장음표시 사용
101쪽
sa a. paSSe lare, eorrere, vestire , dormire : allorche e is sprime una Proprieta o una operaZione relativa adis altri oggetti , ii verbo dicesi transitivo ; tale e in is mare , odiare, temere, sorivero, dare , rice vere e .se Posto eio , quando adoprasi un verbct intransitivo , is il soggetto, e ii verbo basiano per se soli a form h re una propoSiZione compluta , come Lucio dormE , ,, Tito Passerata, seneta bisogno di altro nome . Qua se do si adopera un verbo transitivo , alcune veste baStase pure it solo soggetto col verbo, come Tito amas, TA,, eo Ieme , u piu delic volae perorat eompimento del- Ia proposiZione anche ii nom vi quaIche altro og- ,, gelio vi si richiede; se io dicessi Achille uociSE, ,, gnuno tosto domanderebbe chi ' La proposiΣione nonis sarh adunque compluta, se non aggiungendo Ettore,, o Troilo, od altro nome . se questi verbi, che olire aI soggetto , pel compbes mento della proposietione, richiedono anche ii nome, , di altra eosa, si dicono reggere questo nome mede simo ἔ e la rogola dei reggimento non in altro con se consiste, suorchi net modo, con cui si hanno si is si ii nomi ad esprimere. Μa se it verbo non regge , , che un nome solo, l' istituetione di questa regola nais sce da Se medesima; perci che propriamente non
, , Sto nome RI caso accusativo, ed i Greci or lo met-- leano RI caSo accusativo, ed ora at genitivo. Μα,, anche questa regola in quanto ali' invenetione non ,, importa niuna maggiore dissicotta. si Perciocchδ o i nostri Selvaggi non introdurranno
lα desinenza de' casi , e la dissiciata sara tolla, o
102쪽
fisseranno una desineneta particoIare per distinguerei' oggetto, a cui it verbo si riserisce, dat soggettodella proposiZione, e con questo Mnedesimo fisseranno lae regola, che quaendo i nomi esprimon I' oggetto , a cui iI verbo si riserisce, a ver debbano quella
vi trovo Heuna differenZa. Quei che dovettero a prin-wipio servirsi di questo verbo , ed esprimere Rmbe due gli oggetti , sorse non secero, che pronunZiaxei nomi un dopo 1' altro . Videt col tempo, che ne nasceano deste ambiguita; per levarie incomineiar no con qualche segno a distinguere it secondo og
getto dat primo, chi si valse desse diverse inflessio ni de' nomi, chi amo meglio di supplirvi colle pre-posietionis ma 1' una, e l' altra maniera e nata Sem plice mente des pari, e naturaimente.
mineiato a serviret de' casi, seguitamno a distingue re it secondo oggetto con diversi casi, se condo i diversi Verbi, vale a dire, o con un ablativo accom Pagnato da qualche prepogigione espressa , o Sottia tesa , come petere aliquid ab aliquo , e Gucti arct a liquum aliquo pondere , cloh cum aliquo pondere, u un genitivo, sotruitendendovi un nome universale .
103쪽
ed una preposietione, eme aecettsare aliquem orti., , cloe de crimine fret , o con un secondo accusati- ,, vo retto aeneli' egli da iuna preposiΣione sottintesa , is come Idocere adiguem aliquid , cloe circa aliq&id r. Ie quali preposiZioni e anche probabile, che da prinis cipio fusser espresse, e che non .siena State Soppres se se non dopo, perche factimente si poteanci sot- ,, tintendere. I Greo similmente con questi verbi orri, hanno adoperato i medesimi casi, ed orae altri diversi . Quelli ait' incontro, che a principio non aveans,, istituito niun eaSo, per esprimere it secondo ogget is to si sono in vece serviti di diverse preposietioni. . ,, Le regole pertanta dei reggimento sono ben nate ,, diversamente secondo te diverse combinaetioni, e iis diversi accidenti, che te hanno prodotte , ma sonnate pero da pertuito Semplicemente e naturalme is te da se medeSime , e allo Stesso modo nascerebbe is ro PresSo a' nostri Selvaggi is Io eredo d'avere accennato h stantemente, penques mantera una Po Iazione selvaggia porrebba , da Se medesima istituire e it vocabolario, e lagrammatica di una Lingua pectetia . Non e perdis, dae Supporre, che questa douesse esset 1' opera di,, puchi anni. Piu generaZioni, e sorse piu secoli ri-- chiederebbonsi innaneti di conduria ad uri certo si
A to di perseetione. I primi due Selvaggi non istitui-o rebbero, che pochi termini pia facili, o i piu neo cessarj alia significagione de' loro bisogni. I figli neo aggiungerebbon es nuovi a misura, che da nuovihisogni vi fossero anch' essi determinati , net cheis i Fanciuili non laseiano certo di essere ingegnosis se simi ; e due io ho avum occasione di ossexvarneis piu volte l' uno di circa tre anni, e 1' auro, di duo,
is i quali vivendo di continua instemet, u imit-dosi
104쪽
