Quid comicis debuerit Lucianus

51쪽

nonnulla quoque dissimilia primum multo saepius copiosius ornatiusque confirmat divites specie magis quam relatices esse rid in Dialogis Mortuorum in Catulo, id in Sαιurnalibus, Nigrino, Cynico et maxime in Gallo de-landit ac tuetur. Deinde pauperes accusat quod ipsi locupletum luxuriae et superbiae causam materiamque praebeant, denique et illud Drtasse gravissimum discrimen humani generis mala et incommoda non ebiliter miseratur ut comici, sed laete irridet. Quod divites, tyrannos, sermosos ludibrio habet qui credant divitias, sceptrum, pulchritudinem Secum ablaturos esse neque miror, neque indignor artem suam, ut ita dicam, exercet quod reges et civitates irridet quae bella gerant multaque hominum millia occidant pro exiguissimis angustissimisque terrae punctis quae vix Epicureis atomis comparari queant prae universitate rerum, in hoc quoque non illum reprehendo Vellem tamen non semper hominum mala illum ridere, sed aliquando miserari quod quidem aut nunquam, aut sere nunquam facit. Ridet quod quis pollicitus cras se conviVio assuturum esse,

statim tegula cadente intersiciatur in ridet quod Croesu.

tam superbe cum Solone colloquens mox Cyro serviturus

sit 2 , quod Cyri ipsius caput abcissum in utre sanguinis pleno immergatur 3), ridet quod homines adulterentur,

trucident, insidientur, rapiant pejerent, quod frater is trem, silius patrem, amicus amicum prodat, vi aut veneno enecet οὶ Irasceretur, credo, naturae rerum, si homines meliores sapientioresque secisset careret enim vario multiplicique spectaculo e quo tantam nunc voluptatem

52쪽

delectationemque percipit. Quid quod hominum imm0lationes 4 lexistimat tolerabiliores quam AEgyptiorum Superstitiones' aequidem, quantumvis ridiculae, sed tamen multo minus abominandae cuilibet facile videbuntur. Mallem itaque paulo minus ingeniosum et multo hominum

amantiorem fuisse.

Non solum eadem quae comici, sed etiam eodem sere modo dixit Lucianus operaque in eamdem larinam includit. Ut caeteros omittam comicos, nemo ignorat Aristophanem in componendis sabulis ironiam, allegoriam et incredibilem quamdam ingenii audaciam adhibuisse Vuline ostendere quanto contemptu digni sint plebicolae In scenam inducit botularium quemdam qui Cle0ni praeponitur, ac praeficitur civitati nullam aliam ob causam nisi quod insima plebe, ignobilissimo l0c oriundus, vix legere et male quidem scit legere, et uno verbo omnium imperitissimus, impudentissimus, nequissimus recte existimari potest Libet

Sophistarum subtilitatem irridere Ab illis nubes adorari singit. lacet omnes quasi digito pertentare quidquid maliel asperi in judicibus insit Eos in Vesparum larmam induit. Eamdem sere viam insistit Lucianus. uid enim mordacius ironicum excogitari potest quam libellus ubi

53쪽

rhetorum princeptorem inducit discipulos docentem atque hortantem omnes virtutes fugiant, omnia vitia sectentur si oratoriam laudem adipisci velint Muid ingeniosius allegoricum quam, ut philosophorum avariliam aperte et manifeste demonstret, eos auri specie allectos piscari uuid audacius sicium quam Vera istoria ubi omnes frenos ingenii audaciae et luxuriae remittit mendaciisque jocosisque commentis ex industria compositis p0etarum et historicorum seria mendacia superat Sed quid longius probare coner Lucianum ad eamdem larmam quam comicos opera redegiSSe, cum plerumque, ut illi dialogo utatur Haud equidem ignor plΗ quam semel ipsum profiteri se non a comicis, sed a philosophis dial0gum mutuatum esse, latonemque potissimum inter philosophos innuere videtur. Sed primum lato ipse ialogum ab Epicharmo mutuatus erat eumque comoedia proprio jure sibi vindicare posset deinde Lucianus ipse addit

