장음표시 사용
101쪽
Sensationes praeterea sensus omnes percipiunt, Et quod nouum uidebiturseipsos quoque sentiunt,non quidem reflexe, aut per operationes,sed per proprias essentias.' i Sensuum porro quidam interni sunt,quidam externi, in ter quos illud est discrimen afferendum, quod sensibilia primo ab eXternis comprehenduntur, mox ab internis, De exterioribus igitur sensibus Vt nunciis,atque explo ratoribus primo est agendum. Qui praesentia solum obiecta percipiunt, cum rerum ne queant reseruare imagines, Quid si absentia quoq; sentire,atq; illorum species in seipsis seruare defendo cy 3 Hi quinque sunt numero, Visus, audirus, olfactus,gustus, de tactus, Nec plures eXcogitari possunt,cum Plura etianon sint sensibilia,sex tamen illos esse disputationis graintia quoq; tuebimur, omnes uero in singulis animalibus' necessario non requiruntur.
94 Sunt autem horum sensuum obiecta quaedam propria, quaedam communia, dc quaedam per accidens, Propriuiioco quod uno duntaXat sensu percipitur, Atque proin priorum exactior habetur cognitio, Quid si communia certius percipiantur D Interdum enim nonnullorum pace,circa propria obiecta sensus decipiuntur, Qui tamen si sani suerint, & ualen tes, si obiectum in dehita fit distantia situm,si deniq; me, dium vnisbrme fuerit, ac bene dispositum circa ea nullo
9s Praeter quas tres conditiones a Graecis excogitatas quar tam a posterioribus additam sensilis. s. debitam magni tudinem,et certam qualitatem superuacaneam existimo, Quibus conditionibus seruatis,etsi raro circa communia obiecta sensus decipiantur , nonnunquam tamen falli non est inficias eundum.
D Ceterum communia sensibilia a sensu communi Ium non Percipiuntur, Vt nonnulli crediderunt. Nec aliqua
102쪽
a sensu communi,aliqua ab exterioribus sensibus alii dixere, verum omnia ab externis sensibus sentiuntur. Non quide per species proprioru pace Philoponi,sed per eorum similitudines,quas in medio, & in sensorio exci tant, Quamuis non primo, sed secundario post. s. pro pria cognoscantiir,S sensit,ilia autem communia nuncuPantur non eo quia eorum iudices sint omnes sensus,sed quia Plures.s 9 Haec quinque numero sun magnitudo,numerus, figura, motus, de quies, Rectius tamen, ni fallor, praeter Aristotelis placita quatuor solum esse dicendum est, cum quiesucre non fit commune sensibile, Quod si quintum sensiae bile addedum est,ut certe est, unitate illud esse existimo. ε oo Quinimo ut ego opinor,addendum est etiam sextum co mune sensibile, uod est ubi,non enim comprehedi ura uisu ex remotione,& ex parte uniuersi,dc ex quantit te remotionis auxilio uirtutis distinctivae, ut inquit Vitellio, sed per propriam speciem. x et Magnitudinis autem species non est qualitas, sed quantiotas militer numeri, Quas imagines qualitases quoque esse tuebimur. o a Percipitur quidem magnitudo non solum a uisu, & a ta/ctu, quod opinatus est Averroes,sed etiam pace eius ab: auditu, Morus uod omnis sensu percipitur,Etsi motum insensibile in natura reperiri meo pericula tueri non uerear, At sensibilia per accidens sui speciem non excitar, Neque a sensibus externis uere perciPiuntur.
