Secretorum agri enchiridion primum, hortorum curam, auxilia, secreta, & medica praesidia inuentu prompta, ac paratu facilia, libris tribus pulcherrimis complectens autore Antonio Mizaldo ..

221쪽

licum vulgus barbotinam,& mortem uermium : quas appellationes officinae egregie norunt. Tertium Santonicum dicitur gentili regionis uocabulo: quod ut reliquis minus est, ita amarore multo mitius. Hodie in plurimis hortorum areis passim seri solet: imo uero de coma acetariis remisceri, summo uentriculi Ahepatis commodo ac benescio Abrotanum duorum generum esse con Abro S g spicitur, unum mas, alteria foemina: utriqi

amaritudo absinthij inest. Formina Dioscoridi quadam arboris specie fruticat, Mob id multis Cypressus appellatur, soliis .

circa ramuloS minutim concisis candicas,

de auri fulgore corymbis in fastigio rutilas,

cui odor cum quadam grauitate subiucundus adesse selet, &sapor amarus. MaS - .. liis constat non usqueadeo albicantibus, stria minis estque illius frutex surculosior. Galli Latia uindicam. nos imitati utru nque auronum, duabus ii teris extritis nuncupant: adhaec uestiarium

custodem,quod armariis sparsum uestes a tineis uindicet. Altiosum est admodu tam hoc quam illud: quare frigus multum reformidat, Soleque nimio Leditur, suo se cacumine propagans. Theophrastus radice

222쪽

ANTONII aQΣALDIuel avulso ramulo, potisis quam seminio Abro num germinare prodidit. Sed mirari licet cum ii Vi . calida dote sit praeditum, cur frigus tantopere horreat, & aestu non serat. Idem Theophrastus rationem in infirmitate collocat: nam uiribus tam contra frigus, quam contra aestum longe est impar. Medica. Dentium & A Bsinthium decoctu , uaporis suffitii

-'l' I dentium auriumque dolores tollit: es diis 'senisque si manat sanies utiliter instil-

ς vixi , latur: potionibus tamen improbatur, stomacho A capiti dolorem inserens: quibus prosunt eiusdem solia admota. Cruditates tollit cum pipere, ruta 3c sale: adhaec thoracem purgat cum iride sumptum: quod de Pontico, & maxime Santonico dictu acci Regius mor- pies . In regio morbo bibitur salubriter cu . bus, mςnstβ, apio uel adianto, A menses priuatim cum α'' ' melle sumptu, aut uellere appositum trahit: sanat pruritus, nauseas maris arcet in nauigationibus potum, uel olfactum, Me regione uentriculi appensum: quod de Se-.λι riphio seu marino faeliciter sum expertusti uentri- nauigando, aliis qui aderant passim nauculi essestu , seantibus ac uomiturientibus . Capillum v in ila ianitori cinis rosaceo unguento pςrmi

223쪽

stus: ac somnos olfactu allicit absinthium sub capite repositum. Transit sapor eius in uinum, quod uocant absinthitem , quo nihil praestantius in assectibus uentriculi. Inspersum uestiariis, ab erodentium iniuriis uindicat: Matrametum librarium diluto eius temperatum literas a muribus

tuetur.

Abrotanum in uino potum contra ue- venena snena est antidotum: cum oleo illitum prodest algentibus,essicacissimamq; esse aiunt serpentra de herba cotra omnia ueneficia quibus coitus impeditur: in cubili stratu 3c suffitum se pentes ac uenenatum reptile quodvis fugat . Cinis eius barbam tardius enascentem cum oleo raphanino, aut cicino,uel sabino

elicit . Reliqua ex Dioscoride,Plinio de Galeno sunt petenda. Fragariae, Fra ce* & Grossularu uel. Grosellarij, cura, auxilia, ac secreta. Caput. XXV. DVm foetus horienses qui supra ter- Historuseram extant percurrebamus, ειν- descriptioria describenda crat: quia uero tunc

bis, nescio quo fato, excidit memoria, 'hoc loco restitueda uenit. Herbula est fra-

224쪽

Luctus fragariae pictura elegans. unde mages evadit fragariae fructus. pulchra ¬atu digna

ga gerens, unde nomen habet, & foliis tri . bus constans, quae humi sine caule spargu-tur, multis a radice lanuginosis pediculis caeculatibus, quorum alij flore candido coronantur, alij trigemino, ut diximus, comantur folio per ambitum serrato atq; uenoso : qui fructum gerunt exiguis moris haud absimilem, callosum, tenerum, rubentem dum maturuit) ac gustu α odor: suauissimum , Galloru vulgo Fresia nuncupatum . Sponte nascitur in opacis, quasi aliarum plantarum umbra gaudeat,. A in hortis cultura tam grandis euadit, ut mora quae in rubo nascutur suo globulo aequare cernatur: hinc morum terrestre Virgilianus Seruius fortasse appellauit. Sunt ex fragis que diligentia &cura coloni e rubris in candida degenerarunt.

