum discursu, in sui calathi concavo, ob oculos spectantium ponere friagerct.. Rura alicubi flamma uocant: propter easdem, ut arbitror, causas, quas supra i n phlogio, seu flamea uiola protulimus: quae mihi specimen uidetur esse naturae irin cffingere condiscentis. Radicos fundit geniculatas, solidas &summe odoratas: quas subilcris exitum terra crutas, pleriquc in orbiculatas taleolas dissecant, siccatas in umbra, fil6que transsutas pensiles rccondunt: aut lixivio macerant ad exhauriendam absorbendam succi vim, quo tinearum iniuriis sunt opportunae: deis siccatas includunt: nam teredines non sicca modo, uerim & in terra uirides celerrime sentiunt. Plerique ita curatas armariis imponunt, ut odore perquam iucundo uestes &lineam supellectilem commendent ac imbuant. Medica.

B dilii xxit cum artemisia strumas efficacissime compescit. Laudatur &ad podagras, ischiada¶lysim . Vnde nonnulli etiam paralysis herbam uocarui.

Iris flamma quibusdam dicta. Pulchra&n6tanda de raudiet iridis.

. . .

Radices tridis armariis& rebus illo'

rum odorem conciliare.

Strum , podagra, ischias

218쪽

rracturae e pilis & vulnera thoracis. Tussis,tormina,lienosi,e5 uulsi, perfrigerari & in

ANTONII MIZAL DIValet etiam ad capitis fracturas, & thoracis vulnera quae in pectoris cauitatem p netrant: in quem usum succus eius potionibus inseritur.

Phlogij seu flammeae uiolae facultates hic a me prirerm iitutur,quia script quod

sciam non extant apud Geoponicos, nec item medicos, siue Graeci fuerint illi, siue A rabes, aut Latini. Iridis radici uis inest excalfactoria ac extenuans , & ob id cotra tussim efficax esse censetur inccnon ad digerenda crassitiem humorum qui aegre reiiciuntur: qua ratione torminibus medetur. Cum aceto lien sis, conuulsis, perfrigeratis, & quibus genitura effluit , summe prodest, & cx uino pota meses pellit ac excretiones faciles reddit . Praeterea lumbis ac coxendicibus ex resina utiliter illinitur: & naribus admota sternutamentum mouet: caput purgat, lachrymas elicit, somnum conciliat & orthopnoeas discutit. Oris halitus foedos commanducata abolet, alarumq; taedia ac graue uirus emendat. In coxendicum dolore succus recentis utiliter clysteribus infunditur, & solus decoctionis foeminarum incomoda leuat, earum locos emolliendo, δί

219쪽

contractos reparando. A rida radix eademtusa ulcera purgat, ac fistulas, sinusque replet. Valet etiam farina ad paronychias, M

uino ad clauos ac uerrucas . Ossa fracta cum melle indita extrahit, & nudata carne conuestit. Lentes emaculat & cutis uitia in facie, dentiumque cruciatus mulcet, si eius

decocto foueantur, & sit dolor a causa frigida . Quae omnia efficacius praestabit Illi-ricae iridis radix, quam quae nobis vu lgaris est & hortensis. Non sum nescius curiosulas plerosque in hoc secundo libro desideraturos historias hortensium leguminum, pisorum, inquam, fabarum, cicerum & sia milium, quae in hortis aptitanultos seruntur & coluntur. Verumenimuero, quia cuCerealibus de his peculiare Enchiridio edituri sumus, sicuti in praefatiuncula scripsimus, idcirco ne uerbulum quidem hic adnotabimus: nec item de hortensi uite M pergularia. Nam de uitibus &uinis proprium itidem sumus exhibituri Enchiridion, si per fata, sertunam nostiam& occupationes liceat. Absinthij, & Abrotant cura, auXilia, ac secreta. Cap. XXIIII.

modestia

220쪽

nera tria, &unde aluina

cantur.

Notanda de absinthi j exhibitione.

SIcut in hoc mundi theatro rerum omnium parens illa , iucundi tristia miscet, & dulcibus amara, ita ego in hac hortensium historia , suauibus insuauia mi siccbo,& gratis ingrata . De absinthij itaq; dc abrotant plantis hic mihi scribendum restat, quς tam odore quam sapore iniucu- das esse nemo nescit. Absinthh genera tria esse constat, unum vulgare, Gallis Aluina uocatum, ac si diceres aloina, ab insigni marore aloes quem prae se fert. Nostrates Borbonis Fortum,a forti Sc uehemeti illius odore ac sapore nuncupant. Huic Ponticu Galeno maxime simile esse traditur, a Ponto nomen habens, ubi pecora illo pingue scere, & ob id sine felle inueniri autor est Plinius. Veteres huius folia paruulis dabant in fico,ut amaritudinem fallerendi aut illitis melle vasculi labris, quod Lucretius his uersibus eleganter expressit,

Ae ueluti pueris absinthia tetra medentes Cum dare conantur,prius oras pocula circum Aspirant mellis dulci flavoque liquore. Isemen cotra lumbricos &harbolina.

Alterum genus Seriphium uocant seu marinum, cuius semine medic1 ue inib' δc lubricis corporis necem moliuntur:&ob id semen contra lumbricos nuncupant. Gal-