103쪽
singulas tum externas tum internassensuum facultas . . a T Nier omnes Porro externas sensuum uires, Persectio I ne excellit uisiva, Quae etiam certior est,Et ad scientia, atque prudentiam magis opportuna, & necessaria quam. Auditus,cum plurimas rem differentias nobis ostendat. Est autem uisus ratio iii sibilium, Cuius subiectum atque' instrumentum primum cor est, Secundarium uerό o Ius, Totus inquam oculus non eius pars aliquassissi uisio tunc fiat cum species est in humore glaciali, non autem in aranea, aut in neruis opticitas Qui etsi disiuncti permanerent, adhuc cinum ut Unum aPpareret,.Nec pro duobus acciperetur, Ut communiter existimatu Alia nanque eorum connetaionis ratio fuit,' In quihus disputationis gratia praeter Aristotelis seri γ' i Tentiam uisionem seri tuebimur, quod asserere uisus est
visus obiecta sunt colores, luces,& quaedam in tenebris fulgentia i cornu, capita piscium, & huiusmodi, Quae omnia cum plura sint,plures quoq; potentias uisum esse dicendum est, Quem tamen unicam etiam Potentiam esse tuebimur.3 Est autem color per se uisibilis non beneficio Iumidis, Aquo solum habet ut actu moveat, & uideatur, cum fine medio uideri nequeat pace Democriti. s Quod medium est Diaphanum, Erit itaq; color motivus imago,aut ita intentio quod etiam fit ies,Vt uisus est credidisse Scotus.
actu diaphani Diaphani autem actus lume est, duod noest substantia abstracta,nec corpus,aut corporis effluxus, ut ueteres credideriit, Sed nec etiam est intentio,& lucis
104쪽
et sed est accidens reale eκ potentia materiae eductum, Non tamen successive, sed in instanti, cum unimersum a cor Pore lucido primo mouente oriatur, Est igitur illuminatio momentanea, Quid si eam in tempore esse defendo Atque illuminatio est iudicanda alteratio, Quid si non est alteratio et Est igitur lumen in subiecto puta in acre non autem PO tius aer in ipso, ut grauissimi uiri asteruerunt, Plura au
es , rem lumina a diuersis lucidis corporibus emanantia in distincta medium penetransi de commiscentur,ac se inuicem augentes Unum numero evadunt pace Vitellionis. y Est lumen causa caloris, cum ipsum calidum non existar, maxime autem calefacit clim resectitUr tunc enim augetur, uae reflexio fit a corpore luminis diffusiuo in emi fione obstaculum inueniente, Sc lumen augente, cum itinlud longius effundere prohibeatur. . o Quod lumen inter uisus obiecta non est conumerandum, cum tamen uideatur, de per speciem quidem propriam in sensorio excitatam, In medio autem nullam sui exci ci tat imaginem, sed supra sensorium positum sensationisi est occasio de causa. ar Ei opponuntur tenebrae, quarum nulla alia natura,quam
priuationis ec per se,. per propriam speciem uiderii Possunt, quicquid Themistius atq; Simplicius dixerint. sed per lumen eis oppositum aspiciuntur, nec Propterea in sensu discursum ponimus.11 Cum autem uisio fieri non possit per extramissionem , ut Pythagoras, dc Plato crediderunt, quos secuti sunt ue . teres Perspectivi,Neque per corporeorum idolorum in cursionem, atque in oculos ingressum, cuius sententiae auctor fuit Democritus per spiritalium imaginum im pulsum fieri necesse erit, Neque cum Peripatetica Plato nis sententiam conuenire posse existimo.
