Secretorum agri enchiridion primum, hortorum curam, auxilia, secreta, & medica praesidia inuentu prompta, ac paratu facilia, libris tribus pulcherrimis complectens autore Antonio Mizaldo ..

231쪽

DE SECRET. HORT. L I R ΙΙΙ. rosperfluitate, & ablatis truncorum propa- Arbores assinibus, ut leuior sit, adhaec habitior: M si pultari de nouella est, rectior. Quae si delicatior erit, bςxς. blande tractari dcbet: nam rudi contamifacile obtorpescit. Iam quod ad positione& sationem attinet, raris interuallis pone-dae sunt arbores ac plantandae: Ut cum cre-uerint, spatium habeant, quo ramos eX-

tendant . Nam si spisse posueris, ut loquitur Columella, nec infra serere quid poteris, nec ipsae fructuosae erunt, nisi interuulseris. Dum transferre uolueris, ante quam dia: .h. id aggrediaris, sedulo tibi notandum erit quibus uentis expositae erant, ut simili situ illas componas de implantes . Quod dum facis, in imum usque scrobem, sia mentorum fasciculos crassitudine brachbdebes demittere, ita ut supra terram paululum extent. Nam aestate paruo labore a

quam radicibus per illos subministi a repo ab is lit

teris Sed optimum critannum antequam positione αplantare uoles, scrobem fodere, ut terra pum xion Sole dc pluuiis opportune maceretur, δίquod positum est cito coprehendat. Quod si eodem anno 3c scrobem facere, M arbores serere uoles : minimum ante menses

duos scrobem sodies, postea stramentis

P iiij

232쪽

Forma sero bis ad trasserendas arbores: δ: de illarum dispositione. Notanda &aἐuertenda. secretia pulcherrimum pro arborib' gelu tactis. iANTONII MIZALDI incensis, ut vult Columella , calefacies.' Quem si latiorem patentioremque feceris , laetiores, uberioresque fructus percipies . Scrobem uero clibano similem aperies: cuius imum summo patentius sit, ut laxius radices uagentur, ac minus frigoris hyeme, minusque aestate calidi uaporis peros angustum penciret. Generatim autem sic arbusculas dc arbores dispones, ne imbecilla a ualentiore prematur: quia nec uiribus nec magnitudine par esse potest , imparique temporis spatio adolescit. Porro summe cauendum est ne post rigidas tempestates , dc violentas coeli iniurias, arbores ferro Vulneres uel amputes:

praesertim quae fructiferae sunt. Quod pulchre his uersibus expressit Iovianus Pon

tanus. Na memini inquit cum nullae arteis,non arma,dolis Vim coeli aduersam Ierrent,periere comanteis Sylvae:obriguere gelu nemora omnia,cuncti Horti: dum furiit Scythicis aquilonibus aer: Et caua consuetos tenuerunt flumina cursus: Quod quando auertat deus ipse rigentibus euris Contigerit: neu tu gladio,neu cede securi Arenteis hortos:sed calce,sed imbre madenti Affer opem: hoc fac sepe hyeme,hoc fac uere tepenti: Crede mihi non te fallet labor:namque repente Pullulat ab radice,aut summo stipite laeta Arbos,gemmas fundensn germine frondens.

233쪽

DE sECRET. HORT. L I B. III. iis Cauendum praeterea ne una arbor, alterius stillicidium quatiente uento excipiat: praesertim si diuetii fuerint generis. Adli cne ς state radices cotra Solem nudetur, aut ab eo feriantur: & ne hominis manu cacumina duriter tractentur : aut a pecoribus praerodantur: nam in posterum capere incrementum nequeunt, maxime si tencllae

fuerint. Sed de trassatione hic paucis serio agendum nobis restat ex Columella & Plinio. Arbusculς omnes priusquam transferantur, rubrica sunt notandae: Ut cum ponentur,casdem coeli parteis aspiciant,quas in suo seminario uidebant: alioquin frigore, uel calore laborabunt ab his partibus quas priter costa cludine sub alio tractu expositas habuerint. Erit ergo plaga coeli in translatissimilis retinenda, ut prius adnotauimus, ne aquiloniae partes meridianis oppositae Solibus findatur: aut algeant meridianae, aquilonibus obuerse, quemadmo

dum scripsit M. Cato,& post illum Virgil.

Latinae agriculturς doctor elegantissimus, his uersibus:

Quinetiam coeli regionem in cortice signant: Vt quo quaeque modo steteri qua parte calores Austrinos tulerit, quae terga obverterit axi, Restituant.adeo in tentiis assuescere multum est. Rerum arborearum praecepta pulcherrima. Trassatae a bores situm proprium seruare debent.