se ad comoedia ipse vocem dialogum accom0davisse, et id quidem gravissimum 0 enim plurimum refert utaturne an n0n dialogo, sed quomod utatur. Caeterum minime mirum si hoc potissimum sermonis genus adamavit: in principio rhetor fuerat, et, si non certas et singulas, infinitas et universas causas egerat dialogo autem uti, id hst quoque rhetoris partes eSercere, nisi quod omnes et solus duas aut plures causas perorat, idem audit, idem judicat. Add quod veritas quasi elisis pinionibus elicitur, et in utramque partem disputandi ratio copiosam et facilem ingenii ostendendi materiam et occasionem praebet Lucianus autem, ut veritalis erat amantissimus, ita ingenii amam haud aspernabatur. Multae ergo et variae causae concurrebant ut Lucianus dialogo uteretur, quem quidem lacillime et felicissime tractat. Nemo unquam comicorum melius

54쪽

novit ita personas inducere ut a principio et risum et magnam eXpectationem moveant quid lepidius et vividius quam

iratus dirasque imprecans Nem cujusque moribus, lamtunae, exui aetati, aptiorem et accomodatiorem tribuit sermonem. Quis apud illum Herculem non agnoscat lamidem Deorum hostem, interficiendum censet, ne Timocles, Deoriam amicus, vincatur Apollinem Ita ambiguum obscurumque edit oraculum ut id vi ipse expedire possit. Epicurum et Aristippum Impetraverunt quidem a sua mollitia ut caeteros philosophos reviviscente comitarentur, sed quum in terras pervenerunt, itineris labore pene exanimali anhelant. Iam vero Visne cognoscere quam Scite laesae uxoris elotypiam descripserit Vide Iunonem ι), quae Iovem aspiciens vultu perturbatum, colore pallidum et miserabilissimos uripidis versus es undentem, illico Suspicatur eum novum pellicatum meditari et amatorio dolore cruciari. Quam mira arte seminarum malitiam pinxerit, quae larinae aemulam omnibus modis elexare tentant et e graviores plagas inserunt quo levius attingere videntur Iamdem 5 audi Iunonem quae sic Venerem alloquitur cum Venere scilicet et instrua aridi judicanda descendebat in terras jamque super dam deventum erat):

nunc quum descendimus, tibi tempus est, Venus, ducem nobis itineris te praebere riu enim, credo, loc0rum es sciens, cum Saepe, ut memorant, ad Anchisem descenderis. Nihil mordacius, nihil acerbius nisi fortasse Mercurii responsum

55쪽

qtii humanissime ne dicam amatorie, Venerem defendit, et Iunonem, dum amarissimam Ganymedis memoriam revocat, acerrime pungit, sed ita ut neque illam tueri neque hanc laedere velle videatur. Imo vero, inquit, ego vobis duxer ipse enim apud Idam commoratus sum, quum Iupiter amaret adolescentuliamlhrygis filium, et saepius huc veni, ab ill missus ut puerum observarem. Dei male salsus vulnus in vulnere sacere gaudet nec suspicari quidem videtur se cuiquam displicere posse, quum longius describat unde, quomodo, quam amatorie juvenis a Iove in auras sublatus suerit. Quoniam autem de Ganymede mentio incidit, quam vere in illo cum Iove colloquente

puerilem simplicitatem Lucianus expressit Enixe puer

sagitat ut in terras quam celerrime remittatur, metuit ne suas oves lupi edant et ipse a patre non paucas plagas accipiat, et, cum respondetur in chel manendum esse, ingenue sciscitatur qualem habiturus sit aequalem quocumpossit colludere, et alia talia quae eximiam candoris speciem prae se serunt. Non satis doleri p0test qu0d hic dialogus in impurissima re versetur 40 si vitium abesset, omnibus numeris absolutum perfectumque opusculum esse assirmare non dubitarem. Neque tantum rerum et dispositionis summam a comicissumit Lucianus, sed aliquand etiam singula imitatur. Hic autem attente et circumspect0 judici agendum est; Mvendum ne salsa similitudinis specie decipiamur, aut quotiescumque unus aut alter Luciani locus comici comparari possit, Lucianum protinus vocemus imitatorem Voluitne enim, ut aliquis censet, dialogum, in quo Annibal et Scipio colloquuntur, ad Ranas Aristophanis effingere