et a Quare species colorum in medio apparere atque oriri necesse est, Quae a lumine realiter no distinguuntur,ipsum
105쪽
i enIm lumen natura est aptum ad quoscunq; colares raerendos,cum eorum rationes in seipso contineat. et 4 Dese tur igitur colores per diaphanum actu ad sensoriuulsus, In quorum uisione, de quacitatum, ac reliquorum uisibilium tum propriorum tum communium cogno scenda decepti suerunt,ni fallor omnes Perspectivi,Atq; eorum demonstrationes per quas apparentium rationes reddunt, inanes omnes,& falsae sunt. a s Demonstrationes inquam omnium Perspectivorum,non solum eorum qui per extra missionem res aspici opina
tur , Sed Vitellionis quoq; qui per intus susceptionem uisionem fieri cum Peripateticis existimauit, Conclusiones Praeterea,ac Theoremata, etsi uerum ex falsis colligi quandoque possit magna ex parte salsa sunt, Nec ratio ni solum,sed sensui quoque aduersantia. is Nullius enim formae uisibilis distincta uisio fit secundum - Pyramidem, ius uertex fit in centro oculi,basis uero insuperficie rei uisae, Cum secundum hanc figuram uisibis Ita species non producant. ε7 Ex quo patet nullum eorum quae aspiciuntur sub angulo uideri, Neque in oculo pyramidem radialem esse, Etsi inter quodlibet punctum res visae, & aliquod superficiei uisus punctum produci posse lineas rectas necesse ficias Vt enim obiectum oculum moueat necesse est ex aduerso costitui ipsi uisui,Quid si non est necesse videtur autem
Primo totum,quam Partes,non Per Partes Iotum,ut imaginaciis est Euclides. Iis Sed et aliquod uisorum simul totum aequaliter uideri possibile est. Plura quin etiam simul uideri possibile aest a
que aequaliter etsi earum rerum exacta habeatur uisio, inter quas, & oculum perpendiculares lineae protrahi possunt.
xo omnis enim uisio fit aut per aspectum simplicem, aut per diligentem intuitum , Aspectus quidem simplex fit per quamlibet in oculo imaginis receptionem, Diligens uo
106쪽
' eo intuitus solum per minimas parteS humorem glacia Iem perpendiculariter mouerires. xx Visio quae fit per simplicem)aspectum momentanea est, Quae uero per intuitum temporanea, Quid si in instanti fieri defendo Aequalium autem uisitium inaequaliter a uisu distantium In et s. aequali intuitu uisorum,propitiquioris certiorem esse no quarti .s,r i est necesse. t positum. as Inter obiecta communia a uisu perceptibilia est magnitu- G, Quae non comprehenditur a uisu secundum superii. In tr. i ciem uisus ad quam peruenit forma rei, de anguli solidi positum. . in oculo, sed secundum speciem quae in oculo recipitur, Quae species parua an magna sit nihil refert. Omnia igitur uisa sub eodem angulo, Vel per aequalem In as .et speciem si fuerint indebita distantia, Quorum distantia a o. m. ad inuicem a cisti non perpenditur, aequalia non Viden - i rur, Nec quod sub maiori angulo,aut per maiorem spe diem uidetur maius apparet, Nec quod sub minori, aut
s Vera igitur quantitas a uisu percipitur absq; auxilio uirin In χτ. tutis distinctivae, Aliud uero comune sensibile est figura, postium. Quae per sui similitudinem uidetur . . x 6 Non igi ur figura circularis comprehenditur a uisu eta cir In 46. . cularitate formae rei in superficie oculi descriptae, sed postrum. per circuli imaginem Nec figura recta uisu percipie.
lur ex suorum terminorum comprehensione, sed ex su
aT Simpliciter planities convexitas, & curuitas eπ illarum In 4γ. imaginibus comprehenduntur non ex remotione aequa 68M 4 Iitatis, aut inaequalitatis remotionis partium, de simili/ opposita. tudinis,aut dissimilitudinis ordinationis ipsarum.mZ δ:as Centro autem foraminis uveae ,& circumferentia circuli In so. in eadem superficie existentibus circumferentia ad ali- positum. quam rectitudinem accedere non semper uidetur. a s Quod si spherae a remotissimo uisae superficies couexa,uel
107쪽
eoncaua uidetur plana,non ea est ratio quam Perspe 'ntii tradunt, sed illa, ni fallor, est caula,quod extra debi tam distantiam figura posita ob motionis imbecillitatε
speciein continuo minus circularem necessario excita et tandem planam. Sphaerae autem illuminatae conuerae approximante Misa
minus superficiei sphaerae uidetur,Quasi autem magis uideatur non semper apparet,Idem dicendum de concaua superficie, atque de cilindro. MotuS ad haec, numerus, unitas, atque ubi a uisu per proprias species percipiuntur, Nec praeterea quippiam aspicitur, Interuallum igitur, nec ut obiectu, nec ut priuatio uidetur,quicquid nonnulli dicant, sed per accidens. Sed ut plura alia Perspectivorum errata,& praesertim Vitellioni qui omnium optimus est, dc minus errauit bretiiter perstringam,In tertio Vitellionis libro, a . Theo rema reprehendo, atque omnia a sy. ad 47. inclusiue, ad haec s 3. 3 6 3.&γ3.
