장음표시 사용
61쪽
narrationes, descriptiones, disputationes obtinent. In prioribus, paucissimis quidem, sed optimis ad eos autem supra nostram reserebamus cogitationem, de iis ageb, inus nihil sacile reprehendendum invenies serSonarum, rerum, temporum persecte Servatur decor. In posterioribus v0ro ob nihil aliud dialogum adhibet Lucianus quam ut hac disserendi ratione jucundius lectorem docere, argutius dicere, ingeniosius praecepta de vita et moribus explicare possit. Itaque ex Mytho adiquem, ex historia, e vita communi arripit quem in scenam inducat cum alio colloquentem. Mox autem obliviscitur sibi alienas partes agendas uas agit alienam personam esse sustinendam suam sustinet alienas opiniones defendendas suas tuetur ac defendit. Non Iovem, non S0l0nem, non Micyllum, sed Lucianum audimus. Hujusce modi ergo dialogi , quamvis plerique ortasse etiam gravioribus sententiis quam celeri abundent, quamvis in laudabilioribus argumentis versentur, facilem tamen et meritam habent reprehensionem; si ad artem solum ordinemque rerηm re8pexeris. Sed ne severius eos damnes Dut enim se imitari comicos haud semel declaravit Luciatius, ita nunquam se Vere c0micum esse professus est. Quid auidni iniquiusquam si ab eo repeteres quod n0n promisit, pu8 exigeres quod non suscepit Iam vero, quid tandem reser parum veri similia necne, parum ui propria, parum apta dicant luctaneae personae, si vera dicunt uid tandem est quod stomachemur, quod indignemur, si pr0p0Silum optime c0nsecutus est Lucianus, si id quod voluit, vulgi errores et stultitiam, philosophorum vanitatem, divitiarum inanitatem, elicissime ostendit Decipimur quidem et sallimur, quum haud notum nobis sed siclum quemdam et omnino luctaneum Jovem, Solonem, Micyllum videmus, sed nullo
62쪽
gravi detrimento, sed non sine quadam voluptate et delectatione : nonne autem summae inhumanitatis, summae importunitatis esset scriptori succensere, quod suo magis quam nostr arbitri et more nos delectat
De omnibus sere scriptoribus vere dictum est ab eorum scripti dijudicari posse qua in regione nati sint, qua aetate vixerint, quae potissimum luduerint, num partem aliquam philosophiae adamarint, qua puerili disciplina imbuti, quibus praeceptis eruditi, quibus institulis formati, quibus ab initiis prosecti sint, quem vitae cursum tenuerint, quos auctores sibi imitandos proposuerint de nemine autem verius quam de Luciano dici potest. In Luciano enim facile agnoscas Asianum hominem saepissime luxuriatur et redundat q); lutarcho aequalem incorporalibus 2 ut grammatici dicunt, nominibus, quamVi S parce, utitur mendacii sorem, veritalis amat0rem scena tragoediaque in qua nihil verum, nihil sincerum, nihil simplex, omnia salsa, ficta sucotaque esse arbitratur, exempla et comparationes creberrime 3 arcessit Epi-
63쪽
curi 3 sectatorem cita perspicuam assectat orationem ut lux ipsa non clarior sit denique rhetorum discipulum et eum quidem qui illorum praecepta non tantum cogit tione comprehenderit, memoria tenuerit, sed factis explicuerit et ad usum transtulerit vilissima 2 laudare aggreditur quasi vi orationis id enim profitebantur rhetores et magna eleVare, et parva augere posset in utramque 3 partem non raro disserit comparationibus abundat. In compara tionibus nimium esse Lucianum, nemo, credo, insiti bitur sed in rhetoras et rhetoricam