56쪽

Minime omnium credo. In Bis accusato Cratini ratinam

imitari Valde dubito Aristophanis-ne Plutum 4 respicit, quum Micyllum j0cose 2 dulantem, Nubes. 3), quum Lunam de philosophis querentem iacit Pacem et flues, quum Icaromenippo dat pennas, Equites 5 , quum pollini 6 oraculum Mngii Ecclesiuausos T), quum tyranni Megapenthis lampada testificantem 8 inducit Libentius

crediderim affirmare non ausim sed negabit nemo eum et a Menandro Elene hum, si non in Piscatore, saltem in Pseudologista mutuatum esse, quum ipse aperte 9 profiteatur, et dialogum illum, qui Timon inscribitur, totum sere ad Aristophanis Plutum compqsuisse, quum re per se ita manifesta sit ut neque ipsius Luciani consessione neque ullis indigeat argumentis . Utriusque operis similitudines dissimilitudinesque sus et satis diligenter exposuit doctissimus vir Carolus Lebeau 10); quaedam tamen omisit, tum alia, tum gravissimam illam dissimilitudinem quod apud Aristophanem nullae, apud Lucianum omne sere personae philosophantur sed eam in praesens salis habeo

breviter indicare, mox longius explicare conabor. Iam vero, ut comicorum Virtutes, sic vitia quoque exprimit Lucianus. Nemo ignorat comicos, antiqu08 prae-

9 Pseudolog. 4. 10 Tome XXX des simoires de I Academio de Inscription et Belles-

Leitres.

57쪽

seriisti, haud ita arctis legibus inscribend astrictos esse, et dum risu in moveant, fabulae implicitatem parvi sacere, verisimilitudinem n0 rar negligere nec pauca a pr0- posito aliena tandere. Ut alios omittamus, Aristophanes

parum curat ut

sit quodvis simplex duntaxat et unum

in Ranis duplex, in Thesmophoriuausis fere duplex argumentum tractat mediocriter cavet ut quaeque persona

SerVetur ad imum Qualis ab incepto processerit et sibi constet;

in Equitibus emi, in Vespis hilocleonis mores repente commutat minime provide ut pars quaeque sabulae

proposito conducat et haereat apto;

in geharnensibtis Euripidem, lepidissime quidem et ingeniosissime, sed parum opportune deridet. Haud longe alia est Ludiani ratio non multo pressius et strictius servat scribendi leges, non religiosius cui alui simplex et unum sit cujusquempusculi argumentum, ut nunquam a proposito oratio l0ngius aberret, ut primis media, mediis p0strema congruant. Vide dialogum qui Gallus inscribitur in hoc laudabilem materiam probo, ingeniosam allegoriae formam diligo, mirorque quam feliciter sabulosis vera c0isjungantur; sed tamen idem non possum, quin latear Lucianum haud pauca a re aliena es udi SSe. um παρωδεῖ, Η0merum Homericaque commenta illudere, non Suceenseo pr0pterea quod, quamvis saepius, tamen obiter id facit; Ρythagorae dogmata et insolentem victum deridere: hoc quoque conced0, quamvis hic sertasse iusius et copiosius immoretur, pr0pterea quod in Ρythagorica fabula par erat Ρythagoram praeclarum locum obtinere Sed cur tam longe tam inu-

58쪽

tiliter Eucratis convivium describit Haec descripti maximam vim ingenii, summam ubertatem et copiam testatur,

sed quomodo ad propositum pertinet minur equidem video, et nisi fallor, minus videbat ipse optimus Micyllus, qui ad

eventum estinans, suum somnium tandem narrare incipiebat, nequeaucratis convivium, nisi a garrulos alio interpellatus, nisi in italus, nisi sere invitus, describit verebatur enim, ut ait, ne taedium afferret. Nobis autem Lucianus neque taedium asseri neque potest asserre tantus in illo lepos, tanta doctrinae elegantia, tanta sententiarum et Verborum VenuStas Quin etiam prima lectione mediocriter attendentes nulla ossendunt vitia, nulla assiciunt imo vero quasi orationis sumine abripimur, gurarum splend0re, varietate delectamur; sed deinde, si lectionem repetimus, si diversarum partium congruentiam atque ordinem, neque tantum ingula, intuemur, si quaerimuS B0 80lum quam bene, ornate, graviter, sed quam ple quam sp0rtune, quam ConVenienter quaeque posita sint, etiam tum Luciani incredibilem quamdam acultatem miramur, judicium probare n0 p0S- sumus. Videmus enim eum longius quam destinabat, abreptum esse tum descriptionis amore, tum Stoicorum odio quos omnes sub unius persona Thesmopolidis scilicet, acerrime insectatur. Omnes ingenii opes in descriptionibus, narrationibus aliisque talibus locis profundat optime quidem; Stoicorum subtilitatem, avaritiam exagitet optime hoc