is scamblevolinente colle loro vos eminehe Mn eat linis guaggio Si eran Armato , che inteso erj quasi da,, loro soli. Crescendo la popolaetione, perseetionund is si Ia societ. , introducendosi 1' agricoltura, Ie ἀrti. is it commercio, moltiplicandosi per tal modo i biso-- gni, l' idee, te telaetioni, moltiplicando pur si ver-h rebhono i termini , cori cui queste idee , questi b
se Sogni , queste relaZioni manifestare Ma la sua is ultima perseetione la Lingua aspetiar dorie e dat ris istituetione della scrittura, e datio fuit pamentis is det gusto, e delle scienZe. is s. 57. Exposita ratione, qua humana ratio ad v eum persectionem , & ad alicuius Linguae inventionem pervenire potuerit, videndum modo eSt, quantum v ces ad vires intelligentes exeolendas & ad ideas prom vendas contulerint g. 5 I . ὶ . Quoi quidem non m lius declarari potest, quam si tantisper Arithmeticae n tas contemplemur , earumque vim ad numeros perciapiendus perpendamus. Quod enim sunt notae relate ad Arithmeticam, idem prosecto sunt voces relate ad inmnium scientiarum ideas , telate ad vires intelligem tes. Porro ideo nos cujuslibet numeri ideam acquir, mus , quia unitate signo I. denotata, & notis 2, β, 4, 5 , 6, 7, 8 ,. 9 numeros simpliees repraesentamus,& diversis eorum collectionibus intepposito , vel addito toro , Si opus sit, singulos compositos numeros ordinatim exprimimus . Sublato hoc artificio', idem nobis certa contingeret, quod quibusdam Americae populis, qui, ut refert Condaminius sech. sur Ies Amerio. T. II. 'Ch. XXVIL , cum paueis signis utantur, iisque admindum compositis , majores numeros mente haud comprehendunt , & quemlibee ultra vigesimum indefinite concipiunt, atque eapillorum numero comparRnt. Quem admodum igitur Arithmeticas notia Meepta referendR udp
105쪽
est illa, quam pluiaum numerorum eognitionem aequi timus, ita etiam vocibus maiorem nostrarum idearum partem , & virium intelligentium evolutionem , ac incrementum debemus , ut muti, surdique satis demon
I. 58. Homo itaque vocibus destitutus non solum iis omnibus cognitionibus careret , quas legendo, Io quendoque acquirimus, quaeque fere omnes nostrae ideae sunt , sed etiam admodum arctis limitibus circumscriptas haberet vires intelligentes. Ejus attentio , & Cοneomplatio minus intensae serent. Cum enim quaelibet vox sit idearum quasi tessera , ac unius vel plurium idearum imago, hae operationes destituerentur signissensibilibus, quibus quantum vigeant, Rhunde DSte dunt Geometrae. , qui sensibilium figurarum ope misirifice attentionem, & contemplationem exercent . -- moria cognitionum nostratum thesaurus solas illi deas stricte sumptas , nempe quae imaginem quamdam ,
seu sermam rei menti exhibent, s s 6. ) praesentos faceret. Etenim ideas , quae nudam imaginem contis Dent , ut ideR odoris, saporis 3ce. g. 12. ὶ quotidi
na expetientia teste , nonnisi vocibus revocare possummus . Pariter ideas Comositas, ac praesertim notioneS I. 39. ὶ nos revocamus iisdem su tituendo nomina,.quibus appellantur Nimis enim Operosum esset, atque etiam impossibile, omnes ideas simplices illas com- Tonentes mente revolvere ; quod etiam confusionem as surret , & ne illarum relationes viderentur , ObStaret Eius rosoxio, etsi nulla dicenda nobis non videatur ,
quod tamen plurimi Metaphysici contendunt I9. ),
attamen exigui prorsus usus esset. Et revera univerSamiis. reflexionis usus ahsolutum attentionis dominatum , perfectum contemplationis, ac reminiscentiae usum e Reagitat , quae quidem sine vocibus obtineri nequeunt
106쪽
Hlne quotidiana'eilperientia constat in omni faculta,
tum genere eos , qui singulos artis terminos, qui technica ejusdem artis vocabula perfecte norunt, facilius praeteIiquis reflexione valere, ac de eadem arte, Rc facultate judicare . Sic technicae in arte pingendi voces mnia alicuius tabulae vitia, omnemque praestantiam in dicant , quae eos prorsus fugiunt, qui illas voces nequaquam callent. Sic etiam postquam Linnaeus pluribus' verbis Bolanicam ditavit, ut forma , figura, Situs, ac propinio in plantarum partibus indicarentur, ad longe majorem perfectionis gradum haec scientia pervenit . Verba enim nexus inter ideas augent, eas facilius , & promptius exsuscitant, distinguunt , quae viN confuse perciperentur , ideoque reflexionem mirifice adjuvant, ac scientias promovent. Tandem ejus abstractio nulla', ut nobis videtur, seret ; vis enim abstractionis V ut oriatur, requirit absolutam , perfectamque reflexionem , quae a vocibus omnino pendet. g. 59. Sed opponit cl. Soaves, sine vocibus abstractionem obtineri posse: inquit enim : Cogitanti mihi de
arboris idea, nunc sola ejusdem imago, nunc cum i magine nomen ipsum, nunc denique solum nomen Ob vδrsatur , ideoque sine vocibus abstractionem exerceo.