crimen conserendum esse nonnulli ortasse dubitabunt; nihil tamen verius, meo quidem judicio. gedum ad quod eloquentiae genus potissimum sese applicuit Lucianus ud demonstrativiun, Omnes respondebunt. Huic autem generi nemo ignorat quantam, non dico libertatem, sed licentiam vetere concederent. Illud omitto quod apud Graecos, si quis viros in die caesos laudabat, de illis aut sere nulla aut paucissima dicebat, de illurum patria et majoribus longissima commemorabat id enim fortasse exigebat mos popul rium civitatum ubi optimus quisque ei eminentissimus vulgi invidiam in se concitabat ita altem interpretantur qui de hac re subtilius quaerunt quanquam tale institutum oratoribus valde commodum erat, paratamque et copiosam dicendi materiam semper suppeditabat. Sed quid quod 0uintilianus, alias severissimuS judeX, Sperrimu8 cen Sor, cum genere demonstrativo lenius agit ac remissius operae pretium est ipsa ejus verba asseri e ι Illud genus ostentatione compositum, solam petii audientium volu-
64쪽
ptatem . ideoque omnes dicendi artes aperit ornatumqus orationis exponi ut quod non insidietur, nec ad vici0riam sed ad solum finem laudis et gloriae tendat. Quare, quidquid erit sententiis populare, verbis nitidum, figuris
jucundum, translationibus magnificum, compositione elaboratum, velut institor quidam eloquentiae, intuendum et paene pertractandum dabit. Nam eventus ad ipsum, non ad causam resertur. AEuum uintilianus ipse tam parum elate ac magnifice de eloquentia sentiat et oratorem institori comparare non erubescat, quid mirum si ceteri nihil non sibi licere credebant Inter autem omnia jura quae genus demonstrativum quasi sui propria et peculiaria poterat vindicar0, nullum aut facilius concedebatur aut avidius arripiebatur quam
jus infinita pene libertate comparandi. Audi Dionysium fl)halicarnasseum Si magnus est quem laudas, Maci comparabis; si pulcher et sortis, Achilli si prudens justus, modestus, Nestori, Aristidi, hocioni si parvus, Tydei, Cononi fraudi Lucianum orat illud dico tales esse nobis laudandi locos et Drmas, ut is qui laudet, imaginibus similitudinibusque utatur 9 2).
Haec Vera quidem, sed addere potuisset non solum ad amplificandam ornandamque orationem comparationem valere, sed etiam doctrinae ingeniique ostentandi occasio nem praebere, atque id autem lateri ortasse gravaretu oratori quid sentiat, quid dicat, nescienti, et sententia et verba largius suppeditare. Ad comparati0nem enim necesse est eum confugere qui vilia, trita, vulgariaque argumenta aut sp0nte quod nollem elegerit aut necessitate
65쪽
aliqua coactus susceperit, quod quidem Luciano, ut parum Ortunato, plus quam semel accidisse libenter crediderim. Eum in neomi sus eos ingenio indulsisse et ostendere voluisse quam vel minutissima et attente observaret et diligenter describeret, facile concedam sed quum Hippiae nescio cujus balineum, quum nescio quam domum laudat, minus famam quam pecuniam mihi quaerere videtur. Iam vero omnes ejus Proelectiones necessario potius quam Foluntarie esse compositas vel ex ipso titulo satis apparet praelegebantur enim ut auditorum mentes allicerent benevolentiam oratori conciliarent omnes autem in infelicibus argumentis versantur. Quid enim infelicius et spinosiusquam et se suaque opera et ignotos homines laudare suis tam vetera n0ve, tam vilia ornate, tam ingrata jucunde, lam exilia copiose tractet Ne Lucianus quidem possit, quamvis ingenio et doctrina abundet quid ergo facit Comparationem quasi quemdam Deum ex machina arces