234쪽

arboribus suma ratio habenda. Arborem rigati Arboru a laqueati Arborum e muscatio.

Plerique arborem nec minorem bi ma, nec maiorem trima transferri praecipiunt,censentque non negligendum ne radices m ra inarescant: ne ue a septentrionibus, aut ab ea parte coeli usque ad exortum brumalem, uento flante effodiantur arbores: aut iis uentis radices exponatur: nam ita emoriuntur, ignaris causae agricolis. Proderit etiam, quam plurimum terrae in qua uixerint arbores, radicibus cohaerere: ac totas cespite circunligari. ob id Cato in corbibus transferri iubet . Rigari debebunt quoties coelestis imbris negabitur prosu-sio, & ingens stus perseuerauerit: nam ita maioris incrementi fructus dabunt, ac u getiores, laetioresque euadent. Amant no- nullae circunfodi, & ablaqueari: quod si non praestetur, aut sterilescunt, aut a sua natura degenerant. Sunt quae tam siccis. quam humidis locis musco insestentur: quem nisi ferramento deraseris δc abstraxeris, nec fructum ncc laetam frondem emittent: debent itaque diligenter emus

ri, nisi quid aliud peculiare praepedierit. De morbis & laboribus arboru scribedum aliquid supercst.

235쪽

Arborum ac striplum hortesium morbi, labores & impedimenta aliquot.

bores, ut stirpes aliς , modis multis . Quaedam in ipsa seminum proiectione: liς in pullulatu δc germinatione: mula Variis modistae in flore: nonnullae in gestatione, partu stirpe, tib M educatione,uci aliter,ut postea dicemus. x x Idque uel a syderatione, carbunculatione, rubigine, pruina, nebula, gradine, imbre, frigore, flatu, coloni imperitia, soli uitio, aestu, vulnere, erosione, cruditate, obesitate, tabe, repictione, peste, vermiculatione, atrophia, siccitate, formicatione, & aliis. Sunt itaque arborum ac plantarum , siue domesticae illae fuerint, siue agrestes, iniu' Iniuriae a riae diuerta, morbi multiplices, ac incom- bora diue in da uaria. Quorum primas tenent syde 'ratio, carbuculatio & rubigo : de quibus in fine libri primi abunde scripsimus. Vermi arborsi uesculatur inter stirpes aliς magis, aliς minus, miculario. quod aues caui dc marcidi corticis sono experiuntur. Sunt quae uermiculis omnis generis infestantur,ut puerorum & adultorucorpora : ex quibus plerunque contingit atrophia, tabes&mors. Laborat nonnul-

236쪽

Plem o sames, obesitas di tabes arbo

pleihora seu plenitudine : quae saepenu

mero comitem habet cruditate ob redundantis humoris copiam . Nonnunquam ctiam fame,ob eiusdem inopiam dc paucitatem : ad haec obesitate, uti nimio adipe animalia, ob immodici alimenti luxuriat tem prouentum: & interdum tabe ac marcore, ob eiusdem parsimoniam, defectum uel prauitatem: aut cum macie corticis ex aegritudine astringente se, uitalia arborum plus iusto comprimuntur. Aliis contingui uulnera, colusiones, fracturae, luxationes, partium debilitates : quae societate nominum , cum hominum morbis Amiseriis quoque conueniunt. Hinc trunca dicimus arborum 8c herbarum corpora, & germinum oculos exustos,& multa alia sorte simili. Sunt etiam quae clauum patiuntur, seu fungum, a superassato, aut addensato& lapidescente succo: quales sunt in hominum Jc animalium corporibus tophi acnodi. Scabies arborum omnium commu

nis est affectus: quae lentis roribus post ex-oxtas Vergilias gigni solet. Particularis quarundam est impetigo. Verum ut in ho

minibus neruoru extrema cruciatus saepe

obsident, ita Min arboribus: aut enim in

237쪽

pedes,hoc est radices, uis morbi erumpit: aut in articulos hoc est cacuminu digitos, qui longissime a toto corpore exeunt. Privati generum morbi sunt pestis, ceu lues Arborsi pe-

quaedam : quae sicuti inter certa animalia nonnunquam grassatur, ita inter certas Mpriuatas arbores plerunque locum habet. Vnde, modo pyri, modo pomi, modo cerasi, nunc nuces, alias pruni, quandoque

perfici, aut amygdali de aliis arborib'sol

laborare, sterilescere, aegrotare, aut UeXari obseruantur. Est & articulatio illis perinde Alboisiam- atque uitibus, morbus grauis ac pernicio- culatio, ceu

sus, ui tempestatum germinibus ablatis,& in supinum,ut scribit Theophrastus,excisis: uel cultum seu colendi imperitia lar-

sis. Quae omnes iniuriae in articulissentiu-tur: ex quo articularis morbi, seu articulationis nomen. Aegrotant plerunque & colentium culpa, quando ictu iniurioso a co- Arborum Iono uerberantur, aut intempestiue c du- inivri 3 tur, uel inepte defrondantur: adhaec quan- ' do olitor aut arator imprudens radices larat, corpus ue desquamat: ut interim ab hebetiore ferro colusionem, ac parum apti instrumenti usum, ipsiusque coloni imperitam audaciam hic reticeam: quibus cau- t

238쪽

Αrborum labores ac impedimenta acalo & aere.

