Secretorum agri enchiridion primum, hortorum curam, auxilia, secreta, & medica praesidia inuentu prompta, ac paratu facilia, libris tribus pulcherrimis complectens autore Antonio Mizaldo ..

41쪽

ANΤoNII MIZALDIhortensia proprias areolas vestire occorporint, Sc grandiusculum incrementum, pro cuiusque natura & modulo, rite admis De rucatio- rint. Sarritionem sequetur runcatio: in uua

ea obsienian diligenter cauendum erit, ne germina, te-dum. nellosue partus &flosculos iniurioso tactu, aut transitu lardamus, uel tractemus. Quare illam suscipiemus aut ante, aut ubi d floruerint plantae, uel ubi solidas radices egerint. Ad rigationem uenio, quς Solibus . . aestiuis,& maxime circa exortum Canicu- opportunum suinimopere so et prodesse ac probari lepus,& qua hora,inquam, matutina ac uespera,ut utatys Rimus: cui subscribit ratio, nimirum ne a Sole inseruescat aqua , dc radices adurat. Scd ne tum quidem nimiς debent esse rigationes, quoniam inebriatis radicibus nocent. Pro quibus haurienda non est aqua putei altissimi: ne nim ia frigiditate & cruditate radices pcrcellat. Quod salterius prςsens non adfuerit facultas,horis aliquot ante haurienda crit, dc sub dio exponenda, Rigationis Ut tepestat. Rigationis modum stirpium moduβ α ior aetas tempertabit. Novellς enim plantς minus sitiunt: &quς assuevere, summe rigari desiderant. Idque leniter ex clepsydra, ut squaliter bibat radices, & non i miner-

42쪽

DE sECRET. HORT. I I B. I. I; gantur: nam ita animam terrae exhalati De Uanesccntem retinent. Ergo non uniuer

sim ingurgitabuntur plant , sed quomodo

sitient, ita stillabitur aqua, uelut ex uberealens, Sc non inundans. Sed in re pueris Muirguculis notissima, uersatum satis. Iam quod attinet ad prognosticon fertilitatis aut sterilitatis seminis cuiusque, tam fati quam seminandi, hac uia procedes cx Zoroastris δί ueterum Aegyptionim experimento. Diebus uiginti aut triginta ante Caniculae exortu qui in hac Gallica coeli inclinatione, fere contingit circa decimam-

septimam diem Iuth in quopiam loco di

ligenter subacto, de unoq*oque semine legitimo dc recenti, probationis gratia, diuitis spatiis ac signatis, paululum seres: δc si

aeris urgebit incendium, opp tune rigabis: ut proiectum in aridam commodius

pullulet, S ante cosmicum dicti syderis cxortum , tempestiue se prodat. Hoc peracto, sedulus obseruabis , cxorto Procyone, quodnam e iactis seminibus incolume,uegetum ac ilhesum emerserit, 3c durauerit: atquc illud fertile ac foecundum euasurumpr dices: reliquum uero quod non prodiit, aut uietam, languidaque Sc flaccidam pla-

Prognostico fertilitatis, uel sterilita tis seminum quorucunq;.

Mira syderis

Caniculae uis in sata.

43쪽

ANTONII MIZAL DItulam emisit, inutile ac sterile futurum tibi suadebis. Nam certo certius est, insanu& aestuans Caniculς sydus, per illa sua canina incedia, quaedam ex satis lςdere, alia Canicula sym minime. Ex quo, nox , uel beneflch indi- Iasiae seri cium per annum futurii unicuique semen--- tis generi, sydus natura aridum ac ferues, pr senti exitio uel salute nunciabit ac prς-

mittet . .

Auxilia M se eta aduersus hortenses

Uermes,pulices, erucas,blattas lima ces, tam olera quam arbores & fructus uitigntes ac crodentes. CU. IX.

Hortensia uariis iniuriis obnoxia esse.

Dissicilis

quadoq; hortensiu bestiolarum expugnatio.

Ndmpost qui passim non uideat, nisi

fortasse talpa fuerit, hortens eis diuitias a certis bestiolis dc animalculis, tam sub terra, quam supra, uarie infestari, dc cam ob rem plerunque aegrotare , atque nisi auxiliares manus opportune adfuerit, tandem succumbore Sc occumbere . Nam tanta, tamque inexpugnabili acie pestifer ille exitialium bestiolarum exescitus nonnunquam grassatur c irrumpit, ut nullis admotis machinis, nullo igni, nullo serro,

ab hortis & agris, in quibus semel castrametatus fuerit,abigi possit ac diuelli. Rem