fili, Herculi et Baccho, auditores olympiorum ludorum spectatoribus, optimis judicibus, Soloni comparat. Ideo ne illi succensendum minime. Malo equidem
uihil invita dicat faciatve Minorva,
Desperat tractata nitescere posse, relinquat,
quam si naturae vim asserat et, ut aiunt, aquam a pumice
66쪽
p0stulet. Tunc enim inficeta solum, insulsa et rigida di cere possit nunc autem narrationes, descriptiones fl)jucunditate et suavitate plenas habemus. Quid refert eum a proposito recedere et ad mythum quemdam ipsius verbis 2)utor confugere Illud tamen malum inde traxit quod comparandi consuetudinem necessario captam aut semper retinere voluit, aut nunquam deponere potuit. Haec est causa
neque alia cur apud eum incredibilis sere comparationum
numerUS Occurrat cur, ut unum de multis exemplum eligam, cum anthea pulchritudinem vult laudare Lucianus et sormam depingere, illam Polygnoti Cassandrae Euphranoris Iunoni Aelionis Roxanae, pellis acatae conserat. Ita laudari. seminam, ita variis ex elementis ejus effigiem constari, omnibus mirum videri posse, probe intelligo quanquam, si et ego uti comparatiore velim, nunquam adduci possim ut luctaneam antheam oratiano monstro comp0nere au4 eam. uum enim Zeuxis, si Di0nysio 3 halicarnasse creditur, haud ita absimili ratione usus suerit, ut Helenam pingeret, quid tandem indignemur si pictor et ipse Lucianus pict0ris exemplum secutus est Sed haec omitto illud autem cave ne credas talem Panthes imaginem expressisse Lucianum quia epicuream disciplinam amplexaretur et Epicureorum more quidquid placeat pulchrum esse existimaret quam sententiam in ejus operibus diutissime quaereres, nunquam ortasse reperires. Quid tam alte res repetamus et Epicurum in judicium vocemus Epicureum aliquid in genere dicendi Lucianum, jam ante indicavi et mox fusius demonstrare conabor sed hic omni culpa et crimine Epicurus mihi abesse videtur cum
67쪽
Lucianus antheam tot eabus comparat, rhetorice, non epicure lacii, laudativi generis jura usurpat neque philosophiae praecepta sequitur, veteri ducitur consuetudine neque ad nescio quam de summa pulchritudine praeconceptam opinionem manum et artem dirigit. Ipse confitetur
quidni confitenti credamus q)'
Valde vereor ne longius de luctaneis comparationibus videar disputavisse : sed rem et gravissimam et minus clx ram esse existimavi. Nunc autem tempus est ad id venire de quo praecipue in hoc capite agimus et ostendere quanta comicorum dicendi genus cum luctaneo assinitate sit conjunctum. Et primum illud praemone non omnes in singulis partibus e verbis similitudines me persequi et quid cuique debuerit, demonstrare velle non solum insi-nili sere laboris esset, sed etiam
Periculosae plenum opus alsae;
quod enim eadem vox, eadem figura, idem proVembium apud comicum aliquem et Lucianum occurrit, Onprolinus jure inferri potest Lucianum imitatum fuisse, et istius modi similitudo saepe fortuna potius quam voluntati tribuenda est. Adde quod solennes quaedam locutiones non unius aut alterius propriae, sed omnibus communes et publicae, quaedam proverbia quasi necessario iis sese offerunt qui quoddam opus tractent, de quibusdam rebus scribant.