At dum hoc Soaves opporgi, loquitur de homine in s cietate alto, educatoque , qui proinde vocum auxilio iam sibi abstractionem comparavit. Itaque & nos ultro concedimus hominem, qui jam vocum Ope abstra ctionem acquisivit, posse sine vocibus illam exercere ;opinamur autem id concessum non esse illi, qui nunquam Vocibus usus est, qui proinde nunquam sibi abstractionem comparavit. Etiam Wallistus maxima e Xercitatione eo pervenit , ut sine calamo, papyro &atrae nio ex quinquaginta tribus notis radicis quadratae extractionem memoriter obtinuerit . Verum di
107쪽
improbo Iabore pluries ae phirtis ealamum, papyrum ,
& atramentum non adhibuisset, nunquam hanc immanem memoriter supputandi saevitatem sibi compa-xasset. Quemadmodum ergo Gallistus maximae exeretineationi acceptam referre debebat vim memorites supputandi , ita egregius Metaphysicus Soaves anteacto vocum usui acceptam referre debet vim abstractam arboris ideam sine vocibus Requirendi . o ri6o. Cl. Sulget in Dissertatione, cui titulus; O ser ationi intorno air in en- reciproca diata ramons sul Iinmanio, e dei linguanto stilla ramone, trihus hisce potissimum vocum utilitatem contineri aD
srmat. I R. inquit, contingere saepe solet, ut fortui-vus circumstantiarum concursus maxime utilem , n vamque ideam in nobis excitet. Nisi statim illam v ee aliqua denotemus , cum illo circumstaentiarum concursu evanescet, nec proinde rursus in poSterum revocari poterit. Ut enim sine vocibus rursus rediret, idem Circumstantiarum concursus habendus esset, quod tamen fere nunquam contingit. Contra Si voca Ium aliquod adhibuimus , statim ac illud memoriR repetimus, ob jam factam associationem haec idea rursus menti fit praesens, omnesque ejus partes iterum de- urrunt . Primam igitur linguarum utilitatem in maximo , quod memoria praestat, adiumento sitam eSse con- eludit. 2 Vocibus omnes intellectus. operationes brevi xes reddi opinatur. Pluribus enim in casibus voces ve- Iuti signa alaebimica concipit, ideoque, ipso edocente, brevitati consulunt, multarum i4estrum comparationem faciliorem reddunt, mentemque sublevant in conside-
108쪽
utilissimas adinveniamus , quas nunquam mens agnωvisset, nisi verba, haec, eorumque significationes ad memoriam revocasset. Verba autem , quibus singulas ideae compositae partes designamus , nobis mirifice in serviunt adirectam illius ideae a lysim instituendam . nempe , ad rerum cognitiones acquirendas. Evidentia . quam ubique in mih i repeximus , quamque solius hujus scientiae chas actexem saepe jydicamus, ex eo oriatur , quod nulla in Geometrarum ratiocinationibus idea est, quae signo aliquo non exprimatur. Hac rationa Geometrae certiores fiunt, nihil in ratiocinando omisi se , nihil in consequentia deside-ri. Quam vexa sit haesi el. Auctoris doctrina ex superius expositis abunde eoruligitur . Consulatur citata Dissertatio vel in Actis eademiae Regiae Berotinensis, vel T. IV. Opexis: Mele
De multiplici uocabulorum divisione .