44쪽

itaque olitoribus & colonis gratissimam factum me cogitaui, si aduersus istam deploratam pestem, classicum quod dicut

canere, & alexipharmaca aliquot, partim mihi, partim amicis meis nota, & a priscis explorata in mediu proferrem. A uerbis retaquoad rem, si placet, ueniamus. Horte-sa a noxiis vermibus res irgari scribit Africanus inter Gr corii agricolas summus, si eorum latibula δί conceptacula succcnsis bubulis stercoribus, secundo uento, f. migentur . Plinius amurcam puram sine

sale illis spargit. Et si plant rum radicibus, ob fimi malitiam , inhaescrint, di igentissime sarrit. A pulicibus non I'dentur,si naturali auxili' erucam herbam pluribus locis admiscueris . Quod brassicae imprimis

conuenire certum est , solitae de omnibus oleribus,ti pulicibus summe infestari climraphano, quem ostendemus secudo libro, gentileniacamnem illi esse. Anatolius in suis Georgicis prcceptionibus Grςcis, ce-set nonnihil erui sementi eam in rem ad-dedum. Quod raphanis 3c rapis prodesse,

antiquo experimento constat. Iuuat etiam acre acetum, succo hyoscyami contempe

ratum, & bestiolis illis respersum. Adhaec

Auxilia ad uersus horteses uermes.

Aduersus hortenses pulices re media.

45쪽

ANTONII MI ALDI

aquae aspergilium, ut tradit Gnecus Pamphilus, in qua gith, seu melanthium per- Seminum se maduerit. Verum si ab aliis etiam animal-Hbus di culi semina laedi, aut uitiari noles, ante saneti . tione, sedi aut semperuiui succo , ut prius adnotauimus, illa imbues. Quae etiam incorrosa seruabis, si in testudinis testa seminaueris, quemadmodum idem scripsit Anatolius. Quo loco no omittana cx Palladio, quod infesta anhnaicu la non generasu ntolera, si in eiusdem testqdinis corio, spargenda illorum semina siccaucris: uel

mentam locis pluribus, maxime inter caules, c0nseueris. Quod ad crucas δί campas . attinet quae multis m)gnum de molestum negocium facessunt, deplorata hortorii, Muinearum calamitate ) nonnulli resperso ficulneo cinere illas persequuntur. Sunt v x R qui in hortis scillam, uel, ut cum vulgo lo

- de suspendant. Alij fluviatiles csacros clauis, pluribus locis affigunt. Quae si obstinate restiterint, x pr scriptis auxiliis pugnauerint, hanc oppones machinam. Uri nam bubulam & amurcam aequaliter mista, igni donec ferueat, admouebis, δc ubi refrixerint, illorum imbre olera ac arbores

46쪽

consperges: quod A natolij est experimen- tu. Plinius uirgis sanguineis quae his sunt obnoxia tangenda prςcipit: Palladius fu- Auxilium iasticulos, uel, ut Ruellius legit, fasciculos

alliaceos sine capitibus,per omne horti spa erucas. tium comburit. Adhaec uespertilionii stercora, ut nidor efiimo pluribus locis excitetur. Quae res presentissimum habet miraculu. Easdem tradit polyhistor ille Plinius,ab oleribus arceri, si cicer una seratur& illis remisceatur: aut cancri ramis a

borum a cornibus locis pluribus suspendatur. Nasci quoque prohibentur, imo ueroptit sentes collecti inperduntur, eX G ico' b

rum obseruatione, si aliquot de uicino hor latum te to sublatas, in aqua cum anetho coxeris, x in exter eaque perfrigerata herbas aut arbores re1- perseris quae nidulantes erucas, dc ad foetum incubantes sustinent. Sed ualde cauedum erit, ne aqua illa faciem , uel manus contingat. Porro, remedium certum ac paratu facile erit, si circa arborum crura, aut herbarum brach ia, bitumen&sulphur in cendas. Vel fungos sub nucis arbore nasce-teis,fumudare ibidem cogas : galbanum-ue, aut caprarum ungulas, uel ceruinum cornu, a uenti flatu auersus, coburas. Sunt

minandis erucis.

47쪽

A spergilium

singulare ad abigendas e

rucas.

raculum contra erucas.

ANTONII MIZALDI qui cinerem uitigineum per triduum in aquam mittant, qua postea olera & grbores copiosa aspergine lustrant. Multi in ficulneo lixivio proiicienda semina praemacerant. De miraculo menstruatae mulieris, dc prodigiosa cam in rem historia a Graecis& Latinis rerum agri professoribus tantopere celebrata, abunde tractauimus in fine secundi libri nostrorum natum Arcanorum . Cuius desiderio ne tu interim hic tabesccres, ex Columellae doctissimis δί elegantissimis uersibus quicquid id est, paucis expedire uisum fuit. De perdendis itaq;& abigendis erucis ad huc modum in suo scribit Hortulo, ex Democriti sententiar

Hanc si nulla ualet medicina repellere pςItem: Dardaniae ueniant arteis,nudataque plantas Remina, quae iustis tum demum operat iuuentae Legibus,obscoeno manat pudibuncla cruore: Et resoluta sinus,resoluto moesta capillo, Ter circum areolas, & sepem ducitur horti. Quae cum lustrauit gradiens smirabile uisu)Non aliter quam decussa pluit arbore nimbus, Vel teretis mali, uel tectae cortice glandis, Voluitur ad terram distorto corpore campe.