Fra oesia quibusdam Idςus rubus ess epulatur. Frutex est pumilus dc humilis,spinis prorsus uiduus, cui morum rubens ap

pendet subi maturuit) Gallis Frambossa appellatum : quod germano sapore , palato mirum in modum placet &applaudit.Vi

de,cum uinum generosum a sapore laudare uolumus,olere framboesiam aut fragum uernaculo sermope nostro dic1mns.

225쪽

Grossularius uel Grosellarius, quantum mihi licet coniectare, ueteribus siletio fuit obuolutus : quanquam non defuerunt qui Rhamnia esse dixerint, alij oxyacantham, sed temere. Frutex est aculeatus, solio aph crossulariisere, acinis candidis dc in maturitate dui Hryi cibus, qui frequens hodie in hortis esse solet: cuius bacca non ingrata displicet acer- Degrossulabitate, magnamque init cum palato gratiam : quare diuitum ac pauperum iuribus innatare solet,& in dulciarios panes ac farcimina passim transire: uere praesertim dum viis acerbς locum supplet,quo nomine grauidis summe expetitur.Vulgus Gab- vnge , scilicum, Grossularium uel grosellarium, & lar gx0 eius fructum Grosellam seu grossulam nota μ- ''Nς' minat: quod grossulorum fici quanda praese ferat imaginem. Bacca maturitate in cibum dulcescit, ac nonnullorum mensis inter postremos cibos apponi solet. Est in hortis alter frutex nullis plaiah spinis horridus, solio uitis pusillis & iuuenis, Crosellae ru- rubentem mulam ferens sapoxe subacido, b M pulchζ'

cuius acini racematim congelii pendent,fa ptio. stidium cibi discutientes, Sc more punici

mali abeuntem appetentiam reuocantes.

Nostratibus grossula seu grosella rubra,

226쪽

Febrisaienos vulnera, ulcera nestrua dysenteria&urinae.

Ingammatioiecinoris ,re. nes , uesica, gingiuae,deres, ulcuscula, ri &alia

Aestuas st anachus itis,

uomitio alui profluuium, Malia.

ANΤONII MIZALDIuel transmarina vulgo dici solet. Sunt qui putet a Mauritanis Riben appellari. Frutex iste in usum topiarium uenit, sepitque eleganter hortoria m pha luinos dc areas. Medica.

tiunt corruptionis labem: quapropter facile febrim experiuntur, qui hoc ci- . bo fugaci largius uescuntur. Fragaria ςibo sumpta licnosis medetur: idemque praestat succus ex melle sumptus. Folia 3c radix tam vulnera quam ulcera sanant, mi liebres fluxus & dysenterias cohibet, ac urinam cient. Herbς δc radicis decoctu haustum iecinoris inflammationibus auxiliatur, mundatq; renes-uesicam. Idem ore contentum, collutionisque modo agitatu, gingiuas roborat , dentes commotos si

mat, &destillationes sistit. Vinum quod ex fragis elicitur, ulcusculis quae in facie

caliditate proueniunt, mirifice medetur: itemque uaros δί oculorum nubeculas, ca

lidasque defluxiones impositum tollit. Grossulae siue grosellae tam candidae quam rubrae sed postremς magis) aestuan

tem stomachu refrigerant, & sitim restinguunt, quae cum alios tum maxime febriu

227쪽

citatates excruciat. vomitiones sistunt, stomachum firmant, alui profluuium retinet quod flaua bilis attulerit, ac uentris erosiones δί uellicatus tollunt, sanguinisque feruorem demulcet, ac bilis acrimoniam obtundunt: abundantiam foeminarum retinet, M ut paucis dica) coeliacis,dysentericis,ac cholericis,psunt. Salgama rh saccharo uel melle codiunt ad anni totius usum. Sola Orualla siue Totabona, in hac se- Omilla pri-cundi libri hortensium herbarum historia, ' SM 'de omnibus postrema sese offert: quam inter odoratas plantas libenter descripsissem, si apud litteres aliquid de ea adnotatu reperissem.Non desunt qui ad satiuum horminum , aut salutam transmarinam referre uoluerint, quod quam recte, iudices erunt rei herbariae periti. Hoc tantu de ea in prς- Qv modo sentiarii scribam: ad excutiedam oculorucaligine, dc cxtraheda quae in illos incide- go, & extrarunt, tam urbani si rustici homines semenoruali immittui: quod multa reuolutione runt. per orbem oculoru raptu, hu more prςgnas Aquasi tenuibus onustu membranulis ac sordibus, tandem egreditur, secum educes quae inciderunt, aut molesta sunt. Iam adhortenses arbores nobis transeundum.