etiam; sed quum res ipsa poscet, quum Sua Sp0nte occurret et sese offeret occasio quae semper exspectanda, nunquam arcessenda est. Hic Sallem eam minus quaerere quam non

sugere videtur, quum ultro gallus a proposito Micyllum avo- cel quid quod interdum non solum non sugit et vitat sed etiam capiat et aucupatur Ut in Icaromenino, Menippus neque jussus, neque rogatus inceptam narrationem repente

59쪽

abrumpitaliamque et eam longissimam auditori ingerit 3 l. Vide Ionem Tragoedum in scenam inducitur Iupiter

omnino perturbatus, miserabilissimos Euripidis versus e fundit, de summis rebus deliberaturos omnes deos ad concilium vocat deinde subito rhetora exagitat, suos ipsius silios Herculem et Neptunum deridet Herculem quod Bos

tiret 2 , Neptunum quod thynniaet 3). Non insulse quidem, sed quid intempestivius excogitari potest

Sed cur, optime maxime Iupiter, istiusmodi dicteria scumrilem quamdam lasciviam magis redolentia quam regiam majeStatem, non Momo relinquebas, qui omnium illudendorum provinciam et quasi proprio jure sibi vindicare potest, et omnium judicio, etiam tuo, praeclarissime ungitur Eum saltem ludere, jocari, ridere, nemo succen8ebit, nemo mirabitur cur doleat, gemat, dialet ' Nihil habet perden

Vide Catulum 5J: Char0n acerrime de Mercurio queritur quod nondum advenerit et naviculae prosectum tardet, neque vel amarissimis conviciis abstinet. Quid postea Cum tandem advenit, longissimum Megapenthis et Clothus colloquium,l ingissimam Micylli orati0nem lentissime audit, et omnino oblivisci videtur se nuper proficiscendi cupidissimum suisse. Quid aliud lector quam miratur cur tam celeriter tantae ses-linationi tanta lentitudo successerit Sed haec ortasse levia cilla graviora quod interdum Lucianu neque temp0rum, neque personarum habet ratio-

60쪽

nem. Illud omitto quod Iupiter, etiam cum vel maxime philosophos impugnat, philos0phorum more et loquitur et

sentit Iupiter, credo, cum sit aeternus, doctrina ingenium excolere, satnrnium illud virus deponere, agrestiorem illam asperitatem exuere atque ad recentiorem hanc humanitatem urbanitatemque mores et sacta accommodare potuit. Sed

quid quod Solonem, qui religiosissimus omnium suisse traditur, religionum spret0rem inducit Lucianus Quid quod Midyllus 2 sutor facillime Homeri versus laudat, amplissime, copiosissime, ornatissime et divitum incommoda et pauperum commoda enumerat, describit, depingit, figuris figuras, comparationibus comparationes ingerit, argutissi mas sententias, ingeniosissima Verba quasi e fonte ine hausto profundit Grammaticum et quidem eruditissimum, rhetora et quidem omni ingenio abundantem, omni doctrina florentem non plebeium quemdam hominem, non sutorem audire tibi videris. Et, nisi multum allor, luctaneus ille Micyllus non sutorum, sed rhetorum officinam frequentavit non crepidinibus, sed libris incubuit non scalprum, sed stylum tractavit ad hunc certe minime omnium quadrat notissimum illud proverbium is sutor supraerepidam. Nunc autem quomodo fieri potest ut idem Lucianus modo optime, modo minus bene dialogum tractet, modo religiosius verisimilitudinem colat, modo incuriosius negligat Hanc ego causam mihi invenire videor scilicet quod inter ejus dialog0 alii non tantum nomine, Sed etiam re ipsa dialogi reputari debent; alii nihil sere nisi nomen dialogorum habent; quorum maximam partem