68쪽
ille non Thucydidem, non Isocratem, non Demosthenem Solum, non unum sed omnes voluisse imitari mihi vide bitur. Eadem sere de comicis et Luciano dici possunt vide enim : imitaturne Aristophanem Lucianus quum iisdem
per interrogationem sententii utitur τέ , -ις' - πολυ τοιου - ορας - ληθε et alia talia saepe in usu habet
Minime sed, ut dialogorum scriptor, quotidiani sermonis consuetudinem sequitur Eubulum 2), quum in meretricibus edendi et bibendi modestiam, Philemona 3 , quum in Homero dicendi brevitatem laudat Antiphanem 4 et Menandrum 5), quum artem adulatoriam fercede 6 Co ductorum eodem modo quo illi quamlibet artem, judicat aut potius condemnat Res mihi valde dubia videtur haec enim invenire poterat, etiamsi nunquam Eubulum et Philemona, nunquam Antiphanem et Menandrum legisset. Rursus Antiphanem, quum eadem de Cerbero 7 quae ille de Charonte 8 dicit Negare nolim nulla sere major Similitudo potest excogitari aifrmare non ausim quisquis enim de senectute et morte scribst, vix potest Cerberi et
Charontis nomen non commemorare. Caeterum omnes similitudines, quae parum Voluntariae sunt,
69쪽
manifesto declarant quam amnis comicis sit Lucianus. Si enim imprudens et nescius comicorum et sententias et verba
fideliter efflixit, facile intelligi potest quam assidue illorum
opera versaret, studiose edisceret, fideliter percepta atque animo comprehensa teneret. Illud autem etiam mani sestius apparebit, si non singulas partes sed perpetuae or tionis colorem consideraveris. Invenies enim antiquis comicis similem esse Lucianum, tum aliis, tum Aristophani,
quod comparationes et sere easdem sectatur et eodem modo 2 iterat et continuat, quod lepidas et ridiculas repetitiones 3 adhibet, verba aut audacter singit aut callida junctura eliciter nova reddit; mediis, quod interdum tragicam assectat 4 gravitatem et in figuris lascivit atque
exultat, novis et Menandro praesertim, quod plerumque aequabilem tenet orationis formam omnibus denique quod longissimis enumerationibus 5 ad excitandum risum valde accommodatis utitur, quod plerumque non astricta quadam Verborum comprehensione sententias devincit oratorie, sed ad quotidiani sermonis similitudinem liberas et solutas vagari et excurrere sinit; denique quod ingeniose dicit, neque ullum ridiculi locum praetermittit. Nemo omnium unquam sui qui turpia subtilius deprehenderet, salsius derideret, nemo qui melius ironiam 6 tractaret,
70쪽
sestivius orationem corrigeret fl), nemo qui magis novas 2)comparationes inveniret, acutius alluderet 3ὶ verbo solertius abuteretur; nemo qui proverbia 4 et clarissimorum auctorum testimonia 5 aut opportunius faciliusque pro serret aut callidius 6 detorqueret. Sed hoc ita manifestum
est ut nullis egeat argumentis illud autem minus clarum fortasse Lucianum in eo comicis congruere quod ingeniose dicat. Nonne objiciet aliquis, nonne potius suam sequitur naturam, nonne alios haud secus ac comicos imitatur Eum suam equi naturam, minime omnium infitiabor sed si alios ac comicos imitatur, qui sunt ergo isti Velim mihi nominentur. Ρlato ortasse nominabitur et caeteri dialogorum scriptores sed hi ipsi quantum comoedia debeant, haud semel jam demonstravimus; non autem Hercule, oratoreS graeci, qui, Seu naturae vitio, seu judicio id autem libentius crederethin, quod ad veritatem causarum auditorumque prudentiam orationem accommodandam curabant, ab ingenioso dicendi genere omnes abstinuerunt. Sit Lysias in orationibus satis acetus Ciceroni 7 non repugnabo; sed, Quintiliano teste, non idem valet sacetum quam ridiculum; sit Demosthenes urbanus : Quintiliano 8 assentiar; sed cum eodem faciam qui urbanitatem illi tribuit, dicacitatem
non concedit aliis virtutibus Isocrates excessat cum eo non parcius agam : sed quamvis ad speciem et pompam
i Piscat. 5. 2 Hermotim. 31, 35. - Quomod conscrib. histor. 45. l.
3 Prometh. 20. - Cliaron, I. - Vitar auctio, l0. - Piscator, . -- cataplus 7. - De merced conduci. 35.