228쪽

ANTONII MI ZAL DI

Monluciani de hortorum cura, auxiliis δc secretis,

Liber III.

Amque alios uocor ad cultus, aliumve laborem Hortorum: nequestam simplex genus, unaue stirpis Hortensis soboles, ratio ac tantum una colendi. .

Ip 'φgM Proximo itaq; libro hortensia olera, edubri eum para les item radices, & herbaceos fructus cum sceve ad fru- odoratis plantis & floribus, pro nostrae Mieuth 6 neruae captu & modulo utcunque expedi-riam uimus. Superest ut simili methodo & diligentia frugiferas hortorum arbores, uitae

humanae accommodas, earumdemq; fructus hoc libro persequamur: siue molli tunica uestiantur illi, quos Graeci geoponici IRxini qnid oporas I atini poma nuncuparunt: siue duces. ra Sc forinsecus lignosa, quos itidem illi a- crodrya, nostri uero nuces appellare solet.

Opus sane uarium & impeditum, sed legi tamen & cognosci dignissimum: si minus scribentis ope,salte sui conleplatione M indicibili uoluptate, quς comite habet utilitalcm pari beneficio coniuncta. Vt itaq; tabulς quod dicunt manu admoueam,omniu

229쪽

primum de cura, studio & auxiliis quae ar- Autoris se boribus generatim congruut, pro mea tenuitate scriba hinc mihi gradu facturus ad libro. ea quς seorsit in & particulatim unicuiq; arbori debentur, & propria sunt. Hortensium arborum praecepta quaeda& auxilia generalia Cap. I.

Visquis ille fuit qui dixit & scripsit

hyemes serenas agricolis optandas esse, nς pro arboribus tam hortensibus & fructiferis, quam aliis, uota nofecit: quemadmodii scripsit Plinius : nam comunia arborti uota esse solent, ni ucs diuturnas sedere. Causa, n5 solum quia anima

terrae evanescente exhalatione,includiit MLOprimui, retr6q; agunt in radices: sed etialiquorem sensim prςbet purum ac lentia simum: quando aquarii coelestium spuma esse dicuntur nives. Ergo humor ex his nouniuersim ingurgitans diluen'; , sed quomodo sititur stillans, uelut ex ubere alit omnia, quae non inundat. Sunt itaq; niues& tempestiua frigora arboribus summe utilia: na illaru firmitati plurimu cofertit, M sic optime germinat. Quod ad aquas attin et, portunae sunt quae germinationem

P iij

Arborum uota comunia. Quas eom ditates ad serant nives Mirigora arboribus. Ovado aquae utiles arboribus.

230쪽

ribus diuerso modo desiderari. Vt arbores aquam dmittant, ex Virg. Imbres arboribus eu des vere in mici.

ANTONII MI ZAL DIpr cedunt: tum demu cium educant poma arbores: nec protinus, sed iam ualido sortii. Quae fructus su os diutius continent, lon- giores'; desiderant cibos, his & scrotinae aquae utiles esse solent. Caeterum, generis ca iusque arboribus diuerso modo desiderantur, aliis alio tempore maturantibus : qua

propter iisde imbribus quasda laedi uideas,

alias iuuari, etiam in eodem genere. Sicut in pyris alio die hyberna quaerunt pluuias, alio uero pr cocta. Sunt qui nocturnos imbreis diurnis praeferant: quod eos Sol statim non diripiat. Sed quomodo radicibus arborii admittenda sit aqua,& ibidem retinenda, audiendus est Virgilius.

Aut lapide bibulu inquit) aut squale eis infode cochas:

Inter enim labentur aqua tenuisque subibit Halitus: atque animos tollent sata.

Si diutius humidi blandiuntur austri, de

fatiscentes fiunt arbores, ac magis etiam in flore . Si cum defloruere protinus sequantur imbres, in totum poma depereunt: adeo ut amygdalae M pyri, si omnino nubilum fuit coelum, austrinusue satus, suos a mittant fructus,eodem Plinio autore. Qui etiam admonet arborem post collectos fractus purgari debere, amputata omni su-