In 4. uero libro T. 13. 23. 24. 3 s. 3 . 11. 9o. 9 . 92. 93. 96. Lo . 1 O s. T. ass. 11'. rao.s 33. a. Theoremata accusanda censeo.
34 Hic est unus uertis, S maxime simplex uisionis modus. Ol. I Alius uero est per reflexionem imaginu a speculo, Quae. m. reflexio necessario fit secundum angulum aequalem an .' gulo incidentiae, Atq; in hoc uidendi modo semper aliuquis contingit error. as Non est porro imago in specillo solum causa, Ac ratio uti. l dendi sed est quoque uisa, Non tamen primo,ut doctis. 6 mi simi uiri crediderunt, sed secundario, primo autem uide. 'Mi , tur obieetium, cuius illa est similitudo. 3 6 Speculorum uero regularium a quibus regularis sit resse : iri Nio septem gemra sunt,nec plura, Planum, convexum . vix. i. sphaericum, conu iam columnare, dc conueκum pyriiamidese, concauum sphaericum, concauum columnare.
ii. ct concauum Pyramidese, Quorum Oeculorum multis
108쪽
plices passiones, atque innumeri effectus sunt breuitatis causa silentio praetereundi. set Tertius uisionis modus fit per imaginum fractionem,quae a reflexione distinguitur, Quia ere eadem parte est obie ctum de uisus in reflexione, speculum uero ex aduerso loco, Atili fractione speculiam medium est inter obie ctiim Sc uisum secundo differiit quia refleXio per aequa Ies angulos semper fit,Fractio etiam per inaequales,Teroria uero differentia quam tradit Olympiodorus quod in reflexione obiectum semper minus, in fractione ma ius appareat, eius Pace, non est uniuersaliter vera.s s Fragitur autem imago ob medii difformitatem, cum pars medii est alia densior,ut aqua aere, Atque in hoc etiam uisionis modo semper contingit erroris' Sed praeter hanc medii inaequalitatem secundum densita rem Sc raritatem, alia est eiusdem medii difformitas perspectivis omnibus, quorum Opera etatant , ni fallor, ignota, Haec est secundum lumen, dc tenebras, In me dio nanque inaequaliter illuminato obiecti imago uaria tur, maior de minor apparet, ac diuersimode frangitur. 4o Inter omnia porro animalia homo uisus praestantia ex cellit, Visilium nanque differentias optime noscit, Ilicet plura animalia eo longius prospiciant, Quod pro pter situm, de configurationem oculorum euenire cre dendum est. a Deterrimi uer6 uisus est talpa, Quam tamen omnino caecam esse non est arbitrandum, Cum secundum locum
moueatur Sc oculos ei natura nori denegarit.
a Haec hactenus de visu, Ad quem proxime accedit audi
tus ad scientiam, ac rerum cognitionem comparandam
peropportunus, Quare surdi caecis sunt imperitiores, Quid si sunt peritiores c Auditus enim orationem non percipit.