Arboru d bilitas.

Actorum uitium aranea.

la & iniuriae abestiolis.

ANTONI 1 MIZAL DIsis aestu ac frigora dissicilius tolerant: nam iniuria omnis extrinsecus adueniens, in ulcus facile penetrat. Pessimum est inter omnia, cum deflorescentem arborem percussit grado: aut imber inuasit,uel ualidus uetus perflauit, aut frigida nebula uel pruina descedit. Quae postrema omnium perniciosissima esse sola: quonia lapsa semel& admissa, obstinate haeret,ut alibi docuimus. Debilitas in multis sterilitate adfert, sed non necem: ut si quis cacumen aut germen auferat: sic enim sterilescunt stirpes, licet non emoriantur. Aliquando fructus tantum laborat, salua & incolumi arbore: maxime si1 necessariis δc opportunis temporibus, imbres,tepores uel salutares afflatus defuerint: aut intempestiua frigora, ardores ue negotiu fecerint: nam ita decidunt fructus, uel emaciantur, aut flacces-cut,uel deteriores fiunt. Est 3c aranea commune arborum uitium & malum : quando tenellu foetum ueluti telae quaedam inuoluunt dc absumtit. Sunt culicum genera aliquibus molesta : qui nasci uidentur ex dulci humore corticibus subdito . Erucas, uermes, pulices agrestes, formicas, catha

rides, limaces Abestiolas alias hic prudes

239쪽

DE sECRΕΤ. HORT. LI B. III. rixomitto. Quarum ea est natura, ut detonsam, corrosam & depastam arborem aut platam turpi facie, quemadmodu scripsit Theophrastus, A moribundar simili relinquant. Quae lues humido& lento tepore gigni maxime solet. Pix, oleu adeps no Ainoribus uellis arborib' inimica esse cesentur: inq; cortex in orbem detractus omnibus mors, excepto subere M adrachiae: nisi corpus arboris simul l datur, aut profunde incidatur. Similem rationem in multis habet d

cacuminatio, quae aut mortem, aut tabem conciliat. Similem & quorundam anima- meaerumlium eroso ac depastiomam oleam si lamia tabat capra sterilescere autor est M. Varro, ut suo loco dicemus. Sunt quae hac iniuria moriuntur, aliae deteriores tantum fiunt. His addomarborii plerςq; fissa stirpe, aut trunco sepenumero laborant, & quandoque intereunt: exceptis malo, Mo M punica. Radicibus amputatis, omnibus & arbori- RMilesi an bus M platis mors instat certissima. C terum οὐ densitate M alimenti rapina, ut loquitur borib' mora Plinius, nonnunquam etiam aegrotant, ac tandem deficiunt. Sic uinciens M praestringens h dera necat: nec prodest uiseu, cytisus, de quod Graeci halimon uocant.

240쪽

Laedunt quςdam Sc uicissim laeduntur uicinia dc succi mistura , ut laurus Sc rapha-

Notanda de nus uitem. Hoc de omnibus postremust, trςmi. δ' Nitru alumen,calida aqua, marina item , tiis. &fabae ac carum putamina, necnon alia

multa, libris superioribus scripta, & tum demum scribenda, arboribus ac herbis ultima plerunque solent esse exitia. Superest ut iam dictis arborum morbis, laboribus

ac impedimentis, certa remedia,auxilia MAutori sum' praesidia, si non omni, saltem bona ex parte, proferamus: ab antiquis scripta & δε- prona volun seruata, nobis uero ac amicis nostris con- firmata, 8c plurimum probata. Hortensium arborum aegrotantiu , aut aliter laborantium, remedia quaedam A secreta uniuersalia.

Cap. III.

Remedium arboris aegrotantis. Arbor em elata & lan-

DIdymus in Graecis agriculturae pan

dectis tradit, quod si aegra fuerit arbor ouaruis, illius radicibus affundi debet amurca aquae remista aequaliter. Plinius summum7raesidium esse dicit, stcem uini, aut aquam lupini decocti circunfundere,vel lupinu ipsum circa radices serere. Si emaciata fuerit 3c languida, habitior scis