Hactenus Columella de e tandis crucis. Quod prcst igium v ferre puduisht,nisi a multis expertum fumet: scripsissetque doctiss. medicus Ioan . Langius illud in Noricorum terris obseruatum dc approbatum

48쪽

fuisse. Plinius tradit non solum hac arte e- Summὁrucas decidere , sed & uermiculos, scara-bcosque, & noxia alia animalia . Quod a Metrodoro Sceptio in Cappadocia ob catharidum multitudinem inuentum esse prodit. Sed cauendu, inquit, ne id oriente Sole faciant mulieres, nam ita aresceret sementis,& florida horti amoenitis pessiam iret, elanguente eius nitore & sensim tabescente: usqueadeo uirosa &pestilens uligo illa, uisu,nedum attachii,perniciosacile solet'. Nostrates hortensium coloni ,.arte Rest orsi in

admodum facili easdem sic hodie passim ς pugnadis expugnant. Vbi apricis locis illa: post pluuias incesserunt, matutinis horis frutices Hu μ λ Olerum, aut ramos arborum succutere so- 'lent: sic enim dum adhuc nocturno torpet frigore, facile decidunt, nec amplius ad superiora perreptant: priebentque occidenti uiam admodum pronam ac praesentem. Caeterum, si cuiuscunque generis animalcula oleribus & arboribus nocentia perdere uoles quς Democritus in suis Georgicis pra curides, Palladius latino aptoque

uocabulo herbicidas, Ruellius uero porricidas nuncupauit) Diophanem Graecum ausculta . Ventriculum vervecis inquit

49쪽

Vt hori' fiat floridus.

, ANTONII MIZALD 1 recenter mactati, & suis adhuc sordibus excrementitiis pleni, diligenter tibi comparato : cumque spatio illo, quo bestiolis scatet hortus,terra leuiter adobruito. Peracto biduo , ibi blattas & animalcula alia grcgatim congesta reperies : quaeue alio deportabis,uel co loco altissime de dies, ne resurgant: id cum bis, uel tertio feceris, genus omne quod nocebat extingues, acuere perdes. Rustici apud nos paleis intortis arborum truncos armant, dc crura coronant: quibus,summa arborum petentes crucae implicatur, ac ueluti obiectis laqueis& compedibus, uel profligantur, uel sic a

coepta uia actutum rcuocantur . Quod ad limaces particulatim attinet, si uel amurca recentem, uel ex cameris fuliginem illis resperseris, oleribus non miniis commodabis, quam si inter illa cicer coseucris, adhortensium multa portenta, ut superius scripsimus, utile. Alia ex pra hedetibus auxilia requircs . Et si uiridem ac floridum hortum habere uoles, illius sulcos, areas, Apuluinos foeno gr coex aqua trito di Iigenter rigabis: aut asini caluariam , non uirginis, ut antea monuimus, in medio illius criges. Iulius Froto tradit olera omnia

summe

50쪽

summe iuuari, si iuxta illa , eruca herba, sata plantata uenerit. Sed intoleranda fiet hortensi colono iniuria, si anserum stercus muria solutum,oleribus respergatur: que- admodum Democritus, Fronto δί Dama- geron in selectis Graecς agriculturae praeceptionibus posteritatem admonuerunt. Auxilia & secrcta aduersus hortenses

talpas, formicas, culices, muscas& ranaS, ta olera quam arbores Sc fru -ctus cuertentes, laedetes ac depopulantes. Cap. . X.

Via talpae in plerisque hortorum lo

cis tumulando & fodiendo , proindeque terram seminibus onustam , uel plantis uestitam cruedo ac cuertendo, olitoribus, iusta causa, molestae 2-lent esse, ac illis negocium quandoque in- cxpugnabile facere, idcirco auXiliares machinas aduersus cxcoecatam illaru aciem, cx penitissimis G corum & Latinorum rusticis armariis, huc proferre dc adferre uisum fuit. Paxamus, ut hinc auspicer, Ilucem, aut Vasculum quodpiam angustum

S solidum perforari iubet: ibique paleas. dccedriam, uel ut legit Palladius cera,

Qnomodoo litori fiat iniuria. Talpq cur litoribus molest e. Ingeniosa

Graecoru machina ad talpas expugna