I. 6I am superius β. 5o. diximus, vocabula ii, - tot quasi classes dividi, in quot ipsaemetide dividuntur. Cum ad errores vitandos, & ad Diiorum cogitationes rite intelligendas, magni intersit multiplex hoc vocabulorum genus agnoscere, illud hoc in capite exponemus . Sed in primis duo de vocabulis generatim praemonebimus, nempe 'IR. cum vocabulae sint signa ab hominibus inventa fg. 56 , non signifi-CRre nRturas , ac essentias rerum , sed tantum ideas, notionesque ejus , qui vocabulis utitur. Quod quidem ad evidentiam confirmat linguarum v latius, qua in
109쪽
tur vocabula interpretaberis ea non ad res ipsas, Ssdad i is , notionesrine vel 'loquentia . vel scrimen
eis , res, ri. 2 iisdem voeabuIis a diversis hominibus non aeque amplas notiones assigi , sed ab alus ampliorem , ab aliis minus amplam , prout majori, mi norive intellectu pollent, vel ad majorem, minorem
v e persectionis gradum 'pervenerunt scientiae eo tempore , quo de iisdem loquuntur. Hinc secundus canon conficitur , vocabralortim , nempe, signi Cationem non ex Propriis notionibus , sed eantum ex bus mente , Piiisdsm mitrar, esse EUniendam . I) g. 62. Prima voeabulorum divisio est, ut alia sint clara , alia obscura . Si iisdem ideae determinatae re-ypondeant , ΤIara erunt, Secus obscura. Solis vocabulis claris veritatem omni in re assequimur, unde ita vem his utamur necesse est, ut unicuique idea determinata respondeat, de quo Si nobiscum tantum colloquamur , nos ipsos interrogabimus, Sin vero cum aliis, ac
ij Un sanctullo, che non conosce netl' Oro , che it color etallo, non intende di significar alim
per Ia parola oro , se non questo colore, ond' e, se che se egit, ' osserva nella coda di un Pavone , lachiama eguaimente eoi nome oro . Un altro ii qua- ω Ie conosce, che questo metallo h di una cerea gialis lGeta, e di un certo peso , esprime gili colla paro-M Ia oro 1' idea composta di un corpo gialto, e pe- ω sante. Un altro piu Rito avra osservato , che riis solea deli 'oro va sempre unita col suo colore, eo col suo peso , perciae questa parola da lui pr uncia-- ta indiesera l' idea composta di nn corpo giallo, is so6, e Pesante. is D. Wime T. II. Pag. I. . --
110쪽
σὶ Rubium sit verba , quae pro mus, in aliorum mentem ideas claras immittant, ea dilucide explicabi
g. 63. Secunda vocabulorum divisio est , ut alia simplicia dieantur esse , alia composita. Simplicia di-euntur , quae ideas simplices exprimunt , ut vocabulum dolor, voluptas, extensio 8cc. Composita vero appellantur , quae plurium idearum signi ficationem xhibent . ut vocabulum adamas, sol, justitia, virtus &c.i Cum ideae simplices clarae generatim sint, II. 42. , saepe vexo obscurae, vel eonfusae ideae compositae, hinc u eabula simplicia ut plurimum clara sunt , obscura v xo, vel confusa vocabula composita. Ne ullus igitur e ror , aut confusio oriatur , a veritatis amatore dilige ter opera navanda in hoc est , ut vocabula composita explicet, & accurate definiat. Quod quidem relate ad substantiarum vocabula praestabit, si omnia attributa cognita substantiae , de qua agitur , omnesque eruct cognitas virtutes , ac potentias declaret , simulque odidinem explicet, quo inter se connectuntur: Quoad vero vocabula modorum mixtorum, g. 39. ) si instituat analysim idearum, quas simul reflexione conjunxit. g. 64. Tertio vocabula alia Sunt absoltita, alia r Iarioa , prout ideas absolutas, vel relativas exprimu
g. 4 IJ De vocabulis relativis probe advertendum,
ut eorum relationes omnes accurate determinentur, &distincte exponantur I secus enim errorem , aut confusionem Pariant nece8Se est.
I. 65. Quarto alia sunt propria , quae nempe de gignant rem illo vocabulo designari solitam, ut V. g. vocabulum oculi relate ad organum visus, alia metamphorica , quae scilicet a propria significatione ob quamdam similitudinem transferuntur ad gignificandam rem aliam suo vocabulo proprio generim non deStitutam ἔ