43 Est autem auditus ratio eorum quae audiri possitne, C ius subiectum atque instrumentum Primum est cor, se
109쪽
eundarium uero auris, Tota inquam auris, non enis
44 Eui tunc fiat auditio Oim imago est non in membrana, aut in neruis, aut in spiritu auditiuo in eis contento, vecredidit Philoponus, sed in aere connato membranam attingente, Qui animatus est. 43 Auditus obiectum proprium est sonus, Qui non est per cussio,neq; est in corporibus percussis, aut percutientiebus, Eius ratio est passio sequens motum medit,quod prohibetur dissolui ex Mehementi corporum solidorum inter se, & ad medium ictu. 4 6 Necesse est igitur motum esse uelocem, corpora collidentia dura, leuia,plana,vel concaua esse, Vt sonus fieri pose fit, Qui est in aere ut in subiecto , Nec solum in aere, ut
opinatus est Philoponus, Verum etiam in aqua.
Fit uero successive cum motum consequatur quicquid multi dixerint Atque eius disserentiae secundum tria accipi possunt tonum, magnitiidinem,& tempus; To nus quidem est soni magnitudo corporum sonatiuo rum,atque acris expulsi magnitudinem sequens. 43 Is in grauitatem, dc acumen partitur soni primas disse rentias, Qtiae quatitatis potius,quam qualitatis modum in sonis habere uidentur,pace Aristoxeni, a quo non uis detur dissentire Aristoteles. ' Qui ni sellor, asseruit grauem sonum prodire eum
mouens motum uix superat, Vnde tardus proueniat motus Rciituri uero cum eae mouentis eXcessu uelox fit motus, Boethio quoque non assentior, qui acutum sonum o fieri ait, cum uelocior est motus,& aer a corpore sonati vo tapius agitatus, ut cum neruuS Percussus eundo, atq; redeundo saepe saepius acrem ferit, grauem uero cum tardior est motus, atque rarior.
so Quinimo potius arbitror esse dicendum grauem esse se
num maioris extensionis sequentem motum maiorum
corporum, Acutum uero sonum minoris eat csionis,Cu
110쪽
reperientia doceat maiora corpora grausus resonare,mi
st Habet tonus ut reliquae magnitudines numerum nume rabilem, ratione cuius partiri potest, Pars autem ini quam saepe saepius partitur,& est ratione nostri,aliarum mensura ab eo nomen accepit, & Tonus uocatur inter
octo&nouem positus, Qui in duo semitonia aequalia partiri non potest, quicquid dixerit Aristoxenus auri bus nimis indulgens,quem sequitur Psellus.s a Rectius Philolaus in semitonium, & apotomen eum diuisit siue in duo semitonia minor atque comma, EX commate enim de duobus semitoniis Tonus completur,Qui
octo commata eXcedit a nouem superatur, ut semito mium a quatuor cum tria superet. s 3 Soni igitur cum quantitatem habeant,secundum grauita tem dc acutiem aequales uel inaequales erunt. Haec enim melior mihi uidetiar sonoru diuisio, quam ea Pythago/reorum, aut Ptolemaei, Inaequales autem cum numerentur proportionem habere poterunt inter se.
s4 Quare proportio erit in s is ratione numeri ex diuisione toni siue grauitatis, dc acuminis progeniti, Non ex nu mero motuum,ut uidetur uoluisse Boethius, Qui quemlibet sonum ex pluribus sonis componebat, Nec quia corpus sonorum fit in numeros diuisum, ut Iuniores
dixerunt os s Ex his porro sonorum proportionibus consonantiae plurimae oriuntur,inter quas persectissima est diapason, Singulas uero persequi nimis longum esset,atque etiam te trachordi diuisiones inquirere fecitndum unumquodq; genus, Tria etenim sunt Musices genera, Diatonicum, Cromaticiim,& Enharmoniciim, Inter quae praestantis. sinum, & uiris optimis conuenientissimum est Diato Dicum, Mollissimum uero Enharmonicum, etsi hoc sit
difficillimum, illud uero facillimum, Quod Diatoni cum non est idem quod genus illud nostris temporibus